REKLAMA

Skutki tego kryzysu odczuwamy do dziś. O szoku naftowym z 1973 r.

Sprawy Różne
Data emisji:
2022-11-06 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
48:53 min.
Udostępnij:

Co wywołało kryzys naftowy z 1973 r.? Jak długo trwał i jak przebiegał? A także - jak duże były jego konsekwencje? Rozwiń »

Gościnią audycji była prof. Dorota Niedziółka Kierowniczka Katedry Geografii Ekonomicznej Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
sprawy różne dobry wieczór państwu przy mikrofonie Karolina Lewicka zapraszam państwa na audycję sprawy różna moim państwa dzisiejszym gościem jest prof. Dorota nić kółka kierownik katedry geografii ekonomicznej szkoły głównej handlowej w Warszawie dobry wieczór pani profesor dobry wieczór witam państwa będziemy rozmawiać o kryzysie energetycznym, ale tutaj państwa naszych słuchaczy słuchaczki zaskoczymy, bo nie o tym kryzysie energetycznym, który mamy tu i teraz tylko Rozwiń » o kryzysie energetycznym sprzed niemalże pół wieku, czyli o szoku naftowym 1973 roku ale zanim będzie w roku siedemdziesiątym trzecim to przenieśmy się do Wiednia działo się to 14września 1960 roku wówczas powołano do życia organizację państw eksportujących ropę naftową istniejący do dziś OPEC, skąd ta organizacja wówczas wzięła organizacja państw producentów eksporterów ropy naftowej powstała z inicjatywy państw, które stwierdziły po analizach geologicznych są jednymi z największych posiadaczy złóż ropy naftowej, ale ta ich świadomość narastała dość długim okresie czasu, dlatego że wcześniej decyzję o tym ile będzie cena ile będzie wynosiła cena ropy naftowej, gdzie będzie wydobywana, w jakich ilościach komu będzie eksportowana podejmowały zupełnie inne państwa zupełnie inne koncerny mu wielkie między nowej międzynarodowej zorganizowanej i 7 siostrami ogromne koncerny, które z zyskały pozycję, ale też bardzo dużą bardzo duże wpływy na przełomie dziewiętnastego dwudziestego wieku i te młode państwa powstałe w bliskim Wschodzie uświadomiły sobie drugiej wojnie świat pod jej jak powinniśmy po epoce kolonialnej poza kolonialnym uświadomiły sobie, że decyzje podejmowane są poza nimi ich wpływy są niewielkie nieznaczne, że właściwie mają kierowcy nie mają Niemcy nie mają pieniędzy mają ambicje chcą konsumować chcą mieć znaczenie w związku z tym zawierają, a porozumienie my dzisiaj mówimy o nim kartę, ale pierwszym kartelem była ta zmowa 7 sióstr największych koncernów naftowych świata natomiast państwa początkowo sobie nie uchwały nie były takim monolitem jak dzisiaj, chociaż dzisiaj też czasami widać, że mają różne zdanie, że mają różne potrzeby, że różne interesy różne interesy, ale wtedy nie były pewne siebie nie widział jak zareaguje ten drugi kartel to postawa monopolisty wymagają jednomyślności wymaga braku sprzeciwu, więc one na początku badały swoje reakcje swoje potrzeby no i czasem w dość krótkim czasie, bo tutaj przyspiesza bieg historii jednak uznają, że mogą wspólnie podejmować decyzje mogą ukształtować swoją politykę, która będzie polityką państw producentów eksporterów ropy naftowej gaz za kilkanaście lat sprawdziły, że mogą wpływać na sytuację ekonomiczną innych państw WHO, ale też polityczną przy okazji Iran Irak Kuwejt Arabia Saudyjska i Wenezuela z tych 5 krajów, które założyły OPEC w roku 1960 potem oczywiście przystępowały kolejne państwa do tej organizacji jeszcze ważne konferencje w Caracas jest rok sześćdziesiąty pierwszy, kiedy została przyjęta karta OPEC stawiające przed organizacją następujące cele zapewnienie wzrostu wpływów ze sprzedaży ropy naftowej stopniowe przejęcie produkcji od koncernów międzynarodowych i ujednolicenie polityki produkcyjnej tak jak pani profesor mówiła przez pierwszych kilka lat było takie wzajemne badanie się w Łodzi i właściwie OPEC nie odnosi jakiś spektakularnych sukcesów do siedemdziesiątego pierwszego roku realna cena ropy ciągle spadała co nie było korzystne dla tych państw, ale nadejdzie moment przełomowy rok 1973 to prawda i wtedy państwa naftowe dostrzegają, że niskie ceny ropy naftowej, a jednocześnie ograniczenie popytu sprawia, że sytuacja ekonomiczna wręcz może ulec jeszcze pogorszeniu, a one już mają apetyt na konsumpcję dóbr pamiętajmy, że są świadome wielkości produkcji kraju wysoko gospodarczo rozwiniętych i ich przywódcy o mają rozliczne układy rodziny i tę konsumpcję chcą utrzymać na dotychczasowym poziomie nawet ją zwiększać wtedy dochodzi do pierwszego dopisze sytuacji, w której podejmują decyzję o ograniczeniu wielkości podaży i widzą, że ograniczenie wielkości podaży ropy naftowej wywołuje reakcję cenową i wywołuje reakcje pewnego niepokoju co do sytuacji w na rynku ropy naftowej i widzą, że można potraktować podaż ropy naftowej jako narzędzie gry ekonomicznej czy Europa jako broń broń po raz pierwszy pojawia się wyraźne, ale pojawia się też drugi efekt mianowicie ci, którzy tę ropę naftową kupują zauważają, że są uzależnieni i chociaż wcześniej widzieli jak i ilości tej ropy im importują na to nie mieli świadomości, jaki ten poziom uzależnienia jest silny albo jakiś duży albo było takie myślenie magiczne pani profesor wśród tych krajów, które przecież budowały swoje gospodarki potęgę swoich gospodarek po drugiej wojnie światowej te 30 lat tak niesamowitego rozwoju po czterdziestym piątym roku było oparte także właśnie na taniej ropie naftowej, bo baryłka ropy to był koszt po czterdziestym piątym roku od dolara do Góra 2 półek jest, a nawet we wcześniejszych okresach ropa naftowa była często droższa od wody w stanach Zjednoczonych, więc uznawane ważne przepraszam tańsze od od wody, więc uznawano, że dostęp do niej jest wręcz nieograniczone i żeby surowiec, który niegdyś językowym, który zawsze będzie ta może się nie skończy to nawet już pojawiały się pewne sygnały mówiące, że ropy naftowej może zabraknąć na pewno lata, że w roku 1990, ale o tym może za chwilę natomiast, jeżeli mówimy o okresie drugiej połowy dwudziestego wieku tych początku lat siedemdziesiątych czy czy roku 1960 to jesteśmy już po okresie, w którym świadomość polityków ekonomistów co do tego, że ropa naftowa będzie odgrywała niezwykle istotną rolę, ale jednocześnie taką pewnego rodzaju powiedzieli dzisiaj pycha albo świadomość tego, że mam taką władzę albo mam taki realny wpływ na funkcjonowanie do korporacji w państwach posiadających złoża ropy naftowej, że to nie zagraża po ukształtowane sytuacji ekonomicznej, ale tutaj przypominamy, że takie zdanie Winstona Churchilla, który w 1913 roku zmusił będą wtedy admirałem do zakupu, a właściwie nacjonalizacji spółki naftowej to jest, przekonując w ten sposób ziem ten, kto kontroluje ropę naftową wygra kolejną wojnę, czyli mamy 1913 rok powtórzę, w którym świadomość dowodzącego flotą brytyjską wskazuje na to, że muszą mieć dostęp do ropy naftowej i to dostępni zakłócony poprzez korporacje naftową i potem te działania, które podejmował w kolejnych dekadach potwierdzały, że był wizjonerem wiedział, że dostęp do ropy naftowej jest nie tylko kwestia rozwoju gospodarczego także kręgi elitarne kręgi militarnej, ale też wpływów politycznych i to samo zauważały Niemcy, próbując trochę zmienić układ przegrała pierwszą wojnę światową w Lechu m.in. braku ropy tak jest, ale podjął w 1913 roku jednocześnie działania na rzecz produkcji syntetycznych paliw to jest bardzo wczesny okres takiej świadomości, że od tego jakie jakimi dysponować będę surowcami, jakimi paliwem będzie przesądzało o tej mojej pozycji ekonomicznej pozycji militarnej i pozycji politycznej i ta siła państw budowana na dostępie do ropy naftowej później od początku dwudziestego wieku początku dwudziestego wieku, a nawet wcześniej, bo przecież 1917 roku Rosja racjonalizuje szyby naftowe i racjonalizuje spółka braci Nobel to zapominamy potem popatrzymy przez pryzmat innych sukcesów byli niezwykle kreatywni niezwykle zdolni, ale oni założyli spółkę do eksploatacji największych na początku dwudziestego wieku złóż w Baku, które potem Rosja nacjonalizując ma świadomość, że może zwiększenie możliwości eksploatacji tych złóż, ale potem także już na Syberii daje przewagę ekonomiczną, a później także przewagę militarną teraz w naszej historii musi pojawić się bardzo konkretna wojna, czyli mamy 6października roku siedemdziesiątego trzeciego to jest sobota także PUR tak żydowskie święto, podczas którego wojska Egiptu i Syrii niespodziewanie dla Izraela uderzyły na to państwo wywiady zarówno izraelskiego amerykański nie przewidziały wybuchu tego konfliktu pierwsze poważne ostrzeżenie o tym, że coś szykuje armia izraelska otrzymała na kilka godzin przed atakiem, który właśnie nastąpił, a na 6października 70 tego trzeciego roku to był szok dla Izraela i były początkowe sukcesy znaczące wojsk Egiptu Syrii wprawdzie armia izraelska bardzo szybko się otrząsnęła, ale ta trauma tej wojny to zagrożenie utratą suwerenności niepodległości bardzo młodego państwa zrobiło na Izraelu spektakularne wrażenie no i po 3 dniach armia izraelska jest gotowa do kontrofensywy rzeczywiście Egipt i seria zaczynają radzić sobie coraz gorzej 18października udało się otoczyć Egipcjan na Półwyspie Synaj rozpocząć natarcie w kierunku stolicy Egiptu, czyli Kairu oczywiście w grze były też wielkie mocarstwa stany Zjednoczone, które wspomagały Izrael oczywiście związek radziecki, który wspomagał Egipt i Syrię i te mocarstwa zaczynają rozmawiać o tym jak ułożyć na nowo warunki pokoju między zwaśnionymi skonfliktowanymi stronami, kiedy mówiłam o tym 18 października, kiedy Izraelowi udało się otoczyć się Egipcjan na Półwyspie Synaj i rozpocząć to natarcie w kierunku Kairu to mówiłem o tym nie bez powodu, bo dzień wcześniej 17października wydarza się to co dziś w tej rozmowie najbardziej nas interesuje, czyli kraje zrzeszone w OPEC w OPEC, który powstał w 1960 roku, czyli 13 lat wcześniej wstrzymały handel ropą z krajami, które popierały i reali to jest początek naszego kryzysu naftowego tak jest szok naftowy niektórzy twierdzą, że to po raz pierwszy okazuje się, że nałożenie embarga na państwa, które popierają Izrael opowiadają się przeciw państwom arabskim MO no spotkają się realnymi ekonomicznymi konsekwencjami oczywiście ceny ropy naftowej zaczynają rosnąć to jest to co pani zwrócić uwagę przez tyle dekad przyzwyczajeni do bardzo niskich cen ropy naftowej nagle świat obserwuje wzrost niespełna 3USD za baryłkę do ponad 1011USD zastanawia się to będzie koniec każdy dzień z tej trwającej nie dość krótkiej wojny, ale pokazującej no siłę po pierwsze i tę jednomyślność państw arabskich, które dostrzegają swój moment historii w dziejach, w którym szachuje stany Zjednoczone Europę zachodnią jednocześnie mają świadomość, że są silne tą jednością są silne świadomością wielkości posiadanych zasobów, a jednocześnie pewną już zdolnością do ograniczania wielkości podaży i obserwowania reakcji reszty świata widzą, że ta zależność reszty świata w tym Wielkiej Brytanii Stanów zjednoczonych, ale też Holandii Niemiec wielu jeszcze innych, bo oczywiście mówimy tutaj fantastycznym teatrze, który siedzi na bliskim Wschodzie teatrze układu sił w relacji pozycji, ale też tych wpływów historyczne, które ukształtowały pozycje poszczególnych korporacji, ale później także te potrzeby tworzenia własnych korporacji naftowych przez państwa arabskie, ale też nacjonalizacji istniejących wcześniej powstałych korporacji, które dziś wspomniał byśmy na 7 sióstr wydarzenia wojny ciąg działki Poor to są wydarzenia, które zmieniły obraz świata pokazały, że następuje pewna zmiana przewagi sił na rzecz państw arabskich i pokazuje po raz pierwszy konsekwencje zarówno uzależnienia, jaki wzrostu poziomu cen ropy naftowej i pokazuje na ile świat krajów wysoko rozwiniętych może słowo światu niewłaściwe, ale ta grupa krajów wysoko gospodarczo rozwiniętych jest zależna od tego dyktatu moi pojawia się szereg pytań o tym jak będzie wyglądał świat po kryzysie co państwa z tym kryzysem są w stanie zrobić, ale tutaj jeszcze 1 jest bardzo ważny element myślę, który pokazuje, że doszliśmy do momentu, w którym zaczynamy się zastanawiać nie tylko o to czy ropy naftowej wystarczy czy istnieje w ogóle pojęcie granicy wzrostu czy jesteśmy w stanie przekroczyć jak będzie wyglądał układ sił po siedemdziesiątym trzecim roku, ale też sprawdzają się pewne przypuszczenia i przewidywania np. przedstawicieli świata nauki, który 71002. roku już publikował przecież raport granice wzrostu mówił co się będzie działo jeśli będziemy się tej granicy przybliżać to zapytam ten układ sił, bo jest ta wielka gra polityczna militarna gospodarcza prowadzona przez szeroko rozumiany zachód i kraje arabskie inne ma przed sobą prognozy, które się kompletnie nie sprawdziła, bo 6stycznia 71005. roku Time pisał tak rok siedemdziesiąty czwarty był punktem zwrotnym, w którym Jean upadek starych potęg starych sojuszów i starych filozofii oraz narodziny nowych i w roku siedemdziesiątym czwartym w siedemdziesiątym piątym prognozowano, że to były takie apokaliptyczne przepowiednie, że za swoje petrodolary Arabowie staną się najpotężniejszą siłą polityczną gospodarczą świata, że właściwie nie ma alternatywy tak oni będą rządzić okazało się, że tak jednak nie wyszło to prawda tak się nie stało zresztą już nawet kilka dekad wcześniej, gdy trwała walka o rozdział zysków i państwa naftowe po wzroście zysków z 8 000 000 000USD 15 krotnym do prawie 120 000 000 000 zaczęto się zastanawiać, bo to był dokładnie taka sama to była dokładnie taka sama sytuacja czy w takim razie co stanie się z tymi nowo powstałymi państwami nowymi gospodarkami one staną się beneficjentami nowego układu sił i okazało się, że wcale nie, chociaż wtedy mówiono, że one będą w stanie kupować około 7 największych koncernów amerykańskich rocznie w każdym roku są w stanie kupić 7 takich wielkich spółek i w ten sposób będą nie tylko właścicielami ich, ale też będą wpływały w takim razie na układy ekonomiczne to kluczowe pytanie pani profesor, dlaczego tak się nie stało, bo ja, szukając wyjaśnień znalazłam 2 jedno mówiąca o tym, że w latach siedemdziesiątych do państwa arabskie, które miały ten moment, który pani profesor powiedziała nie posiadał jeszcze swojego systemu finansowo bankowego siłą rzeczy te petrodolary lokowały w systemie tym zachodnioeuropejskim już po prostu, a z drugiej strony te wielkie pieniądze, które wpływały do tych państw za ropę naftową poszły na bardzo rozbudzony boom konsumpcyjny co kupowano znowu te towary, które produkował świat Zachodu absolutnie obydwa uzasadnienia są prawdziwe z 1 strony na rynku pojawiają się petrodolary, które będą znajdowały swoje wykorzystanie przez system bankowy ani kredytach oferowanych zarówno kraju Ameryki Południowej, ale także krajom Europy środkowo-wschodniej Polska była jednym z kredytobiorców tych myśmy powiedzieli tanich kredytów łatwo dostępnych kredytów o tym wątku jeszcze będziemy mówić tak jest to jest jeden z jedną z uzasadnień środki te niestety potem nie były płacone wiemy, że nie tylko Polska miała problemy ze spłatą zadłużenia, ale także Meksyk wiele krajów Ameryki Południowej, które liczyły, że dostęp do taniego pieniądza pozwolimy na uruchomienie inwestycji, ale przede wszystkim rozpoczęcie szeregu programu reform to jest jeden z tematów, które w tym okresie drugiej połowy dwudziestego wieku niewątpliwie się pojawia jest konsekwencją tak wielkich zarobionych pieniędzy przez państwa naftowe, a drugi to oczywiście ogromne potrzeby konsumpcyjne, bo mamy do czynienia z młodymi państwa wiemy, że powstały po drugiej wojnie światowej różnego różnym czasie udziałem różnych sił czy to w związku Radzieckiego Stanów zjednoczonych czy poprzez rewolucję, ale państwa te ich przywódcy już powiedziałam mieli ogromne potrzeby dogonienia swej konsumpcji w swej byśmy wiedzieli no okazywanie pozycji znaczenia z światem krajów wysoko gospodarczo rozwiniętych stąd początkowe konsumpcja tylko ich nie wystarczała czasem ten apetyt rósł i rósł i niewątpliwie przyczynił się do wsi będzie takiego nie roztropnego wykorzystania środków on ją oczywiście też podejmowali pewne próby zakupu koncernu po kupili koncern Kruppa w gminie Niemcza kupowali też koncern Daimler Benz, więc są przykłady pewnych inwestycji inwestycji, które mogły przynieść realne zyski, ale tak naprawdę pewna strategia, której oczekiwano którą, której się obawiano którą, jeżeli chodzi o drogach Zachodu obawiano się, czyli przejęcia nie spełniła, ale tego, który pewnego scenariusza, który był typowym dla państw, które osiągają znaczące wpływy to jest zakładanie między nimi fundusze inwestowanie w pozostałe sektory gospodarki, a te młode państwa, które nie doczekały się ani ugruntowanych struktur demokratycznych ani systemu państwa, w którym społeczeństwo jest i w pani sposób wykształconej przygotowane do pewnej aktywności nie dało podstaw do tego, aby te środki skonsumować na budowę 0102. trzeciego sektora w związku z tym one były konsumowane bądź podejmowane były inwestycje np. zakup uzbrojenia, które nie miało zastosowania nie było wykorzystane tak naprawdę na pustyni przykrywał je piasek prawda, bo budowano inwestycje polegające na budowie torów kolejowych czy infrastruktury technicznej, ale ona z uwagi na niską mobilność społeczeństwa brak też rozwiniętych jednostek osadniczych, bo trudno buduje się miasta, a przynajmniej w latach siedemdziesiątych jeszcze osiemdziesiątych na terenach pustynnych w związku z tym mamy do czynienia z pewnym jest pewnym ograniczeniem tak naprawdę możliwości wykorzystania tych środków dopiero dzisiaj obserwacja czy Zjednoczonych Emiratów arabskich Arabii Saudyjskiej i wizji przyszłości pokazuje, że te państwa nabrały świadomości pewności tego, że środki, które pozyskują z wydobycia zarówno ropy naftowej, jaki gazu ziemnego i ich sprzedaży powinny być inwestowane czy to usługi finansowe ubezpieczeniowe czy turystyczne czy rozwój jednostek miejskich widzimy ten efekt, ale to dopiero są ostatnie dekady wcześniejszy okres absolutnie okres tylko konsumpcji bądź chybionych chybionej inwestycji to jeszcze 1 cytat z ówczesnej prasy 2 tygodnie po rozpoczęciu tego kryzysu zachodniej niemiecki tygodnik der Spiegla pisał tak, a jednak ten połyskujący niewyraźnie oddali trochę niesamowita trochę żałosny świat Wschodu znów powiekach chwycił zachód za gardło i rozmawiamy teraz o tym w uchwycie za gardło w inny, bo ma przed sobą informacje o tym jakie działania podjęły poszczególne kraje wobec tego embarga właśnie i możemy się przejrzeć w tych działaniach jak w lustrze w Niderlandach kierowcą wydzielano benzynę zaś w niedzielę zabroniono używania prywatnych samochodów w wielkiej Brytanii zachęcano by ogrzewać tylko 1 pokój w Japonii prywatnym samochodem nie można było wjechać na autostradę w stanach Zjednoczonych proszono by zrezygnować z lampek na choinkach od 19listopada temperatura w urzędach szkołach sklepach, a nawet prywatnych mieszkaniach nie mogła być wyższa niż 19 °C, skąd my to znamy rząd Włoch nakazał zamknięcie wszystkich stacji benzynowych w każdą sobotę niedzielę do odwołania Francuzi wprowadzili ograniczenie temperatury w budynkach publicznych i mieszkaniach, a witryny musiały być wygaszane po godzinie dwudziestej drugiej rozpoczęto również propagandową akcję, nakłaniając ludzi do oszczędzania energii i wśród rad wydawanych obywatelom były m.in. takie zainstaluje w każdym pomieszczeniu termometr by kontrolować temperaturę albo na Klinach czy nie kiedy chcesz zagotować wodę albo lodówka wymaga mniej prądu w pomieszczeniu chłodnym dokładnie dzisiaj przynajmniej część z tych rozwiązań wtedy zaproponowanych moglibyśmy wprowadzić tak od zaraz to prawda czy ten, a szok wśród elit politycznych i społeczeństwa naprawdę był szokiem naprawdę był szokiem był pełną świadomością tego, że świat stoi w obliczu pewnej granicy dostępności ropy naftowej, ale nie był-li tylko działaniami na rzecz oszczędzania wykorzystania ropy naftowej, ale rozpoczął bardzo szeroko zakrojone działania na rzecz poszukiwania alternatyw to źli słynna dywersyfikacja dywersyfikacja, czyli wspomniane dzisiaj nie przeze mnie z początku dwudziestego wieku przez Niemcy produkcja paliw syntetycznych no to powracamy w takim razie do idei i być może biopaliwa będą alternatywą dla ropy naftowej i cały rozwój biopaliw jest pewnego rodzaju powrotem do pewnej koncepcji uniezależnienia się, ale też sposobem na radzenie sobie szokiem naftowym to jest jedno z rozwiązań drugim to jest rozpoczęte poszukiwania geologiczne już wcześniej analizowanych obszarów, których mogłaby ropa naftowa występować albo wiedzieliśmy, że występuje tylko nie było rozpoznane i próba weryfikacji na ile złoże nadają się do eksploatacji i decyzja państwo o tym, aby rozpocząć, mimo że złoża nie są albo zbyt duże albo dodatkowo związane są znacznie wyższymi kosztami proszę pamiętać, że rozmieszczenie ropy naftowej charakteryzuje występowanie złóż o różnej zawartości Siarki oczywiście różny koszt takiej eksploatacji bliski wschód zyskiwał przez to, że miał najkorzystniejsze warunki do eksploatacji ropy naftowej, ale ropa naftowa przecież widziano występuje na Alasce w związku z tym decyzja o budowaniu ropociągów i eksploatacji złóż, które występowały w trudniej dostępnych czy to ze względu na temperatury czy pokłady skał miejscach no i też zdecydowanie zwiększenie eksploatacji i poszukiwań nowymi metodami i zaczyna się era gazu łupkowego i ropy z Piasków bitumicznych, czyli mamy do czynienia z szeregiem działań, które uznałaby, że nie są-li tylko działaniami na rzecz zaciskania pasa ograniczania wykorzystania dostępnych złóż ropy naftowej, ale przede wszystkim pewnym pewną feerią umiejętności człowieka 22 połowa dwudziestego wieku to pokazanie, że człowiek jest w stanie sięgnąć głębiej dalej i przesunąć granice dostępności zasobów, ale jednocześnie jest w stanie wykreować nowe produkty i ta świadomość tego, że znajdujemy się w obliczu konieczności rozwoju technologicznego, który pozwoli zmniejszyć udział ropy naftowej energii mi świata i poszczególnych państw na rzecz gazu ziemnego na rzecz być może wodoru, że należy podjąć próby rozwoju tej myśli i w technologii upatrywać rozwiązań przesuwających nasze ograniczenia czy zmniejszających nasz ograniczenie to zaraz konkretne rozwiązania w poszczególnych krajach jeszcze panią profesor pytam, ale jeżeli pani wspomina o łupkach to mam przed sobą orędzie amerykańskiego prezydenta w tamtym czasie był nim Ryszard Nixon, który starał się uspokajać amerykańskie społeczeństwo mówił tak stany Zjednoczone posiadają połowę światowych zasobów węgla mamy ogromny niewykorzystany dotąd naturalne źródła naturalnego gazu mamy najbardziej zaawansowaną technologię nuklearną znaną człowiekowi mamy złoża ropy naftowej szefach kontynentalnych mamy łupki roponośne w zachodniej części Stanów zjednoczonych jedne z największych i najwybitniejszych na świecie zasobów ludzkich krótko mówiąc mamy wszystkie środki potrzebne do zmierzenia się z wyzwaniem, przed którym stoimy teraz musimy pokazać, że mamy również chęć, aby temu wyzwaniu sprostać mam wrażenie, że ten cytat jest dobrym podsumowaniem tego co pani profesor powiedziała przed chwilą, zanim tych konkretnych rozwiązaniach poszczególnych krajach to zapytam jeszcze recesję gospodarczą, bo ona właśnie wtedy się zaczyna to też jest taki szok raz, że ten szok z brakiem dostępności do taniej ropy naftowej A2, że po tych 30 latach rozwoju gospodarczego nagle trzeba się zmierzyć z recesją z bezrobociem nowe doświadczenia państw państw, które po drugiej wojny światowej ukształtowały nowy układ sił mamy wyraźnie do czynienia z triadą gospodarczą Stanami Zjednoczonymi krajami Europy zachodniej Japonią i państwami które tworzą pewnego rodzaju byśmy powiedzieli układ zależności to są kraje Ameryki Południowej państwa Afryki Azji Południowej na jej pierwszy kryzys wywołany wzrostem cen ropy naftowej z 1 strony pokazującym jak istotne są koszty transportu dla wytwarzania, a potem dostarczanie dobra finalnego, a z drugiej strony też jak źródła energii, jaką mają kim mają wysoki udział zarówno świadczonych usługach jak i produkcji przemysłowej niewątpliwie to jest taki kolejne elementy, które będzie obserwowany obecnie, bo wzrosty cen surowców wywołuje dzisiaj pytania o recesję kryzys i wywołuje inflację, która wtedy też miałam rację co wtedy też miała miejsce mamy do czynienia wtedy mieliśmy przepraszam ze stagflacji zjawiskiem ekonomicznym, które zadziwiały, bo z 1 strony pierwszy taki poważny kryzys powojenne z drugiej strony inflacja i rosnące bezrobocie tego nie oczekiwano, dlatego że wszelkie prognozy nie wskazywały, że ten wzrost powinien wciąż następować nie ma powodów do tego, aby godnie utrzymywać, zwłaszcza że kraje wysoko gospodarczo rozwinięte wymienione przeze mnie Triada miały miały bardzo silne wpływy w pozostałych regionach świata i ten system pewnych zależności ekonomicznych społecznych politycznych w wydawał się pozwalać na trwanie w takim układzie sił, a jednak to zmieniło pewien obraz i zaczęło skłaniać do nie tylko refleksji nie tylko do stawiania pytań o przyszłość, ale przede wszystkim o to co będzie czynnikiem rozwoju w przyszłości czym do tej pory były to surowce, a co będzie w takim razie decydowało o rozwoju gospodarczym państw w kolejnych dekadach to teraz jeszcze taki łącznik z czasami obecnymi bo, bo skarżyły się to co mówi pani profesor ostatnim orędziem o stanie Unii, które wygłosiła uszu von der Leyen ona wróciła wówczas do tego kryzysu roku siedemdziesiątego trzeciego powiedziała, że tylko nieliczni wizjonerzy wówczas dostrzegali to, że problemem nie jest cena paliw kopalnych tylko same paliwa kopalne i odchodzenie od nich wtedy jeszcze w tym 70 trzecim roku w głowie elit politycznych przede wszystkim siedziała ta cena prawda, żeby surowce energetyczne cały czas były tanie to było głównym motorem napędowym, chociaż rok siedemdziesiąty trzeci w ogóle lata siedemdziesiąte ten kryzys szok naftowy jest także początek ruchów ekologicznych powstawania part tzw. zielonych to też bardzo istotne efektywnego rozwoju, ale liczę, że zaangażowanego w to zapytam o konkretne rozwiązania, jeżeli dziś patrzymy na Francję i na to, że ona ma elektrownie jądrowe, a to jest bardzo ważny w miksie energetycznym Francji no to wróćmy do roku siedemdziesiątego trzeciego Francuzi też postawieni wobec faktu embarga pomyśleli sobie nie mamy ropy nie mamy gazu nie mamy węgla, więc nie mamy wyboru, czyli elektrownie jądrowe musimy stawiać tak jest to była decyzja Francji, ale także decyzja Niemiec i wielu krajów wysoko gospodarczą winiety, które uświadomiły sobie, że trzeba zróżnicować źródła pozyskania energii pierwotnej i stworzyć technologię, która w przyszłości pozwoli na niezależne wytwarzanie energii wtórnej energii elektrycznej, a także liczebnej pewnym uniezależnienie od występujących złóż ropy naftowej jej dostawców ich polityki i możliwości oddziaływania na świat to teraz Holandia moim zdaniem jeden z najciekawszych efektów tego szoku naftowego Holendrzy który, którzy teraz kojarzą nam się przede wszystkim z rowerami prawda mnóstwo ścieżek rowerowych w ogóle taka kultura jeżdżenia na rowerze wówczas były krajem bardzo zmotoryzowanym, a duża statystyka wypadków drogowych i właśnie, kiedy okazało się, że ropa naftowa drożeje to zaczęto zachęcać Holendrów, żeby rezygnowali z samochodów, żeby przedstawiali się np. właśnie na rowery i okazało się, że ta zmiana będzie nadzwyczajnie trwała i że państwo zaczyna takiej zmianie pomagać to znaczy budować ścieżki rowerowe wyprowadzać samochody z centrów miast okazuje się że, że to może iść pokolenia absolutnie pokazuje nową filozofią, który pani powiedziała zmienia się filozofia funkcjonowania państw zmienia, którzy jadą paradygmat brzmiała, że on się jeszcze mądrzej absolutnie, więc pewne uznane twierdzenie zmienia się świadomość i odpowiedzialność i te słowa właśnie odpowiedzialności społeczeństw za, a przyszłość za nowe pokolenia za to ile im pozostawimy za sobą do dyspozycji w jakim stanie, jakim ustawimy środowisko to wszystko pytania, które zaczynają się rodzić w końcu lat sześćdziesiątych od raportu tamta potem raportu Grochal brud plan i potem nakładanych na informacji zarówno o potencjale wykorzystania zasobów i wreszcie tego momentu 70 tego trzeciego roku, kiedy nastąpiło wielkie sprawdzam okazuje się, że wszystkie wizje, które były takimi wizjami pesymistycznym mogą przybrać realny kształt decyzja Holendrów ograniczeniu wykorzystania pojazdów przyniosła im pewnego rodzaju unikalność są rzeczywiście to jest ich specyfika to jest życia to sposób poruszania się dla wielu do pozazdroszczenia, ale też proszę nie zapominać, że Holendrzy odegrali 1 największych ról w ogóle w kształtowaniu rynku ropy naftowej państwo, którego siła koncernu Royal dać, a później Roya dać Shell i założyciela chęć HD 4 liga sprawiła, że pozycja Holandii i zyski pozwoliły im też stanie się jednym z największych graczy, ale potem też okazało się, że niezwykle świadomych przewidujących racjonalnych uczestników tej gry, czyli teście pokazuje jak bardzo fundamentalna była zmiana Holendrzy Francuzi przede wszystkim Anglicy i Amerykanie prawda rozdawali karty rozlewa chodzi o ropę naftową świat dwudziestego wieku to prawda Polska, której trochę już pani profesor wspomniała no bo to było także Gierek zadłużył się na Zachodzie prawda pożyczył mnóstwo pieniędzy, żeby inwestować tutaj różne projekty w kraju ale kiedy przyszła ta recesja gospodarcza, kiedy przyszła inflacja na poziomie 1012% w różnych krajach różna to oczywiście były podnoszone stopy procentowe co oznacza oczywiście, że trzeba było od tych kredytów płacić coraz wyższe odsetki w pewnym momencie okazało się, że to była druga połowa lat siedemdziesiątych, że po prostu Polski nie stać na to, żeby przy tych wyższych odsetkach, czyli wyższych wcześniej stopach procentowych spłacić te kredyty, więc można byłoby powiedzieć, że właściwie szok naftowy roku siedemdziesiątego trzeciego przyczynił się także do upadku ekipy gierkowskiej karnawał Solidarności roku osiemdziesiątego w pewien sposób tak niewątpliwie poziom zadłużenia brak możliwości spłaty tego zadłużenia przyczynił się do osłabienia koncepcji idei rozwoju gospodarczego państwa niektórzy upatrywali w tym też pewnych nietrafionych inwestycji bądź inwestycji infrastruktury, która w długim okresie czasu przynosi zyski nie nie daje możliwości osiągnięcia bezpośrednią zwrotu z zainwestowanego kapitału, ale przyjaźni wątpliwie do rozwoju gospodarczego stwarza możliwości dalszego inwestowania i na tej ścieżce rozwoju byliśmy, ale mówi nie byliśmy odosobnieni, bo takimi państwami, które w ten sposób potrzebowały kapitału dla rozwoju jednocześnie to sięganie po tani pieniądz było wtedy możliwe było więcej, bo wśród nich było także liczne państwa Ameryki Południowej no i dla wszystkich brak możliwości spłaty potem zadłużenia okazał się niezwykle dotkliwy miał swoje reperkusje także zmianach politycznych ogród pani powiedziała zresztą każda z z decyzji, które wcześniej następowały okazuje się, że miały tak silne zabarwienie ekonomiczne czy to wynikające właśnie z pewnej niebezpieczeństwa zachwiania się wielkich korporacji trans narodowych czy brak możliwości funkcjonowania pewnych branż produkcji kopalnie czy brak możliwości wpływu na decyzję wyborców przesądzały o pewnym zagrożeniu także polityczne jeszcze inne błądząc po tych poszczególnych krajach Ameryka projekt niezależność bardzo szybko przez Nixona zaprezentowane amerykańskiemu społeczeństwu też oczywiście Amerykanie zaczęli dbać o to, żeby nie być tak całkowicie zależnym od krajów arabskich o tym już pani wspomniała pani profesor chciałabym dopytać czy ten początek myślenia w latach siedemdziesiątych o dywersyfikacji dostaw strategicznych surowców warunkowany wymogami czegoś takiego co chyba zyskuje nową jakość bezpieczeństwa energetycznego to zagadnienie bezpieczeństwa energetycznego wcześniej wpisujące się koncepcje w ogóle bezpieczeństwa państwa nabiera w podziale szczególnego znaczenia z 1 strony zaczęto definiować z drugiej strony wprowadzać w życie jedne albo dywersyfikując kierunki geograficzne dostaw albo dywersyfikując nośniki energii, czyli właśnie wprowadzają, zwiększając udział energetyki jądrowej bądź gazu ziemnego, który zaczyna zyskiwać naznaczeniu w drugiej połowie dwudziestego wieku, stając się znajdują coraz szersze zastosowanie, ale też odnawialne źródła energii, które miały jest, więc sposób wpisywać się w tę koncepcję wzrostu bezpieczeństwa energetycznego państwa stany Zjednoczone ogłosiły, że Kalifornia będzie tym stanem, w którym udziału wiatraków zmieni obraz rynku energii wpłynie bardzo pozytywnie na wzrost bezpieczeństwa ekonomicznego właściwie te lata siedemdziesiąte, bo to trzeba też powiedzieć, że poza poza całą dyskusją o dotychczasowym układzie sił bardzo wyraźnie przyczyniły się takiego pozytywnej do pozytywnego obrazu zmian w nie tylko do dzisiaj po 8 filozofii myślenia, ale też w takich ambicjach do rozwoju technologii do sięgania byśmy powiedzieli w obszary, które wcześniej wydawały się niemożliwe do zagospodarowania do wykorzystania tak powszechnie, bo nie było ku temu przesłanek ten wzrost cen ropy naftowej i szok naftowy, który dzisiaj dziś w całej tej naszej dyskusji się pojawia był tym impulsem, który pokazał, że to jest opłacalne, bo to jest właściwy kierunek albo w tak będzie wyglądać przyszłość z wysokim udziałem odnawialnych źródeł energii albo z rosnącym, bo to możemy też różnie interpretować i następne na pewno z postępem technologicznym też zapytam o 1 rzecz o efektywność energetyczną w projekt surowce były tanie oczywiście nikt ich oszczędza prawda zużywało się na potęgę w ogóle ich chyba to jest też ten moment myślenia o tym, że trzeba nie tyle oszczędzać co zużywać mądrzej tak jest efektywniej i ta efektywność pojawia się od myślenia o przemyśle motoryzacyjnym tutaj warto jest zauważyć, że nie przeciętny amerykański samochód zużywał prawie 18l benzyny na 100 km i wtedy to porównywanie, że japońskie samochody europejskie samochody zużywają połowę 13 tej tej wielkości poprzez systemy wytwarzania energii elektrycznej energii cieplnej, gdzie ta efektywność zaczęła mieć wyjątkowe znaczenie jeszcze 1 wątek mianowicie ograniczenie strat czy to na przesyle ciepła czy m.in. na samej technologii wytwarzania ropy naftowej w ogóle można było powiedzieć, że cały ten dwudziesty wiek jest takim okresem niesamowitego rozwoju z 1 strony początek dwudziestego wieku to jest rozwój motoryzacji i przecież, jeżeli przyglądamy się rozwojowi tylko i wykorzystaniu ropy naftowej to produkcja Nafty i żeby była opłacalna to trzeba było stworzyć lampę naftową, a nawet lampę naftową rozdać, bo w Chinach rozdano lampę naftową po to, by wykreować popyt rozwój silnika spalinowego spowodował ogromną potrzebę rozwoju rynku motoryzacyjnego ale, żeby znowu ten rynek był impulsem dawał impulsy dla rozwoju rynku rafineryjnego i petrochemicznego to trzeba było z zwiększa liczbę wyprodukowanych samochodów tu cała historia forda, który wprowadza nam linię produkcyjną, ale jeszcze 1 no rzecz samochód musiał być dostępne dla przeciętnego Amerykanina i wtedy kreujemy popyt kolejne dekady pokazują nam, że jesteśmy w stanie kreować nowe produkty wykorzystywać ropę naftową gaz ziemny w produkcji przemysłowej świadczonych usługach, tworząc potężne gospodarki potężne korporacje i potężne rynki, które zmieniło obraz świata, bo pozwoliły na wykreowanie wielkich potęg ekonomicznych, czego wcześniej mieliśmy możliwości obserwacji i wreszcie kolejne dekady przynoszą nam kolejną zmianę, a mianowicie konieczność szukania technologii, dzięki którym nie zatrzymamy rozwoju, ale stworzymy nowe impulsy tyle tylko, że już nie bazującej na ropie naftowej, a na technologii wykorzystanie odnawialnych źródeł energii bądź energii atomowej to tutaj pozwolę sobie wprowadzić na scenę ważną książkę, do której wróciłam, przygotowując się do naszej rozmowy trzecia fala Alvina Tofflera wydana w roku osiemdziesiątym przedstawiała, o czym wszyscy wiemy oczywiście rozwój cywilizacji za pomocą fal najpierw agrarna potem przemysłowa i właśnie za początek końca tej drugiej przemysłowej fali Tofflera uważa powstanie OPEC przypomnę rok sześćdziesiąty jego zdaniem, kiedy ta organizacja ujawniła w roku siedemdziesiąty trzeci, którym dzisiaj rozmawiałyśmy swoją siłę, odcinając dostęp do światowych zasobów ropy części świata Zachodniego to zdaniem Tofflera przyspieszyło już narastającą rewolucję technologiczną no i od tamtego czasu nad naszą cywilizację przemysłową zawisło widmo kryzysu energetycznego wyczerpywania się tych nie odnawialnych źródeł energii zatem stało się jasne, że ludzkość dojdzie do kresu pewnej drogi rozwojowej, o czym pani profesor też dzisiaj mówiła, iż cywilizacja trzeciej fali musi już opierać na odnawialnych i niezwykle zróżnicowanych źródłach energetycznych to prawda to flar futurysta wizjoner widział trzecią falę, w której impulsami do zmiany do przeobrażeń struktur gospodarek, ale też zmian społecznych będzie postęp technologiczny i okazuje się, że jego wizja przycisnęła się czy to z naszej koncepcji funkcjonowania miast, w których to mamy obraz od obszarów, na których nie ma ruchu pojazdów jest ruch rowerów pod ruch pieszych poprzez samochody elektryczne i cały postęp związany z nowymi źródłami napędu pojazdy hybrydowe czy wreszcie wodorowe poprzez odnawialne źródła energii, które zmieniły rynki energii elektrycznej rynki ciepła poprzez działania i postęp technologiczny we wspomnianych już przeze mnie procesach wzrostu efektywności wytwarzania energii wtórnej i poprzez tworzenie impulsów rozwojowych zmieniających struktury gospodarki głównie sektor drugi sektor trzeci, gdzie rozwój technologiczny, a nie dostęp do tanich surowców to taniej ropy naftowej do taniego węgla przesądza o dominacji w branży i dominacji na rynku lata 70 ty już wątek kończący naszą dyskusję pani profesor zaczyna się od szoku naftowego i lata siedemdziesiąte kończą się kolejnym drugim kryzysem naftowym tym razem spowodowanym rewolucją irańską mamy lata 7982 w roku osiemdziesiątym cena za baryłkę ropy do 30USD czy państwa były już bardziej gotowe na ten drugi szok naftowe i oczywiście były bardziej gotowe, bo doświadczenia sprzed 7 lat uświadomiły im, jakie mogą być skutki i niewątpliwie tych lat nie przespały, ale świadomość siły państw arabskich była wciąż duża skuteczność okazuje się, że przyglądamy się wykresu cen ropy naftowej to zarówno wojna Jom Kippur, jaki mniej rewolucja w Iranie są tymi wyraźnymi historycznymi momentami, w których ceny ropy naftowej szybują do poziomu, których nigdy wcześniej w historii obserwowano będzie później mieli kolejne wydarzenia polityczne, które z kolejnych dekadach pokażą nam, że znowu będziemy mieli wzrost cen ropy naftowej wywołany czy to wojną w Kuwejcie czy czy kolejnymi wydarzeniami ekonomicznymi, ale nigdy siła nie była tak duża jak w tych pierwszych 2 uderzeniach tak się zastanawiam czy kryzys energetyczny lat siedemdziesiątych dają nam jakąś nadzieję w obecnym kryzysie energetycznym jestem przekonana, że także wszystkie te przykłady takiej racjonalności funkcjonowania społeczeństw świadomości tego ziem jesteśmy obecni w świecie, który ma pewne ograniczenia którym, którym funkcjonowanie wiąże się z określonymi kosztami daje nam pewnego rodzaju wskazówki jak postępować, ale też ku czemu zmierza przyszłość, a ona niewątpliwie będzie związana z utrzymaniem postępu i ci, którzy skorzystają, bo trudno dzisiaj mówić o beneficjentach tej sytuacji, ale niewątpliwie, którzy mogą osiągnąć pewną korzyść ekonomiczną w przyszłości będą ci, którzy dobrze odrobili lekcję z przeszłości lekcji historii i zainwestują w rozwój technologii po to, ona tak naprawdę daje rozwój cywilizacyjny osłabia wpływy polityczne okazuje się i osób osłabia ambicje co niektórych czy to przywódców czy przedsiębiorców do tego, aby rządzić albo wpływać na losy innych prof. Dorota Niedziółka kierownik katedry geografii ekonomicznej szkoły głównej handlowej w Warszawie była moim państwa gościem bardzo dziękuję pani profesor za rozmowę dziękuję bardzo, państwu dziękuję za wspólnie spędzony czas oczywiście zapraszam na audycję sprawy różne już za tydzień w każdą niedzielę tuż po dziewiętnastej dobrego wieczoru do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SPRAWY RÓŻNE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Więcej niż na antenie! Teraz TOK FM Premium 30% taniej: podcastowe produkcje oryginalne, Radio TOK FM bez reklam i podcasty z audycji. Nie zwlekaj i słuchaj wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA