REKLAMA

Cenzura autonomii instytucji - czyli kultura w starciu z polityką

Jest temat!
Data emisji:
2022-11-28 15:20
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
28:55 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
jest 1523 z nami jest prof. Agata Adamska i dobry dzień dobry kulturoznawczyni badaczka teatru autorka niezliczonych publikacji na temat teatru kultury rzeczniczka praw studenckich w Akademii teatralnej warszawskiej Akademii teatralnej akcję bardzo ważna oraz członkini zespołu kuratorskiego forum przyszłości kultury w Warszawie, bo Agata Adamiec bardzo skupiona na tym jak przemienić polską kulturę i udem krytyczni, ale jednocześnie w teatrze dramatycznym jest też pełnomocniczką Rozwiń » dyrektorki do spraw transformacji instytucji tak jest jestem członkinią dramatycznego kolektywu i zajmuje się zmianą instytucji tak, ale na razie te instytucje postanowił zmienić Konstanty Radziwiłł wojewoda Mazowiecki, który 23listopada unieważnił zarządzenie, które powoływało Monika Strzępka na dyrektorkę teatru dramatycznego uzasadnienia tego unieważnienia ma 26 punktów wojewoda twierdzi m.in. że Monika Strzępka w swojej koncepcji programowej zawsze uczyła oczekiwaniom organizatora temu uzasadnienie jeszcze będziemy się zajmować ale zanim przejdziemy do tej rozmowy to jeszcze głos od prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego, który dzisiaj zabrał głos w mediach społecznościowych opublikował oświadczenie, w którym Rafał Trzaskowski pisze tak kultura nie jest własnością polityków teatr nie jest własnością polityków Monika Strzępka na stanowisko dyrektorki teatru dramatycznego wskazała po wielomiesięcznej wnikliwej procedurze komisja konkursowa w pierwszym głosowaniu stosunkiem głosów 72 oceniane były programem dorobek były prowadzone rozmowy tutaj prezydent Trzaskowski opowiada jak wyglądał ten proces i następnie odnosi się do działania wojewody Radziwiłła Konstanty Radziwiłł postanowił wkroczyć nie tylko proces wyboru dyrektorki proces dodajmy zgodne z ustawą o prowadzeniu i organizowaniu działalności kulturalnej, ale po raz kolejny kompetencje samorządu, dlaczego pyta Rafał Trzaskowski, bo jemu osobiście nie odpowiadają pogląd dyrektorki jej twórczość niebezpiecznie pachnie cenzurą i czasami tak się jeszcze nie tak dawno wydawało słusznie minionymi znowu pisze Rafał Trzaskowski i kończy zaskarżymy decyzję Konstantego Radziwiłła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego cenzura nie przejdzie wolna kultura się obroni głęboko w to wierzę tyle Rafał Trzaskowski czy to zaskarżenie jest już gotowe rozumiem, że to miasto przygotowuje zapewnia teatr będzie też w tym uczestniczyć tak bardzo intensywnie współpracujemy z biurem kultury z miastem stołecznym Warszawa mamy duże wsparcie to jest ważne w tym momencie oczywiście będziemy służyć wszelką pomocą wspólnie pracować nad tym z zaskarżeniem, bo wydaje się, że jednoznacznie że, że to rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody jest po prostu aktem politycznym i rzeczywiście jest aktem cenzury chyba bezprecedensowym jeszcze nie mieliśmy takiej sytuacji w tych bardzo wielu sytuacjach, w których doświadczaliśmy w ostatnich latach ingerencji w autonomii instytucji i przejmowanie instytucji obsadzanie ich stanowisk dyrektorskich bez konkursów z osobami bez kompetencji to jednak z taką sytuacją mieliśmy do czynienia, w której duży profesjonalny nie dolega to wyjaśni oznaczenie strony kwestionowany jest konkurs, który został przeprowadzony zgodnie z wszelkimi procedurami tak jak pisze prezydent Rafał trzeba z Trzaskowski rozstrzygnięcie było jednoznaczne, a demokratycznie i proceduralnie powołana niezależna komisja wydała taki taki werdykt na mamy tutaj do czynienia z nie tylko taką cenzurą autonomii instytucji z naruszeniem autonomii instytucji, ale także praw samorządu do organizowania, a i nadzorowanie organizowania pracy instytucji, więc i na dodatek mamy do czynienia z właściwie całkowicie polityczną argumentację, którą w tych 20 kilku punktach przedstawia wojewoda w istocie mówiąc wprost nie ukrywając że, że nie wyobraża sobie, że Monika Strzępka będzie pełnić funkcję dyrektorki ze względu w istocie na jej poglądy co truje nie tylko poglądy, ale także np. przeszłą twórczość, wypowiadając się krytycznie na temat np. spektaklu, a z przed 15 lat Dziady ekshumacja no to są powiedziałabym już takie naprawdę ostentacyjny popisy retoryczne i w moim poczuciu komunikat skierowany przede wszystkim jednak do własnych wyborców nie wyobrażam sobie, żeby sąd potraktował poważnie tego typu uzasadnienie wojewoda wg wojewody nowy dyrektor powinien odwoływać do dziedzictwa poprzednich artystów związanych z teatrem dramatycznym Gustawem Holoubkiem Zbigniewem Zapasiewicz czy Piotrem Cieślakiem, czego Monika Strzępka nie robi i to jest zarzut wg wojewody, ale oprócz tego ma też inne zarzuty wg wojewody Monika Strzępka stroni od dzieł klasycznych szkaluje Polskę właśnie w tym spektaklu Dziady ekshumacja i jest radykalną feministką czy na te zarzuty można w ogóle odpowiedzieć w w takim odwołaniu do sądu to znaczy myślę, że warto dyskutować o koncepcji programowej, że jeżeli cokolwiek z czymkolwiek warto tutaj dyskutować to z tym stwierdzeniem czy nasz program, bo współtworzył byśmy go cały kolektyw dramatycznym odpowiadał na zapytanie konkursowe i nie mam żadnych wątpliwości, że na ogłoszenie konkursowe odpowiadał w UE programie Moniki strzępki znajduje się bardzo wiele, a w inscenizacji, które są oparte współczesną literaturę zaplanowaliśmy zarówno pracownik klasyki jak i pracowni dra dramatu współczesnego oczywiście to jest program, który jakiś sposób rozmawia twórczo interpretuje ogłoszenie konkursowe to znaczy nie polega na odtwarzaniu kopiowaniu zamrażaniu instytucji w takim kształcie w jakim ona funkcjonowała np. przez ostatnie lata przez ostatnie 10 lat pod dyrekcją Tadeusza Słobodzianka UE, ale ogólny nasz program niewątpliwie odpowiada na to ogłoszenie konkursowe tutaj bardzo chętnie o tym możemy dyskutować szczegółowo, jeżeli rzeczywiście organizator mówił o tym, że program powinien odnosić do tradycji tej sceny to trzeba mówić tutaj o tradycji w liczbie mnogiej było po prostu wiele tradycji tej sceny przez kilkadziesiąt lat prowadzonej przez bardzo wielu różnych dyrektorów ja np. bardzo chętnie odniosłaby się do lat sześćdziesiątych, kiedy kobiety, zwłaszcza np. Wanda Laskowska wystawiała tam, a w w teatrze dramatycznym a, a np. prapremiery kartoteki Różewicza albo tekst Witkacego wtedy to był współczesny dramat to było poszukiwanie nowego języka, który wychodził ze nie z tego socrealistycznego straszliwego zaułka w naszej historii w tej chwili podobnie Monika Strzępka bardzo wiele młodych kobiet, które Monika robi miejsce w tym programie poszukują nowego języka nie tyle opartego rzeczywiście na dramacie co na procesie twórczym bardziej otwartym zdemokratyzować procesie pracy nad spektaklem, ale to jest w istocie kontynuacja tej właśnie tradycji tych tradycji, o których które kontynuujemy jest wiele i nie mam tutaj żadnych wątpliwości, że merytorycznie możemy rozmawiać nie wiem tylko czy został wojewoda jeszcze jeszcze pisze, że to, że w tym teatrze powinien powinna być realizowana koncepcja teatru środka, czyli takiego, który jest skierowany do szerszej publiczności, a Monika Strzępka tego nie zapewni no to bardzo zabawne, bo Monika Strzępka i akurat reżyserką, która zapełnia ogromne sale w największych teatrach w Polsce od lat jeśli ktoś doskonale realizuje etat środka rozumiana ambitnie także w takiej perspektywie krytycznej, ale równocześnie właśnie otwartej na szeroką publiczność to doskonale robi to Monika Strzępka, ale także wiele innych wspaniałych twórców twórczyń, które są w tym programie Anna Smolar Katarzyna Kalwat Anna Augustynowicz, a Michał Borczuch można by wymieniać to są po prostu topowe mainstreamowe nazwiska polskiego teatru, więc rzecz jest dla mnie oczywista z tego z uzasadnienia można też odnieść wrażenie, że no wojewoda Radziwiłł po prostu nie lubi kobiet i nie podoba mu się to, że Monika Strzępka bardzo wyraźnie zamierza robić teatru, w którym nie tylko nie, który będą robić kobiety w zaprasza reżyserki, ale też różne aspekty życia kobiety będą tematem tego teatru zresztą wojewoda wskazuje, że swoje teatru stanęła rzeźba uwłaczające kobiecej godności jest to złota Wolina autorstwa Iwony denko, a nawet poszło wczoraj specjalnie sobie obejrzeć z bliska nic tam w złotej wagi nie uwłacza było tak przewiduje, że wojewodzie tak tutaj musimy po prostu podziękować wojewodzie za takie dojście powiedziałbym brawurowe działania PR-owe na rzecz teatru i i także tej właśnie instalacji autorstwa Iwony Danko złota wagina firmuje kobiecość bez seksualność radość życia i rzeczywiście staje się już teraz troszeczkę takim ośrodkiem pielgrzymek wiele osób przychodzi fotografuje się ze Złotowa giną planujemy zresztą ma cały program wokół tej instalacji artystycznej wróciłam 2 dni temu Biennale Wenecji i to jest też wystawa wypełniona trochę, dyskutując właśnie w podobny sposób sztuką kobiecą i kobiet są kobiecy takimi odniesieniami do kobiecej cielesności seksualności wydaje się, że te ta instalacja mogłaby stanąć na głównej wystawie w Biennale, więc na tak tak wojewoda ma z tym problem, ale na jest to po prostu problem wojewodę w to chyba jest to też problem niestety nas wszystkich to działanie wojewody na odbiorców kultury jest z nami Agata Damięcka Sitek będziemy o tym jak szeroki jest to problem problem cenzury i ingerencji w kulturę rozmawiać czy za chwilę piętnasta 42 Agata Szczęśniak ze mną jest pani prof. Agata Adamiec Sitek dzień dobry los jeszcze rozmawiamy o sprawie Moniki strzępki, którą chce odwołać wojewoda Mazowiecki z funkcji dyrektorki teatru dramatycznego w Warszawie czy to jest taki wyjątkowy przypadek powiedziała, że to jest przykład cenzury no wydaje się, że jest to pierwszy taki przypadek kiedy, kiedy wojewoda ingeruje w taki sposób wyniki konkursu natomiast oczywiście nie jest to pierwszy taki przypadek, w którym przedstawiciele władzy PiS ingerują w autonomię instytucji przeciwnie to jest właściwie stała strategia bardzo się w ostatnim czasie na ślubie nasilając, ale też konsekwentnie realizowana od samego początku en ja powołam tutaj na taki ważny dokument, który niedawno zostały publikowane na międzynarodowy raport badający cenzurę w Polsce kolca Karcza Control to jest raport, który został stworzony przez niezależnych badaczy artysty Quidam inni światy związanych z Columbia University Bell kolejne inwestycje bardzo poważnie zespół badaczy najemni przyjrzeli się tym strategią władzy wobec wolności twórczości artystycznej i właśnie pokazali takie 4 najważniejsze aspekty 4 inne strategie, które na siebie zachodzą w tej chwili już właściwie tworzą takie domknięcie domknięty system z 1 strony to jest zastraszanie na gruncie prawa właściwie w prześladowanie artystów, a i pracowników kultury przede wszystkim w oparciu o art. 196 o obrazie uczuć religijnych, ale także o przepisy dotyczące zniesławienia np. narodu polskiego w te oskarżenia związane z z naruszeniem uczuć religijnych no drastycznie wzrosły w 2018 to było 90 takich spraw, a w 2020 to jest już 146, której ofiarą jest np. spektakl klątwa spektakl klątwa twórcy także dyrektorzy teatru powszechnego sprawa o obrazę uczuć religijnych toczy się w prokuraturze już 6 lat od 2017 roku co jakiś czas wszyscy są wzywani, a i przesłuchiwani, a to jest taki przykład, ale tych tych rzeczy jest ogromnie wiele i to bardzo wzrosła o drugim drugą taką strategię to nie są właśnie w jakimś sensie przejęcia instytucji na drodze administracyjnej biurokratycznej poprzez obsadzanie z pominięciem konkursów swoimi kandydatami najczęściej dramatycznie nie kompetentnymi osobami i tutaj mamy do czynienia z przyjęciem obsadzeniem w ten sposób 23 właśnie najważniejszych instytucji od muzeum drugiej wojny światowej przez muzeum na zamku Królewskim przez centrum sztuki współczesnej zachętę itd. itd. możemy tutaj wymieniać chodzi także oczywiście dyplomację kulturalną Instytut Adama Mickiewicza czy o muzeum sztuki w Łodzi no to jest mi to jest fatalna praktyka rocznym przyniosła już ogromne szkody naszej kulturze i naszym instytucjom po trzecie wskazują autorzy raportu to jest przejęcie mediów stworzenie mediów narodowych tutaj z 1 strony mocne akty cenzury bezpośrednio w mediach np. wstrzymanie projekcje Pokłosia czy Idy to jest także brak rzetelnej informacji kulturalnej na, ale to jest także prześladowanie artystów czy instytucji to znaczy tworzenie właściwie takich sytuacji nagonki medialnych np. Karol Radziszewski padł w pewnym momencie ofiarą takiej bardzo brutalnej akcji ze strony mediów publicznych w i wreszcie jako czwarty element całego tego systemu tłumiące wolność artystyczną trzeba wymienić zachęcenie czy stworzenie takiego klimatu, który zachęca ekstremistyczne ultra prawicowe organizacje NGO-sy właśnie do z 1 strony nakręcania np. tych spraw o obrazę uczuć religijnych, ale także po prostu różnego typu prawne i wszelkie inne zastraszania czy prześladowania artystów i oczywiście w takiej sytuacji, kiedy mamy do czynienia z tak dotykającym mi się mechanizmami włącza się także bardzo niebezpieczne trudne do zbadania oczyści obecny bardzo mocno mechanizm autocenzury to znaczy twórcy czy instytucje nie decydują się często na kontrowersyjne trudne tematy po prostu dlatego, żeby uniknąć tych wszystkich konsekwencji, które są z tym wartość za chwilę porozmawiamy, ale teraz chciałem puścić fragment nagrania wykładu Adama Bodnara właśnie na temat cenzury druga sprawa Drodzy Państwo druga taka przestrzeń określoną powiedzieć to jest to co się dzieje ze sferą świata sztuki nauki i edukacji i tutaj przede wszystkim podstawowe taki mechanizm, który można zaobserwować to jest cenzura poprzez dokonywanie odpowiednich obsad personalnych, czyli przejęcie instytucji bądź dokonanie takiej wymiany osób pełniących funkcje dyrektorskie, aby dane instytucji nie zdarzały się zdarzy kwestie i nie pojawiały się tematu niepożądane ten pierwszy obszar, którym mówił Adam Bodnar, który nie usłyszeliśmy to są media drugi to jest właśnie to, o czym też akademicka Witek mówiła, czyli wymiana szefów dyrektorów osób prowadzących instytucje kultury po to, żeby to były instytucje podległe władzy Prawo i Sprawiedliwość nie ukrywa tego i od początku właściwie mówiło, że zamierza przeorać polską kulturę i doprowadzić do wymiany kadr tak jak w sądownictwie tak samo też w kulturze wymiany elit nawet towaru wręcz Artur miast mieli i to teraz rozumiem, że obserwujemy na dużą skalę to właściwie nie wiem czy ten proces w jakim sensie się już nie dokonał, a czy to nie jest także w tej chwili te w niemal wszystkie instytucje, które mogły być przyjęte czy obsadzone zostały przyjęte obsadzony widzimy też ten bardzo często po prostu dramatyczne skutki zapaści programowej działania tych instytucji np. całkowite zniszczenie jest tytuł Adama Mickiewicza no komentowane szeroko w prasie odejście tych 70% pracowników itd. w teatrze ogrom obserwowaliśmy także zupełnie dramatyczne fakty np. zniszczenie teatru polskiego we Wrocławiu zaraz na początku działalności ministra Glińskiego poprzez obsadzenie tą absolutnie niekompetentnym dyrektorem stanowiska właśnie dyrektora naczelnego mamy, więc doc. Warszawy dokładnie ten te instytucje się nie podniosły teatr Polski, mimo że już teraz zarządzanym przez kogoś innego, a w momencie, kiedy zostało został przejęty i oddane zarząd przez panu Cezaremu Morawskiemu to był właściwie najlepszy teatr w Polsce te straty są ogromne zespół, a teatru, ale także każdej instytucji buduje się długo i pieczołowicie jest niezwykle kruchy wrażliwe organizm i bardzo trudno będzie odbudować te instytucje odnowić np. relacje międzynarodowe, które zostały zerwane stworzyć na nowo warunki do rozwoju twórczości UE tego się też nie dokona to prostu zmianom na nas stanowisku dyrektorów to będą lata pracy no właśnie to co z tym wszystkim należałoby zrobić za kilkanaście minut na kilkadziesiąt minut naszym gościem będzie Bogdan Zdrojewski przedstawiciel opozycji, która ma nadzieję na to, że przejmie władzę w najbliższych wyborach te co nowe władze powinny zrobić, żeby zabezpieczyć sferę kultury, żeby chronić się przed ingerencją i przed cenzurą czy jakieś są bardzo konkretne mechanizmy, które można wprowadzić to jest kwestia ludzi czy też obyczajów, które są w danej danej grupie politycznej zawsze oczywiście to jest kwestia ludzi obyczajów, ale bardzo konkretnie na pewno trzeba zmienić sytuację, w której możliwe jest obsadzanie stanowisk dyrektorskich poza konkursem po prostu ustawa o prowadzeniu organizowaniu działalności kulturalnej daje taką możliwość ministrowi, żeby ominąć konkurs i mianować swojego kandydata kandydatkę myślę, że rządy PiS jednoznacznie pokazały, że po prostu to musi zostać rozstrzygnięte inaczej minister Gliński korzysta sobie taką no korzysta całkowicie powiedzmy tak we wszystkich sytuacjach, w których tylko mógł albo też nie mógł, bo często dzieje się to w ogóle z naruszeniem z naruszeniem procedur, więc to jest na pewno obszar, którym trzeba się zająć wydaje się, że także ten obszar związany z prawem to znaczy artykułu o obrazie uczuć religijnych, który na dodatek w tej chwili w planach ministra Ziobry inne ma mieć inne brzmienie panie i będzie jeszcze związek żony zaostrzony tak, ale ta słynna ustawa w obronie chrześcijan, pod którą Solidarna Polska zebrała 400 000 tak jest wtedy nie trzeba zgodnie z tamtym pomysłom nie trzeba już obrazić niczyich uczuć religijnych wystarczy po prostu krytykować kościół albo jego dogmaty, czyli mamy tu naprawdę do czynienia z niezwykle niebezpiecznym niebezpieczną inicjatywą z zaostrzenia prawa, ale już poprzednie prawo dawało ogromne możliwości, a naruszania wolności tam twórczości artystycznej i po prostu tworzenia tego klimatu do autocenzury zastraszania prześladowania jeżeli, czyli prawo, które już raz czy na euro po prostu już nie należy tego paragwajskiego uczelnia po prostu się go pozbyć rozumiem, że podobne rozstrzygnięcia mniej lub bardziej funkcjonują w sprawie wszystkich krajów europejskich albo większości tutaj musieliby prawnicy usiąść do poważnej debaty w jaki sposób zapisać jakiś poziom obronę uczuć religijnych, ale zarazem, a pozwolić artystom na swobodną krytyczną twórczość czy coś jeszcze jakiś jakiś mechanizm coś może zrobić obecną pozycję w najem myślę, że z mechanizmów prawnych to pewnie te są najpilniejsze, ale bardzo ważne jest to, o czym powiedział znaczy po prostu, a klimat związany z profesjonalizmem transparentnością w 2 mechanizmach decyzyjnych, a i, że no właśnie pewien rodzaj takiej etyki powinien zostać właściwie trudno powiedzieć czy przywrócony mam poczucie, że potrzebujemy w ogóle nowe umowy społecznej wokół funkcjonowania Hej, przestrzeni publicznej, bo przecież nie tylko kultura, ale także np. w edukacji mediów, a w, których także dokonała się straszliwa dewastacja właściwie potrzebujemy głębokiej nowe sfery publicznej w tym kultury to jeszcze wrócę do Moniki strzępki, bo czy nie jest także wojewoda Radziwiłł, które właśnie teraz postanawia odwołać Monika Strzępka, ale jak twierdzi i teatry sama Monika Strzępka powiedziała, toteż szef tutaj na antenie Radia TOK FM jest pewne, że decyzja sądu będzie taka, że przywróci ją do pracy, bo na podstawie tego co wystosował wojewoda trudno byłoby to nie do obrony po prostu, ale czy wojewoda nie zrobił tego po prostu o to, żeby namieszać, żeby wzbudzić emocje, żeby były protesty i żeby podbić po raz kolejny tzw wojny kultur na całą pewnością zrobił to dokładnie po to, zwrócił się przede wszystkim do do elektoratu PiS-u w tym swoim rozstrzygnięciu nadzorczym użył skrajnie tego mistycznego antagonizuje obcego języka i w związku z tym my też, komunikując się z ze środowiskiem z publicznością staramy się nie wchodzić właśnie ten klimat wojny kulturowej niekoniecznie znaczy wielką wdzięcznością przyjmujemy wszystkie gesty wsparcia, bo to jest niezwykle ważne to Solidarność jest jakaś fundamentalna to co jest w ogóle wychodzi najlepiej, czyli taka kultura i czesał wspierajmy się właśnie oddolnie, więc te gesty są dla nas bardzo ważne, ale staramy się przede wszystkim używać takiego, a firma pewnego pozytywnego języka i użyć wojewody jak mówię jego brawurowej akcji PR-owe do tego żeby, żeby wzmocnić środowisko czy społeczności, które funkcjonują wokół teatru dramatycznego, żeby jednoczyć i żeby przede wszystkim szukać takiej przestrzeni do celebrowania wspólnoty do odnajdywania siły cały pierwszy właśnie cały program teatru dramatycznego funkcjonuje pod hasłem terapia dla wszystkich wszyscy potrzebujemy wzmocnienia wszyscy potrzebujemy afirmacji, chociaż potrzebujemy też np. przestrzeni idea wspólnego odbycia żałoby, która o której, który jest wciąż jeszcze nie mogliśmy pewnie odbyć w związku z tą niesamowitą przyspieszeniem bardzo trudnych wydarzeń, z którymi musimy się mierzyć jest to musimy zakończyć zaproponujemy też działalność zapraszamy na premierę 8grudnia mój rok relaksu odpoczynku właśnie pierwsza premiera w teatrze dramatycznym za nowej Dyrekcji, która chwilowo jest zawieszone, a to była prof. Agata Adamiec Sitek Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: JEST TEMAT!

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Więcej niż na antenie! Teraz TOK FM Premium 30% taniej: podcastowe produkcje oryginalne, Radio TOK FM bez reklam i podcasty z audycji. Nie zwlekaj i słuchaj wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA