REKLAMA

Jak powstały Nowe Tychy?

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2022-10-04 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
53:47 min.
Udostępnij:

4 października 1950 roku rząd Cyrankiewicza podjął decyzję w sprawie rozbudowy Tychów. Dlaczego padło na Tychy? Na czym polegała budowa socjalistycznego miasta? I na ile ten eksperyment się udał?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki przedstawia dobry wieczór we wtorek 4października mamy przypomnę zatem dzień przeznaczony na historię Polski, a dzisiaj kawałek tej historii zostanie opowiedziany przez los 1 miasta oto bowiem 4października 1950 roku prezydium rządu Rzeczypospolitej polskiej pod przewodnictwem Józefa Cyrankiewicza wydało uchwałę oraz budowie miasta Tychy napisano w niej m.in. w celu polepszenia warunków życia klasy Robotniczej centralnego Zagłębia węglowego przez zapobieżenie Rozwiń » dalszemu zagęszczeniu miast osiedli w niecce Węglowej zdecydowano, żeby ówczesne 11 miasteczko w okresie planu sześcioletniego rozbudować do wielkości miasta dla około 30 000 mieszkańców, a w planie perspektywicznym przewidzieć dalszą rozbudowę miasta Tychy do urzędów miast 100 SUV z dniem przejęcia części funkcji centralnych w stosunku do centralnego Zagłębia węglowego dla odciążenia Katowic miało to być miejscem zamieszkania przede wszystkim dla zatrudnionych w zakładach położonych w pobliżu głównie w kopalniach Bolesław śmiały Boże dary Murcki wesoła Ziemowit Wieczorek wujek Mysłowice Kleofas Katowice oraz hutach Weldon Ferrum Łaziska rząd przeznaczył na rozbudowę Tychów kwotę 800 000 000zł, a od początku podkreślano, że ma być to miasto socjalistyczne i że funkcjonalne nowoczesnym przyjaznym dla ludzi, ale socjalistyczne wtedy wszystko takie musiało być kino rzeźba książka szkoła całe społeczeństwo no to i trudno, żeby miasto nie, a co to znaczyło w praktyce jak pisał ksiądz Szymon Lesiak w pracy miasto bez Boga spośród charakterystycznych dla miasta socjalistycznego elementów szczególne miejsce nadawano występującym w przestrzeni miejskiej symbolom do istniejących już miast usilnie wprowadzano symbolikę komunistyczną, chcąc w ten sposób upodobnić do architektury propagowanej przez partię rządzącą w konsekwencji powstawały zgodne z ideologią nazwy ulic pomniki oraz miejsca pochodów manifestacji klasy Robotniczej nie było miejsca na nic co stanowiłoby opozycję wobec panującej ideologii tak rzeczywiście najpierw zmieniono herb miasta Tychy herb ze złotym rogiem na błękitnym polu zastąpiono czerwonym ceglanym murem, którym umieszczono skrzyżowane Pyrlik z żelazkiem, a u góry napis Tychy Perlik to młotek górniczy o łukowatym kształcie i obustronnie gładkich tępy Obuch ach, nową do budowy zwaną część miasta określano mianem nowe Tychy, ale nazwa nigdy nie została zatwierdzona pierwsze osiedle jeszcze przed rozpisaniem konkursu zaprojektował Tadeusz Teodorowicz Todorovski konkurs na koncepcję urbanistyczną miasta wygrał zespół Warszawy pracujący pod kierunkiem Kazimierza Wejcherta i Hanny Adamczewskiej i to oni zostali generalnymi projektantami miasta tak się zaczyna ta historia, choć oczywiście dzieje tych są znacznie dłuższa i bogacza gość audycji, a są nimi dzisiaj pan dr Patryk oczko kierownik działu urbanistyki architektury i sztuk wizualnych muzeum Miejskiego w Tychach i pani dr Maria ripok Bierwiaczonek antropolożka i właśnie kości przybliżą państwu historię 1 miasta, ale typową dla wielu innych stąd dalej będzie historia Polski zaprasza Maciej Zakrocki przedstawia no i są już z nami zapowiadani goście pani dr Maria ripok Bierwiaczonek antropolożka dobry wieczór dobry wieczór pan dr Patryk oczko kierownik działu urbanistyki architektury sztuk wizualnych muzeum Miejskiego w Tychach dobry wieczór dobry wieczór, kto w audycji historycznej będziemy rozmawiali o historii oczywiście pretekstem jest ta dwudziesta druga rocznica uchwały prezydium rady ministrów rządu Józefa Cyrankiewicza, ale historia ma to do siebie, że jednak nigdy w zasadzie chyba nie zaczyna od od zera byłoby dobrze słuchaczom mnie, abyście państwo przywołali te starsze wcześniejsze dzieje Tychów no bo przecież są to może ja zacznę bardzo ten człowiek powiem tak Tychy to jest miejscowość, która ma historię sięgającą piętnastego wieku, a przynajmniej w piętnastym wieku 1400 sześćdziesiątym siódmym roku pojawia się pierwsza wzmianka udokumentowana w Tychach to był bardzo ciekawy zapis w barażu miasta w protokole rzucili księdze miejskiej miasta Pszczyna, w którym to protokolarny zanotowano, że to łacinie oczywiście Dominikowi z Tychów wypłacono 5gr kilka lat później pojawi się znów jak każe secie w secie covid, gdy płacono za wykonane gonty pół grzywny zresztą czyni dość sporą kwotę to znaczy, że Tychy były tych były otoczone lasami, a więc miały dobre warunki, żeby rozwijało się tam rzemiosło wykorzystujące drewno w tej grze bogatych lasów i tych należały wtedy do panów na Pszczynie, czyli niewielka miejscowość na terenie inni państwa pszczyńskiego jeszcze wtedy nie używano określenia Księstwo pszczyńskie tylko państwo planowe pszczyńskie tych rozwijały się jako ta osada podlegająca będąca własnością Książąt pszczyńskich, a w dziewiętnastym wieku rozwój znacznie przyspieszył, a to, dlatego że w okolicy odkryto złoża węgla i panowie na Pszczynie wtedy już książęta Stali się właścicielami terenów, na których właśnie takie, które pokłady węgla im odkryto i zaczęli budować kopalnie, a więc już nie tylko lasy nie tylko Kuźnice żelaza były źródłem dobrobytu nie tylko stawy rybne, w których to ryby sprzedawano nawet na Dwór królewski na Wawelu, ale również węgiel stał się jej źródłem dobrobytu panów na Pszczynie od 1800 czterdziestego szóstego roku to był ród Hochbergów wywodzący się z Książa koło Wałbrzycha na przełomie dziewiętnastego dwudziestego wieku tych liczyły już blisko 6000 mieszkańców i były wsią, która to wszelako wieś miała już w obrębie swoich granic administracyjnych 2 browary cegielnie fabrykę celulozy była stacja kolejowa był budynek poczty, a więc była to wieś, ale wiesz dobrze urządzona o takim już w znacznym rozwoju cywilizacyjnym i sporo mieszkańców tejże miejscowości pracowało w przemyśle m.in. w Browarze, który był na obrzeżu zabudowy Tychów ulokowany, ale również w kopalniach w okolicznych miejscowościach Noise owej fabryce celulozy na terenie niem tych WHO w przysiółku o nazwie czuł po pierwszej wojnie światowej tych znalazły się razem z całym powiatem pszczyńskim w obrębie granic Polski włączone w granice Polski 1922 roku i wtedy rozwój miasteczka, bo tak trzeba jednak mówić, mimo że formalnie była to wieś zaczął przyspieszać w 1934 roku tych uzyskały częściowe prawa gminy miejskiej był taki ciekawy statut mi to miasto to wieś formalnie wieś, ale częściowymi prawami miejskimi no i przed drugą wojną świata Śląska rada wojewódzka tak 1stycznia 3004. roku, a przewodnicy wojewody Michała Grażyńskiego taką tutaj by informacje nadal właśnie zerową no i przed drugą wojną światową Tychy liczy już mniej więcej 10 000 mieszkańców no i były taką hybrydą ni miasto nie wiesz, ale 10 000 mieszkańców większość mieszkańców utrzymywała się pracy w przemyśle no, czyli miały cechy rzeczywiście raczej miasteczka ani wsi ulice były drukowane miejscowość była zelektryfikowana w miejscowości funkcjonowało 6 szkół powszechnych centrum miejscowości oraz przysiółkach, które były dość znacznymi osadami no i wtedy przyszła koszmarna wojna po wojnie Polska administracja zlikwidowała status może trochę dziwny i wsi częściowymi prawami miejskimi nie wie realia po czterdziestym piątym nie przewidywały takiej możliwości, a więc Tychy ponownie stały się wsią i mimo tych 10 000 mieszkańców i przemysłu zmiana radykalna nastąpiła w 1950 roku no to właśnie doszliśmy do tego momentu, który był pretekstem do naszego do naszego spotkania może w takim razie pana doktora teraz poprosił o takie wyjaśnienie czy wiadomo dlaczego padło na tych, dlaczego akurat rząd Cyrankiewicza sobie wymyślił, że to tam właśnie powstanie nowe socjalistyczne miasto wynikało z szerszej koncepcji w drugiej połowie lat czterdziestych no była realizowana właściwie taka koncepcja deglomeracji Górnośląskiego okręgu przemysłowego i to ta koncepcja miała dyplomy za, czyli no właśnie rozmieszczenia ludności można powiedzieć tak w uproszczeniu to wszystko po to, że nowymi wynikało to jakby podziału obszaru Górnośląskiego okręgu przemysłowego na taką strefę centralną tzw. strefę, a właśnie z Katowicami m.in. z Bytomiem Chorzowem i taka strefa po w formie pierścienia można powiedzieć czyli gdzie planowano właśnie zrealizować nowe ośrodki miejskie, które no doprowadziłoby to tylko rozmieszczenia ludności do no można można powiedzieć przejęcia części funkcji właśnie z tych centralnych, które dotychczas pełnili Katowice m.in. to padł wybór na tych jako jako miejsce właściwie nasze sąsiedztwo tego miasteczka tych na na obszar rozciągający się głównie na południe na wschód od od od miasteczka Tychy w kierunku jeziora to proces niskiego jako tereny bardzo dogodne do przyszłej zabudowy, bo tutaj kilka takich podstawowych uwarunkowań to leśne otoczenie, o których wspominała pani doktor te naturalne warunki i no bardzo dobre dla osadnictwa przyszłego sąsiedztwo jeziora Paprocany Ińskiego ten ten kontekst, gdy nawet same rekreacyjny ukształtowanie terenu, które pozwalały na to wielką rozbudowę poza tym do co też szczególnie istotne to układ komunikacyjny linia kolejowa z biegnąca z Katowic Kielc w kierunku bramy Morawskiej szosa Oświęcim z Mikołów także to to wszystko takie uwarunkowania, które no sprawiły, że wybór padł właśnie na to miejsce, chociaż też trzeba podkreślić, że to niebyła to nie był pierwszy tego rodzaju pomysł, bo w czasie w czasie drugiej wojny światowej plany właśnie stolicy ówczesnej prowincji górnośląskiej mieli również miały również władze niemieckiej tak to nie wyszło poza stadium wczesne taki koncepcji i też niewiele ma wspólnego tak naprawdę z tymi planami jest, wg których zostały ostatecznie zrealizowane Tychy także do 100 te lokalizacja jest wynikiem naturalnych uwarunkowań tak bezpośrednio jeszcze w tej decyzji z 4października czterdziestego pięćdziesiątego roku by do jest jest już taka informacja że, że ta to stare miasteczko, jakby nam na rozbudowane nastąpi na bazie starego miasteczka Tychy, które równocześnie było właśnie tym zapleczem budowlanym i istotne w kontekście przyszłej budowy właśnie to te kwestie komunikacyjne do tego co powiedział pan dr Patryk oczko warto dodać jeszcze coś niesłychanie ważnego oczywistego, ale ważne, żeby to nie umknęło mamy oto lata powojenne kraj zniszczony po wojnie nowy ustrój, który można oczywiście mówić źle mówić o działaniach, które były właściwie działaniami propagandowymi ale niemniej pewne działania i motywy tych działań były racjonalne oto mamy zniszczony kraj i w kwietniu 1946 roku wydany został dekret o planowym zagospodarowaniu kraju, który to dekret przewidywał odbudowę kraju po zniszczeniach wojennych i elementem tego planu odbudowy były właśnie te koncepcje związane z degeneracją centrum przemysłowego Śląska i tu oczywiście się pojawiał ten element taki propagandowy chodziło o stworzenie warunków mieszkaniowych jak najlepszych dla klasy Robotniczej tej klasy Robotniczej pracującej w zakładach otaczających Katowice, a w przyszłości Tychy, a więc z 1 strony mamy racjonalności działania, a z drugiej strony dopisano do tego to taką otoczkę propagandową o tym też warto pamiętać, kiedy przeglądałam starą prasę z roku 1950 z października to dotarło też do jakoś jasno do mojej świadomości to, że ta decyzja o rozbudowie Tychów zapadła w październiku Otóż w gazetach tamtego czasu pełno jest już doniesień o rychłej już rocznicy rewolucji październikowej o podejmowanych w czynach przez zakłady pracy m.in. w trybunie Robotniczej, która była wtedy na na terenie Śląska województwa jeszcze wtedy nazywanego województwem śląskim, bo ono dopiero następnym roku zmieniło nazwę na katowickie, bo odłączeniu części opolskiej no, więc od ówczesnych jeszcze w województwie śląskim co co numer gazety tej trybuny Robotniczej tu pojawiają nam się informacje, a np. że inne ból nic kopalni Radzionków podejmują czyny związane z uczczeniem rocznicy bliski już rocznicy rewolucji październikowej i tak sobie myślę, że ta decyzja mi o budowę od ważnych rozbudowie Tychów nie budowie nowych tylko rozbudowie Tychów zapada właśnie 4października tak jakby wpisując się w ten taki rytm działań upamiętniających już rewolucję październikową nie ma wprawdzie w tej decyzji sformułowaniach tych takich propagandowych wątków, ale jak się czyta ówczesną prasę to się w taki ciąg rzeczywiście nawigacyjne układa co ciekawe zresztą nie szukałam w prasie lokalnej informacji o tym kiedy pojawiła się ta notka mówiąca o rozbudowie Tychów to wiemy, że decyzja na prezydium rządu zapadła 4października, ale w tej trybunie Robotniczej, którą przeglądałam ten po raz pierwszy informacja o tej decyzji pojawia się 7października, a więc specjalnie się w tym nie spieszą ono i jeszcze raz podkreślę właśnie do brzmień nie tej uchwały prezydium rządu, że chodziło o rozbudowę miasta Tychy okresie planu sześcioletniego no i tam od razu jest podana w tej uchwale wielkość planowana, że okresie planu sześcioletniego, czyli 195055 miasto Tychy rozbudowany zostanie do Urzędu Miasta około 30 000 mieszkańców, a potem przewidywany jest rozwój dalszy, a więc tak tak to wyglądało notabene w wywiadów, które to dawno temu przeprowadzałam starszymi mieszkańcami tych wynikało, że pierwsza informacja o tym, że to miasto będzie, że jej tych będą rozbudowywane podało radio radio i po tej informacji no dla jednych to była konsternacja zaskoczenie inni zaczęli się cieszyć, bo mieszkańcy Tychów w tym całym zubożenie powojennym odczuwali także trochę boleśnie ten negatywny fakt, że Tychom odebrano owe nawet tylko częściowe, ale jednak prawa miejskie, czyli że tych prestiżowo spadły do roli wsi tu o to będzie rozbudowa, więc Tychy będą miastem, a tu i teraz tak nie teraz zaś myślę, że może byłoby dobrze powiedzieć, bo pani opowiedziała o tym w otoczeniu nazwijmy to ideologicznym wzięła się ta rocznica rewolucji wiadomo to jest rok 50, a więc jesteśmy już w zasadzie w okresie tzw. stalinizmu no i wszystko musiało być socjalistyczne wszystko musiało być tej ideologii podporządkowany czy, ale czy w związku z tym, o czym wcześniej państwo mówili, że jednocześnie to były w tym wszystkim wszystkim jakieś racjonalne pomysły zarówno tego właśnie rozgałęzia cienia, ale też i wykorzystania pewnej infrastruktury, o czym mówił pan doktor do tego, żeby takie miasto mogło w miarę normalnie się właśnie rozwijać zatem moje pytanie jest takie czyta ta teza że, że właśnie chodziło o miasto socjalistyczne ona jest tylko i wyłącznie w warstwie ideologicznej czy rzeczywiście można mówić w tamtym okresie o czymś takim jako pewnym zamyśle również nie tylko ideologicznym, ale że ta ideologia się właśnie będzie w sferze architektonicznej jakoś specjalnie odzwierciedlać no w Warszawie część słuchaczy może kojarzy np. plac konstytucji który, który został w tamtym okresie po w tym powstawał on ma swoją specyfikę jeśli można tak powiedzieć również architektoniczną znalazłem też taką wypowiedź natychmiast zakończy swój trend z tym, że tutaj nie ma informacji, kto to, kto zdanie wypowiedział tylko jest generalny projektant miasta nowe Tychy wiemy że, że pan wie, że my way Rihanna Adamczewska z Politechniki warszawskiej prowadzili zespół architektów, ale też wcześniej pojawiał się projekt osiedla, a Tadeusza Teodorowicza to Borowskiego z Politechniki dla chińskiej, więc jeść nie mam pewności, ale da, ale za co tuje już oddaję panu głos, a zatem ten ten generalny projekt miasta nowe Tychy jednym z artykułów z pochwałą pisał o wpływie systemu socjalistycznego na powstający krajobraz i tu jest cytat miasto socjalistyczne może być piękny dopiero ustrój socjalistyczny w oparciu o plan gospodarczy pozwala na świadomy komponowanie zarówno całości miasta jak jego fragmentów dopiero dziś możemy tworzyć miasta naprawdę piękna i Porsche bardzo panie doktorze no, zanim odniosę się tutaj do tej kwestii miasta socjalistycznego to też ważna sprawa funkcjonalna po tych powstawały w kontekście interes intensywnej industrializacji i napływ ogromny mas ludności, które gdzieś się tutaj musiały pomieścić, a to też właśnie łączy się ze sferą projektową z tym, że ich o to kto o tym, o czym wspominałem z tym miejscem, z którego powiedzmy mieszkańcy mieli docierać to najbliższych właśnie zakładów przemysłowych także to to to miasto stacji socjalistyczne w aspekcie funkcjonalnym zapisy zapewniające i prace i dojazdy do pracy i komfortowe życie codzienne w otoczeniu właśnie lasów w takim atrakcyjnym otoczeniu naturalnym i sfera sfera właśnie rekreacji, które miasto zapewniało to wszystko jakby znalazło się w koncepcji mimo w pierwszych koncepcjach miasta tutaj też powiedzieć, że no główni projektanci wspomniani Kazimierz Wejchert i Hanna Adamczewska od 1962 roku Adamczewska Wejchert to już, jakby projektanci tej docelowej do tego docelowego planu miasta, ale to wszystko rozpoczęło się właśnie tuż po czy w tym czwartek października ten proces projektowania wtedy został powołany taki powołano pracownia Nowe Miasto Tychy i tam jeszcze Wejchert ów nie byłoby przy kierunku kierujący tą pracownik był Tadeusz Teodor Teodorowicz Todorovski architekt związany przed wojną ze środowiskiem lwowskim po drugiej wojnie światowej przybył do Gliwic związał się ze Śląskiem no i on tutaj jest w wodzie autorem tych planów lokalizacyjnych miasta i plan i autorem projektu pierwszego osiedla osiedla, a tutaj też no wspominałem pracownia Nowe Miasto tych tutaj szumnie dosyć to brzmi, ale tak naprawdę to były 2 osoby to dorożki i towarzyszący mu w tej pracowni inżynier, więc to po powstawał właściwie dwuosobowym zespole i pod właściwy pod koniec 1950 roku został zaczęto projektować pierwsze osiedle osiedle, które właśnie było utrzymane wedle reguł wedle doktryny socrealistycznej, czyja mogę jeszcze przerwać przepraszam najmocniej Patryku, zanim przejdziesz do tej doktryny w sztuce architekturze socrealizmu chcę zwrócić uwagę jeszcze na NATO co to Dorotki zastał w Tychach i jaki teren dano mu pod realizację projektu co było ważne też z punktu widzenia mieszkańców Tychów Otóż, kiedy rozeszła się więc, że będzie rozbudowywane do tych będą rozbudowywane do wielkości tego pierwotnie trzydziesto tysięcznego miasta to z 1 strony był niepokój, ale z drugiej strony nim mieszkańcy wskazywali, że no jest taki teren upaństwowione ziemi po dawnym folwarku w pobliżu stacji kolejowej między stacją kolejową, a centrum miasteczka i że to pewnie tam to miasto powstanie i słusznie wskazywano teren tej w tych upaństwowionych ziem folwarcznych po folwarku, czyli że tam łatwo było rozpocząć budowę, bo nie było potrzeby przeprowadzania żadnych wywłaszczeń no to już było państwowe i na tym państwowym wyobrażano sobie to miasto powstanie i faktycznie ten teren wskazano pod budowę pierwszego osiedla tutaj właśnie Todorovski zaczął projektować osiedla, a to pierwsze jeszcze kiedy nie było w ogóle koncepcji całego miasta, ale muszą być szybko sukces, więc najpierw zaprojektowano to pierwsze osiedle natomiast ludzie mieszkańcy miasta i Tychów nie wyobrażali sobie, że ten teren nie wystarczy na te 30 000 nawet pierwsze 30 planowane dla sześciolatki i że to miasto połknie ich tereny rolnicze ich ziemie, że będą wywłaszczenia na wielką skalę na razie w tym 50 tym roku wskazanie tego terenu pola barycznego tak jakby rozładowywał niepokoje ja tylko przypomnę, że gośćmi audycji są pani doktor mawiali prok Bjoergen Cionek antropolożka i pan dr Patryk oczko kierownik działu urbanistyki architektury sztuk wizualnych muzeum Miejskiego w Tychach panu doktorowi oddaje głos po ciekawiej, bo to jest również myślę, że ważne z punktu widzenia w ogóle rozumienia losów powojennych całej Polski nie tylko samego miasta Tychy właśnie te te ideologiczne koncepcje architektoniczne tak architekt wspominałem czterdziesty dziewiąty rok tutaj jest istotne kiedy, kiedy za obowiązującą uznano doktrynę socrealistyczną, czyli wszystko co w architekturze sztuce miało powstawać miało być socjalistyczne w treści narodowe formie i ta narodowa forma to było wykorzystywanie stylistyki z właściwie stepu dawnych się co sprowadzało się do napaści takich historii ująć w tej formie architektury często dość monumentalnej charakterze i tutaj tych są taką sytuacją specyficzną, ponieważ właściwie osiedle ta jest jedynym takim osiedlem utrzymanej utrzymanym właśnie w duchu realizmu socjalistycznego też powstało tak jak zostało wspomniane przed zatwierdzeniem takiego planu generalnego tutaj parę słów też na temat właśnie w ogólnych planów całego miasta Tadeusz Teodorowicz Todorovski tworzył pierwsze koncepcje, ale one nie zadowoliły sfer rządzących no i w związku z tym ogłoszono konkurs na plan właśnie nowego socjalistycznego miasta no tutaj bardzo mocno te kwestie doktryny się objawiły com w tym konkursie wziął też udział zespół projektujący nową hutę wcześniej, bo nowa Huta jednak rozpoczęta została już czterdziestym dziewiątym roku czyli, czyli tak około 2 lata wcześniej i tutaj właśnie postać Ptaszyńskiego Tadeusza Ptaszyckiego no i zespół warszawskich z Politechniki warszawskiej właśnie Kazimierz Wejchert Hanna Adam czeska ten boję no i tutaj tutaj ta koncepcja, która ostatecznie właśnie została przyjęta w roku 1952 wszystkie te koncepcje zawierały pewne elementy właśnie realizmu socjalistycznego gry głównie w zakresie kształtowania centrum takiego śródmiejskiego centrum głównymi zabudowaniami w postaci teatru to partie domu związków zawodowych różne takie obiekty były planowane w centrum miasta, które jednak nigdy nie zostały zrealizowane właściwe stricte są realistyczne w Tychach jest jest tylko osiedle a bo np. osiedle Beck, które zaczęto projektor zaczęto realizować 1500 pięćdziesiątym trzecim roku jest już takim wyrazem odchodzenia właściwie od realizmu tam nie ma takich elementów właśnie taki osioł gości symetrii takiego on Mental izb mu już właściwie mamy takie swobodne swobodne kształtowanie architektury tej tkanki tkanki urbanistycznej, więc to jest to jest sytuacja specyficzna no i też też to osiedle, a też powiedzieć, że takim bardzo kompleksowym akurat przykładem socjalizmu, chociaż nie jest to nie jest to założenie tak monumentalne jak np. Marszałkowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie to zupełnie inna skala 33 plac centralny w nowej Hucie podobnie tutaj tamten ten socrealizm może to trochę jest sprzeczne z socrealizmem określenie, ale trochę taki można powiedzieć kameralny i do tego i do tego kompleksowość realizacji w realizacji elementów plastycznych rzeźby plenerowe rzeźba przedstawiająca przodownicy pracy socjalistycznej rzeźba Górnika Hutnika no tego typu tego typu tego typu tematy rodziny rodziny prawda Marek albo dzieckiem Nash też, że ten także dosyć, ale to regaty bogaty repertuar właśnie jeśli chodzi o plastykę no takie taka realizacja w pełni w pełni kompleksowa i też charakterystyczna, żeby rzecz dla kształtowania się tego początku właściwie miasta, kiedy i pewnie osiedle osiedle by one zostały zrealizowane właściwie całym zespołem usług i skryty różnego rodzaju obiekty użyte użyteczności publicznej szkoły przedszkola żłobek tutaj wszystko właściwie zostało zrealizowane w toku do tej sześciolatki może troszeczkę dłużej, ale wszystko zostało zrealizowane jak w pełni cały ten ten zakres który, który miał spełniać właśnie oczekiwania mieszkańców tu dodam jeszcze że, że po osiedlu pierwsze osiedle było planowane na 6000 ponad 6000 mieszkańców, bo też można sobie wyobrazić tę relację względem starych styków, gdzie mieliśmy w czterdziestym dziewiątym pięćdziesiątym roku 10 około 10 000 mieszkańców, więc znaczne znacznie się ta liczba zwiększyła w przypadku osiedla by jeszcze więcej 12 ponad 12 000 mieszkańców jest zwielokrotnienie następowały bardzo tutaj szybko bardzo się i to jest dobry moment, żeby zapytał państwo właśnie o taką rzecz, bo to myślę, że jest ciekawy mówił pan właśnie o pojawieniu się w przestrzeni publicznej tej symboliki socrealistycznej, czyli właśnie jakaś forma realizacji tego pierwotnego zamysłu w koncepcji rozbudowy miasta właśnie w takim duchu no ale przecież ta gwałtownie zwiększająca się liczba ludności tutaj się od odwołuje do jakiejś tam potocznej wiedzy, jaką mamy chociażby właśnie wspomnianej nowej Hucie to są przecież ludzie, którzy przyjeżdżają właściwie z wielu zakątków Polski bardzo często ze środowisk wiejskich, a więc ludzie no wyrwani ze swoich domów odcięci trochę od jakich korzeni tej tradycji stają się właśnie no w przyspieszonym tempie robotnikami mieszkańcami miasta i no ciekaw jestem co jest spoiwem dla tych mieszkańców od razu nasuwa mi się pomysł zrzesza dziś mogły pojawić pytanie a gdzie będzie stał kościół o na kościoły miejsca nie było natomiast moją być autentycznym spoiwem autentycznym były szkoły chciałam powiedzieć ja chodziłam do szkoły Tyskie jako dziecko na osiedlu c wprawdzie, więc nie było ani pierwsza ani pierwsze Abbey i wiem, że relacje dzieci wzajemne relacje dzieci w szkołach przenosiły się często na relacje również dorosłych i to szkoły były świetnym spoiwem, a pierwszy kościół nowy zaczęto budować dopiero w 1957 roku na fali odwilży, bo pierwotnie żadnych kościołach nowych nie było mowy o 50 w tym udarów dziś nie to sprawę dodać, bo jest istotna kwestia jeszcze kościoła starokatolickiego kościoła obowiązywanie Marii Magdaleny, który właściwie został przez Wejchert tu troszeczkę wkomponowany w sytuację osiedla po nowej Celtowie stworzyli taką właśnie koncepcje, gdzie stworzyli taki punkt spięcia starego nowym powstał ten rodzaj rynku właśnie na skraju osiedla BU, który właściwie takim punktem łączącym stary właśnie stare nowym i takim akcentem tego obszaru rynku jest właśnie barokowy później przebudowany w duchu neobarokowym kościół pod wezwaniem Marii Magdaleny, więc nie tutaj tutaj ten kościół, mimo że nie pojawił się jako jako nowy obiekt to zafunkcjonował w przestrzeni urbanistycznej no i też bywały takie sytuacje w latach pięćdziesiątych Che zresztą zbiorach muzeum Miejskiego w Tychach są takie plany takich ZOZ zostały zaznaczone lokalizację właśnie dla kościoła o planie ogólnym miasta więc, bo projektanci brali pod uwagę, ale oczywiście w pierwszej połowie lat pięćdziesiątych Absolute absolutnie to było niemożliwe dopiero po pięćdziesiątym szóstym roku doszło do tego mogą oficjalnie, że właściwie w 1000 pięćdziesiątym siódmym został ogłoszony przez Stowarzyszenie architektów polskich pierwszy konkurs na nasz konkurs na pierwszy nowoczesny kościół dla Tychów było kilka takich konkursów w tamtym czasie również nowa Huta miała taki konkurs moje powstał projekt, który niestety też nie został zrealizowany, bo no odejście od odwilży następnie nastąpiło no dosyć dosyć szybko tutaj, ale zamiast realizacji tego kościoła projekt Andrzeja i Marii rzeszowskich tego kościoła, który wygrał konkurs nastąpiła realizacja budowa kościoła innym miejscu wg innego projektu takiego kościoła, który miał szansę być szybko wybudowany i ten kościół Świętego Jana Chrzciciela wybudowano właściwie na polach otwartej przestrzeni wśród pól, bo tam ktoś z prywatnych właścicieli ofiarował działkę i co trzeba jeszcze podkreślić ten budowany wtedy pierwszy kościół na pola biwakowe dzisiaj tam jest wokół niego osiedle cha ten kościół był pewnym spoiwem to, o czym pan redaktor wspomniał dla nowych mieszkańców miasta, zwłaszcza mieszkańców osiedla c, bo to było najbliżej ten teren budowy był najbliżej osiedla ACI, którzy się aktywnie włączyli budowę kościoła, zwłaszcza że wszyscy mieli świadomość, że trzeba go wybudować szybko, żeby nie było odwrotu od decyzji od wyrażenia zgody na wniesienie tego obiektu sakralnego i z różnych relacji inny starych tyszan i nowych tyszan, ale już osiadłych w Tychach w latach właśnie pięćdziesiątych dłużnych w relacjach pojawiał ten wątek, że przy budowie tego nowego kościoła Świętego Jana Chrzciciela i ludzie się poznawali i ci inny z dzielnicy Warszów, którzy przychodzili budować kościół, który się na polach ich dzielnicy znosił i mieszkańcy osiedla, a zwłaszcza rodziny repatriantów, które licznie na tym osiedlu chce po pięćdziesiątym siódmym roku tam się osiedlały tam dostawali mieszkania, że ta budowa to nie integrowała bardzo ludzi nawzajem się poznawali i tym przybyszom, zwłaszcza tym z odległych dawnych Kresów Rzeczypospolitej, czyli tym rodzinom repatriantów pomogła wrosnąć w ten nowy Śląski świat, który dla nich wcale nie był taki ułatwi ani oczywisty tutaj trzeba uważać, że tak, że ta forma kościoła nowoczesna bardzo nowoczesna no i często nie znajdowała ostatecznie akceptacji wśród mieszkańców, bo to chcę takiej formie w takiej formie pierwotnej dzisiaj kościół jest rozbudowany to była taka prosta właściwie geometryczna modernistyczna bryła też z bardzo ciekawym wystrojem wnętrza, który nową też nie do końca spotykam się z aprobatą właśnie takich powinno przedstawicieli społeczności, którzy właściwie mieli wcześniej do styczność przede wszystkim właśnie architekturą taką tradycyjną dawną sakralną ja może pani do pani rektor zapytam właśnie ze względu na pani zainteresowania badawcze no bo dla państwa związane te o, a więc osób związanych z miastem jego dziejami to na pewno jest morze czy trudniej o tym mówić czy optykę mają państwo inną, ale właśnie jak ta przypadkowość taki taka gwałtowne gwałtowne zatrudnianie miasto właśnie ludźmi ze sobą kompletnie nie nie połączonymi żadną przeszłością żadną wspólną historią, a przynajmniej no prawda nie jest tak jak w mieście, w którym się żyje od od stuleci, jakie to miało przełożenie na życie w tym mieście z punktu widzenia nie wiem relacji międzyludzkich bezpieczeństwa różnych społecznych które, które w każdej takiej trochę przypadkowo, lecz Mości zazwyczaj ujawniają się w takiej mocniejszej formy tu 3 lata odpowiedź, że są rysują się 2 problemy pierwszy problem to jest relacja z takich mieszkańców Tychów tych rodowitych i nowych na wpływowych, a druga kwestia to te relacje wśród przybyszów jak oni się odnajdywali w tej rzeczywistości i jeśli chodzi o tę relację starzy tyszanie czynić rodowici mieszkający tam od pokoleń i ci nowi no tutaj zgrzytał zgrzyt ciało, a przede wszystkim było poczucie krzywdy tych mieszkańców związanych z Tychami od pokoleń tych przede wszystkim, którzy mieli gospodarstwa, bo zabierano im ziemię i to na ich polach budowano miasto ten jeszcze dziś można usłyszeć o powieściach starszego pokolenia ten żal, że było gospodarstwo i był przymus wykupu no, iż nie będę wchodzić w to, że to były też krzywdzący kwoty przy tych kubkach przymusowych pól gospodarstw rozbierane budynki rozbierano domy, które nawet o mieście po wojnie ktoś zdążył dokończyć budowę np. rozpoczętą przed 3009. rokiem, czyli zupełnie nowe budynki rozbierano o to, żeby wybudować bloki, więc starzy tyszanie mieli poczucie krzywdy, a z drugiej strony patrzyli trochę krzywym okiem na tą, że ci przyjezdni otrzymywali mieszkania w blokach, gdzie były łazienki ciepła woda balkony, a ci starsi tyszanie ci pierwotni mieszkańcy mieszkali często warunkach nieco gorszych z drugiej strony budowa miasta dała nie pracy wielu mieszkańcom Tychów tych tych starych Tychów pracowali przy budowie przy obsłudze, więc dla niektórych z nich, zwłaszcza dla tych, którzy nie tracili gospodarze zrobili już pracownikami najemnym w przemyśle to też była jakaś szansa nawet na zdobycie pracy, a potem na zdobycie mieszkania, bo niektórzy przenosili się z tych budyneczek ustawy o wszystkich do mieszkań w blokach, ale pierwszeństwo tak jakby do w otrzymywaniu mieszkań mieli przyjezdni, bo ich trzeba było pozyskać przyjechali do Tychów przede wszystkim chodziło o te rzesze pracowników budowlanych, którzy budowali miasto nabór do przedsiębiorstwa budowlanego, które budowało miasto był bardzo taki intensywny i trzeba było jakoś zabezpieczyć mieszkania dla tych pracowników było tzw. miasteczko barokowe Barackowi przepraszam nie Obary choć, ale baraki miasteczko Barackowi wniesione w pobliżu osiedla, a i w tych barakach otrzymywali mieszkania nie tylko robotnicy mężczyźni pojedynczo podejmujący pracę, ale całe rodziny tam osiedlano to też starano się w budowanych osiedlach jak najszybciej przyznawać mieszkania właśnie tym budowlańcom, żeby nie tracić robotników ażeby pozyskiwać kolejnych, więc też kwestia szybkości utrzymywania mieszkania preferencje dla przyjezdnych w stosunku do potrzeb mieszkaniowych potomków rodowitych tyszan i to wszystko powodowało pewne spięcia z drugiej strony stare tych dawały szansę tym mieszkańcom nowych osiedli na zabezpieczenie ich potrzeb bytowych, bo to na starych Tychach były sklepy sklepiki były szef był Szklarz był fotograf i niepewne usługi tam istniejące za zaspokajały też potrzeby mieszkańców nowych osiedli drugą stronę takiego kierunku zaspokojenia potrzeb nowych osiedlach może nie było, choć w momencie, kiedy się pojawiło kino kiedy pojawiło się no Theatre, który wszakże jest po wybudowany na granicy Stali w tych nowych no to ci mieszkańcy starych tych również zaczęli korzystać z tych różnych form oferty kulturalnej, które była posadowiona tak jakby nowych Tychach, a między nowymi mieszczanami no wszyscy byli w podobnej sytuacji wszyscy napływowi w zasadzie ja to pamiętam z podwórka ze szkoły w zasadzie nie było różni ktoś był fajny ktoś mnie fajne to było istotne czy był miły czy był koleżeński, a nie to czy przyjechał z kresów czy centralnej Polski czy innego miasta Śląskiego no może rzeczywiście wspólnota losów też i naturalny sposób tych ludzi zbliżała panie doktorze mamy niestety jakieś 3 minuty jeszcze tylko na rozmowę, więc o chciałbym pana poprosić tak trochę podsumowującą czy zatem z punktu widzenia mieszkańców państwa no ta decyzja sprzed 22 lat ma lat na ma dzisiaj taki dobry bilans może, że mimo wszystko właśnie powrót pomysł stworzenia dość dużego prężnego miasta nawet jeśli nie wszystko co w nim stworzono jest piękny cieszy oczy do dzisiaj jak jak najbardziej to bilans jest tutaj pozytywne miasto właściwie zostało zbudowane większej części wg pierwotnych projektów z jeszcze jeszcze z lat pięćdziesiątych konsekwentnie realizowane przez głównych projektantów pod ich okiem w grze oczywiście nie wszystko udało się zakończyć, bo też te zmienne kontekst zmiany gospodarcze pogorszenia się sytuacji Gospodarczyk no nie zostało zrealizowane tak naprawdę centrum miasta, z czym, z czym ten ośrodek się boryka tak naprawdę to dziś, ale na pewno powstała nowa społeczność, która wytwarza właśnie w własną własną tożsamość całe życie kulturalne które, które teraz się rozwija to wszystko właściwie w przeciągu kilkudziesięciu lat, więc mogą mimo mimo pewnych niezgodności z planem pierwotnym to tym dzisiejszym kontekście jest tych są naprawdę dobrym miejscem do mieszkania, czyli właśnie można powiedzieć, że zbudowanie no może nie od zera miasta, ale jako pewnego rodzaju pomysły to nie jest nic zupełnie bezsensownego tak absolutnie Krzysiek absolutnie chociażby tutaj dostęp do obszarów rekreacyjnych zieleń to cały założenie osi zielone, które mam nadzieję że, że jeszcze zostanie dopracowany i połączone i połączenie właśnie tej przebiegającej z północy na południe osi i połączenie z naszym oprawcom iński z jeziorem no już samo ta natura sam dostęp do natury jest tutaj no ogromnym ogromnym atutem tego tego miejsca do bardzo państwu dziękuję myślę, że mieliśmy w przez przez można było drobny wycinek naszej historii bardzo ciekawą opowieść też trochę szerszą wskazującą jak właśnie taka 1 decyzja dotycząca 1 miejsca mogła zmienić jego dzieje i na dodatek jak się okazuje czasami mówimy o tamtych czasach, że są słusznie minione słusznie natomiast natomiast podjęta wtedy decyzja jak szyby została dobrze zrealizowana dzisiaj też nasi goście są dumni ze swojego miasta bardzo państwu dziękuję byli z nami pani dr Marian epok Bier via Cionek trop porażka dziękuję bardzo, dziękuję dziękuję dobranoc i pan dr Patryk Olczyk kierownicza urbanistyki architektury sztuk wizualnych muzeum Miejskiego w Tychach również bardzo panu dziękuję dziękuję bardzo, dobranoc dobranoc podziękowania dla Małgorzaty Wólczyńskiej, którą audycje wydawała Maciej Zakrocki usłyszymy jutro o tej samej porze Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Aż 60% taniej! Największa obniżka cen TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 60% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA