REKLAMA

Dlaczego Jaruzelski został wybrany na I sekretarza KC PZPR?

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2022-10-18 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
53:44 min.
Udostępnij:

18 października 1981 r., gen. Wojciech Jaruzelski został wybrany na I sekretarza KC PZPR. Jak do tego doszło? Dlaczego to na niego akurat padło? W jakiej sytuacji była wtedy partia i jakie nastroje były w Moskwie?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki przedstawia dobry wieczór we wtorek 18października zawsze się trochę dziwnie czuje, gdy proponuję państwu we wtorkowy wieczór audycję o historii Polski, a temat dotyczy czasów, które dobrze pamiętam, bo to znaczy, że byłem już dorosłym człowiekiem w czasach, które przeszły do historii na właśnie do historii, więc nie ma co filozofować rozczulać się nad upływem czasu tylko pora przejść do Meritum 18października 1981 roku gen. Wojciech Jaruzelski Rozwiń » został wybrany na pierwszego sekretarza komitetu centralnego polskiej zjednoczonej partii Robotniczej wybór był można powiedzieć finałem trwającej kilka miesięcy walki o przywództwo partii komunistycznej był efektem wpływów związku Radzieckiego no i krokiem w kierunku rozprawy z Solidarnością, kiedy wcześnie potwierdza potwierdza rosnącą rolę Wojciecha Jaruzelskiego w naszym państwie w tamtym czasie przecież 10lutego 1981 roku Sejm powierzył mu funkcję premiera, żeby tego było mało pełnił dalej funkcję ministra obrony narodowej NATO był nieprawdopodobnie intensywny czas naszych dziejach byliśmy przecież po chyba najważniejszym wydarzeniu w historii Polski, a nawet świata tamtego czasu w sierpniu 80 tego roku powstał niezależny Samorządny związek Solidarność pierwszy w całym obozie zwanym pogardliwie demoludach mi związek zawodowy będący poza kontrolą rządzącej partii komunistycznej w Polsce zaczął się proces demontażu porządku jałtańskiego przydali silnym, choć skostniałym związku Radzieckim, którego przywódcą niż miłość nawie nawet by coś miało się zmienić w drugi niezadowolenia docierały oczywiście do Warszawy sugerowano, że ówczesne władze nie radzą sobie solidarnościową zarazę najważniejszy polityk w tamtym systemie, czyli pierwszy sekretarz partii komunistycznej w Polsce Stanisław Kania nie był zdaniem towarzyszy radzieckich wystarczająco zdeterminowany by sobie z anty socjalistyczną opozycją poradzić na dodatek ten polityk w Polsce akurat był relatywnie dobrze odbierany no w końcu, gdy 6września 1980 roku został wybrany na pierwszego sekretarza komitetu centralnego sama rezydentura KGB w Warszawie donosiła do Moskwy, że w Polsce krąży dowcip lepszy Kania niż wania ważni wpływowi politycy w Polsce także dostrzegali zalety pana Stanisława Mieczysław Rakowski w rozmowie z kanclerzem Republiki Federalnej Helmutem Szmitem tak go opisywał poważne uczciwy skromny człowiek należy sądzić, iż poradzi sobie z kryzysową sytuacją, ale na Kremlu byli innego zdania, a informacje ich ludzi w Warszawie utwierdzały w przekonaniu władzy rad jest radziecki, że nie jest dobrze ekipa Kani popełniła błędy poprzedników szuka rozwiązań kompromisowych zamiast zająć twarde stanowisko wobec opozycji Polskę zalewa fala kontrrewolucji donosili życzliwi w końcu od ludzi zaufanych, a więc agentury KGB zaczęły spływać informacje, które przesądziły o losie pierwszego sekretarza ostatnio towarzyszka Ania wykazywał tendencję do nieprzyjmowania natychmiast zaleceń przedkładanych przez przedstawicieli sowieckiego kierownictwa miał wątpliwości i nie podzielał naszych ocen sytuacji w Polskiej Rzeczypospolitej ludowej to już był wyrok-li tu pojawia się Wojciech Jaruzelski jeszcze 4marca 80 tego pierwszego roku Stanisław Kania właśnie z premierem Wojciechem Jaruzelskim zostali wezwani do Moskwy tam pierwszy sekretarz był przywoływany do pociągu, bo do porządku pytany, kiedy wreszcie zdecyduje się na rozwiązanie siłowe i co odpowiedział znamy odpowiedź, choć miał udzielić już po powrocie do Warszawy Mieczysławowi Moczar owi członkowi biura politycznego mimo nacisku Kremla nie mam zamiaru użyć siły wobec opozycji nie chce przejść do historii jako Rzeźnik polskiego narodu nie zgadzam się też z Wojciechem Jaruzelskim, który mimo innej decyzji biura politycznego prowadził przygotowania do stanu wojennego i tak 18października o 8 dziesiątego pierwsze roku Stanisław Kania przestał być pierwszym sekretarzem, a Wojciech Jaruzelski zaczął nim być tych szalenie ciekawych czasach znaczenie najnowszej historii opowiadam znakomity historyk pan prof. Tomasz Nałęcz sam jestem bardzo ciekaw tego powrotu do przeszłości także mojej Maciej Zakrocki przedstawia nie jest już z nami zapowiadany pan prof. Tomasz Nałęcz emerytowany prof. Uniwersytetu Warszawskiego dobry mieć dobry wieczór to 5 państw tak to jest czasami w tych audycjach kalendarium podpowiada mi po jak i sięgnąć temat dzisiaj to jest związane z 18 października 80 tego pierwszego roku, czyli dniem, w którym gen. Wojciech Jaruzelski został pierwszym sekretarzem komitetu centralnego polskiej zjednoczonej partii Robotniczej, ale zawsze tu odwołuje się do do do fachowca fachowców muszę zadać pytania, w którym momencie powinniśmy zacząć tę opowieść, bo przecież wiadomo, że to wszystko się czegoś bierze czy jeszcze wrócić do sierpnia 80 tego roku myślę, że nie da się inaczej, bo mówimy o procesie zmiany ekipy rządzącej i mówimy o sposobach wyjścia wychodzenia z tego wielkiego jednego z największych konfliktów społecznych po czterdziestym piątym roku więc, jakby nie kombinować to to wracamy do sierpnia, bo tu jest geneza tych tych zjawisk także musimy wrócić z sierpnia w Senacie już do finału sierpnia to znaczy do krótkiego swoje sformułowania, bo przecież pan myślę, że nasi słuchacze historię sierpnia znają dobrze do wielkiego finału, czyli do tego, że władza, chcąc nie, chcąc z czują słabość, bo władza autorytarna ustępuje tylko przed argumentem siły zmuszona ładu podpisania porozumień ze strajkującymi robotnikami trzydziestego w Szczecinie 3001. w Gdańsku ale o ile ta strona solidarnościowa uważała, że to jest nowy etap jakiś egzystencji z komunistycznymi władzami to dla komunistycznych władz moim zdaniem od początku to było tylko złapanie oddechu mówiąc taką formułą leninowską, żeby zrobić 2 kroki do przodu w przyszłości trzeba było zrobić krok w tył, ale właśnie myślą, że jak tylko się odzyskać siły tylko zyskasz argumenty to się wrócić do tej polityki twardej ręki innego wyjścia nie było, ale z drugiej strony można powiedzieć, że przynajmniej w tym pierwszym okresie zaraz po podpisaniu porozumień albo władza jeszcze idzie na fali tego może również sama w jakim sensie była pod wpływem emocji tych wydarzeń no bo jednak najważniejszego człowieka w państwie, bo taką rolę miał pierwszy sekretarz komitetu centralnego wybiera Stanisława Kanię 6września dziesiątego roku no człowieka, który nie tylko w Polsce wierzyliśmy, że lepszy Kania niż walka, ale no właściwie odbierany jako na jeden z tych gołębi, a nie, a nie jastrzębi no, więc można by powiedzieć, że jeszcze w gronie rządzącej elity, a przynajmniej do tej, która decydowała o wyborze tak ważnego polityka na najważniejsze stanowisko w państwie raczej dominował pogląd pogląd, że chyba tych porozumień trzeba będzie dotrzymać czy nie straci ja powiedziałem już perspektywy historycznej tą ocenę o nieuchronności konfrontacji, bo rzeczywiście mówię jako historyk jako świadek wydarzeń, bo przecież my świadomie przeżywałem lat co roku osiemdziesiątego wtedy wszyscy byliśmy cała Polska i po tej stronie solidarnościowej po tej stronie partyjnej mnóstwo nadziei, że to zaczyna się coś nowego co jeszcze w dziejach obozu komunistycznego nie miała miejsca, a więc niezależnie z wyłączeniem kościoła, ale po to, bo to była pierwsza pionierska próba wszczepienia system autorytarny aut mówi dlatego autorytarny, bo tę to już nie była faza totalitarna komunizmu czy gdyby to był system totalitarny to porozumienie z robotnikami nie byłoby możliwe, więc to była próba wkomponowania system autorytarny, gdzie jednak rządząca partia kontrolowała starała się kontrolować jak na jej szerszą przestrzeń społeczną szczepienia niezależnej organizacji to o w takim segmencie niesłychanie dla komunistów delikatnym, czyli wśród jak wtedy mówiono klasy Robotniczej ten system warstwie doktrynalnej stawem, w którym czerpał poparcie klasy Robotniczej to oczywiście fikcja, ale ta fikcja przez bunt robotników i z wyegzekwowanie przez robotników własny samodzielny związany z PZPR organizacji została boleśnie obnażona co się działo po raz pierwszy przy oczywistych oznak słabnięcia w ogóle tego systemu kary światowej nie tylko w Polsce, więc nadziei było mnóstwo, ale z perspektywy historycznej wiadomo, że to zwarcie było nieuchronne dla dwu powodów, że władza jak zaczęła zżerać szyki szykowała się do konfrontacji swoje my w tym najistotniejszym aparatowi mówiła aparacie zawodowym prezes Peru w segmencie jak też ruch radykalizm ową było wiele nadziei po stronie solidarnościowej, że taka koegzystencja z systemem okulistyczny jest możliwa, ale potrzeby na następne miesiące kryzys po kryzysie metę widzimy, że ruszy radykalizuje to jest nieuchronne wielki masowy dziesięcio milionowy ruch społeczny tak naprawdę jeszcze szerszy wypowiedź 10 000 000 tu w członkowie jak doliczyć sympatyków rodziny to przecież mamy gigantyczną liczby takim takim ruchem trustu ten się kieruje taki ruch ma swoją wewnętrzną dynamikę sytuacji powszechnego niedoboru dóbr narastającego niedostatku kolejek braku produktu system kartkowy radykalizacja była nieuchronna, ale nadziei było mnóstwo oczywiście słusznie pan tu wymienia Stanisław Kalisz jako tego czeka, który uchodził za gołębia czy tak prawdę mówiąc dzisiaj dla osób z interesem coś historią oraz blisko więcej mówisz mówiło to nazwisko Polakom na początku września roku o 80 tego, bo wtedy to była postać szczyt dla dni to normalne czeka zupełnie nieznane co nie było tak jak pięćdziesiątym przy poprzednich wielkich przy obrotach pięćdziesiątym szóstym roku Gomułki nie trzeba było przedstawiać ludziom w siedemdziesiątym roku nazwisko Gierka też znaczyło dużo i też była postać która, której nie trzeba było prezentować oczywiście było oficjalne życiorysy tak dalej, ale to była to była postać podczas tej świadomości Polaków kazanie Kania członek biura politycznego dekady bardzo wpływowy ekipie władzy, bo nadzorujący struktury siłowe w piłkę politycznymi w sekretariacie KC też bardzo wpływowy, bo nadzorujący kontakty z kościołem katolickim to była wywoła sfera aktywności w PZPR, że kontrolowanie tych relacji on miał duże znaczenie w aparacie partyjnym, ale poza aparatem partyjnym w końcu rzeczy był osobą mało znaną tak jak pozostali członkowie biura politycznego ci, którzy się stawia bardziej byli znani ci przy bocznej Gierka, ale ci przełącznik RK już razem z nim nawet wcześniej pierwsza taka spora zmiana wywiady członków biura politycznego zastąpiła je mniej więcej godzinę 10 dni przed usunięciem Gierka albo apotem druga transza razem z Gierkiem i to nowe kierownictwo PZPR rozkładało się w gruncie rzeczy ludzi przeciętnemu Polakowi nieznany, więc to było statutem Kani, bo to była karta, którą można była na nowo w powszechnym odczuciu zapisać był ten posag w postaci pokojowego rozwiązania konfliktu po raz pierwszy w dziejach PRL-u w obliczu buntu społeczeństwa władza nie strzelała do obywateli to ten wielka zmiana nie była krwią przelaną podyktowana, więc trybun po kapitał ale, ale gdy, ale i jeśli chodzi o format przywództwa miał uważa się jeśli chodzi o kilkanaście miesięcy najbliższy tej pokojowej rewolucji solidarnościowej to ten umiar kanie odegrał dużą rolę, ale i cenie postać Kalisz natomiast to nie był format przywódcy stracił władzę po po blisko po trochę więcej już po roku właśnie, ale jeszcze, zanim dojdziemy do tej utraty władzy to nie sposób nie nie wspomnieć o kilku wydarzeniach procesach, które się w ciągu tego roku dzieją no bo one właściwie prowadzą do pytania nie wiem czy już tak na 100% historia zna odpowiedź na te pytania jak to jest właśnie z tą konfrontacją między z 1 strony gołębiami zarówno w obozie opozycji czy Solidarności jak w obozie władzy jak i jaki jastrzębiami i w obu tych obozach, bo szukania właśnie do samego końca można powiedzieć tak przynajmniej wynika z dokumentacji historycznej jest przeciwnikiem konfrontacji on m.in. po po takiej wyprawie w marcu 80 tego pierwszego roku do Moskwy właśnie mówi, że do Mieczysława Moczara tak na marginesie mówi mimo nacisku Kremla nie mam zamiaru użyć siły wobec opozycji nie chce przyjść do historii jako Rzeźnik polskiego narodu, a jednocześnie zaczynają siedzieć takie rzeczy, które każą podpowiadać, że albo ktoś prowokuje albo ktoś chce coś pokazać albo chce właśnie takiego miękkiego przywódcę odsunąć mam na świat na myśli to też jest marzec 80 tego pierwszego roku i tzw. kryzys bydgoski to co to co się tam dzieje pobicie działaczy Solidarności z Janem Rulewskim na czele tak było traktowane to jest, że to jest prowokacja, która ma na celu podkręcić trochę konfrontację władzy z opozycją, czyli takiego to prowokację bydgoską prowokacji strony ludzi władzy czy części ludzi władzy w boju Kania Jaruzelski Rakowski byli przekonani, że to jest zresztą są działania w nich wymierzone w ich kolegów z biura politycznego jak się sięgnie, zwłaszcza do wspomnień po dokumentacji na bieżąco wytwarzanej tu mówimy to w tak tego otwarcie nie formułowano to ci ludzie w wprost o tym piszą co, zwłaszcza ich współpracownicy, którzy mogą jednak mogli się na więcej pozwolić jeśli chodziło o ujawnienie szczerości swoich przemyśleń poza tym mówimy tutaj w pobiciu działaczy Solidarności z Bydgoszczy Janem Rulewskim przewodniczącym regionu Solidarności w Bydgoszczy, ale to trzeba rozpatrywać w kontekście zapowiedzianych manewrów układu Warszawskiego kilka dywizji sowieckich enerdowskich COS czechosłowackich w porozumieniu, a czy w działem też kilku dywizji polskich białą manewry zapowiedziane tak się złożyło, że manewry, dlaczego na strony wojskowej były bardzo nietypowe, bo one miały się koncentrować wokół wielkich skupisk miejskich, że ogłoszenie ćwiczy manewrów w takiej sytuacji wyglądało to nowe dla profesjonalisty, że to jest chęć zastraszenia karności skupienia tych ćwiczących wojsk wokół bastionów Solidarności ma pan rację nie znamy tego do końca, chociaż mamy rok dzisiaj stoją już mają do polskiej dokumentacji w całości dostępny od tej też zachowany, bo nie wszystko się zachowało oczywiście najważniejsze znaczenie miałaby dokumentacja sowiecka trochę wierzby nad po latach dziewięćdziesiątych, kiedy tam różnymi metodami dokumenty wydobywa do archiwów kremlowskich, ale nie mamy kompletu tych nawet chyba nie mamy na inne istotniejsze dokumentacji z drugiej strony nie do końca nie nie do końca znamy ten mechanizm, ale no to było takie podgrzewanie temperatury w kotle, bo jak mówimy o tym wielkim z starciu z 1 strony PZPR z drugiej strony wielki społeczny ruch Solidarność to oczywiście to wszystko musimy lokować w kontekście zewnętrznym to niebyła tylko próba sił w Polsce to nie mniej istotne było to co działo się w Moskwie i wokół Polski i oczywiście czym innym jest są już podjęte decyzje o interwencji i jest sowieckiej w Polsce te dokumenty mówi tuż-tuż po kilka było takich momentów kulminacyjnych pierwsze wielkie zagrożenie interwencją, gdzie interweniował region, gdzie się zaangażował Jan Paweł II interwencji, gdzie niezwykle ociężały, gdzie przeszła przepraszamy to oczywiście jeszcze nie Regan, bo Regan już był wybrany jeszcze nie objął urzędu prezydent był Carter mówimy o początku grudnia roku osiemdziesiątego niewiele rolę odegrał doradca Cartera do spraw bezpieczeństwa prof. Zbigniew Brzeziński wydawało się, że wtedy interwencja sowiecka jest pan dotknięcie ręki, choć z drugiej strony są dokumenty sowieckie, które wskazały, które wskazywały na to, że to było tylko straszenie i Polaków, ale też polskiego kierownictwa, że to była próba wymuszenia na Polski w kierownictwie nakaz właśnie, żeby z zastosowało ostrzejszy kurs wobec Solidarności Moskwa od początku do końca uważała za Solidarność to jest kontrrewolucja kontrrewolucja można walczyć o 1 sposób School skont rewolucja się nie traktuje to, chyba że się już na gardle Adam już niema noża w gardle to to, że skontrolują nie traktuje tylko, że przedstawia siłę, bo kontrrewolucja tylko taki język rozumie mówię tutaj od c co znaczy to te sformułowania biorę w cudzysłów, bo to są oczywiście przekonanie Kremla, ale nie tylko Kremla jak patrzymy na te naciski na Polskę patrzymy też na to szyfrowanie Breżniew owi tu kondycja Breżniewa człowieka, który w był już praktycznie cieniem człowieka mimo to rządził wielkim imperium to widzimy, że jeszcze bardziej ostre antypolskie nastroje były we wschodnim Berlinie mówię szefie partii komunistycznej wschodnio niemieckiej, choć lekarze, ale także wcześniej tu byli też bardzo ostrzy wobec Polaków w ogóle nie było żadnych sojuszników w tym tzw. obozie demokracji ludowej jeśli chodzi o Polskę raczej ci dyktatorzy z tych krajów Europy wschodniej naciskali na Moskwę, żeby się jednak z kontrrewolucją w Polsce rozprawić się to w obawie o własną skórę, że oni odnieść zaraz się nie rozprzestrzeni dokładnie nie wiedzieli, że z wielkiej Narodowy ruch wolnościowy, a nie ma bardziej zaraźliwej choroby niż wolność niż łaknienie wolności mówi o przestrzeni społecznej oni tutaj to była dla nich to było dla nich ratowanie własnej skóry teraz może jeszcze tylko jeszcze tylko jedno zdanie wejść jak flary czy były do tego wątku nie wracać było ci, którzy interesują historią wiedzą, że jest ogromna debata ogromna literatura czy Rosjanie byli gotowi wkroczyć nie są przytoczone dokumenty jednak oni nie byli gotowi wkroczyć do Polski ja uważam, że należy na to spojrzeć inaczej należy zadać pytanie czy Moskwa była w stanie tolerować takie państwo w ramach swojego bloku, w którym byłaby tak wielka potężna niezależne od komunistów struktury Solidarności moim zdaniem przy tej dyktaturze kremlowskich starców Breżniewa głodu wkrótce umarł potem Andropowa potem Czerniecki takiej pokojowej jest koegzystencji między systemem komunistycznym wielkim ruchem społecznym w gruncie rzeczy komunizm kontestujących, że w tamtym modelu było niemożliwe stąd strategia Moskwy, żeby naciskać na polskie kierownictwo, żeby okiełznać ten wielki ruch własnymi rękoma ci rządzący na Kremlu byli realistami w 1 sprawie roli oni chcieli topić tego, jakiej krwi w morzu krwi oni chcieli się rozprawić z Solidarnością przy jak najmniejszych kosztach i słusznie uważali, że jeszcze tylko Polacy sobie z tym poradzą mówi o polskiej ekipie Polski polskich strukturach siłowych włącznie z wojskiem tu spacyfikowanie Solidarności będzie mniej mniej ofiar będzie mniej kosztowne od strony ofiar w związku z tym optymalny scenariusz na Kremlu był tak jak został zrealizowany, żeby to się to zostało zrobione polskimi rękoma i ty i w natomiast moim zdaniem, gdyby na Kremlu doszli do wniosku, że Polacy sobie z tym nie radzą, że zwlekają zbyt długo to moim zdaniem najpierw nastąpił przewrót wewnętrzny w Polsce, czyli została zostałoby zmienione kierownictwo na tę właśnie pan mówił tutaj, bo w biurze politycznym kierownictwie PZPR ścierały się 2 frakcje co najmniej, czyli tych gołębi i tych jastrzębi i jeśli by na Kremlu trochę doszli do wniosku, że Polacy są nie zbyt długo zwlekają odwagi nie starcza wyobraźni tłuszcz ich obleciał chcą są gotowi do takiej siłowej rozprawy z ledwością to najpierw zmieniono polskie rolnictwo na, a potem przystąpiono by na realizację tego scenariusza siłowego właśnie też polskimi rękoma być może jeszcze większą asekuracja sowiecką i teraz jeszcze tylko chce wrócić do tego i momentu, w którym pan mówił właśnie o tym, że np. nawiązując do prowokacji bydgoskiej, że to działania właśnie skierowany przeciwko ówczesnej ekipie natomiast no, żebym ja i słuchacze też dobrze zrozumieli ten moment kluczowy dla to oczywiście będzie błędna naszej rozmowy z 18 października 80 tego pierwszego roku to dobrze byłoby sobie odpowiedź na pytanie czy rzeczywiście właściwe zestawianie Kani Jaruzelskiego Rakowskiego w 1 szeregu, bo można odnieść takie ważenie od pewnego momentu, że najpierw Kania jest teoretycznie ważniejszym tak jak mówiliśmy pierwszy sekretarz jest najważniejszy, ale od lutego przecież osiemdziesiątego pierwszego roku gen. Jaruzelski jest premier formalnie to nie jest tak tak tak ważna funkcja prawda, ale no też nie można bagatelizować, ale jednocześnie zachowuje stanowisko ministra obrony narodowej i mamy potem właśnie tak, bo taką sekwencję zdarzeń łącznie z tą wspomnianą już przeze mnie wizytą obu panów w Moskwie właściwie takie sądowa nie na kogo postawić tak właśnie ten Kania jednak jest beznadziejny on zbyt łagodnie podchodzi do tej opozycji, ale toby oznaczało, że bardziej widzą Jaruzelskim tego Jastrzębia, który będzie mógł wykonać to, o czym pan przed chwilą opowiedział, czyli zadanie zdławienia opozycji Demokratycznej ważnym dużym dlatego obozu w państwie polskimi rękami no i jej, żeby skomplikować panu trochę życie jeszcze wrócę do tych innych wydarzeń z tego okresu, które też na jak rozumiem politykę polską mają wpływ po po tym, jak jest prowokacja bydgoska za chwilę mamy no początek poważnej i szybkiej choroby no prymasa Tysiąclecia Arka wcześniej zamach na wieś część, a wcześniej zamach na papieża no wiadomo, jaką pełni rolę papież ten sam marce dla was my i tak daje też tym samym maju prawda trzynasta wszyscy 13 maja zamach na papieża dosłownie 10 dni pewnie potem śmierć prymasa, że bardzo ciężko radzi, chociaż w ostatniej chwili niemalże aktywnego politycznie odbierającego niesłychaną rolę nie nie o kościele to będziemy mówili, ale to była rola kościół z 1 strony był najmocniejszym oparciem dla Solidarności, ale z drugiej strony prymas działał na cyfrowej, bazując Wit emitujące działał tak prymas był realistą prymas sobie zdawał sprawę, że im ten będzie bardziej radykalny tym będzie większa groźba zduszenia tego ruchu siłą właśnie w wyniku nacisków Moskwy prymas świetnie się orientował w Polskiej polityce od samego początku tzw. Polski ludowej od pod od lat czterdziestych prawnej i wiedzie przeżył niejedną ekipę prawda, więc Buczek jemu zagra z ogromnym doświadczeniem, ale w nawie mówią co pana czy, nawiązując do 100 do jedno istotniejszych kwestii pana pytaniu, czyli do tych relacji Kani Jaruzelskiego jeśli wydaje, że oni Rosji zgodnie z sobą współpracowali i od czasu, kiedy Jaruzelski został premierem te były wręcz mówił już długi raczej rządzącym polską i tu dum rat zgodnie współdziałających, dlaczego moim zdaniem tutaj następował coraz większy przechył atutów w kierunku Jaruzelskiego, a właśnie kosztem Kani no bo w polityce, zwłaszcza w warunkach tak ostrego kryzysu w warunkach takiej ostrej konfrontacji liczy się to ma, jaką siły może w szczególny polityk liczyć w swoim działaniu jako siły reprezentuje tutaj ten kryzys wywołany najpierw strajkami i to przez same strajki wywołane kryzysem państwa to państwo było bliskie jego gospodarka załamania czy przygody wszyscy wtedy uważaliśmy, że załamania załamaniu, że przygniata państwo koszmarny dług, a przypomnijmy wg ówczesnych 100 było szokiem dla Polaków, bo odpowiedzialny za gospodarkę wicepremier w drugiej połowie sierpnia ujawnił to co było, w której największą tajemnicą jedno z największych tajemnic władzy wcześniej jak wynosi ile wynosi zadłużenie powiedział, że Polska jest zadłużona na 20 000 000 000USD to oczywiście były idee dolary niż obecnie, ale nie będę wikłał naszej rozmowy w kontekst współczesności, ale pewnie słuchacze zdają sprawę ile w tej chwili wynosi zadłużenie Polski jak to wygląda zestawienie 120 000 000 000USD, więc państwo było w stanie zapaści władza była w stanie zapaści, ale też detonacja i powstanie Solidarności spowodowało, że ta najważniejsza struktura rządząca partia była w stanie zapaści tak naprawdę kierownictwo partii nie mógł liczyć na własne szeregi po kilku miesiącach się okazało, że co trzeci członek 3 milionowej wówczas PZPR jest członkiem Solidarności i były sytuacje, w których kiedy całe sprawdzano, wobec której struktury te osoby bez popyt będą są bardziej lojalny, kiedy dochodziło np. do napięć w konfrontacji strajkowych i zwłaszcza wieś wielkich zakładach pracy ci ludzie wybierali lojalność wobec Solidarności, więc tak naprawdę atutem Jaruzelskiego było to, że on dysponował jedyną nie ogarnięta kryzysem strukturą to znaczy wojskiem, bo rzeczywiście dlatego zresztą stan wojenny udało się przeprowadzić tak sprawnie jestem zwolennikiem wprowadzenia stanu wojennego polityki, którą stery coś się z tym co się wiązało, ale jeśli mówimy tylko w kategoriach technokratyczny to rzeczywiście operacja została przeprowadzona bardzo sprawnie od od strony spacyfikowania przez wojsko własnego społeczeństwa jak patrzymy na inny pociąg wojskowy to rzeczywiście sprawne rzuca się czy to z resztek patrzymy na ceny np. generałów amerykańskich to oni oczywiście z obrzydzeniem, traktując hoc w stronę ideowej wolnościowej ten ruch oni doceniają sprawność wykonanie tej operacji, więc wojsko było jedyną sprawną strukturą w tym rozchwiany Ross regulowanym systemie i to powodowało, że Jaruzelski róż był w coraz większej cenie, zwłaszcza w Moskwie Kreml nie lubił generałów były proszących do władzy lub ostatni generał, który w Moskwie parł do władzy, dzięki któremu zresztą wyrósł Chruszczow, ale w Genui marszałek kluczyków w związku sowieckiego został przez Chruszczowa bardzo szybko za stronę to był marszałek żuków te ekipy sowieckie były jednak ekipami cywilów tam dopuszczamy oczywiście były pewne koncesje na rzecz wojskowych, ale liderzy partii komunistycznej bali się wojska, bo to była jedyna siła, która była w stanie zrównoważyć wpływy partii w państwie nieprzypadkowo Stalin wymordował kadrę kierowniczą armii radzieckiej 3007. i następnych latach, więc postawienie dla generała dla tych starców kremlowskich nie było takie proste, ale oni chcieli sprawnej władzy w Polsce, więc oczywiście Jaruzelski Rus siły i im bardziej to państwo było rozchwiane, tym bardziej się liczył ten atut miał w ręku nieprzypadkowo pan o tym powiedział on, obejmując kolejne funkcje 11lutego tak jak pan redaktor powiedział, zostając premierem potem osiemnastego, zostając pierwszym sekretarzem on nie rezygnował z picia minister spraw w obronę, ale i chciał użyć międzywojennego terminu praktycznie to było fikcją, bo nie on nie miał czasu na na MON, ale one rządził jego druh jeszcze od czasu szkoły Oficerskiej w Riazaniu czterdziestego trzeciego roku najbliższy przyjaciel nie tylko polityczny gen. Florian Siwicki, ale ciągle w randze wiceministra IT funkcja szefa moduł była niesłychanie ważna, bo ona pozwalała w każdej chwili dawała mandat do ręcznego zajmowania się wojskiem także to była ta przerodzi się dzieje taka dziwna rzecz, bo rzeczywiście ewidentnie widać z różnych dokumentów właśnie depesz ambasady radzieckiej w Warszawie od od ludzi po prostu no wprost związanych z agenturą KGB jest taki znany zbiór dokumentów nazywane archiwum Mitrochina prawda tam tam np. właśnie chodzi o takiego gościa, który zebrał właśnie mnóstwo takich dokumentów i prysnął na zachód Wasilij Mitrochin w dziewięćdziesiątym drugim roku i tam można np. w tych dokumentach znaleźć taką ocenę Kania Jaruzelski nie nadają się już do skutecznego kierowania partią rządy nie potrafią przygotować zwycięstwa nad opozycją są skompromitowani długoletnią współpracą z Gierkiem nie ulega też wątpliwości, że nie mają nawet chęci walki niezbędnej przywódców, których oczekuje podjęcia zdecydowanych kroków i co chwilę właściwie słyszymy jak tam właśnie krem brakuje, że trzeba coś z tym zrobić i i szczególnie zaś ten Kania się wydaje jako osoba kompletnie do wykonania tego zadania rozprawy z opozycją nie nadaje tymczasem w lipcu, więc w połowie tegoż osiemdziesiątego pierwszego roku odbywa się dziewiąty zjazd PZPR i na co zwracają uwagę kronikarze Stanisław Kania jako jedyny pierwszy sekretarz KC PZPR został naprawdę wybrany w takich demokratycznych wyborach ponadto partia zrozumiała, że już musi w sposób demokratyczny wybierać swojego pierwszego sekretarza, a więc dostał jakiś nieprawdopodobny mandat, którego wcześniej żaden inny pierwszy sekretarz nie ma to jak przypomnijmy, że chcą za, a chwilę jest chłopiec wracał pan mówi to brzmi tak trochę tajemnicza chodziło o to, że w PZPR tzw. centralizm demokratyczny polega to na tym, że nie ufamy po prostu własnym szeregu pierwszego sekretarza, a to był szef partii dyktator w gruncie rzeczy rządzący państwem wcale nie wybierał najwyższe zbierające się 3 są 35 lat gremium partyjne, czyli zjazd partyjny po 5 były wielkie wielka wielka kampania wybierano władze przywożono tam na poziomie już w gminnym powiatowym wojewódzkim władze w teczce wskazane by kogo należy wybrać zjazd wybiera komitet centralny 100 kilkudziesięciu osobowy, ale nie wybiera pierwszego sekretarza pierwszego sekretarza na koniec zjazdu były były zawieszane obrady zbierał się w nowo wybrany komitet centralny i wybiera pierwszego sekretarza Rady Miasta tak jak pan mówi na dziewiątym zjeździe nadzwyczajnym zresztą skutku kadencja władz zmieniono statut statut PZPR i pierwszego sekretarza wybierzemy wybierał zjazd i Kania rzeczywiście ich więcej było 2 kandydujących na 1 był oczywistym zające, bo to niebyły nikt za tych autentycznych rywali przeciwników politycznych w kierownictwie PZPR Kani kontrkandydatem Kani był Kazimierz Barcikowski osoba bardzo blisko z Kanią związana politycznie taki niemalże Glonka ani no i na Marcinkowskiego tam padły mniej więcej 20% głosów Kania zyskał 60 kilka osób część delegatów skreśliła obu kandydatów, więc budzi oczywiście ma rację to było silny mandat to, zwłaszcza że jeśli chodzi o dawne biuro polityczne na zjeździe to prawdziwa rzeź nastąpiła tych dawnych dygnitarzy tata był jednym z nielicznych członków dawnego biura politycznego także Jaruzelski, który przetrwał to także z tym, że z tym, że jak mówię partia była zjazd nie są nie wzmocni nazbyt długo partii partia sama stawała się narzędziem coraz mniej sprawny, więc jedyną sprawną strukturą pozostawało wojsko i myślę, że oczy, że ten 18 października, czyli wybór Jaruzelskiego no jesteś takim jednym z sygnałów, że coraz bardziej liczono się coraz bardziej był gotowy ten scenariusz siłowej rozprawy z Solidarnością myślę, że nawet sam Kania sobie zdawać sprawę, że jeszcze taki moment nadchodzi to, że bardziej właściwym człowiekiem do przeprowadzenia tej operacji będzie Jaruzelski niż on, a poza tym jak patrzymy na działania Kani także przez pryzmat jego wspomnień wspomnień współpracowników nie chcę głęboko w to wnikać, ale widać burzy, że Kania no niechże było na tym stanowisku bardziej IW użyję takiego nie nie fachowego się bardziej lód taki rozgadany coraz bardziej to brzemię odpowiedzialności świadomości tragedii, która się z nieuchronnie zbliża jak jak na greckim jak w greckim teatrze działa na niego tak porażająco Jaruzelski wtedy też SEK pokazu mówi mówi dokumentacja też nie był jakimś takim twardym człowiekiem i też sam decydował no jednak nazywały się do tej roli znacznie lepiej niż kandydat myślę, że czy zmiana wieluńskiego na znaczy tkaniny Jaruzelskiego to nie był przewrót pałacowy to tak nie działało w więcej w część naszych słuchaczy pewnie wyglądała film zatytułowany Gierek to oczywiście było odsunięcie Gierka od władzy nie Kani, ale tam w tym filmie Jaruzelski jest taką postacią demoniczną symbolem zła prawda myślę zresztą, że to nie jest historycznie oczywiście szanuje prawo ludzie sztuki do przedstawienia swojej wizji dziejów to to jest przecież to nie jest film dokumentalny, ale myślę, że w Jaruzelski tak jak w filmie Gierek był i i jakby na to jednak nie patrzeć to tu po raz pierwszy zmiana sił w PRL-u na szczytach władzy nie powinien nastąpiła w wyniku puczu tylko pewnego nowego rozdania personalnego, z którym w gruncie rzeczy odchodzący pierwszy sekretarz się zgadzał tylko tutaj wrócę jednak troszkę do tego zjazdu, bo po tak po raz pierwszy w dziejach człowiek dostał mandat od odjazdu jakoś trzeba było rozumiem ludziom znów wytłumaczyć, że kilka miesięcy później właśnie ten człowiek po prostu przestaje przestaje rządzić może skala po prostu wydarzeń, które znowu towarzyszyły temu co się stało 18października zaczęła przerażać nie tylko część działaczy partyjnych, ale znowu wracamy do tych przerażonych na Kremlu tutaj niektórzy, opisując tamten czas podnoszą jako coś co miało ogromne znaczenie właśnie z punktu widzenia nacisków ze strony Moskwy to jest zjazd Solidarności i oczywiście tzw. posłanie do przez posłanie to wyraz nazywał tak do narodów Europy wschodniej na rzecz Rze, że to rzeczywiście posłanie do ludzi zawsze coś co się nie do nowo oraz do ludzi pracy, że już właściwie wiadomo było, że teraz panowie albo naprawdę wyjedziecie tymi czołgami na ulicę albo nie wiem co się stanie czy tutaj dotykamy pewnej legendy to posłanie ludzi pracy Europy wschodniej ono nabrało znaczenia w osiemdziesiątym 0910. roku wtedy można było powiedzieć ziarno zasiane wojsk dziesiątym pierwszy roku wydało plon, bo tak naprawdę wpływ tego posłania na realną sytuację w bloku wschodnim ich nie wybaczą autorzy tego posłania i osoby przywiązane do tezy żony miała taką epokowe OPEC jest raczej był zerowy widać pan rację Moskwa rozgrywała posłanie, ale na chłodno cynicznie grunt nie ma żadnych śladów, żeby ryby to posłanie jakoś wpłynęło chodzi w jakimś inaczej zauważalnym stopniu na funkcjonowanie dysydentów jak mówiono w bloku wschodnim to niebyły środowisko robotnicze próby odzyskania chętnie, więc ono było wykorzystywane instrumentalnie przez Moskwę także przy naciskach na stronę polską jako dowód właśnie tej kontrrewolucji nosi ruch natomiast realnego zagrożenia to nie niosło Moskwa była coraz bardziej zniecierpliwiona przeciągającymi się ustawę tej takiej przedłużające się władzy w Polsce z 1 strony partia z drugiej strony Solidarność widziano zapętlenia się sytuacji w Polsce jeśli chodzi o sytuację ekonomiczną sama to Moskwa dążyła kłopot, ograniczając dostawy, strasząc jeszcze większym dostawienie ograniczeniem dostaw Polska gospodarka ba całkowicie zależna od gospodarki sowieckiej, zwłaszcza dostaw surowców energetycznych, ale nie tylko wielu innych komponentów ktoś bardzo silny w PRL-u przemysł włókienniczy nalot pracował przejrzeć na radzieckiej bawełnie, więc z niepokojem tutaj Moskwie myślano o zapełniających się kryć się w Polsce, a Moskwa od początku uważała, że właśnie na inaczej siłową rozwiązać i moim zdaniem ta świadomość coraz bardziej narastała narastało zniecierpliwienie myślę, że to, że to świadomość tego miał i Kania i Jaruzelski ja tak interpretuje to zmiany wydaje mi się, że Kania bez większych protestów odchodząc z tego stanowiska miał przekonanie, że już oczy widział też w tej zmianie jego na Jaruzelskiego świadectwo że, że pokojowa koegzystencja władzy w tym wielkim ruchem społecznym dobiega końca, choć oczywiście sama władza to konfrontację zaostrzała po głosy zachowanie za swoimi zachowaniami proroka prowokowała radykalizacji tego wielkiego ruchu także tak wydaje to jest jedyna zmiana personalna oczywiście nie mówię teraz tej ostatniej zmianie Rakowskiego Jaruzelskiego Rakowskiego w lipcu roku 88 tego dziewiątego, bo coś było wydarzenie z innej epoki ludzi rzeczy postkomunistycznej natomiast to była pierwsza zmiana, która moim zdaniem poczynając od tej jeszcze z lat czterdziestych usunięcia Gomułki i zajęcia jego miejsca przez gruncie rzeczy uwiera trochę sytuacja analogiczna jak z Jaruzelskim i w kanie Bieruta to była pierwsza zmiana nie była, po czym oba zamachy na pierwszego sekretarza nie była zastąpieniem go w celu realizacji w celu rozładowania jakiegoś kryzysu no i zyskania dzięki temu trochę czasu żeby, żeby wzmocnić w przed przed przed przed wojną czy w tych działaniach konfrontacyjnych ze zbuntowanym zrewoltowanych społeczeństwem albo przynajmniej stać częścią tak jak to zmiany interpretuje to nie było jak czytamy przy wspomnienia Kani Jaruzelskiego to to przecież to jest niebo ziemia w porównaniu ze wspomnieniami Gierka np. prawda czy Gomułki o swoich następcach Kania był wstęp w gruncie rzeczy pogodzony i tak prawdę mówiąc nawet, jaką się krytycznie wyraża ktoś stanie wojennym należy takich osób to prawdę mówiąc rzeczywiście skoro się już ta władza zdecydowała na ten scenariusz siłowy co do roli tego szefa stanu wojennego Jaruzelski się znacznie lepiej nadawały mieszkania to, że to możliwe, jeżeli chcieliście wiązanie tej aparaturze z przed pana pytanie, bo to nie chodziło tylko Jaruzelskiego jak popatrzymy to w gruncie rzeczy od czasu, gdy Jaruzelski został premierem mamy do czynienia z procesem napływania szeroką falą do struktur władzy ludzi w mundurach generałów głównie oni i do aparatu partyjnego wchodzą szeroką ławą oni wchodzą też do rządu dla bardzo istotne stanowiska nieprzypadkowo prawda kopniakiem w ogóle pozbywa się Jaruzelski swojego jednego z wielkich z wielkich rywali i takiego czeka bardzo blisko włoską związanego Mirosława Milewskiego szefa MSW członka biura politycznego, dlaczego właśnie dostaje awans członka biura politycznego na sekretarza KC, czyli wielki awansów w strukturach PRL-u natomiast tak naprawdę na szefa MSW wyższe chodzi o szefa Kiszczaka szef wywiadu wieloletni bardzo bliski współpracownik Jaruzelskiego w łonie gen. Kiszczak, ale nie przychodzi sam muszę tak naprawdę do końca nie udaje opanować MSW, bo to jest państwo samo w sobie VAT ma z nim też przychodzi MSW wielu oficerów, którzy mając ten resort podporządkować wojskowym podobnie z innymi dziedzinami życia ministra administracji zostaje też generał w sumie tych generałów jest kilku, ale na bardzo wpływowych stanowiskach szefem kancelarii rządu jest generał jak Jurek Janiszewski bardzo bliski współpracownik rosyjskiego, więc już czasu już od lutego, ale tak jeszcze bardziej intensywnie po październiku roku osiemdziesiątego pierwszego wlewa się do aparatu władzy i struktur administracyjnych struktur partyjnych szeroka Ława ludzi w mundurach ten proces oczywiście jest nasilony już po wprowadzeniu stanu wojennego w gruncie rzeczy dyktatura partii zostaje zastąpiona dyktaturą wojska i to to jest proces, który w zaczyna się nabiera impetu właśnie osiemdziesiątym pierwszym roku i rezultatem tego procesu jest awans człowieka nr 1 w środowisku to właśnie już niema pytania, bo to miała być puenta że, że właśnie to całe zdarzenie no nie tylko potwierdza właśnie to, o czym pan profesor powiedział, czyli właśnie to wchodzenie generałów do struktur państwa to wszystko z kolei prowadzi do przeprowadzenia stanu wojennego no to już jest oczywiście inna historia generałowie są tego zawalczyć o nie paktować także własnym społeczeństwem niestety niestety bardzo dziękuję pan prezes Tomasz Nałęcz emerytowany prof. Uniwersytetu Warszawskiego historyk wyłania się państwu dziękuję dobrej nocy państwo również dziękuję podziękowania dla Małgorzaty Wólczyńskiej, która audycję wydawała słyszymy się jutro o tej samej porze Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Więcej niż na antenie! Teraz TOK FM Premium 30% taniej: podcastowe produkcje oryginalne, Radio TOK FM bez reklam i podcasty z audycji. Nie zwlekaj i słuchaj wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA