REKLAMA

Niepodległa w 1918 roku - różne waluty, różne miary, różne kodeksy

Świąteczny Poranek Radia TOK FM
Data emisji:
2022-11-11 08:20
Prowadzący:
Czas trwania:
15:16 min.
Udostępnij:

Gościem Macieja Zakrockiego był prof. Grzegorz Nowik - historyk, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
świąteczny poranek w radiu TOK FM Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie dosyć często w dniu 11listopada w różny przy różnych okazjach publikacjach przywoływane jest słynne powiedzenie Józefa Piłsudskiego ze zjazdu legionistów w Kaliszu 2007. roku, czyli oni z tego jazzowego była Polska na pierwszego no właśnie niż tego niszowego, ale dokładnie z czego no wiemy, że z ziem 3 zaborów, ale nie tylko była ta Polska to oznaczało, że była nieprawdopodobnie różnorodne Rozwiń » właśnie wczoraj w muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku odbyła się debata naukowa różnorodna niepodległa, a jak różnorodna to nam powie zastępca dyrektora tegoż muzeum i historyk z instytucją politycznych Polskiej Akademii Nauk pan prof. Grzegorz Nowik dzień dobry dzień dobry panie redaktorze dzień do, a państwo no i spróbujmy tylko może podzielić na pewne grupy tę różnorodność tak, aby rzeczywiście co jest niezwykle od razu powiem tę różnorodność nakreślić może zaczęlibyśmy no nie wiem od od pieniędzy o to jest może dobre panie Maćku oczywiście możemy zacząć od pieniędzy, ponieważ nie było żadnego banku centralnego nie było jednolitej polskiej waluty i w każdym zaborze, a ponadto jeszcze w królestwie polskim, czyli dawnej Kongresówce był była odmienna ALU waluta od waluty waluty niemieckiej, czyli Marka Polska, a potem wraz z przełączaniem kolejnych obszarów na Wschodzie doszedł Wróbel i to zarówno ten stary carski i jako tzw świnki, czyli złote monety rublowa, ale doszły również kierunki wraz z zajęciem terytorium Wołynia czy Galicji wschodniej były tam w obiegu również hrywny karbowane c a gdy napłynęły misje wojskowe no to francuska angielska amerykańska nota pojawiła się waluta dolar wasz ruble i znaczy franki i i funty angielskie, więc można powiedzieć, że był to no absolutne Absolut galimatias finansowy ustalenie stawek relacji wzajemnych no to jest jeden z tych początków, ale zwrócił pan uwagę, że ta różnorodna Rzeczypospolita powstała z 3 zaborów tak, ale na terenie tych 3 zaborów obowiązywało kilka systemów prawnych, dlatego że w królestwie Kongresowym, czyli dawnej Kongresówce obowiązywał jeszcze kodeks cywilny Napoleona natomiast już białostockimi na całych Kresach Wschodnich był rosyjski z odpraw, a więc odmienny system prawny, a dodatkowo w Galicji oczywiście obowiązywało prawodawstwo i austriackie natomiast na terenie Księstwa cieszyńskiego no było inne odmienne prawodawstwo, ponieważ Księstwo cieszyńskie wchodziło w skład wcześniej ziemi Świętego Wacława, a więc historycznie rzecz biorąc należało średniowiecza do Czech do Królestwa czeskiego i tam także był odmienny system prawne i opowiadał mi taki stary Kolejarz to przed wielu wielu lat, że jak jechał pociąg powiedzmy z Wilna do Zebrzydowic i ten pociąg przejeżdżał przez 5 rozmaitych systemów prawnych obszarów, na których one obowiązywały to jeśli wydarzyła się nie daj Boże katastrofa to likwidację przeprowadzono, więc wg 5 odmiennych procedur sprawcy byli karani wobec na podstawie 5 kodeksów karnych, a pasażerowie poszkodowani otrzymywali odszkodowania od kolei na podstawie no 5 różnych różnych stawek i te różnice jest w razie w różnych walutach, a nie już Wach przerwane ujednolicono powiedzmy jak zasadzony został złoty Polski, ale wcześniej Marka Polska na całym obszarze Rzeczypospolitej no to to po prostu pokazuje skalę tej różnorodności ta różnorodność przejawiała się w każdej niemal dziedzinie to tu właśnie panie profesorze przepraszam może to był ja oczywiście dzieli o nim, że władze ja rozumiem właśnie, że te systemowe rozwiązania są kluczowe dla funkcjonowania państwa w bo przecież różne szkolnictwo prawda równo wyraźnie różne prawodawstwo to są to są takie elementy istotne z punktu widzenia notę pewnej koncepcji funkcjonowania państwa natomiast ja próbuję po prostu wyobrazić ten 11 listopada osiemnastego roku i stąd zacząłem od tych pieniędzy no bo jeżeli nie było banku centralnego to kto ustalał ten kurs chociażby, że tych walut czy były jakieś kantory, gdzie można było zamieniać w ogóle to przy czym to się wydaje nieprawdopodobne już istniały granice celne najpierw właśnie on nic celna między Kongresówką, a zaborem austriackim dawnym, czyli Galicją no przez ponad rok obowiązywała jeszcze granica celna między Wielkopolską, a Kongresówką i to nie tylko wynikało z tego, że nie było jednolitego systemu Walutowego, ale nie było jednolitego systemu miar wag proszę wyobrazić, że Sejm jak przystąpił do prac nad powiedzmy reformą rolną no to na terenie ówczesnej Rzeczypospolitej odradzającej się jeszcze, bo przecież dalej ten proces trwał kilka lat i Morgan znaczyła w każdym z każdej dzielni zupełnie inny obszar łan oznaczał zupełnie inny obszar natomiast hektara jeszcze nie było dopiero przyjęcie systemu ser, czyli kilogramy hektary i litr itd. itd. to jest dopiero początek dziewiętnastego roku to samo tyczy ma systemów ma głos są inne skale ma w Rosji poza tym mamy kilometry wiorst to jest odrębna miara, a żeby jeszcze będąc przy tych mapach o tym można było coś powiedzieć no to są 2 południk 0, więc nie da się jednolitej mapy Rzeczypospolitej w tym czasie dobrze i dogodnie tworzyć dlatego jak nie ma przy 1 południk zerowy plan leży jak dzień, a w Galicji obowiązywało to jest spadek po Habsburga, którzy kiedyś rządzili w Hiszpanii jest również południk 0 na na Wyspach Kanaryjskich od Ferro rozpoczynający, więc mamy 2 południk 2 pomniki 0 no jest jeszcze kolejny element mamy no taki codzienności powiedzmy on może jest dzisiaj dzisiaj wręcz śmieszne, ale w Galicji i Południowej części Kongresówki, którą okupowała wojska austro-węgierskie obowiązywał ruch lewostronny i no powiedzmy samochodów było mało to stosunkowo prostą było załatwić, ale przyzwyczajenia są jednak kłopotliwe to kto próbował prowadzić samochód w Anglii ten wie i to co dało się stosunkowo szybko załatwić natomiast na kolei w tramwajach we Lwowie w Krakowie był problem, ponieważ w Warszawie są pętle tramwajowe natomiast tam były tzw. krańcówki, gdzie był system zwrotnic przekładający ruch z 1 toru na drugi no i tubę i to był problem, bo to kosztuje przebudowa tych końcówek oba miasta otrzymały prolongatę dasz aż do 2002. roku na zatrzymanie stopniową przebudowę tych krańców no może za autora mówimy to powiedzmy jeszcze tych w ogóle, bo pan mówił wcześniej o pociągach prawda jest to przecież by te różne szerokości na to żaden zły na wschód od Wisły był oczywiście szerokie tory natomiast na zachód od Wisły były tory tory normalne europejskie no problem był taki, że przez Wisłę w zasadzie tylko w 3 miejscach istniały połączenia kolejowe nie, licząc Krakowa Torunia, które były w zaborze austriackim zaborze z dawnym zaborze pruskim to w ogóle mamy 5 mostów 3 linie kolejowe w Dęblinie tylko w Warszawie i Modlinie pociąg przejeżdżał na drugą stronę rzeki 5 mostów na głównej osi komunikacyjnej państwa i no oczywiście różne systemy oświatowe ogromny poziom zróżnicowania cywilizacyjnego średniowiecze na Polesiu i zachodnia Europa na Górnym Śląsku czy Wielkopolsce drogi bite twarde kończyły się na rogatkach Warszawy jeśli chodzi o zachodnią stronę tylko 1 szosa wita prowadziła do do Krakowa na południe przez Radom Kielce to jest dzisiaj RS 7 KO no to jest jeszcze jeszcze dzieło księcia Druckiego-Lubeckiego utwardzona żwirem prawda ubita obrony dążenia sportowa, jakbyśmy to wyobrażali no i ilość snu jest szalenie ważne panie profesorze pan też między nim właśnie powiedział przed chwilą, że ten proces tworzenia się kształtu terytorialnego państwa polskiego przecież to wiemy trwał kilka lat rozdano najważniejsze w tym momencie siłą w państwie jest armia no bo ona m.in. o ten kształt Rzeczpospolitej walczy w końcu 11 listopada właśnie wiąże się z przekazaniem Piłsudskiemu władzę nad wyraz wiem, który ta nowość, a to wojsko jest przecież koniec letnie różne wojsko ma no podstawowe 3 typy karabinów rosyjskiej austriackiej niemieckiej oczywiście do nich jest inna amunicja w Polsce nie ma żadnej fabryki karabinów żadnej fabryki amunicji to trzeba sprowadzić wraz z przybyciem armii Hallera do pół roku po 11listopada, więc dopiero w końcu kwietnia dziewiętnastego przybywa, ale to mamy kolejne karabiny francuskie zupełnie inna amunicja tak samo artyleria można powiedzieć, że wojsko polskie korzystało kilkunastu typów broni amunicji, tudzież zaopatrzenia i wyposażenia do nich, ale nie wspomnieliśmy jeszcze o przy jak mówiliśmy o miarach powiedzieliśmy tylko miarach obszaru, ale przecież są miary wag kg dopiero wprowadzany waży się na wszystkich bazarach straganach przeważnie w funtach, a ten funt to jest 408 do 480 g no to jest można sobie wyobrazić jakiż to raj dla spekulantów przy tych różnych walutach i przy tych różnych systemach miar do funt znaczy zupełnie co innego prawda w każdym jednym z Zachodu ówczesnej Rzeczypospolitej można by zadać pytanie jednak waliliśmy to w czasie tej wczorajszej debaty no i jeszcze jest ogromne zróżnicowanie zróżnicowanie narodowościowe ogromne potencjały mniejszości narodowych są Ukraińcy przy czym inni Ukraińcy w Galicji na Wołyniu są Białorusini są Żydzi, których rozsiani po całej Rzeczypospolitej są Niemcy są Niemcy w Wielkopolsce, którzy mają pracę ma oparcie w swojej dawnej dawnej monarchii prawda, czyli Wrześni niemiecki, ale są Niemcy w Łodzi, którzy mieszkają tu od od 100 kilkudziesięciu czy kilkudziesięciu lat no i że tak są bardziej podatni na asymilację tych mniejszości narodowych jest 30, a one i nie widzą, że tak powiem szans perspektyw dla siebie, że w nowej odradzającej się w Rzeczpospolitej Ukraińcy mają 2 alternatywne państwa zachodnie ukraińską ukraińską Republikę ludową Białorusini pamiętają, aczkolwiek ten proces Odrodzenia Narodowego białoruskiego jeszcze jest w tym czasie wstanie tworzenia, ale oglądają się jedni na Kowno drudzy na Moskwę trzeci na Warszawa jeszcze gmina Niemców no Żydzi rozsiani po całej Rzeczypospolitej są ogromne zróżnicowanie wewnętrzne, bo to jasnymi na torze i syjoniści i bolszewicy, którzy patrzą na Rosję, więc no po prostu bardzo ciężko było zszyć ten pan czuł, bo ta często się pojawiał ten termin w czasie wczorajszej konferencji jest ogromne zróżnicowanie społeczne przecież każdy 1 zabór to jest to jest zupełnie inna struktura społeczna zawodowa i pytaliśmy zadawaliśmy pytanie co było tym czynnikiem jednoczącym co było tym nićmi, które pozwoliły ten ten ten ogromny patchwork z różnych gatunków różnego kształtu koloru faktury i wielkości powstrzymać no i konferencja była długa pan jest forma mi nut na to, żeby powiedzieć co trzymało w co wstrzymało, a przede wszystkim wspólna tożsama tradycja kultura narodowa ten sam Chopin ten sam Sienkiewicz tym samym Mickiewicz ten sam Moniuszko i ten sam Matejko oglądany, więc wspólna kultura polskich elit wspólny wspólną świadomość tych, że elit wspólna ich tożsamość partii, które mimo, że działały w różnych zaborach jednak dążymy do zjednoczenia elit i ogromna dwuletnia praca jednak struktur administracyjnych centralnej Polski w dawnej Kongresówce po akcie 5listopada stworzonych przez radę regencyjną był kościec Administracyjny sądownictwa kościec w postaci tworzonego szkolnictwa polskiego, czyli no 11 listopada był jakimś sensie konsekwencją również aktu 5listopada w 1908, którzy jeszcze sobie takie, a niektórzy jeszcze sobie to upraszcza Ali na koniec ta znana zresztą może anegdota, ale warto przywołać jak pewien żydowski handlarz z terenu konta 3 cesarzy mówił urzędnicy carscy wiadomo biorą proste wiadomo nie biorą Austriacy zaś nigdy nie wiadomo biorą czy biura i toteż pewnie jakoś trochę i to w mentalności został w bardzo dziękuję prof. Grzegorz Nowik zauważa Instytut studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk zastępca dyrektora muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku dziękuję pięknie zapraszam na informacje Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIĄTECZNY PORANEK RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA