REKLAMA

Anna Ilczuk czyta tekst Macieja Jarkowca "Fiński wzór szczęścia"

Gościnnie: Mistrzowie Słowa Gazety Wyborczej
Data emisji:
2022-11-25 20:00
Prowadzący:
Czas trwania:
28:05 min.
Udostępnij:

Pippi nie porównuje się do innych. Nie ma kompleksów. Być może dlatego, że nie chodzi do szkoły - w 90. odcinku podcastu "Mistrzowie Słowa" Anna Ilczuk czyta tekst Macieja Jarkowca "Fiński wzór szczęścia", który ukazał się w ramach programu "Jutronauci". Rozwiń »
Co tydzień w sobotę publikujemy dla klubowiczów "Wyborczej" jeden tekst czytany przez wybitne aktorki i wybitnych aktorów. Dołącz do Klubu "Wyborczej", kupując najwyższy, klubowy pakiet prenumeraty cyfrowej na Wyborcza.pl/prenumerata. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry witam państwa mistrza słowa nazywam się Julia Radziwiłł fido jestem wydawczyni podcastów gazety wyborczej mistrzowie słowa podcast, w którym mistrzowie sceny czytają Mistrzów pióra co tydzień w sobotę przedstawiamy nasze teksty czytane przez wybitne aktorki i wybitnych aktorów kończy się szósta edycja programu Jutronauci prowadzonego przez Sebastiana Kulczyka i gazetę wyborczą w ostatnim tygodniu trwania tej edycji odbyły się debaty oraz powstało dużo Rozwiń » tekstów podcastów w ramach tron autów zastanawiamy się nad przyszłością pół jak powinna wyglądać przyszłość naszych szkół ich racji z dziećmi autor dzisiejszego tekstu przenosi nas świat pilanki tłum dzieci z Bullerbyn przed państwem Anna Ilczuk fiński wzór szczęścia i Maciej Jarkowiec na obrzeżach miasteczka Wim mer by w krainie zwanej Island ją kilkaset kilometrów na południe od Sztokholmu i kilkaset na północ od Gdyni jest park, który pewna dziesięciolatka nazwała najwspanialszym miejscem na ziemi, choć w niemal całej świecy drogi są puste tutaj na szlaku dojazdowymi do zimy by letnie poranki tworzy się korek w każdym samochodzie widać dziecięce główki chwilę później dzieci, a za nimi rodzice pędzą do bramy z napisem Astrid Lindgren z Werther tutaj w parku o powierzchni 18ha odtworzono świat książek najpoczytniejszy szwedzkiej autorki spośród kilkunastu krótkich inscenizacji, jakie można obejrzeć pierwsza odbywa się przed żółtą jak słońce willą śmieszno tylko Tomi i Anika rodzeństwo sąsiedniego domu odkrywają, że w willi zam. dziewczynka sterczących warkocza koloru marchewki jest inna niż wszystkie dziewczynki ma konia, którego potrafi podnieść śpi z butami na poduszce z dorosłymi rozmawia, jakby to oni byli dziećmi, którzy niczego nie rozumieją, gdy Pippi Pończoszanka została wydana pierwszy raz w 1945 roku pewien profesor napisał z Aftonbladet największej świeckiej Gazecie, że książka jest szkodliwa dla dzieci, a jej bohaterka cierpi na chorobę psychiczną pismo branżowe nauczycieli wyrażało obawy, że Pippi wykolei młode pokolenie jednak książka została przetłumaczona na prawie 80 języków i rozeszła się w dziesiątkach milionów egzemplarzy na całym świecie jedną z cech, które uczyniły Pippi nieśmiertelną jest to, że nie porównuje się do innych nie obchodzi jej co inni ani myślą nie ma kompleksów być może jest tak, dlatego że nie chodzi do szkoły, gdy Tomi Anika każdego ranka ósmej wyruszali z książkami pod pachą ona fika 43 koziołki potem zaś w spokoju ducha wybijała dużą filiżankę kawy szkoła przy swój system ocen kar i wyróżnień programuje nas algorytmy ciągłego porównywania się do innych Lindgren o 2 dekady wyprzedziła rockandrollowy bunt przeciw szkole, którego hymnem stał się protez są Pink Floyd ów nadal Brick in dual od tamtych czasów wielu krajach edukacja przeszła rewolucyjne przeobrażenia w innych tkwi w zgubnym dla społeczeństwa modelu z dziewiętnastego wieku i inną inscenizacją, jaką można obejrzeć w świecie Astrid Lindgren jest słynny rozdział Emila ze Smalandii, w którym głowa tytułowego bohatera klinują się waży z rosołem co wymusza wyprawy do lekarza i pozwala pacjentowi na nie mycie uszu ami jest biało włosy rozrabia, jaką wychowującym się z siostrą i rodzicami na farmie w początkach dwudziestego wieku świat pradawnych zasad z częstymi odwiedzinami pastora czułą matką i surowym oszczędnym ojcem Emil jak Pippi niewiele robi sobie z konwenansów musi tak się bać inaczej się nie wierzy to zupa jednak w przeciwieństwie do Pippi każdy jego wybryk przynosi konsekwencje ze strony dorosłych zwykle za karę Emir zostaje zesłany do drewutni, gdzie zabija nudę Strugę drewniany ludziki z najwspanialszych miejsc na ziemi można wejść do drewutni i dotknąć ludzików, gdy pod koniec lat osiemdziesiątych Polska telewizja emitowała serial na podstawie książki byłem w podobnym do min wieku i przeciągłe okrzyki jego ojca MII do drewutni stał się pośród chłopaków z mojej szkoły czymś co dzisiaj nazwalibyśmy memem tak jak on żyliśmy w świecie Car w szkole w dużym mieście w środku Europy 1 nauczycieli tak jak 100 lat wcześniej za rozmowy w czasie lekcji albo nieprzygotowanie dyscyplinował nas bicie linijką po otwartej dłoni co najmniej kilku chłopców z mojej klasy tak jak 100 lat wcześniej regularnie dostawało od ojców w planie ja do nich nie należałem całkiem niedawno zapytałem taty, który ma dziś 77 lat, dlaczego mnie nie bił sam dostał od swojego ojca powiedział mi że, gdy miał 5 lat dawały się przędzalni czym kołowrotki matki kręcił sobie jak to dzieciak ojciec przyłapał i mój tata dostał pierwsze lanie, jakie zapamięta to wspomnienie ze mnie tak się działo powiedział mi te nienawiść, jaką do niego wtedy poczułem ta niesprawiedliwość, gdy dorósł dobrze żył z dziadkiem, ale nie popełnią jego błędów nigdy nie podniósł na mnie ręki, a głos ledwie kilka razy pod koniec lat siedemdziesiątych Lindgren, która wtedy miała już w Schwedt status instytucji została jedną z inicjatorek ustawy o całkowitym zakazie stosowania kar cielesnych wobec dzieci w prawo legalizujące nawet najlżejszego klapsa został uchwalony w 1979 roku Szwed jak była pierwszym krajem na świecie, który wprowadził takie przepisy dziś podobne zakazy istnieją w ponad 30 państwach Polska wprowadziła prohibicję przemocy wobec dzieci w 2010 roku towarzyszyła temu burzliwa debata głos zabierał też Episkopat biskupi twierdzili, że zakaz klapsa godzi w autonomie życia rodzinnego liczne posłanki posłowie z centrum i prawicy przywoływali własne zbawienne wg nich doświadczenia bycia bitym przez rodziców i bicia własnych dzieci na zwięźle i takie postrzeganie świata wyraził Aleksander Chłopek z PiS to nie klaps proszę państwa jest przemocą, ale często brak klapsa po 12 latach od uchwalenia prawa nie jest przestrzegane wg niektórych badań co trzeciej polskiej rodzinie stosuje się jakąś formę kar cielesnych Przemysław Czarnek niedługo, zanim został ministrem edukacji napisał w życiu bywa tak, że słowne upomnienia i rozmowy nie wystarczają do wyeliminowania negatywnych przyzwyczajeń zachowań w niektórych życiowych sytuacjach zastosowanie kary cielesnej bywa nieodzowne Roni ja zrodzi córki rozbójnika ma czelność sprzeciwić ojcu nieobliczalnym Aresztowi zbójnickiego klanu pod Vimmerby to jego zamek można zejść do lochów albo ścisnąć Roni woli kary są skargi są na dachu w miarę tęgi mężczyzna w sile wieku ze śmigłem na plecach chyba jeszcze bardziej niż Pippi wnosi o opinię otoczenia uważa się za najlepszego Karlssona na świecie aktor grający go Astrid Lindgren Werth zasługuje na Oscara bunt kolejna cecha nieśmiertelnych bohaterów Lindgren i pisarka urodziła się wychowała w rodzinnym gospodarstwie ne pod Vimmerby kilka kroków od miejsca, gdzie dziś jest park rozrywki był to świat pradawnych zasad z częstymi wizytami pastora, lecz odwrotnie niż w przypadku Emilia i ojciec był czuły jego opowieści dały inspirację do stworzenia postaci Emina, a matka surowa i oszczędne przytuliła Astrid raz w życiu, gdy wróciła do domu po drugie, nieobecność jako nastolatka Astrid ścina włosy na krótko gest nie do pomyślenia w tamtym świecie, gdy ma 17 lat dostaje pracę dziennikarki w Gazecie w Vimmerby zakochuje się w niej redaktor naczelny Astrid zachodzi w ciążę w tamtym świecie naraża to jej rodzinę na wykluczenie z protestanckiej wspólnoty i przyszła pisarka ucieka, więc do Sztokholmu dostaje pomoc od pewnej prawniczki feministki jej syn Lars przychodzi na świat w Kopenhadze w jedynym szpitalu w Skandynawii, który nie zgłasza władzom porodów samotnych matek i wychowuje go najpierw rodzina zastępcza w Kopenhadze, a później dziecko wie ne SA Street co sobotę po pracy odbywa kilkugodzinną podróż, żeby spędzić czas z dzieckiem bierze je do siebie dopiero gdy wychodzi, za które Lindgrena w 1931 roku Lars ma już 4 lata okres dzieciństwa bez matki zaciążył na całym jego życiu i na życiu Astrid i prawdę o tym, że nie jest synem męża ujawniła dopiero pół wieku później własne dzieciństwo przed tworzyła idylla pt. dzieci z Bullerbyn bohaterowie książki żyją w doskonałym świecie maleńki szwedzkiej wioski od kilku pokoleń miliony dzieci się do niego przynoszą często w przypadku pewnej dziesięciolatki to w nim zaczyna się ich miłość do książek rodzice dzieci z Bullerbyn są ulepieni z czułości Lindgren też chciała tak być zawsze kochałam bardziej dzieci niż mężczyzn i jej córka Karin opowiadała w wywiadach, że matka jeszcze zanim zaczęła publikować najchętniej wyrażała miłość przez opowieść nie było końca nowym historią, zanim Pippi podbiła świat Carrie miała ją na wyłączność Astrid stworzyła postać by umilić czas córce w czasie długiej choroby, choć dorośli niemal zawsze Unii tereny są osobami drugiego planu jednym z wyróżników jej powieści jest więź między nimi, a dziećmi mosty, jakie dzięki czułości i zrozumieniu rozpinają między pokoleniami Pippi jej tatuś król mórz i Emin i mama, która zawsze staje po jego stronie Roni ja i rozbójnik matiz i ojciec, który nawet, gdy ona buntuje się przeciw niemu kochają na zabój owdowiały nieporadny, ale troskliwy tata Melcer z dzieci z wyspy sald Kraken pani Berg przyjaciółka dzieci wlocie ulicy awanturników wydanej w Polsce w tym roku książce więź, dlaczego rodzice powinni być ważniejsze od kolegów Kanadyjczycy Gordon Najfeld psycholog kliniczny i Gabor Mate lekarz specjalizujący się m.in. w uzależnieniach stawiają tezę, że relacje rodziców z dziećmi jest dziś w głębokim kryzysie dzieje się tak nie, dlatego że kochamy dzieci mniej niż kiedyś, ale dlatego, że zmieniło się otoczenie, w którym wychowujemy kultura masowa tworzy dla rodzicielstwa tak silną konkurencję, że w wielu rodzinach to one właśnie najsilniej oddziaływuje na najmłodsze pokolenie robi to za pośrednictwem relacji rówieśniczych dzieci kształtują się nawzajem, czerpiąc wzorce wytwarzanym przez kulturę komercyjną rozpowszechniany w sieci prowadzi to do licznych bolączek społeczeństwa z uzależnieniami i depresję młodych na czele teza nie jest odkrywcza, ale rozwiązanie, jakie proponują no i Fart i Mate wydaje się tyle oczywiste co niedostrzegalne przez miliony rodziców więź z opiekunami powinna być treść dzieci istotniejszą niż z rówieśnikami Ross więź następuje twierdzą no i ofert i Mate, bo jesteśmy bierni wobec naporu kultury nie walczymy skutecznie trwałą relację z własnymi dziećmi oto my możemy dać im siłę budować w nich poczucie wartości i odporność psychiczną dzięki nam nie będą musiały porównywać się do innych mniej będzie obchodzić co inni o nich myślą rzadziej rozwinął się w nich kompleksy będą bardziej podobne do Pippi są kraje, gdzie most między dorosłymi dziećmi udało się przerzucić w szkole w nowym modelu edukacji nauczyciel buduje więź z uczniem pracuje na to, że uczeń obdarza go zaufaniem wtedy pedagog może stać się przewodnikiem w modelu dziewiętnastowiecznym obowiązującym nadal większość szkół publicznych w Polsce nauczyciel jest instruktorem i żandarmem ani minister Czarnek ani nowe proponowane przez PiS podręczniki nie są największym problemem polskiej edukacji dzieci zawsze zbuntują się przeciw rząd darmowych, a wzorców będą szukać, gdzie indziej i jeśli nie podsunął im ich rodzice lukę wypełni kultura masowa największym problemem polskiej edukacji są relacje rozmawiamy o tym, czego uczyć na lekcjach historii albo polskiego o tym czy warto było tworzyć gimnazja, a później likwidować o tym ile powinni zarabiać nauczyciele, jaka powinna być autonomia szkół ile dzieci powinno być w 1 klasie itd. to ważne tematy, ale zbyt małą mówimy o więzi o relacjach nauczyciela z uczniami i tych wzajemnych między uczniami jak zmienić jak system podległości i rywalizacji zreformować system współpracy komornicy i wyrównywania szans żadna z formacji opozycyjnych nie proponuje wizję edukacji, która miałaby moc budować nowe bardziej zgodne społeczeństwo Czarnek przeminie edukację utrwalające naród kompleksów i porównywania się do sąsiada pozostanie Finlandia jest krajem na pograniczu 2 przez wieki rywalizujących ze sobą cywilizacji nordyckiej i rosyjskiej przez 600 lat rządziła tam monarchia świeccy by w 1800 dziewiątym roku przekazać władzę carowi Finowie odzyskali niepodległość w 1918 roku po upadku ceratą w Rosji w następnych dziesięcioleciach kraj dewastowały kolejna wojna domowa wojna z Sowietami i wojna z Niemcami w pierwszych dekadach powojennych Finowie podjęli wysiłek, żeby podnieść się scena w 1963 roku parlament przyjął ustawę o edukacji publicznej, która miała stać fundamentem budowy nowego państwa i jej podstawowym założeniem było, aby każde dziecko niezależnie od pochodzenia i miejsca zamieszkania miało dostęp do dobrej darmowej szkoły rozpoczęto dystrybucję środków stworzono system kształcenia nauczycieli na 8 państwowych uniwersytetach wkrótce zawód pedagoga zyskał status porównywalny z prawnikiem czy lekarzem postawiono na wyrównywanie szans w każdej szkole tworzono zespół psychologiczno pedagogicznych złożony z najlepszych fachowców placówki do pomocy uczniom słabiej radzącym sobie z nauką system ewoluował przez lata stopniowego decentralizacja Ano, zwiększając autonomię poszczególnych szkół i coraz bardziej kompetentnych nauczycieli państwowe wytyczne do nauczania matematyki wciągu pół wieku skurczyły się z 700 stron do 10 z czasem eliminowane elementy stymulujące rywalizacji jak i oceny i ręki Kingi dziś w Finlandii aż do matury nie ma obowiązkowych testów i egzaminów niema rankingów porównujących szkoły nauczycieli nie ma ocen i nauczyciel mierzy postępy każdego ucznia osobno w Polsce tzw. słaby uczeń z reguły aż do skończenia szkoły pozostaje słaby pała nie motywowała do nauki 35 lat temu, gdy byłem 10 latkiem i nie motywuje do nauki dziś, gdy moja córka jest dziesięciolatków słabe oceny zbierane przez 8 lat podstawówki utrwalały jedynie i nadal utrwalają poczucie niższości Finowie wyszli z założenia, że słaba ocena jest formą kary zamiast karać za nieprzygotowanie stawiają pytanie, dlaczego uczyni jest nieprzygotowany szukają odpowiedzi indywidualnie z każdym dzieckiem rozpoczynają nim prace badania OECD pokazują, że różnice między tzw. najsłabszymi najsilniejszymi uczniami są w Finlandii najmniejsze na świecie dziecko bogatego domu synek ma identyczne szanse edukacyjne jak dziecko nie zamożnego domu z najmniejszej wioski w najdalszym zakątku kraju a gdy Finlandia stała się celem migrantów uchodźców z Azji Afryki edukacja okazała się skutecznym mechanizmem integracyjnym i asymilacyjnych i fiński system uważany jest za najlepszy na świecie potwierdzają rezultaty testów międzynarodowych, choć Finowie nie przywiązują do nich większej wagi potwierdzają też innowacyjność gospodarki względna stabilność polityczna i zgoda społeczna niski poziom nierówności polaryzacji konfliktów przemocy wg ONZ-owskiego zestawienia World Happiness swój kod szanującego liczne rankingi mierzący szczęśliwość społeczeństw Finowie są aktualnie najszczęśliwszy mi ludźmi świata Polska plasuje się na czterdziestym ósmym miejscu pośród 146 państw listę zamyka Afganistan inne szczęśliwe społeczności mają wiele cech wspólnych, a jedną z nich jest nowa równościowa edukacja 1września dzień, w którym przez 12 lat wracałem po wakacjach do szkoły kojarzy mi się wyciem syren odzywały się nad miastem dla upamiętnienia wybuchu wojny, gdy ubrani na biało granatowo gromadziliśmy się na szkolnych boiskach na ulicach ławeczkach placach zabaw przy pełnieniu sprzecznymi emocjami radością bycia znowu razem i antycypację nadciągającej nudy szkoła była do dupy tak czuliśmy i po 33 latach wolnej Polski nadal czują tak miliony polskich dzieciaków to nasza wspólna narodowa klęska dziś wycie syren ma całkiem inne brzmienie słychać w nim wojny, która trwa od ponad pół roku tuż za naszą granicą 1września 1939 roku Astrid Lindgren zaczęła pisać dziennik miała 32 lata dwójkę dzieci nie opublikowała jeszcze żadnej książki na pierwszej karcie zanotowała ciś wybuchła wojna nikt nie chce w to uwierzyć Boże Pomóż naszej biednej oszalały planecie świecę zachowała neutralność, ale i obywatele jak dziś obserwowali wojny blisko swoich granic i też zastanawiali się czy nie staną się następnym celem ataku dzień po dniu Lindgren opisywała strach napięcie niepewności jutra, jakie towarzyszyły rodzinie i innym świadom w trzecim roku wojny, aby rozweselić córkę zaczęła opowiadać o najsilniejszej dziewczynce świata, które niczego się nie mój dziś pewnego letniego dnia po przedstawieniu przez winą śmieszy natką aktorka grająca Pippi podbiega do widowni podaje dzieciom dłoń i 1 mam zrywa się z ławki i ściska PiS całych sił długo nie opuszcza od niemal 80 lat Pippi jest kumpel dla kolejnych pokoleń dziewczynek niektórym z nich udaje się spełnić marzenie o tym, żeby ją przytulić w 1970 ósmy roku w przemówieniu, jakie wygłosiła Lindgren, odbierając pokojową nagrodę księgarzy niemieckich powiedział może po całych tysiącleciach nieustannych wojen powinniśmy zadać sobie pytanie czy niema jakiegoś błędu konstrukcyjnego ludzkiej naturze skoro zawsze sięgamy po przemoc czy jesteśmy skazani, aby zginąć na skutek naszej własnej agresji wszyscy chcemy pokoju czy zatem nie ma żadnej możliwości byśmy się zmienili, zanim będzie za późno, żebyśmy nauczyli się odstępowanie od przemocy próbowali po prostu stać się nowym rodzajem ludzi tylko jak to zrobić się, czego zacząć myślę, że powinniśmy zacząć od podstaw od dzieci ci, którzy teraz są dziećmi pewnego dnia przecież przejmą stery po kierują naszym światem, jeżeli coś z niego jeszcze w stanie będą decydować o wojnie i pokoju i o tym, jakiego chcą społeczeństwa czy doprowadzą do nasilenia przemocy czy też zapragną, aby ludzie żyli w pokoju i ludzkiej wspólnocie życie Astrid Lindgren w przeciwieństwie dożycia dzieci z Bullerbyn nie było i tyle i mąż przez lata ją zdradzał zabił go alkoholizm z kolejną wydawano biografią poseł Gowin wizerunku Astrid pojawiały się rysy rodzinnych konfliktów depresji zwątpień trudnej relacji z synem Larsem, ale przysłani idealistycznej wizji, w której postawiła znak równości między czułym pełnym zrozumienia wychowaniem, a szansą lepszy świat pozostaje w mocy zadanie spoczywa na barkach nas wszystkich dorosłych, opowiadając o wychowawczej rewolucji, jakiej dokonali Finowie były minister edukacji pasji za Alberta powiedział zrobiliśmy to, żeby przetrwać Anna Ilczuk tak dla państwa przeczytała tekst Macieja arkowcy pt. fiński wzór szczęścia, który ukazał się w ramach programu Jutronauci polecamy się z kolejnym odcinkiem Mistrzów słowa już za tydzień zapraszamy też do słuchania naszych innych podcastów w ósmej 10 Warszawy nadaje oraz zdrowej rozmowy dziękujemy, że są państwo z nami w klubie wyborczej do usłyszenia Julia Radziwiłł vida Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE: MISTRZOWIE SŁOWA GAZETY WYBORCZEJ

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA