REKLAMA

Wielkie tematy w małych formach Annie Ernaux

Nagłe zastępstwo
Data emisji:
2022-10-09 10:00
Prowadzący:
Czas trwania:
50:22 min.
Udostępnij:

To są często mini-książki, mające niewiele ponad 100 stron, bywa, że dużo mniej. Nie mają spójnej, fabularnej konstrukcji, ale tematycznie są zwykle bardzo spójne. Annie Ernaux, laureatka literackiego Nobla 2022, to autorka małych form o wielkiej sile oddziaływania.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
to dziwne ale gdybym chciał mógłbym teraz zrobić sobie na Facebooku status czytałem ani Arno, zanim to było modne rzeczywiście tak było, choć słowo czytałem miałoby w sobie charakterystyczną dla mediów społecznościowych przesady, owszem, przeczytałem miejsce jeszcze na studiach była to jedna z tych książek, które trafiły do domu głównie, dlatego że moja matka jako humanistka starała się kupować wszystko co znalazła w księgarniach, a co wiązało się jak z Rozwiń » profesją nie sądzę, żeby wiedziała wiele o samej ani Arno pamiętam tylko przeczytałem te mikro opowieść, bo tak jak opisał państwowy Instytut wydawniczy 1 wieczór zapamiętałem 1, a właściwie 2 zdania szły mniej więcej tak próba napisania powieści o ojcu uczucie niesmaku już po kilku stronach a dlaczego zapamiętałem akurat to przypuszczam, że nie rozumiałem co niestosownego miałoby się znaleźć w pisaniu własnej rodzinie Arno tego nie wyjaśnia po prostu zostawia swoich Czytelników ze stwierdzeniami, które przykuwają uwagę, ale nie są to robione żadnymi tłumaczeniami dekodowanie sensów musi zajść w nas samych przez szukanie znaczeń w samym sobie podczas lektury, jakby wstecznie wykonujemy tę samą pracę psychiczną, którą ona musiała przejść, żeby cokolwiek napisać na pewno zastanawiałem się wtedy czy miałbym poczucie niesmaku, pisząc o własnym ojcu dziś jestem pewien, że bez tego by się nie obeszło, a ta pewność każe też zadać jeszcze inne pytanie Pisarska próba, której wspomniała Arno w swoim miejscu mówi o tym wszystkim co dzieję się zakulisowo tych wszystkich wersjach książek, które nie uzyskują światła dziennego albo, które dopiero prowadzą do wniosków ostatecznie publikowanych w te krótkie idealnie wyważone inspirujące utwory pisane z taką pewnością siebie i ile czasu zajęło wypracowanie tej finalnej postaci zaczął się nad tym zastanawiać już po rozmowie, którą za chwilę państwo usłyszą mam jeszcze jedno skojarzenie z twórczością Arno mniej oczywiste wydaje mi się w sposób trudny do uchwycenia jakoś podobna do poezji Szymborskiej, choć formalnie to bardzo odległe obszary obie jednak w unikalny sposób umieją skoncentrować się na ludzkim doświadczeniu pokazują w sposób nie napuszony tak zwyczajnej powszechne dostępne dla każdego czytelnika wiedzą o Stanach emocjonalnych, które łatwo przeoczyć, ale opisują krótko i zwykle tylko paroma słowami nie szukają własnej wyjątkowości tylko nie redukowali tych podstawowych reakcji obie drążą dziury w naszej codziennej rutynie aż dotrą do miejsca, w którym wszyscy doświadczamy bezradności i tam nas zostawiają nie ma znaczenia czy to pierwsza ludziach skaczących walących się wieś ALT Chase Center czy parę zdań zdjęcie martwej siostry, która zmarła mając 6 lat aktor nigdy się nie poznało, bo była pierwsza rodzice póki żyła nie przewidywali kolejnych bardzo ciekawi ile ani Arno skreśla z tego co napisze albo jak długo czeka na kolejny sława, zanim w ogóle się pojawią nagłe zastępstwo Jakub Janiszewski przy mikrofonie ze mną w studiu Magdalena Budzińska zastępca redaktor Naczelnej wydawnictwa czarne dzień dobry dzień dobry będziemy rozmawiali o tegorocznej laureatce nagrody Nobla ani Arno pisarce nie powiem, żeby mocno znanej w Polsce, ale zarazem też nie mogę powiedzieć, że mało znane, bo przecież całkiem niedawno właśnie nakładem wydawnictwa czarne ukazała się jej książka to chętnie jak nazwać, bo esej tak byśmy powiedzieli esej autobiograficzny groza proza biograficzna ich, bo chyba uciekała być może będziemy o tym rozmawiać o określenie SI jednak to jest prozatorskie pisanie bardzo literacki chodzi o książkę zatytułowaną lata książka, która w jej dorobku nie wiem, jaką pełni rolę chyba dość ważną czy ona w ogóle pisze w sposób dość charakterystyczny co ciekawe przed wejściem na antenę rozmawialiśmy chwilkę o innej książce, która ukazała całe lata temu na wasze miejsce innego się okazało zaczęliśmy przywoływać, o czym tam pisze, że to Uznam, że autor książki kiedyś czytałem, że to jest ten sam język ten sam sposób pisania, które się bardzo dobrze zapamiętuje nawet jeśli potem traci się i tytułu i autorka to jakieś zdania, jakie wrażenie zostaje oznaczona pisze bardzo określony sposób chyba zawsze tak pisze tak to prawda ona jest autorką ponad 20 książek przy czym właśnie trzeba się za wahać się by przy określeniu nie są to powieści w sensie ścisłym fabularne nie są to eseje jak mi się wydaje, bo nie są to takie teoretyczne rozważania jest to na pewno proza, więc 20 kilka książek po francusku, a mnie i jednocześnie można powiedzieć, że lata są w całym tym dorobku na pewno bardzo szczególne przyniosły jej też oczywiście bardzo duży rozgłos międzynarodowy w jakim sensie są ukoronowaniem może jej projektu pisarskiego, ale tak jak mówisz wszystkie te książki są w jakimś sensie bardzo podobne niektórzy krytycy twierdzili, zwłaszcza przed Noblem, że to jest cały czas pisanie tego samego, że to jest w związku z tym nudnej nużące, ale wiemy dobrze, że są tacy pisarze, którzy rzeczywiście w jakimś sensie całe życie opisują ten sam zestaw problemów te same zagadnienia, które bardzo nurtują w przypadku tak naprawdę to jest własne życie ona z własnego życia kobiety matki bardzo córki bardzo ważny jest właśnie miejsce pochodzenia i jej pochodzenie w ogóle z życia no dość niezbyt kula 1, bo to nie jest życie pełne jakiś przygód wiele wiele lat pracował jako nauczycielka w szkole średniej z tego życia bogatego jednak różne takie wydarzenia emocjonalne przeżycia ułożyła kilkanaście ponad 20 książek jest także poszczególne te książki bardzo często koncentrują się na jakimś wycinku tego życia to są książki albo o jej doświadczeniu bycia właśnie córką swojego ojca osobno swojej matki o ojcu matce to są książki o jej życiu uczuciowym ojej ojej małżeństwie rozwodzie o jej kochankach mojej aborcji także te pojedyncze książki skupiają się bardzo często na tych właśnie pojedynczych momentach wydarzeniach przeżyciach natomiast w latach to jest książka, którą napisał dość późno wyszła w 2008 roku we Francji już bardzo dojrzałe kobiety Arno urodziła się w czterdziestym roku i to był rzeczywiście taki projekt pisarski ona sama w ten sam sposób wtedy w ten sposób o tym mówi ona chciała opisać wreszcie jak gdyby własne życie, ale tak naprawdę napisać historię pokolenia bardzo ciekawe jest to, że książka, która ostatecznie nosi tytuł lata najpierw miał nazwać historia apotem oszacować pokolenie ostatecznie zdecydował się na lata bardzo bardzo pie słusznie chyba tu, ale to pokazuje kierunek myślenia to w pewnym sensie też jest książka o jej życiu w tym sensie też Polski czytelnik jeśli zaczyna od lat dostaje taką dużą dobrą piłkę z pisarstwa Arno Münster książka o życiu, ale nie ona tutaj tak naprawdę jest ważna to znaczy to co jest szczególne myślę to co też sprawiło, że Novell przypadł jej to, że to nie jest pisarstwo narcystyczne czy egoistyczne to nie jest pisarstwo psychologiczne w takim sensie, że ona, pisząc o swoim życiu nie Ross nie zastanawia się nad uczuciami nad nad nie rozdrabnia je swojego ja i tego co się dzieje w środku tego co przeżywa ona mówi o tym, że to jest tak naprawdę jej życie, ale rzucone na bardzo szeroki plan historii, ale doświadczeń wielu pokoleń właśnie to jest ważne, bo mam wrażenie, że ona nawet tam, gdzie pisze bardzo szczerze napisze bardzo szczerze można paść nawet tak ekspiacji nie ona nie robi z tego jakiegoś rytuału samo obnażania takiego nie ma tutaj takiego przekroczenia jakiegoś tam nawet ta tak tak powieść miejsc książkę przecież miejsce w krocze technika to 11 popołudnie można pochłonąć, ale takim testy latem są takie gesty laty jakiegoś doświadczenia i niewątpliwie coś jest dni w tym bardzo, iż jest jakiś ciężar, ale to nie jest tu nie chodzi właśnie o sam gest tak narcystyczny jak powiedziała takiego powiedzenia, że ja tu niniejszym ze swoją prawdą ze swoimi szlakami szanować wybiorą i jeśli pozwoli to przeczytam nawet kawałeczek jest z i wywiadu z nią, bo to jest dokładnie to, o czym mówimy, pisząc lata miałam poczucie, że jestem tylko przekaźnikiem przechodzi przeze mnie czas dotykają mnie rozmaite doświadczenia, ale one są udziałem wielu ludzi tak odbieram moje książki jako bardzo ludzkie uniwersalne niedotyczące tylko mnie opisuje to co nie spotkało, bo do tych przeżyć mam dostęp, ale nie traktuje siebie samej jako szczególnie ważne w tej opowieści nie zwierzam się czytelnikom myślę, że ona sama doskonale tutaj ujęła to co robi to też nie jest taka klasyczna książka ja na tle epoki, że tu stoję z przodu ja, a reszta, czyli epoka czas, który mija to jest jakaś scenografia to jest coś w tle tak naprawdę w latach jest bardzo ciekawa książka też ze względu na pomysł stylistyczny czy czy konstrukcyjny właściwie, bo to jest książka złożona w ogromnej mierze obrazów ze wspomnień, ale wspomnień w jakimś sensie bez osobowych bardzo dużo jest tam mowy o tym co siedziało, czego się słuchało, o czym się rozmawiało to się tutaj o tyle ważne, że to jest książka pierwsza książka Arno, w której ona nie pisze ja nie przy pierwszej osobie przy trzeciej osobie ona, bo wcześniej we wcześniejszych książkach tak właśnie opowiada tutaj piszemy albo używa tych przeróżnych teraz zgłosi się działo bez osobowych form i które mają pokazać właśnie to tonie ja jestem to jest moje życie ja przeżyłam życie to jest historia mnie moich pokoleń wielu ludzi takich jak ja, ale jednocześnie to tak naprawdę jest historia przepływającego czasu dlatego to też jest bardzo ciekawe jest tam mnóstwo tej wielkiej historii jest koniec końców wojny, którą ona troszeczkę pamięta jako małe dziecko i czas tuż powojenny są kolejne przemiany obyczajowe we Francji upadek kościoła czy upadek roli kościoła oczywiście sześćdziesiąty ósmy rok Algieria przemiany wielkiej przemiany polityczne rewolucja seksualna obyczajowa kolejni kolejne zmiany takiej partyjnej polityki też to wszystko jest są przemiany takie kultura no obyczajowe ona bardzo dużo uwagi np. poświęca przedmiotom tę temu coś co się kupowało co się pragnęła posiadać przypominają się reklamy hasła reklamowe marki nazwy przedmiotów i pokazuje zarazem to dzisiaj te słowa, bo to jest właśnie bardzo ważny moment, kiedy ona z 1 strony pisze o tej takich globalizacja więcej się Francji i stylu życia w pewnym w pewnym sensie globalizacją czym się zarazem pokazuje to w takim zderzeniu z tradycyjną wsią z tradycyjną biedą z pewnymi formami życia, które się specyfiką wały wcale tak szybko się nie zmieniały mimo tych plastikowych długopisów BIK tak, bo tu trzeba powiedzieć dla tych państwa, którzy nie czytali, że węzłem całej jej twórczości całej, bo rzeczywiście w latach to wybrzmiewa, ale to przenika całą twórczość jest to coś co nazwalibyśmy awansem klasowym jej ona urodziła się w Mall w małym miasteczku taki trochę wsi miasteczku rodzice byli bardzo prości prowadzili takiej sklepik połączony z ministrem nota niemal troszeczkę na granicy analfabetyzmu bardzo prości bardzo rzeczywiście w tym wiejskim wiejską miejskim życiu zanurzeni mówiący gwarą ona takiego domu wyszła do liceum później na studia została nauczycielką co we Francji jest bardzo taką prestiżową karierą trzeba mieć to na względzie i została pisarką i to poczucie wykorzenienia poczucie wyjścia ze świata zupełnie odmiennego do świata takiego wielkiego świata i intelektu intelektualistów i też poczucie, że w żadnym z tych światów nie jest już naprawdę jakimś sensie to znaczy jest to tak taki awans, który jak można by tak modnie powiedzieć awans, który eliminuje tak awans, który eliminuje z tego środowiska domowego, bo tam też już się nie przynależy przyjeżdża się jako wraca do domu jako obca osoba trochę nieznany taki kosmita dla własnych rodziców rodziców, którzy nie rozumieją jej wyborów życiowych nie zgadzają się z tymi wyborami nie wiedzą do końca tak naprawdę jak wygląda życie, ale nie jest się też zakorzenionym w tym życiu nowym w tym życiu wielkomiejskim elitarnym intelektualnym i TUI tam już trochę nie jest i gdzieś to ten awans i uczucia z tym związane są dla Arnaulta kluczowe to znaczy ona bardzo bardzo wiele uwagi i w latach i w tych książkach o rodzicach i poświęca właśnie próbie zrozumienia i jak to jest człowiek pokonuje taką drogę, dlaczego trochę się tego wstydzi, a jednocześnie nie no nie potrafi też tego wstydu pokonać to nie jest także można teraz wymazać, którą część swojego życia to jest myślę szczególnie zaskakujące, że ona w pewnym sensie nie nie pozwala sobie na co powiedzieć my wcześniej, ale myślę, że to ważne na wchodzenie zbyt głęboko właśnie swoje własne prywatne doświadczenia, mimo że na tym bazuje prawda jak to się dzieje to jest dość niezwykły balans, która zyskuje, bo przecież w innych książkach swoich pisze o rzeczach, które są oby tylko jej, ale one też nie są wpisane jako tylko jak tak to jest oczywiście możemy powiedzieć, że to tajemnica wielkiej literatury za to dostaje się Nobla, ale to jest oczywiście wielka umiejętność to znaczy jednocześnie, opisując bardzo jednostkowe doświadczenie to są jej rodzice opisani opisane są psa jest ich wygląd ich powiedzonka ich zachowania ich nawyki to jest jej historia małżeńska jej historia rozwodu aborcji bardzo mocno zakorzenione w tym co przeżyła, a jednocześnie rzeczywiście jest w tych opowieściach coś takiego takie potrafi poprowadzić, że czytamy jako historia nas wszystkich myślę że, zwłaszcza w latach to jest rodzaj takiego ona uruchamia też trochę jak zaklęcie, bo ona uruchamia rzeczywiście jej praca pamięci uruchamia pracę pamięci Czytelników ja mam takie wrażenie, choć mimo, że to tak naprawdę jest książka bardzo zanurzona w realiach francuskich bardzo mocno, bo to jest właśnie francuska popkultura francuskie piosenki francuskie reklamy francuscy politycy okazało się, bo recepcja Arno w Polsce naprawdę okazała się zaskakująco żywa jest książka, która ukazała się w styczniu tego roku i rzeczywiście była bardzo dużą żywą taką dyskusję jak to jest, że tak mocno tak bardzo francuska książka tak bardzo rezonuje w Polsce myślę, że to, dlatego że jednak czytając Arno uruchamiamy sami właściwie niezależnie od wieku ci, którzy są starsi mają do uruchomienia większy zasób wspomnień pamięci, ale właśnie uruchamiamy całą własną czy trochę jak taki, a taka instrukcja także dla czytelnika instrukcja przypominania sobie siebie na tle historii i na tle zmieniany powiedział, że wspomnę tak my my, poznając historię no, poznając historię osobistą jej rodzinę trochę historii Francji mam wrażenie, że to jest chyba każdego czytelnika natychmiast uruchamiamy sobie no tak jak reklamy i ja pamiętam, jakie piosenki ja pamiętam jak to jest, że te piosenki łączą się dla mnie takim takim czasem co się wtedy działo w historii Polski co się wtedy działo w Polskiej polityce by troszkę jest także to jest taki katalizator książka nieduża przecież i jesteś i ja osobiście jako współ tłumaczka redaktorka Czytelniczka tej książki mam poczucie, że to jest książka, która ich, gdy książka o przedłużonym działaniu to znaczy ją się czyta fantastycznie przeżywa czytając, a potem zostaje się z takim głębokim przekonaniem, że oczywiście nie mamy tego talentu umiejętności, ale chcemy zrobić to samo dla swojego życia i oczywiście zaczynamy sobie przypominać to jest ważne, żeby nazwać, dlatego że w pewnym sensie można powiedzieć, że niczego nie wymyśliła to znaczy, jeżeli popatrzymy na ten styl pisania to on na ile znam literaturę francuską był tam bardzo mocno obecne i Francuzi mają bardzo wielu takich twórców, którzy pozwalali sobie na pisanie bardzo otwarty sposób o rzeczach, które były traktowane jako prywatne o seksualności o życiu rodzinnym o życiu miłosnym tego było bardzo bardzo dużo i to jest bardzo obecny nurt literaturze, a jednak nasze wyróżnia mało tego wyróżnia się do tego stopnia, że zainspirowała później bardzo wielu pisarzy, którzy poszli tym kierunkiem tym tryb brak tylko myślę, że to co właśnie bardzo różni to jest nie poprzez stawanie nad jednostką włości i odsłanianiu swojego życia, bo oczywiście właściwie można nawet powiedzieć, że w tym odsłanianie swojego życia własnego na mniejszych szczególnie ważna to to też no ani treść tego odsłonięcia ani sposób w jaki ona to robi jest obrazoburczy nie jest to nie jest jakiś ekshibicjonizm styczne, więc można by powiedzieć nic nowego byli tacy, którzy pisali dużo więcej o sobie natomiast ja myślę zresztą to FT w laudacji noblowskiej powiedziano o chirurgicznej precyzji odwadze i z jaką odkrywa korzenie wyobcowanie i zbiorowe ograniczenia osobistej pamięci to znaczy myślę, że tutaj ważny jest ważna jest to, że ona robi z dystansem i chirurgiczną precyzją, czyli swego rodzaju chłodem i taką umiejętnością odsunięcia się od swoich bezpośrednich doświadczeń i właśnie to do czego wracamy, czyli umiejętność połączenia siebie jednostkowej z wszystkim co się działo dookoła historię to wydaje się tak naprawdę to jest bardzo prosty pomysł prawda to znaczy opowiadanie o tym czasami wydaje się wręcz banalne opowiedzieć siebie na tle historii zdawałoby się przecież wszyscy wiemy, że tak wygląda życie człowieka czasami bardzo proste pomysły okazują się w literaturze, zwłaszcza wykonane z takim talentem naprawdę przełomowe, ale ciekawe jest też to i NATO warto zwrócić uwagę, że z kolei ten plan historyczne to nie jest jakiś plan wielkich wydarzeń historii monumentalnej heroicznej Arno pokazuje życie każdego z nas toczy się w jakimś takim dziwnym pomieszaniu pomiędzy najbardziej prozaiczną codziennością pomiędzy listą zakupów, na której widnieje papier toaletowy, a wielkimi wydarzeniami protestami demonstracjami wyborami wybuchami wojen Arno pisze o tym to, zwłaszcza w tej dalszej części książki, gdzie mowa już o ostatniej ćwierci dwudziestego wieku czy w drugiej połowie i ostatniej ćwierci rzeczywiście pokazuje, że dla młodej kobiety zaabsorbowany życiem rodzinnym erotycznym uczuciowym wielu pracą codziennością oczywiście zdarzają się jakieś jakiś przełomowy rzeczy bardzo ciekawie pisze np. upadku muru berlińskiego czy sprawach z kolei dla nas tak bardzo istotnych co się wydarzy dziś na marginesie świadomości oczywiście odnotowuje to jesteś bardzo taką świadomą zaangażowaną politycznie lewicujący en kobietą, ale tak naprawdę pisze bardzo uczciwie o tym w świat trochę nie wiedziałam, o co chodzi coś siedziało na jakiś dalekich krańcach Europy kogoś trzeba było popierać ktoś na pewno miał rację, ale tak naprawdę byłam wtedy pochłonięta moim romansem, ale też właśnie ta prawda czystek przeżywamy historię jest to, że radio gra coś mówi, ale te, a w zasadzie nie rozumiesz po wystawia co tam ględzenie rozumiesz, gdzie jest Górski Karabach, o co chodzi prawda, ale wie, że coś było i potem czy ileś lat później pewne rzeczy wracają, ale przypominamy sobie tylko siebie stojącego przy tym radio paradoksalnie bardzo czekającego cebularzy tak bardzo często armat zwraca uwagę bardzo często jest także to przypomnienie jakiegoś wydarzenia historycznego np. nie wiem ktoś przywołuje z okazji jakiejś rocznicy w radiu usłyszymy kawałek np. przemówienia czyjegoś sprzed 20 lat i to przemówienie nie wywołuje w nas trzeba mieć odwagę, żeby opowiedzieć nie wywołuje w nas wspomnienia o tym jak wprowadzono stan wojenny i że było to dramatyczne tylko przypominamy sobie właśnie wtedy byliśmy zakochani albo dostaliśmy niewiary Otto ranka przy słowach tak to znaczy i wydaje mi się, że być może wielka wartość tej prozy i też znaczenie to, o czym powiedziałeś dla Francuzów pisarzy francuskich przychodzących, którzy przyszli po niej być może to też wynika z odwagi powiedzenia tej rzeczy to też jest niby możemy powiedzieć banalne każdy z nas to przeżył, ale wielka literatura ma też tę moc i tę odwagę, że potrafi powiedzieć rzeczy, które każdy z nas przeżywa odważnie głośno nawet jeśli zasadniczo nie chcemy się do tego przyznawać, więc rzeczywiście Unii mieszają się te plany bardzo osobisty jednostkowy plan z planem pokoleniowym historycznym, ale to jest w wymieszany z codziennością ze sprawami prozaicznymi pomiędzy tym wszystkim są właśnie bardzo też skumulowane uczucia wstyd gniew ni to takie poczucie, że cały czas jestem związana z domem to stamtąd wychodzę nawet jeśli się tego domu tylko środowiska trochę wstydzę to nie mogę się od niego nie wyprosi go nie nawet jeśli zerwała stosunki nie wyprosi tego, skąd jestem to jest ciekawa nie ma na to szansy tak, ale czeka np. to, że w bardzo o duże duży nacisk w recepcji Arno za granicą to jest przede wszystkim jej kobiecość taka postawa feministyczna sprawy związane z opisywaniem seksualności uczuciowości relacja z matką, czyli takie tematy około kobiet natomiast co rzeczywiście to jest dla mnie szalenie ciekawe co najmocniej wybrzmiało w odbiorze Arno w Polsce to jest właśnie pochodzenie, a awans ten konflikt klasowy jak byśmy nazwali ja mam wrażenie, że Arno w Polsce pewnie sama mogłaby być tym zaskoczona odpowiedziała na wielką potrzebę takiej literatury mamy to wydaje mi się w Polsce nie opowiedział prawdę to jest absolutnie prawda, ale tutaj jest 1 rzecz, która nie jakoś mi tak pobrzmiewa, kiedy słucham, która wydaje się ważna to znaczy ona jest nieprawdopodobnie uniwersalna w swoim pisaniu nie ma tego, że bardzo indywidualna bardzo swoim doświadczeniu ona jest bardzo uniwersalna i ona właśnie dlatego wyciąga nas liczne wspomnienia uruchamia mechanizmy pamięci właśnie, dlatego że pisze jakiś taki sposób, że każdy, kto czyta może odnieść do swojego życia swoich doświadczeń w tym sensie to jest właśnie wielka literatura, bo zupełnie wypada z tych kanonów pt. kobiece tam nie wiem prywatne prywatne publiczne też w ogóle ważny słyszałem takie sformułowania odnośnie właśnie książki myślę, że to kompletnie nie pasuje dlatego, że to jest hasło polityczne sześćdziesiątego ósmego roku, a ona myślę, że to przekracza ona w ogóle nie patrzy takie rzeczy nawet jeśli ją ukształtowało to jej głos jest na tyle integralny zarazem właśnie otwierający na głosy czytelnicze na to co my możemy co nas to może jak może nas sezonowo, acz w pewnym sensie on jest większa niż te prądy ruch czy konkretne partykularne literatury ona też na tyle długo żyje i na tyle długi czas obejmują lata, że pokazuje również odważnie następną rzecz, czyli to, że wszystko przemija to znaczy nawet bardzo głębokie zaangażowanie się jakieś hasła czy jakiś mody intelektualne jakieś w jaki aktywizm Danii rzeczywiście sześćdziesiąty ósmy rok to było coś co ona była bardzo mocno zaangażowana i te postulaty feministyczne francuskie ówczesne, a pod koniec książki widzimy, że co tu też gdzieś rozmyło to znaczy, że człowiek nie jest przez całe życie człowiekiem 1 postulatu 1 przekonania 1 walki przyszły inne wydarzenia w jej życiu przyszły inne wydarzenia polityczne myślę, że ona ma dużo rzeczywiście odwagi w pokazywaniu w tym sensie, że nasze, że życie nie jest życiem podporządkowanym, jakim tematom jakimś hasłom w takim sensie w w jaki mówisz, ale bardzo ciekawe jest też to że, bo po zastanawiam się czemu to tak rezonuje szeroko ponad podziałami płciowymi np. wydaje się, że ona rzeczywiście dała też ani nie jest chyba takich książek dała czytelnikom poczucie pokoleniową ości to znaczy nie tylko jest tak jak powiedzieliśmy katalizatorem do uruchamiania naszych indywidualnych wspomnień, ale sprawia też, że mamy poczucie, że w którymś momencie przeżywaliśmy razem z naszym pokoleniem to samo to znaczy nie tylko przypominamy sobie, że akurat w czasie, kiedy wybuchł stan wojenny ogłoszono stan wojenny np. byliśmy zakochani, ale jednak możemy sobie też przypomnieć, że nasze pokolenie przeżywało jakiś sposób to wydarzenie inne wydarzenie, że znamy te same piosenki, że rozpoznajemy te same frazy hasła, że to dla nas coś znaczy to znaczy jednocześnie nie tylko w naszym prywatnym życiu, ale Terno daje nawet polskiemu czytelnikowi pomimo bardzo francuskiego kontekstu właśnie dzięki temu, że czytelnik razem z nią myśli i razem z nią pracuje w czasie tej książki daje myśl takie poczucie doświadczenia pokoleniowego, jakkolwiek to oczywiście też bardzo oklepane hasło typu wypowiedziała się o tym, że jej książka w Polsce rezonuje właśnie głównie tymi tematami awansu społecznego, które są u nas niedopowiedziane, ale myślę, że ona też rezygnowała tymi tematami we Francji o tym mówił w 2 Born autor powrót do krajów, które w pewnym sensie mówił oni jako jakiejś inspiracji tak ona rzeczywiście to jest bardzo ciekawe, bo w Polsce wydarzyło to odwrót to znaczy w Polsce najpierw wyszła książka Didiera Eribona powrót dziurę i książka Eduarda, ale i historia przemocy obie te książki ukazały się w Polsce najpierw, a jednocześnie w rozmowach wokół tych książek w recenzjach pojawiało się jej nazwisko jeszcze wtedy bardzo mało znane i oni obaj mówili bardzo wyraźnie bardzo mocno to jest nasza w słowie matka my z niej z niej intelektualnie to ona przetarła szlaki naszej historii jako dużo młodszych mężczyzn młodych mężczyzn homoseksualnych, ale też wywodzących się z robotniczych środowisk i też jakoś nie przekraczających historię swojej czy próg swojego pochodzenia wychodzących z miejsca swojego pochodzenia i no, przeżywając coś w rodzaju awansu odcinających się też swoje rodziny w tym sensie jesteśmy w w jej pisarstwie w tym co ona zrobiła zakorzenieni i rzeczywiście to powrót naturę w Polsce chyba najszerszym echem się rozszedł i i w natomiast we Francji odwrotnie we Francji najpierw była areną potem byli obaj panowie, ale wydaje się, że to jest ciekawe, że w Polsce na ten grunt bardzo przygotowany przez nich długie ciekawe bardzo dyskusji takiej publicznej o pochodzeniu klasowo ości wychodzeniu z czy przekraczaniu klasy, której się urodziło wchodzi ona teraz RBI powiedział nawet wczoraj chyba, komentując komentujące Nobla, że on jak pisał swoją książkę ilekroć te trafią takie miejsce nie wiedział co dalej nie miał pomysłu to sięgał po Arno odblokował się odblokowało także wydaje mi się, że zresztą to zresztą pokazywało popularność ich i ich pisarstwa i teraz jej w Polsce, że ten temat jest dla nas naprawdę ważne to znaczy, że dyskutujemy o nim przeżywamy go co zabawne za pośrednictwem Francuzów ale, że to rzeczywiście porusza jakąś ważną w Polsce ważną ciekawą w Polsce strunę te ciekawe jak napisze o tych sprawach klasowych, bo w ogóle jak pisze prawdę jak się tak zejdzie na ten poziom poszczególnego kapitał, bo tak jest tak są pisane książki to są takie slajdy takie obrazy to nas doświadczenia, które bardzo swojskie sympatyczna i powszednie nagle wysnuwa 3 lub 4 zdania czegoś co można nazwać diagnozą, ale właściwie w formie opisu jednostka mówi chodziliśmy do szkoły szkoły wyglądały tak samo nosiliśmy wszyscy mundurki było jasne, że dziewczynka, która pochodzi ze z rodziny prawników nie będzie z nami gadał to są mniej więcej takie opisy tak dokładnie tak to jest to jest rodzaj jakiegoś oczywiście mistrzowskiego destylowana to jest ciekawe, że w latach ciekawy z 2 powodów w latach wiele z tych takich cząstek części rozpoczyna się od opisu zdjęcia ona tym sensie to co powiedział, że słowa slajdy bardzo tutaj pasuje ona zaczyna od opisów własnych zdjęć czy opisów zdjęć, na których jest jako pięcioletnia dziewczynka 10 piętnastoletnia trochę z takim poczuciem, który też chyba każdy z nas ma, że jak patrzy na patrzymy na nasze zdjęcia z przyszłości zastanawiamy się naprawdę jestem ja to czytać dziewczynka na zdjęciu to jestem ja nie pamiętam już tej dziewczynki tak samo w ten sam sposób pracuje i myśli Arno nie pamiętam tej dziewczynki dziwi mnie właściwie to jestem ja czy co ta dziewczynka myślała kim dziewczynka była też zdjęcia w jakim sensie służą do uruchomieniu do uruchomienia tego procesu myślenia i trochę tak jak zdjęcie przedstawia jakiś kadr coś zatrzymanego w czasie tak potem z opisu zdjęcia ona rzeczywiście opisuje ta dziewczynka jest tak ubrana ma taką fryzurę swojej w ten tak w takim miejscu np. przed szkołą rzeczywiście opisuje jest ubrana w mundurki tak się chodziło do szkoły tak byłyśmy tak oglądałyśmy o tym rozmawiałyśmy i rzeczywiście następnym krokiem jest przekazanie czytelnikowi jakiś bardzo celnej obserwacji to miasto jedno 2 brak wydechu celowanej o tym co było sednem relaksu chce mieć też tamtego czasu dla niej tam tamtego etapu w życiu myślę, że to jest wie czy bardzo ciekawy zabieg też prozatorski bardzo się dobrze sprawdza moim zdaniem w czytaniu bardzo jest prawdziwy tak jakoś psychologicznie, a my sami też często w ten sposób pewnie też nam wiele przypomina, kiedy oglądamy zdjęcia są czasem takie dalekie skojarzenia i potrafimy też 1 zdjęcia by zyskać jakiś taki obraz całego etapu w naszym życiu czasem tak się zdarza świetnie działa prozatorskich oko to są takie właśnie obrazy kadry sceny w tym sensie na pewno i możemy tutaj wrócić do tego, czego zaczęliśmy to nie jest esej w takim sensie, że przekazuje w sposób abstrakcyjny jakieś obserwacje socjologiczne UE, chociaż tak jest, bo tych obserwacji socjologicznych czy jak ona ona nazywa swoje pisanie auto są sobie Graf ją, czyli u łączy to co własne z tym socjologicznym spojrzeniem i więc te obserwacje i wnioski spostrzeżenia na temat historii pokolenia czasów są, ale są tak naprawdę prowadzone na takim bardzo konkretnym własnym bliskimi bezpośrednim planie przykładzie w tym sensie jesteśmy rzeczywiście mnóstwo szczegółów z jej konkretnego pojedynczego życia dla mnie szczególnie rzeczywiście poruszające i też piękne literacko są te opisy dzieciństwa wczesnej młodości tuż powojenna Francja ci rodzice którzy, którzy rzeczywiście są są bardzo prości mają bardzo mieli mieli bardzo bardzo trudne ciężkie życie i jest to jeszcze 1 ciekawa relacja ona miała siostrę siostry, która zmarła, zanim Arno urodziła temu jest poświęcony jest poświęcona jedna z jej książek, bo to jest Namysł nad tym ile chcecie mieć tylko jedno dziecko, kiedy ta starsza siostra czy i jedyna ich dziecko zmarło w mając kilka po 6 lat dziś dobrze pamiętam dom postanowili mieć drugie w tym sensie Arno ma takie poczucie, że jest siostrą, która przyszła, która urodziła się tylko, dlatego że jej siostra umarła jest takim dzieckiem innym jak to powiedzieć zastępczym trochę i toteż bardzo dla niej bardzo trudne poświęca temu osobną książkę, więc szczegóły z dzieciństwa wczesnej młodości bardzo ciekawe jest też to jak bardzo katolicka była rodzina jak wielkie znaczenie w jej wczesnej młodości w latach nastoletnich miało rzeczywiście cała wielka presja wszystkich kościelnych zasad zwyczajów obostrzeń oczywiście, zwłaszcza w takiej sferze rodzącej się seksualności czy uczuciowości początek małżeństwa ogromna presja kościoła może to też widzimy może, toteż polscy Czytelnicy odnajdują jakoś tam w swoim w myśl co tej książce w naszym doświadczeniu, ale zarazem to już taka literatura, która w pewnym sensie w wynika być może tutaj bym sobie jakoś zaprzeczył mówiąc o tym, że te wszystkie prądy nie są takie znowu istotne takie rzeczy prywatne publiczne w tym sensie to wynika jak bez jednak myślę, że pisanie mogło się pojawić dopiero w przestrzeni, które sad w w dużej mierze od kościoła Walna to znaczy żona mogła tak sądzę znaleźć sobie ten głos dopiero w momencie, kiedy ta scena się trochę opróżniła z pewnych blokad tak dla nich rzeczywiście ten przełom w 60 ósmego roku jest chyba realnym przełomem to znaczy nawet jeśli ona się dystansuje potem w książce od żarliwości zaangażowania jest trochę rozczarowana o tym troszkę pisze rozczarowana tym co co maj przyniósł natomiast oczywiście mówi, że to był dla niej realny przełom w jej osobistym życiu to znaczy ona wtedy tak naprawdę zrozumiała, że można żyć inaczej też w takim sensie obyczajowości, że można się wyzwolić spod tej presji kościoła i obyczajów tradycyjnych, bo to jest na pewno w tym sensie to to jest takie znaczenie kościoła jak taki wpływ kościoła on wywiera na sferę seksualności małżeństwa codziennego życia nie chodzi o religijności jakieś takie i związek metafizyczny tylko o zasady obyczaje i rzeczywiście ona mówi, że sześćdziesiąty ósmy rok pozwolił jej na wręcz używa chyba w latach takiego zdania pozwolił pomyśleć o siebie inaczej pozwolił pomyśleć o siebie np. poza małżeństwem, że małżeństwo może być oczywiście formą, jaką się wybiera, ale nie musi być formą jedyną do tej pory dla życia uczuciowego erotycznego seksualnego musiał być jedyną formą w jaki kobieta, zwłaszcza mogła funkcjonować czy wiemy coś na tym w jaki sposób Arno jest odbierana na świecie to znaczy czy to jest także to już jest produkt produkt eksportowy Francji ta literatura jej postać osoba czy też jest także trochę jak to często w przypadku nobli ostatnich lat wydarza no dobrze literatura francuska wiadomo, że mocarne na na w na tzw. globie natomiast czy rzeczywiście dobrze znana osoba znana dobrze znana pisarka to na pewno tłumaczona tłumaczono lata tak jak powiedziałam lata rzeczywiście ona na pewno na pewno po angielsku na pewno po niemiecku, czyli w tych ważnych tutaj europejskich literatura ach, nominowane do Bookera, czyli to nawet jeśli się nie czyta czyta to się zauważa natomiast nawet sprawdzałem specjalnie te wydawnictwa, które wydały w rano po angielsku to są nieduże wydawnictwa raczej takie zwracające uwagę na ciekawe zjawiska w prozie, więc właściwie bardzo poszukujący tak tak takie na pewno nie nie nieduże mainstreamowe komercyjny komu nie nieduże komercyjni wydawcy coś bardzo nieciekawa, bo no, bo Bóg ma znaczenie tak jak powiedziałem w tych recenzjach zagranicznych dużo więcej uwagi się zwraca na tę kwestię kobiecą feministyczną kobiece feministyczne i NIK bardzo ciekawi co będzie teraz to znaczy zawsze oczywiście poza wszystkimi takimi ród nowymi pochwałami dla noblisty bardzo mnie ciekawi czy zacznie się ją czytać głębiej tak jak mówisz za granicą, bo rzeczywiście we Francji to jest osobna historia tam jest bardzo dobrze znana ma nawet już za życia wydane dzieła zebrane między rzeczywiście taką postacią i dużo się o niej i dość głęboko rozmawia ciekawi ciekawi mnie rzeczy jak będzie się o nim pisać za granicą czy zacznie się dostrzegać więcej tematów, które ona porusza i szukać zrozumienia dla tych tematów szukać też zrozumienia dla sposobu jak ona pisze no właśnie to jest trochę troszeczkę pytanie o to czym kierował komitet Noblowski teraz to jest takie pytanie, dlaczego Berno dzisiaj prawa, kiedy ja pamiętam, że taką rozmowę odbyliśmy na korytarzu 1 koleżanką tutaj przed decyzją blada dzień przed mówi podobno Francuz podobno Francuz mający francuska podobno Francuz będzie takie mówię nie niemożliwe Modiano by Leclerc i oby to było niedawno to było zaledwie dekadę temu jest literatura niesie teraz zrobi globalnie światowi chcą się gorączkowo pozbyć opinii postkolonialnych, więc będą unikali tych wielkich literatur będą szukali pewnie jakiś mniejsza i znowu słyszymy nazwisko, które się na absolutnie niczym nie kojarzy tak jak to było rok temu, a brzdęk jednak nie jednak zdecydowali na czarno jak sądzisz czemu usłyszałam przeczytałam gdzieś to jest w, że to jest wynik klasyczne przewidywalne co ciekawe klasyczne rozumiem w no w tym sensie, że jest to w jakim sensie bardzo klasyczne pisarstwo on nie jest formalnie jest eksperymentalne nie jest formalnie w jakiś sposób bardzo skomplikowane i raczej odbiera bym tutaj klasyczny jako komplement duży komplement gdzieś tam sięgający to zresztą porównuje się też no i sposób myślenia może bardziej niż pisania Flauberta np. ale czy przewidywalny no właśnie czy to znaczy, że przewidywalne jest to, że kobieta, że komitet Noblowski postanowił różne swoje grzechy teraz naprawiać dając nagrody, przyznając nagrodę kobietom kobietą no też jeśli, bo równolegle myśli oczywiście Tokarczuk kobietom, które mają bardzo takie silne też pozycję feministyczne i przekonania polityczne taki kierunek, który widać od dobrych kilkunastu właściwie lat ja myślę, że takim przełomem takim zaskoczeniem jeśli chodzi o języki głosy feministyczne to był przede wszystkim Nobel dla Jelinek prawda to było coś takiego już bardzo bulwersują nas rzeczywiście dużo bardziej też budzący wręcz pamiętamy, ale opór oburzenie obrzydzenie no to był taki Nobel, który wtedy jeszcze rzeczywiście zagotował opinią nie no, więc w jakimś sensie tak może teraz klasyczny no zobaczmy też rozmawiamy właściwie cały czas, chwaląc nie mogą się nachwalić pisarstwa Arno sposobu myślenia tego co robi swoją literaturą, więc nie jest to też rozmowa właśnie taka, dlaczego to przecież przecież kandydat kandydatka nie zasłużyli albo to jest oburzające albo to jest niepoprawne albo to nieciekawe, więc w tym sensie raczej pokazywałby, że rzeczywiście jest to taka może oczekiwana bezpieczna decyzja też zastanowić nad tym, kto może odpaść od literatury Arno w jaki sposób się może wydarzyć coś może wydarzyć znaczy, jeżeli ktoś ma bardzo fabularne oczekiwania jest bardzo, jakby takim miłośnikiem niepełne słowa akcja, bo to źle brzmi w przypadku literatury, ale chcę, żeby się działo się, żeby się działo spójnie, żeby niósł ten fabularny rytm przez kolejne strony to do tego nie znajdzie no tak jeśli rzeczywiście ktoś czeka na powieść, której dużo się dzieje i są przygody i wiele wydarzeń to to nie jest gadżet to są, ale wydarzeniami o ten w środę, ale wydaje mi się, że ona jest w dobrym tego znaczeniu dobrym tego słowa znaczeniu przystępna w w tym sensie rzeczywiście jest bardzo otwarta na czytelnika w takim znaczeniu, jakim mówiliśmy, że praca czytelnika jego myślenie jest jego własna pamięć doświadczenie życiowe trudno ich nie uruchamiać czytając książki zresztą do nas nawet czasem piszą myślę, że młody czytelnik też będzie się w tym mógł odnaleźć w Timesie tak no bo myślimy młody to znaczy nie ma ma mniejsze, że szesnastoletni, ale byśmy dwudziesto mam nadzieję, że ta akcja znaczy wydaje mi się wtedy być może być może pamięć wartość pamięci docenia się trochę później być może się 20 lat ma jeszcze przekonanie wszystko świetnie się pamięta, iż w życiu może nie tak wiele się zmienia, a być może to świadomość takiej historyczną ości własnej pamięci swojego życia ma się trochę później nie wiem tego i ale wydaje się, że każdy my mieliśmy bardzo wiele głosów tzw. też zwykłych Czytelników rozmawiających z nami w księgarni np. iż zawsze poza zawsze po tym, takim zachwycie jej pisarstwem właściwie bez bez oddechu pojawia się następne zdanie ja sobie przypomniałem jest to tam to albo i przeczytała moja mama, która też jest np. powojennych wojennych roczników i nagle się okazało, że dokładnie to samo ta sama historia przypomniałem sobie jak u babci na wsi, czyli zaczyna się to, o czym mówimy zaczyna się niezwykła siła tej książki polegająca na tym, że jednocześnie jest świetną wspaniałą literaturą i robi coś znam LT wszystkie eleganckie brednia nasze na bok dobrze się sprzedaje dobrze sprzedaj tak to było Ship to był naprawdę to tak to jest dobra dobra dobra sprzedaż co nas też troszeczkę zaskoczyło łącznie mieliśmy wielką wiarę w w sens wydawania tej książki, ale zaskoczyło nas rzeczywiście to, że ten francuski kontekst nie okazał się tak kluczowy dla jej odbioru i rzeczywiście jak na jednak no literaturę wymagającą wyższą literaturę przez takie duże Air dobrze się sprzedaje i trafia do szerokich naprawdę szerokiego grona Czytelników co znaczy co oznacza mi się wydaje, że nie nie stawia przeszkód tak jak powiedzieliśmy sobie trudno moim zdaniem nie ni trudno odpaść od tych od tej książki ona nie stawia przeszkód jeśli tylko chce razem z nią myśleć, iż za nią to jest naprawdę dla prawie wszystkich to jest tak na sam koniec zwykle w amerykańskich filmach programach, zwłaszcza zapowiada się ten fragment rozmowy takim Nexto Kam, czyli co niebawem nakładem wydawnictwa czarne by ani Erne, czego używająca oczekiwać już za miesiąc to jest myślę wspaniała wiadomość wydajemy następną książkę będzie nosiła tytuł bliscy i to jest złożenie 3 Prus Arno, ponieważ jej książeczki trzeba powiedzieć powiedzieliśmy, że wyda ponad 20, ale są raczej nieduże książki złożyliśmy jedno 3 prozę prozę, o której mówiłem na początku miejsce w nowym przekładzie to jest książka o jej ojcu śmierć ojca tak naprawdę to była przełomowa dla ani przełomowy dla niej moment przełomowa książka śmierć ojca uruchomiła po raz pierwszy właśnie to pragnienie powrotu do historii z dzieciństwa do miejsca, z którego się wywodzi samej postaci ojca druga książeczka o matce to będzie się nazywało pewna kobieta tutaj znowu choroba matki w końcu też śmierć matki takie dni naturalny moment, kiedy się chyba wraca do wspomnień bardzo głęboko opowieść o niej i druga córka trzecia Miniatura historia tej właśnie urodzonej przed urodzinami Arno zmarłej siostry i tego jak to jest być siostrą pogrobowców nieżyjącej tak czy dzisiaj z grobowcem swojej siostry i taką trochę zastępczą córką dla swoich rodziców także bliscy 3 autobiograficzne małe prozy już w listopadzie dziękuję bardzo, państwa moim gościem była Magdalena Budzińska zastępca redaktor naczelny wydawnictwa czarne, ale też redaktorka współ Maćka książki ani Arnold lata Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: NAGŁE ZASTĘPSTWO

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA