REKLAMA

Pomnik jako dzieło sztuki

OFF Czarek
Data emisji:
2022-11-07 10:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
34:55 min.
Udostępnij:

POLECAMY KSIĄŻKI

Zachować, zmienić, zburzyć. Losy pomników w czasach przemian
Piotr Żuchowski, Tadeusz J. Żuchowski (red.)

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry Cezary łasiczka witam państwa bardzo serdecznie i zapraszam na dzisiejsze spotkanie, jeżeli znają państwo przepiękne Szydło fal, bo nieodległą wieś mokre to jeszcze do 27października na skraju lasu niedaleko drogi, która biegnie ze Staszowa do Szydłowa stał pewien pomnik na tym pomniku był napis z tego miejsca 12stycznia 1945 roku o godzinie czwartej wojska pierwszego frontu ukraińskiego pod dowództwem marszałka Koniewa huraganowym ogniem rozpoczęły ofensywę Rozwiń » zimową w wyniku, której wyzwolona została Polska rozgromiony hitleryzm chwała niezwyciężonej armii radzieckiej no ale mieszkańcy lokalni myślę sobie dobrze stał, bo stał i tyle, ale np. pani Dorota Szymańska Kalita naczelniczka kieleckiej delegatury Instytutu Pamięci Narodowej mówi, że to nie jest pomnika to jest obiekt propagandy sowieckiej, a więc PN, gdzie demontaż, który się rozpoczął nie będzie demontaż obiektu to czy będzie obiekt o demontaż obiektu, a nie pomnika także pomnik w pewnym sensie mówi o faktach historycznych, a jeżeli faktów nie ma jest propaganda nie mamy do czynienia z pomnikiem, ale z obiektem oczywiście to nie jest pierwszy pomnik czy pierwszy obiekt, który w Polsce na świecie został przeniesiony zburzony z zdewastowane zamieniony i pomyślał Szanowni Państwo, że warto o tym czym jest albo czym nie jest pomnik porozmawiać z ekspertem państwa moim gościem jest pan prof. Tadeusz Żuchowski z wydziału nauk o sztuce Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu dzień dobry panie profesorze witam pana witam słuchaczy wspomnę jeszcze bardzo interesujące publikacji, która niedawno ukazała się nakładem wydawnictwa naukowego UAM publikacja książka nosi tytuł zachować zmienić zburzyć losy pomników w czasach przemian ten profesor jest autorem m.in. rozdziału pomnik jako dzieło sztuki i i pomyślał, żeby właśnie pomnika panie profesorze porozmawiać w kontekście tego ostatnio zburzonego, ale może szerzej właściwie czym pomnik jest czym pomnik nie jest tak czy faktycznie jest obiektem czy tak jak zatytułował pan ten rozdział w książce, której wspomniałem jest też dziełem sztuki na pomnik może być dziełem sztuki, żeby takim był musi spełniać warunki estetyczne, ale nie jest to warunek sine qua non istnienia pomnika pomnik monument jest przede wszystkim obiektem, który jest związany z pamięcią w istnienie pomnika jest jednocześnie próbą utrzymania w pan istnienie określonego przekazu i nie jest plan ważne dla samej po zwykle przez tereny przy eset dotyczy jest fałszywy pomnik czas dziękuję, że zaczynamy tym logicznie biorąc są oczywiście kojarzy sposób te bezpośrednie z pamięcią natomiast drugi termin, który też jest używamy moment pochodzi od łacińskiego po cholerę m.in. od tego samego źródła prawa pochodzi słowo Monica, czyli przypomnienie memy różnego rożnego rodzaju, a więc pomnik z tą obiektu ma przywoływać pamięć, a Moś, że pamięć jest dwojaka ona płata figle, ponieważ pamięć można kreować, a pamięć może odnosić do faktów, a więc do wydarzeń rzeczywistych i pomniki, które same efektem wykreowanej w pamięci ów ja nazywam to zjawisko za BM psychologią Mac Panamy z iloma, więc specyficznym rodzajem wyparcia rzeczywistości na to miejsce wprowadzenia nowego nowej prezentacji przeszłości one są one są dosyć często tak jest, czyli rozum panie profesorze, że mamy do czynienia, kiedy mamy do czynienia z pamięcią pomnik czy też memoriału może tę pamięć zatrzymać utrwalić albo może tę pamięć proszę próbować wyprzeć szczególnie, jeżeli mamy np. do czynienia z władzą, która stara się zmienić historię czy też stara się, abyśmy zapomnieli o historii, a może, a może nawet w czasach, kiedy mamy do czynienia z pewnym dziedzictwem niechcianym stara się tę historię opowiedzieć trochę inaczej tak to by często mamy używa się określenia narracja, bo narracja historyczna i pomnik jest Regiment narzędzi w tym akcji w historycznej w tyle przypadków, które pan mówi, a więc my momencie spod Szydłowa mamy cząstką nie fałszywej narracji historycznej bardzo sierot to zaplanowane obejmującej nie tylko pomniki, ale również podręczniki filmy i w ten sposób była kreowana dla, a Tammy, więc czym poprzez różnego rodzaju indoktrynację, która w określonym czasie zaczyna przynosić takie ani inne skutki tak to dzień to to świadczyć ulegają tak tematy historyczne trzeba z Niemcami to dałoby się auto nam FIS panie profesorze chciałam dzisiaj mamy pewność jego rodzaju problemy z połączenia, więc jeżeli pan pozwoli to spróbujemy zmienić sposób łączenia, albowiem to trochę brzmi jak pomnik po wizycie Instytutu Pamięci Narodowej stało się takie trochę odrapane z dźwięku ze słów, a przecież nie jest nasza rozmowa z pomnikiem może żywym pomnikiem właściwie tak tylko Szanowni Państwo nie zwrócili państwo uwagę, że coś co mówię bez sensu, ale to, dlatego że próbujemy spróbuj spróbuj się połączyć panu profesorem, używając linii takiej, która pozwoli nam, a zrozumieć czy też usłyszeć wszystkie słowa może jakieś króciutka Inter luda muzyczna ewentualnie inna forma dźwięku w czasie, kiedy próbujemy przywrócić nasze połączenie z panem profesorem bank powracamy do pomników Szanowni Państwo pan prof. Tadeusz Żuchowski z wydziału nauk o sztuce Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu z państwa moim gościem w książce między po dyrekcją pana profesora zachować zmienić zburzyć losy pomników w czasach przemian bardzo interesujący artykuł rozdziału pomnik jako dzieło sztuki no właśnie co robić co robić z pomnikami, kiedy zmienia się wiatr historii, bo są takie pomniki panie profesorze, które są, że można takiego słowa użyć niewinne i właściwie nikogo jakoś bardzo nie ranią nie drażnią, ale są takie, które stają się dziedzictwem niechcianym, bo np. zmienił się system polityczny, a te pomniki czy też memoriały dotyczą wydarzeń albo ludzi, które należą do epoki minionej często do epoki, która odcisnęła się jakimś negatywnym piętnem, jakie są strategie jeśli tak można powiedzieć dostatek jest kilka, ale od najbardziej drastycznej i tak była stosowana od dawna to znaczy usuwamy takie takie pomniki w starożytności określano to zjawisko dominacją Memoria, czyli wskazanie na zapomnienie o usunięcie z pamięci określonego fragmentu przeszłości wymazanie danej osoby to się odbywało w ten sposób, że wizerunki nawet zadają osoby były skrywane różnych przedstawień, ale też bardzo często pomniki takie ulegały przetwarzaniu przerabianie i to dzieje się też i współcześnie to znaczy zmienia się wymowę tych pomników zmienia się my po figurę główną postać Mel wtedy mamy przekuwa się w głowę Hitlera na głowę harda czy w głowę głowę Stalina na głowę wojującego płatnika, a itd. itd. a więc my tę strategię one są znane znane od dawna problem pojawia się wtedy, kiedy te pomnik jest nie tylko pomnikiem w sensie owego rezerwuaru pamięci, ale odgrywa istotną rolę organizacji przestrzeni, a więc jest ważny ze względów urbanistycznych porządkowych znajduje się w określonym miejscu, które kreuje charakter urbanistyczny mojej wówczas usunięcie takiego pomnika powoduje poważne zmiany zmiany urbanistyczne wielu przypadkach takie sytuacje nie zachodzą no i kolejna rzecz, o której z w związku z polskim prawodawstwem należy mówić to jest taka, że niektóre pomniki podlegają ochronie prawnej, a więc zostają wpisane na listę zabytków i np. ustawa dekomunizacyjna takich chodników obejmuje jest niewiele, ale swoje w ustawa o powinna te pomniki chronić i wówczas co z nimi zrobić należy w gestii przede wszystkim ministra, ale kultury dziedzictwa Narodowego, ponieważ najpierw trzeba udowodnić, że argumenty, które stały za tym, żeby taki pomnik został wpisany na listę zabytków, więc podlegał Państwowej ochronie te argumenty były niewłaściwe albo, że popełniono w trakcie wpisywania wpisywania w błąd innymi słowy bardzo często zdarza się, że pomniki są usłane i w momencie, kiedy są usuwane nie ma znaczenia jak wartość artysty statek od wieków to znaczy pod wpływem ideologii wartość od stycznia jest odsuwana na plany dalszy to po jest powszechne czasami się oburzamy, jeżeli te pomniki są usuwane, a my uważamy, że one zostały ustawione w słusznej sprawie to dotyczy m.in. pomników, które ostatnio były masowo burzone niszczone usuwane w stanach Zjednoczonych, a uważamy, że należy usunąć, jeżeli argumenty nasze wyobrażenie ideowej jest w waszym przekonaniu właściwej wtedy te pomniki pomniki usuwam komunizm jest specyficznym zjawiskiem, ponieważ nigdy częściej nawet w okresie faszyzmu nazizmu nie mieliśmy do czynienia z tak potęgą i dr na co ją przy zastosowaniu pomników dość powiedzieć, że na samej Ukrainie w wyniku dekomunizacji pomnikowe pomników Lenina usunięto około 7000, więc co daje wyobrażenie o skali zjawiska i o sile indoktrynacji, jaka na tym terenie jak na tym terenie było w no chyba być może nauczka z tych wielu lat stawiania pomników burzenia pomników przebudowania pomników złożenia pomników do parków pomników przed przedstawiania pomników jest taka, że powinniśmy trochę pomnikach myśleć inaczej to znaczy, że może to nie powinien być kawał marmuru betonu spiżu czy czegoś tam jeszcze tylko może pomnikiem w powinien być nie wiem most szpital albo inny budynek miejsce użyteczności publicznej no pech wtedy może zmienić szyld na, ale czasami tak się tak się dzieje, bo przecież ministerstwo oświecenia publicznego na sztukę, która została zamieniona na siedzibę gestapo dostało nie zostało zburzone, a tu o mówi w Warszawie tu przede wszystkim trzeba pamiętać pamiętać o tym, że pomnik bardzo często nie istnieje sam dla siebie istnieje w określonym w określonym kontekście i trzeba się zastanowić czy jego usunięcie takie chirurgiczne jak usunięcie wyrostka robaczkowego to jest postępowanie wódki, bo być może usuwamy wyrostka robaczkowego tego usuwamy żołądek, a więc uszu mamy bardzo ważny organ w systemie systemie miasta czy w systemie w systemie pejzażu dlatego też często równolegle z tymi zjawiskami zniszczenia dokonywane są różnego rodzaju przetworzenia i przeróbki tych pomników po jakimś czasie ta te 2, a zazwyczaj bardziej złagodzona narracja nie taka intensywna ona w wypiera to poprzednio jest chętnie chętnie przyjmowana musimy też pamiętać o tym, że w mieście są takie punkty, które wręcz domagają się pomników domagają się pewnych punktów Wisła orientacyjnych, a tym samym stają się po kuszą do naładowania ich określonymi coś sami ideowymi i jeżeli usuniemy jedne treści to co na to miejsce pojawia się kolejna pokusa, żeby je zastąpić panie my byśmy powiedzieli bardziej aktualnymi im te idee są bardziej uniwersalne tym jest większe prawdopodobieństwo, że pomnik przetrwa, ale szansy na to nie ma z tytoniem czy usuwali pomniki np. Mickiewicza również z obszarów, które de facto nie były miejscami publicznymi w sensie prawnym jak pomnik Mickiewicza w Poznaniu, który był na terenie kościelnym ustawiona mimo to został ME został w z zniszczony mało tego, żeby nie doszło w przyszłości do odbudowy tego pomnika zniszczono również model dla tego pomnika, który akurat do wojny się zachował, więc walka z pomnikami to jest nie tylko walka z określoną ideologią, ale walka z przeszłością i kategoria dzieła sztuki te tak samo jak kategoria dzieła sztuki przy obiekcie architektonicznym nie odgrywa kluczowej roli w tej debacie to znaczy, jeżeli pomnik niesie za sobą zbyt nachalny przekaz ideowy to trzeba się liczyć w tym z tym, że wtedy momencie ten przekaz zostanie odrzucony, a tym samym ten pomnik zostanie usunięty moje pytanie jest wówczas co zrobić z tym z tym miejscem z Poznania wracają z mojego podwórka był pomnik Bismarcka na byśmy powiedzieli obecnym placu Uniwersyteckim i ten pomnik Bismarcka, który został usunięty, a one zaraził skaże ten teren na kilkadziesiąt lat i nic nie odważył się na tym pomoc miejscu postawić po pomnika dopiero w na tym miejscu stanął pomnik Mickiewicza, który odczarował to wcześniejsze, czyli morskie zaś jako antidotum na PiS Marka tak tak zaleca będziemy wkrótce będziemy stawiać pomniki inflacji, ale też czekamy aż pełnić będzie najwyższa może, żeby nie za wcześnie w pani profesorze powrócimy do naszej rozmowy po informacjach Radia TOK FM pan prof. Tadeusz Żuchowski z wydziału nauk o sztuce Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza po w Poznaniu jest państwa moim gościem do rozmowy o pomnikach pamięci powrócił po informacjach to o czas jak dzisiaj pomnikach rozmawiał z panem prof. Tadeuszem Żuchowskim z wydziału nauk o sztuce Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu oczywiście są te pomniki kują w oczy różne osoby w różnym stopniu, a niektórych może może wcale np. ten pomnik, od którego rozpoczęliśmy dzisiejszą rozmowę, czyli pomnik koło wsi mokre na przy drodze ze Staszowa do Szydłowa jedna z mieszkanek wsi mokre powiedział co za Baran był, że kazał ten pomnik rozbój żyć, gdyby mogła chodzić tobym tu przyszła parę słów do słuchu powiedziała to 88 letnia mieszkanka wsi mokre tak powiedział rozumiem, że ten pomnik dla dla niej i może da starszych mieszkańców wsi znaczy co innego, bo faktycznie była to sytuacja, w której atak kontratak armii radzieckiej uchronił wiele osób od śmierci po prostu, więc ten pomnik ma zupełnie inne znaczenie dla tych, którzy przeżyli dzięki tej operacji wojskowej w no nie wiem jak nie wiem jak było natomiast jak już wspominałem na początku lub pomniki armii radzieckiej tak naprawdę nie były wynoszone po drugiej wojnie światowej na terenie Polski, żeby podkreślać szlak bojowy tylko podkreślacie panowanie i wpływy sowieckie na tym na tym terenie i ten sposób myślenia, które 80 letnia mieszkanka Szydłowa czy po jakiej się odszedł z jej wsi reprezentuje on nie jest niczym zaskakującym, ponieważ on jednak pokazuje jak skuteczna była ta wydawałoby się miękka miękka propaganda trzeba pamiętać o tym, że w Berlinie są pomniki sowieckie, które mówią o wyzwoleniu Berlina lak i części Berlina ta o tradycji enerdowskiej, więc dawnego Berlina wschodniego jest za tym, żeby te pomniki stały ponieważ, a to są pomniki, które Ewę po demonstrują przypominają ten moment wyzwolenia UE Berlina pod my hitlerowskiej niewoli, więc dochodzimy do takich absurdalnych absurdalnych kombinacji intelektualnych, które za sprawą pomników się dzieją to samo jest z pomnikiem w Wiedniu, który został jako pamiątka po wycofaniu się armii sowieckiej 195050 szóstym roku i jest pod specjalną ochroną jako rodzaj takiej takiej enklawy podkreślam pomniki, które same wnoszone na LM my obcym terenie przez zdobywcę nie są stricte pomnikami historycznymi tylko są znakami okupacji i jeżeli nie mamy tego świadomości tylko traktujemy jako niewinne obeliski kamienie czy my przeszłość zapisaną w tym, że w formach to jesteśmy bardzo naiwni na te miejsca jest na takie obiekty jest przede wszystkim cmentarz i tutaj zdadzą mamy szczególną sytuację, bo ustawa ta antykomunizm akcyjne, której wspominałem właśnie wyjmuje spod działania tejże ustawy właśnie cmentarze pomniki pomniki na cmentarzach, bo od właściwie końca dziewiętnastego wieku obszar cmentarzy wojskowych pozostawał pod specyficzne normy opieką był specjalnym można powiedzieć azylem pamięci, a to, że ta zasada nie jest żaden sposób Pm przestrzegana w Rosji to i na terenie Białorusi to znamy z wielu wielu przykładów innymi słowy na usuwanie pomników, które nie powinny być na terenie polskiej armii sowieckiej nie są one są cmentarze na terenach Białorusi i na terenie na terenie Rosji dobrze teraz kto decyduje na wspomniał pan o pomnikach, które powstały rozumieć ten pomnik nie został wzniesiony przez władze okupacyjne tylko przez władze polskie, jeżeli pan uważa, że władze polskie po czterdziestym piątym roku były rdzennie polskiej nowe samodzielne swoich decyzjach urzędy, które funkcjonowały w na różnych etapach były takie same to znaczy, że jednak ta propaganda odniosła skutek to znaczy rozumiem sposób, ale czy to oznacza, ale to na razie że, gdyby nie ma ciągłości państwa polskiego czterdziestego piątego do osiemdziesiątego dziewiątego i nie wiem decyzję sądu tak, bo również nie była władza w Polsce te zakusy na te decyzje są olej ideowej nie ma formalnej jest, ale ideowej ideowej nie ma to dotyczy wielu wielu różnych obszarów to by ideowa ciągłość państwa wnioski można wrażenie dobrze kinematografia to dobry przykład szarość to niszczyć Wajda Kawalerowicz no i część filmów nie powinna być puszczana przynajmniej 4 pani jest np. 4 pancerni pies żona tabela przygody psa cywila to nie jest film o wojnie, ale 4 pancerni pies zostały napisane przez Janusza Przymanowskiego naj jednego z politruków bez żydowskich, a więc przez osobę, która absolutnie powinna być wskazana na właśnie w zapomnienie, a mimo wszystko tak mocno wryły się te ta seria w pamięć Polaków cały czas buduje absolutnie fałszywy obraz przyjazdy armii sowieckiej, że tomie bardzo dziękuję bardzo, dziwi czy Barbie pana przykład ustawę, która by karała osoby, które oglądają albo wręcz nie docenia co poprawi dlatego, że to nie jest droga na przywrócenie pamięci przywracania pamięci jest możliwe tylko wtedy, jeżeli idziemy drogą prawdy ani represji, a więc to obłożenie rolników to prawda czy represja to PL w burzeniu pomników to jest depresja dlatego ja jestem przeciwna burzeniu pomników natomiast w niektórych wypadkach rozumiem powody, które stoją za ich usunięciem, jeżeli pan zajrzy do tej dobra presja jest represja w wiele usunięcie to nie jest by nasz, ale presja to słusznie się, więc jeżeli URE w mamy na drodze drzewo hak, na którym rozwijają się samochody i te drzewa jest pomnikiem przyrody to 8 albo to drzewo spróbować przesadzić, jeżeli potrafi my możemy również zmienić bieg drogi możemy w zajęciach jestem za tym, żeby byli tacy mądrzy, którzy potrafią coś było przesadzić nie wycinać rozumiem tutaj chodzi o drzewo chodzi o Memoriał czy też pomnik, który stoi przy drodze nikt się na nim rozbija stoi ta lojalność się nie rozbija skoro to jest bez Memoriał, który świadczy nieprawdę taki, który świadczy nieprawdę ta aha i rozumie no jest to, ale także pomnik, który ma tam na złą datę bitwy czy też powinien być złożony, bo świadczenie prawie o datę można poprawić, a no dobrze tu np. nie można było poprawić tablicy to zależy od lokalnych lokalnych władz, bo w takie taki ping-pong co z każdym pomnikiem można zrobić on może trwać w nieskończoność natomiast proszę zwrócić uwagę, że walka z dziedzictwem komunizmu to jest jedna z jedne z najtrudniejszych, że zadania cywilizowanego świata nie było tak my zbrodniczego systemu i nie było tak perfidnego systemu, który by przeniknąć przez świadomość społeczności jak komunizm i pozostawianie śladów tej bardzo szkodliwej indoktrynacji i traktowania ich tylko w kategoriach niewinnych obiektów stojących przy drodze bez odpowiedniego komentarza otoczenia chodzi o komentarz panie profesorze, bo są różne strategie są też takie strategie np. pomników się nie burzy, ale dodaje komentarzy oto osoba, która stoi na cokole była przez lata postrzegana jako osoba szlachetna, ale np. okazało się, że nie wiem odpowiada za zniewolenie rdzennych mieszkańców Ameryki północnej, więc myślimy już ani trochę inaczej tak albo, że przykrywała nie wiem ukrywała gwałcicieli dzieci, więc myślimy o nich trochę inaczej tutaj rozumiem, że napis jest częściowo niewłaściwe lub częściowo mówi o tym, że oto rozpoczęła się rozpoczęła się ofensywa zimowa co chyba jest prawdziwe w wyniku, której wyzwolona została Polska rozgromiony hitleryzm rozumiesz to część czekoladowe czy można się pewnie powiedzieć, że może nie zezwolono tylko teraz trafi on zostawił tak dla komunizmu by specyfika jest tzw częściowa prawda tak to znaczy istota polega na tym MR współ współ zmienił fałszu i rady, ale o uzyskaniu rozkaz ostatecznego efektu efektu wypowiedzi natomiast musimy odróżnić sytuację taką od pomnika, o który jest dedykowany powiedzmy Columbo wita rury pod podbił Amerykę i działo się to w czasach, kiedy tego typu podboje, a nie były czymś negatywnym tak to znaczy całe mleko mleczne do zaleceń dla rdzennych mieszkańców były czymś negatywnym już wtedy to ile tak oni po prostu zjadali zespół współplemieńców serio, że pan wierzy w to legendy to jeśli chodzi o Azteków ofiary ludzi to tutaj właśnie propaganda tak mówi pan, że nie było ofiar ludzi i nie jest różnicami ofiarami ludźmi z ludzi z zadaniem też został dawno obalony mit panie profesorze jak ja użyłem tutaj skrótu no nie może, a wypada za dobrze to pan sam pan sam pan krytykował skróty, czyli umieszczanie w 1 zdaniu prawdy fałszu dobrze wycofuje się wycofuję wycofuje się z tego natomiast przykładanie norm współczesnych do przeszłości jest te również bałamutny zabiegiem, a może natomiast czym innym jest sprawa komunizmu, ponieważ w latach czterdziestych w latach trzydziestych było wiadomo, że to jest jedno wielkie zło i w to co niesie za sobą komunizm jest nieszczęściem, a więc w ówczesnych czasach już kominki były znoszone byśmy powiedzieli ze złą wolą to znaczy z tą całą świadomością manipulacyjne rozumiem panie profesorze bardzo dziękuję czy mam też kciuki za pełną dekomunizację naszych władz, bo tam rozmiarze jakiś też pozostałości są działacze PZPR, ale ta to nie przeszkadza lokalnym panom w parlamencie są europejskim też się tu, że rozwiodła nie przeszkadza wiadomo Konrad Wallenrod czy też Konradzie, ale rodzi panie profesorze bardzo panu dziękuję dziękuję również prof. Tadeusz Żuchowski z wydziału nauk o sztuce Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu był państwa moim gościem pomnik jako dzieło sztuki czy też rozmawialiśmy wokół książki zachować zmieni zburzyć losy pomników czasach przemian informację o godzinie jedenastej po informacjach wracamy i pozostajemy przy historii Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA