REKLAMA

"Z istnieniem Boga to jest prosta sprawa, gorzej z wolną wolą"

Godzina Filozofów
Data emisji:
2022-12-03 11:00
Prowadzący:
Czas trwania:
47:48 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Tomasz Stawiszyński dzień dobry zaczynamy sobotni magazyn, który jak zawsze potrwa do trzynastej 40 troszkę inna struktura dzisiaj naszego programu uwagi na mundial w dużym stopniu mundial sprawia, że ta godzina dwunasta, która zazwyczaj jest pełna wprawdzie przedzielona serwisami, ale jednak pewna no została w istotny sposób okrojona mamy mniej czasu, bo 1240 jeszcze więcej mundialu na antenie TOK-u się pojawi w związku z tym inaczej trochę skonstruowaliśmy dzisiejszy grafik Rozwiń » już za moment będzie dr hab. Jacek Dobrowolski państwa gościem porozmawiamy o jego książce czy Wola jest wolna jest książka, która się ukazała niedawno nakładem wydawnictwa naukowego Schola, a po godzinie dwunastej i tak już do 1340 będzie na antenie ksiądz Jacek Prusak znany państwu z pewnością nie tylko z anteny Radia TOK FM jezuita teolog psycholog psychoterapeuta autor wielu tekstów książek będziemy rozmawiali o kilku aspektach czy też kilku kryzysach, które dotykają kościół katolicki Poli fryzurę się, używając terminologii niedawno tutaj wprowadzonej przez prof. Małgorzata Jacyno o Poli kryzys kościoła katolickiego i religii chrześcijaństwa w ogóle bardzo ciekawe badania pojawiło się niedawno w wielkiej Brytanii wynika z nich, że w obecnie chrześcijanie stanowią w ogóle osoby, które identyfikują się jakoś z religijnością stanowią w wielkiej Brytanii mniejszość no, więc jest to sytuacja bezprecedensowa jak dotąd i pokazuje niewątpliwie jakiś kierunek przemian sekularyzację postępującą zachodnich społeczeństw o tym porozmawiamy o różnych krytyka Jana Pawła II m.in. o tej, którą państwo słyszeli przed tygodniem w wykonaniu Marcina Gutowskiego o kryzysie powołań w ogóle o tym wszystkim co płynie do nas z różnych stron na temat kościoła katolickiego co każe przypuszczać, że instytucja ta przeżywa rzeczywiście obecnie bardzo poważny wizerunkowy kryzys skandal we Francji kolejna całkiem niedawno też jeszcze ten obraz dopełniają, więc to wszystko będę pytał księdza Jacka Prusaka, który będzie z nami od dwunastej do 1240 potem od trzynastej do trzynastej 40 również na dobrze to teraz jeszcze musi pojawić się na antenie nie zaraz się pojawi rzecz jasna, ale ja muszę powiedzieć przede wszystkim, że Katarzyna Morawska Bielecka i Anna Piekutowska przygotowywały ten dzisiejszy program wspólnie, a na miejscu wydaje go Michał Tomasik realizuje Maciej Gorczyński no i teraz właśnie może ten dżingiel godzinę filozofów już nie nie może jeszcze, bo jeszcze mam ogłoszenie w FF nie sobie nie zapisuje tych Speech na początek bo to by było jakieś nienaturalne, żeby tak tutaj coś wygłaszał kartki w związku z tym często niektóre sprawy umykają no właśnie, ale ogłoszenia są takie mianowicie, że mogą państwo spotkać się ze mną nie tylko na antenie, ale też w rzeczywistości rzeczywista jak mawia prof. Bohdan Chwedeńczuk jutro w Katowicach mam spotkanie autorskie w ramach Śląskiego festiwalu nauki o jedenastej 35 to spotkanie się odbędzie w holu górnym NCK na scenie 357 poprowadzi go integrować te spotkania Agnieszka Szwajgier bardzo serdecznie państwa jutro dobry katolik jeśli tam będziecie przejazdem albo jesteście tam trwale zapraszam miło mi się będzie niezwykle z wami spotkać natomiast w najbliższą środę 7grudnia będę w Poznaniu z kolei w centrum kultury zamek będę miał również spotkania autorskie, które poprowadzi tak Kurdwanów ska na bardzo serdecznie też państwa zapraszam ostatni raz w Poznaniu byłem z książką co robić przed końcem świata to było już dawno i będzie bardzo miło się spotkać ze wspaniałą poznańską publicznością także jeśli państwo akurat są z Poznania albo będą tam to serdecznie do centrum kultury zamek w środę 7grudnia zaprasza na dobrze to teraz wreszcie dżingiel godzinę filozofów i zaczynamy dr hab. Jacek Dobrowolski filozof z uniwersytetu Warszawskiego nowej orgii myśli jest państwa gościem też autor wielu wspaniałych książek, o których tutaj nieraz rozmawialiśmy dzień dobry Jacku i dobrym co słychać, bo ostatnio głównie bywał tutaj u nas twój przyjaciel Max Wolski on jakoś tak Expander wał niezwykle w ostatnim czasie pojawia się w różnych miejscach tak mniej coś mi tak, ale ja ustąpiłem trochę mniej wara Maksowi udałem się na taką emigracja wewnętrzna można powiedzieć, ale myślę, że on też zgodnie się zachowuje zachowywał zresztą jest tutaj niedaleko obok mnie i Wawra, więc jest o zmianie łaski państwa to przekaz przekaż te serdecznie mu pozdrowienia coś ćwierkają wróble, że szykuje jakieś spotkanie z wami obydwoma czy to jest sprawa aktualna marża będzie ważny także szykuje, ale data konkretna jest jest tajemnic są więc, ale będziemy informować, gdyż już w nowym roku to spotkanie się odbędzie świetnie, bo mam nadzieję, że wszystkie tajemnice wasze i charakter waszej znajomości wreszcie zostanie ujawnione, bo to wiele domniemań klatek nawet jakichś domysłów krąży w powietrzu na temat tego co właściwie was łączy kim dla siebie jesteście no, więc jak będziemy mogli tego wszystkiego dowiedzieć to co naprawdę jakoś myślę, że satysfakcja satysfakcją nowa ani będziemy w no mam nadzieję, że pomoże w rozwikłaniu tego tej zagadki nad znasz 1 drugiego zna to prawda Mate mam przyjemność, że stan was obu na dobrze to teraz już przejdźmy do do twojej książki czy Wola jest wolna to jest książka, która się ukazała nakładem wydawnictwa Scholar całkiem niedawno i tak jak sygnalizuje to we wstępie to jest książka, która dotyczy jednego z takich najbardziej fundamentalnych filozoficznych problemów mam właściwie 2 pytania w związku z tym początkowe, dlaczego postanowiłeś się zabrać za tak fundamentalny problem właśnie i jeszcze raz go jakoś ująć omówić zaprezentować zmierzyć się z nim, a po drugie, czy nieczułe na plecach tego oddechu tych wszystkich klasyków, którzy mocowali się z zagadnieniem wolnej woli czy trzeba było jakiejś wewnętrznej odwagi, żeby właśnie tego rodzaju kwestie wziąć na swoje filozoficzne Warsaw no tak rzeczywiście nie jest to temat typowy dla mnie generalnie zajmuje się filozofią społeczną antropologią historią stoją idei to są najbliższymi i takie bieżące i zwykła dla mnie zagadnienia wolna Wola zupełnie inna bajka to metafizyka w zasadzie na tak jak powiedział jeden z takich odwiecznych tzw. odwiecznych problemów filozofii filozofia składa się z problemów odwiecznych oraz problemów także nowoczesne i wierze z wykładem nowoczesnymi zajmowałem tymi odwiecznymi mniej natomiast w drogę stronę wniosek, jaki fundamentalny problem to właśnie każdy filozof jestem zetknął chociażby na początku swojej edukacji i ja od początku Göringa w tym będzie zetknąłem zawsze byłem tym niesłychanie zaintrygowany władza taka moja i taka, że tak powiem ukryta niszowa niszowe taki wątek w moim UE w mojej ogólnej czy MON ogólnym rozwoju filozoficznym tego właściwie nie ujawniała nigdy o tym nie pisałem wcześniej może już nawet nie napisze niemniej, ponieważ jest taki problem też, które się zdarza dydaktyką ta się z tym jest to też często spotykałem w praktyce tłumaczyłem ludziom tak w związku z tym zyska zakumulowane my się wiele refleksji na ten temat jednocześnie starałem się jakoś tam być na bieżąco z literaturą tego tego tematu w końcu, że to tak nazbierało tego już dużo, a do tego jeszcze miałem takie refleksje, które nigdzie indziej nie znalazłem tutaj się jak na drugą część swego pytania odpowiedź to znaczy dodaj jeszcze pretensje, dlatego że mówi w tej książce rzeczy, których nigdzie indziej sam nie czytałem może nie wszystkie oczywiście właściwie powiedzmy, że stan tak kilka takich rzeczy, bo generalnie jest to ogólnie rzecz biorąc kapitulacja problemu, którym filozofia mówi od starożytności w 2,51000 lat, więc w tym sensie trudno powiedzieć coś naprawdę nowego odkrywczego niesłychanego, ale pana pewne pomniejsze może, ale jednak dość ważne sprawy wydaje mi męża udało mi się rozwiązać dodaje SEK trzecia tak jakby część mojej odpowiedzi jest taka, że te problemy wielkie metafizyki i no one mnie zawsze ratowały i nie tylko kwestia wolnej woli, ale znacznie drugi wielki problem metafizyczne i problem istnienia Boga, ale może ten pro i generalnie obecny zawsze rozwiązać wszystkie problemy z najmniej, zwłaszcza w jak z Chin oraz różnie no niemal równo jazy i zawsze starała się do tego, żeby znaleźć odpowiedź na problemy fundamentalne filozoficzne mnie taką własną niekoniecznie rosnącą kompetencję dla jakiejś uniwersalnej ważności, ale tak długo, ale dał jej chodzi o Boga do Odessy dość prosta sprawa tutaj jest wybacza mu także A2 zdradzić rozwiązanie, jeżeli takie rozwiązanie problemu wolnej woli ta jest nam niesamowicie skomplikowana rzecz, ale wdają się zanalizował też doszedłem do pewnych konkluzji, które przynajmniej nie zadowalają jeśli chodzi o rozwiązania tego problemu także uważam jakiś sposób, że ta książka nie tylko w wolnej woli, ale w pewnym sensie proponująca pewne rozwiązania tego problemu, dzięki którym można można na zawsze zapomnieć albo przynajmniej na na jakiś czas przestać się tym przejmować, bo jakieś rozwiązania są tutaj zaproponowane, aczkolwiek one są niekonwencjonalne wbrew temu abyśmy, czego byśmy się spodziewali to znaczy, uprzedzając kolejne pytania, ale tylko o tak ważnym zdaniu jest książka, która zarazem dowodzi, że nie ma wolnej woli, a jednocześnie dowodzi ona jednak w pewnym sensie jest do tego zaraz przejdziemy, ale zastępowała mnie niezwykle to co powiedziałeś o tym, że rozwiązuje na własne potrzeby te fundamentalne kwestie jak brzmi rozwiązanie pytania o istnienie Boga, a nam tutaj wydaje się, że argumenty za jego istnieją są bardzo słabe nie przekonują mnie wszystko co świadczy przeciwko przeważa w moim mniemaniu tutaj wydaje się dość proste ta tu akurat zgadzam to ona dobrze, ale nie obok dzisiaj wolnej woli, chociaż to się też ze sobą łączyć rzeczy oczywiście, proszę bardzo, także te bardzo wiąże to jest bardzo ściśle powiązane Tang powiedzmy może na początku, bo myślę, że duża część naszych słuchaczy słuchaczek nie miała tej książki w ręku, ale właśnie zachęcamy, dlatego że w Indian zdecydowanie przeczytać, bo ona jest oczywiście książką fachową i trzeba mieć tu pewnego rodzaju kompetencje żeby, żeby ją przeczytać to znaczy mieć jakiś rodzaj znajomości tej terminal terminologii znajomości problematyki, ale ona jest napisana też bardzo przystępne przejrzysty sposób jak to w zwyczaju ma pisać Jacek Dobrowolski no ale pomówmy troje o takiej mapie mapie tej problematyki, jakie są wobec tego w tym sporze o istnienie wolnej woli najważniejsze stanowiska którymi się w książce zajmujesz, jakie są pokrótce ich ich tezy nadal tutaj to wymaga pewnego takiego dość rody mentalnego wykładu, ale na pewno na potrzeby tej dyskusji też może sprzedać tak dużym skrócie jej pewnym uproszczeniu można zacząć od w ogóle tego, że to, że mamy wolną wolę i że za jej pomocą dokonam jakichś wyborów czy też realizujemy pewne działania na inne z kolei działania nie mają z nią związku jak są poza wolą tak np. staże krew biegnie w moim organizmie nie zależy od maja woli np. mogę podnieść rękę albo obrócić głowę, jakby w zależności od tego czy chce są takie rzeczy składek, jeżeli się uderzy młotem oczkiem w kolano to nasze, jakby niezależnie od naszej woli nasza noga podniesie, ale możemy też podnieść nogę, chcąc tak no itd. itd. więc w pewnym sensie mamy oczywista, jakby takie bezpośrednie doświadczenie na roczne w zasadzie odczuwalne w jakiś taki bezpośredni intuicyjny oczywisty samo oczywisty sposób, że jesteśmy wolni no to jest oczywiście stanowisko, jakby nazwijmy to ono inne terminy z akcji przekonanie, że mamy po prostu wolną wolę, bo tak po prostu jest to jest dane i nikogo nie trzeba jak długo też przekonywać ani pouczać, bo te przykłady ilustracja tutaj wystarczają, aby doskonale rozumiemy, o co chodzi, a z drugiej strony, ponieważ jesteśmy fizycznymi obiektami należącymi do fizycznej przyrody na to od lat mamy też sprawą tej przyrody jak te fizyczne obiekty znajdą tutaj pojawia się sprzeczności tzw. determinizm wchodzi, które takiej twardej swojej wersji mówi, że po prostu Bovska bzdura nie ma żadnej wolnej woli im to jest po prostu złudzenie, bo wszystko co zachodzi w przyrodzie wszystko co zachodzi fizycznym świecie, a wszystkie nasze działania nie, licząc może po prostu takiego czystego myślenia, ale szybko poza nim zachodzi też fizycznym świecie w związku z tym podlega prawom fizycznym nadaje tym sensie nie można zmienić biegu wydarzeń, które toczą się zgodnie z prawami fizyki i 1 ciałem nie ma różnicy pomiędzy tym jak moja noga i podnosi się, kiedy uderzyć mu młotkiem Kolanko o kolano dym w jak ja ją sam podnosi tak czy owak jestem tutaj zdeterminowany to jakieś przyczynę należące do przeszłości, które sprawiają, że 1 droga jest tak samo konieczne tak samo tak samo nieuniknione by także nad i 1, ale wszystko co się dzieje świece dzieje się z nieuniknionym torem i nie ma tutaj prostu miejsca na jakiś taki wybór na jakieś 2 różne możliwe bieg wydarzeń, z których wybieramy sobie któryś tam za pomocą naszej woli determinizm, jakby sprowadza sprawę do absurdu, bo właściwie pokazuje, że jeżeli wolna Wola by miała rzeczywiście charakter danej przyczyny bezpośredniej jakichś działań było jej skutkami byłaby ona w ostatecznym rozrachunku myślę dają woli Bożej, która niejako ex nihilo wytwarza pewien świat niezależnie od tego wszystkiego co działo się wcześniej niezależnie od praw przyrody, a ponieważ żaden z nas nie jest Bogiem NATO taka władza nam po prostu nie przysługuje taki klasyczny argument właśnie żaden z nas niemal zmienić przeszłości ani żaden z nas nie może zmienić praw przyrody w związku z tym żadna z nas nie ma wolnej woli możemy też miejsca byłoby właśnie być Bogiem, więc w tym czasie determinizm pokazuje, że po prostu absurd nie ma wolnej woli, bo nikt nie mogłem to są takie 2 podstawowe stanowiska, a jednocześnie oba one jak i wynikają z pewnych faktów czy pewnych obserwacji i Draże wydają 1 droga niezaprzeczalne niepodważalne w jaki sposób 1 stronie mamy przyrodę naukę i prawa przyrody, które są żelazne po drugiej stronie mamy nasze subiektywne doświadczenia, które również jest trudne do podważania co więcej sprawa wiąże się też jeszcze z kwestiami moralnymi oczywiście, jeżeli nie ma wolnej woli to jak możemy być odpowiedzialni za to co robimy skoro to jest jakaś konieczność prawda jakiś jakaś jakiś w tym sensie przymus i niczego nie robimy, dlatego że także, że możemy tylko, dlatego że musimy tak dalej tak dań mamy tak naprawdę innej możliwości, więc to wydaje się również sprzeczne z jakimiś takimi podstawowymi pojęciami intuicjami moralnymi także po 1, ponieważ mamy intuicje moralne oraz subiektywne doświadczenie po drugiej stronie mamy naukę i twarde prawa przyrody to jest zresztą analogiczna sytuacja się do sytuacji z Bogiem daleka jest może w tym wypadku analogia, ale jakoś to jest jakoś tam analogiczna znajdą zaś jak wyjść z tego, więc jeszcze trwa właśnie taki paradoks, nawet jeżeli przekona nas determinizm do swojej twardej Ant wolą owej anty policja należnej tezę to nie możemy tzw. wolny sposób stać się 4 ministrami nie mamy takiego wyboru musimy w pewnym sensie rzecz jak ludzie wolni musimy mieć tę wolną Wola nawet, jakbyśmy głęboka o właśnie odrzucili nie wierzyli w zupełnie w pewnym sensie nie da się żyć wśród innych ludzi może jakoś jako jakiś Robinson samotny mogłem całkowicie się wyzbyć tego przekonania i w ogóle, jakby żyć poza nim, ale tak długo jakże jeszcze innych ludzi nie mogę żyć jak ktoś nie ma wolnej woli rozwiązania jest rodzaju wspólne założenie no ale jest też to jest też kwestia tego w jaki sposób właściwie miałem ten wątek akurat poruszyć trochę później po tym, jak się zapytam o stanowisko, które ty zajmujesz i jak próbuje wyjść z tej zarysowane właśnie dychotomii, ale wydaje się, że to jest ciekawy wątek można go już teraz wprowadzić to pytanie jest właśnie takie jak na dobrą sprawę wyobrazić sobie można funkcjonowanie społeczne struktury społecznej w momencie, kiedy przyjmiemy ścisły determinizm jest taka rozmowa, którą sobie odświeżyła też przed przed naszą tutaj rozmową pomiędzy Samem Harrisem Danielem dane tam Harris jest właśnie ścisłym determinizm to uważa, że wolna Wola absolutnie nie istnieje natomiast dane uważa, że ten problem jest tam w ogóle nie ma co tam za bardzo tym przejmować generalnie wiadomo, że niema tej wolnej woli oczywiście, ale to w sumie nie ma znaczenia, dlatego że i tak musimy zachowywać się tak jakby ona istniała, ponieważ nie ma innego wyjścia Night w ramach tego determinizmu i tak mamy pewną stopniowalność jeśli chodzi o ludzkie zachowanie o to, jakie definiujemy to znaczy operujemy pojęciami niepoczytalności np. czy utraty zdolności do oceny konsekwencji swoich działań to wszystko jest w systemie prawnym, więc to się odpowiednio stopniuje z uwagi na różne stany mentalne, które towarzyszą ludzkim zachowaniom natomiast niezależnie od tego np. czy istnieje nie istnieje wolna Wola mówi Dennett i tak powinniśmy osobniki, które łamią pewne reguły postępowania umieszczać w izolacji, ponieważ źródła tego łamania są w zasadzie drugorzędne i struktura społeczna musi tak funkcjonować i dlatego właśnie mówi Danek na dobro, które w ogóle nie ma sensu, żeby tam specjalnie wnikać tak Hestia w takie jest powiedzenie zgadzam z denatem poza tym ostatnim zajmuje bardzo bliskie stanowi często jest ani też jak w książce mowa wspominam dając bliskie stanowisko dzisiaj, jakby staram się godzić te 2 rzeczy, bo wydaje się, że argumenty determinizmu nawet, przyjmując to, że fizyka a jakby wychodzi poza determinizm tak i zwłaszcza Łapeta to jest MON ma argument bardzo kwantowa jak tutaj jakby determinizm zostało dostatecznie fizyce podważony, ale to na poziomie mikro tak tak jak ten mikro poziom przed przekłada się na poziom makro, czyli na tych porządnych masywnych ciał którymi też jesteśmy, jakby nie było jednak rządzą prawa fizyki newtonowskiej do mechanika czysta i my wszyscy w ramach tej mechaniki funkcjonujemy natomiast tam co się dzieje z elektronami i i innymi jakimiś cząsteczkami mikro fizycznym to, że jak sprawa jak trudna do powiązania z naszą wolną wolą także, nawet jeżeli to niewiele z tego fizycznego determinizmu dla nas wynika on pomostu podważa determinizm ale, ale co z tego podważania wynika właśnie nie wiadomo, chyba że właśnie wynika z niego coś co bym nazwał Random memem, czyli po prostu to o nasze działania są właśnie w koncercie przypadkowe, ale to, że wolna Wola polega na tym, że nasze działania są kompletnie przypadkowe ram domowe jak chce pan, że agent tak jak właśnie te podbili zmierzone mają pewne prawdopodobieństwo tak czyli, jeżeli np. nie pompą poprosił mnie jakąś przyjacielską przysługę to na pewno pewnym prawdopodobieństwem to dlaczego zrobiła z pewnym badającym, dlaczego tego nie zrobię możliwe, że tak jest, ale jakoś do końca to niewiele znaczy ja wierzę w to, że na pewno dla ciebie zrobię, bo jestem sobą po prostu w tym sensie, jakby konieczna jest to, że pewne rzeczy wybieram, a nieraz domowe przypadkowe badanie na przypadkowości braku jakichkolwiek racji przyczyn polega to, że coś robimy w sposób wolny dlatego inne terminy z fizyk c wszystko to co podważa TDT minister na argumenty od tej strony nie wydam jakoś szczególnie istotne tym jak aż tak bardzo nie zajmował, chociaż wiem, że wielu się ten bardzo podnieca są tacy, którzy w ogóle staram się widzieć jakieś jakieś związki pomiędzy tymi zjawiskami próba byli społecznymi a jakimi mózgu procesami, które miały właśnie być tym tym właściwym miejscem, gdzie w mózgu dziś wolność i jakoś tego do końca nie widzę dlatego moja teoria się ze stanem Donata ballada o dane w ogóle reprezentuje tzw. Iluzjon z tak nie iluzja ani zmuszanie się, że nie iluzja w 0 Imagis nas wtedy biorąc pod uwagę jego aparycja mógłby być iluzjonistą trochę wygląda jak taki czarodziej wiesz trochę ta trochę tak wielka biała, ale ja zjawisko magikiem tylko jest realistą w sensie on wierzy, że wolna Wola jest pewnego rodzaju iluzją podobnie jak świadomość zresztą tak tak dokładnie tak został też przekłada na podmiot ostateczna, ale ten problem wolnej woli jest takim pars pro to problemu od miodu i będzie raczej, kiedy mówimy o wolnej woli w gruncie rzeczy ostatecznie mówimy w ogóle o podmiocie ja jako taki i to jest też takie dość ciekawe i oczywiste może tutaj powiązanie mówmy też jeszcze innych sprawach, ale później może natomiast natomiast związku z tym iluzja niż mam też chciał zauważyć, że jak ja też jestem ostatecznej iluzjonista to znaczy nie ma Agi wiem i wierzę właśnie stało to, że z 1 strony jak determinizm ma rację w tym takiej swojej tezie rdzeniowe takie, że jest to 1 bieg wydarzeń w pewnym sensie, że jak jest 1 przyszłość my nie mamy wolności decydowania o tym, jaka będzie przyszłość za pomocą naszej wolnej woli takiego takiej zdolności nie mamy, bo nie jesteśmy bogami i w tym czasie to co się zdarzy zdarzy się na pewno to będzie 1 jedyna rzecz, a my nie mamy tej wolności postąpienia na inny sposób tak nawet tak właśnie iluzja ta możliwość postępowania inaczej iluzja jest się z tego, że my po prostu w przyszłości nie znamy nie możemy znać, a ponieważ nie znamy to nam się osoby ją wyobrażamy na wiele sposobów prawdopodobnych tonie znaczy, że ona wszystkie możliwe wydarzy się tylko 1 konieczna rzecz i w tym, że wolna Wola nie jest obiektywnym faktem pośród faktów jakąś przyczyną kolejnych faktów faktyczną tak jak to generalnie właśnie byśmy normalnie standardowo ją chcieli rozumieć to jest błędne rozumienie, ale to nie znaczy, że w ogóle błędem jest przyjmowanie tego pojęcia i posługiwanie się nim ona nie może być błędem bo jakby tak jak powiedziałem jesteśmy na nie tak czy owak skazani, więc albo jesteśmy skazani na pewien błąd i być może tak jest po prostu musimy się wielu, ale jeżeli jesteśmy skazani na te iluzje to jest iluzja wspólnie przez nas podzielana w pewnym sensie iluzoryczność, jakby jest nieistotna jest ona staje realności tylko innego rodzaju nadal więc, jakby w tym sensie wolna Wola jest pewnego rodzaju jak powiedział konstrukt ten społecznym pewnego rodzaju wspólną ta scena detaliczna nią, a iluzją podzielaną przez wszystkich ludzi na przynajmniej na pewnym poziomie rozwoju społecznego, ale chyba nie koniecznie zaawansowane jak bardzo nas myślę, że też takich nazwijmy to w cudzysłowie prymitywnych kultur to też jest możliwe, że może właśnie taki mniej rozwinięty sposób te pojęcia stała się dość uniwersalne badano NATO na ile właśnie pojęcie wolnej woli jest trans kulturowej wychodziła z tych badań żona jest trans kulturowym pojęciem, więc w tym zaś ono wydaje uniwersalny, ale ta uniwersalność nie bierze się z tego żona jest obiektywnie faktyczny, jakim naturalną, jakim naturalną właściwością naszego mózgu ona jeszcze naszego ciała wykorzystanego rodzaju właśnie ludzką transcendentny Anną społecznie wytwarzaną iluzją, którą wszyscy podzielamy w ten sposób Panama pewnego rodzaju realności pewnego rodzaju wytwarza pewnego rodzaju rzeczywistość tak rzec dodatkową tak, która o, której ona, jakby zachodzi, chociaż żona jest jakby czymś innym niż nam się wydaje w tym sensie mylimy się, zakładając u nas przyczyną sprawczą, ale nie mylimy się zakładając, że jesteśmy wolni jako ludzi od innych ludzi, a jest tutaj dodam do tego nie wiem czy weźmie się wtrącić albo czy rozpracowana dodaj słucham dodaj do euro chodzi o to, że ta iluzja jeszcze swego rodzaju warunki możliwości i to jest mi się wydaje inny taki no moi jak jak sądzę oryginalny tak myślenia, na który nigdy, że nie natknąłem literaturze, że jakby te, żeby ta iluzja transcendentalna mogła we mnie wytworzyć i żebym mógł mieć uczucie wolności jak w pewnym sensie nie mamy wolnej woli, ale mamy ucieka wolności, kiedy coś robimy i żeby to uczucie wolności się mogło wytworzyć potrzebne są pewne pewne warunki możliwości tego uczucia Jane są jak ja tutaj znalazłem 4 takie warunki wzięcia są one za wyczerpujące tutaj już nic więcej nie trzeba by w tym sensie kompletna lista i tutaj na 2 pierwszych miejscach wchodzą takie pojęcia znane skądinąd bardzo dobrze wszystkim tym, którzy zajmują wolnością mianowicie pojęcie wolności negatywnej wolności pozytywnej mowa w istocie wolność negatywna po prostu wolne od jakiegokolwiek przymusu jakiegokolwiek czy to fizycznego czy prawnego czy psychicznego czy jakiegokolwiek postu jakiekolwiek opresji drobna zmuszała do robienia czegoś ta jest wolność negatywna taka wolność pozytywna po prostu dostępność rozmaitych opcji i które możemy by także podjąć czy czy mieć po prostu, ale przeważnie mają charakter materialny, więc trzecie kapitał jest też wolność pozytywna to po prostu pieniądz jest prosta to ile masz pieniądze czy kapitału, jakim takim bardzo ogólnym sensie im więcej tego masz tym więcej masz wolność niestety niestety jak nam się opadała czy nie zależy jak legalne wybory między ważą się nam przykrości, że nam się podobać na razie nie podoba to zależy od tego właśnie ile mamy pieniędzy, a niewątpliwie od tego zależy, ale bez wątpienia im więcej mamy tym więcej możemy się, tym bardziej rozmyte pewnego rodzaju poczuciem wolności właśnie i nie jest tak powiedział to nie jest wolna Wola pewne poczucie, ale to poczucie, jakby wytwarza w nas jednocześnie tę rzeczywistość, która jest stajemy się wolnymi, od której jesteśmy wolnymi ludźmi, ale oprócz tego mamy wolność negatywną pozytywną wśród tych warunków możliwości tego uczucia to jeszcze mamy 2 inne warunki i zniesie ten też Marek czysto negatywny charakter mianowicie bardzo ważna jest to, że nie znamy ani przyszłości ani nie znamy też dokładnie przeszłości znaczy po prostu jesteśmy ignorantami jeśli chodzi o przyczyny które, jakby doprowadziły do stanu obecnego nie znamy wszystkich przyczyn, które sprawiły, że jesteśmy tym czym jesteśmy znaleźliśmy się ludzie się znaleźliśmy, a z drugiej staną dziś w ogóle nie mamy na jakiegokolwiek jakiekolwiek zdolności przewidywania przyszłości jakiś pewny sposób obraz przeszłości nie wiemy przyszłości nie wiemy nic prawie nic z powiek możemy jedynie zgadywać domniemywać zgadywanki są właśnie mają wiele różnych otwieramy, gdy pozornie wiele różnych ścieżek i gdybyśmy nie byli kompletnymi ignorantami co do przeszłości nie bylibyśmy też kompletnymi ignorantami co do przyszłości, żebyśmy widzieli, że jest tylko 1 przyszłość, ale na szczęście jesteśmy zaskoczymy nabyta ta luka w naszej naszym spojrzeniu w przeszłość sprawia, że mamy uczucie uczucie wolności to jest kolejny taki trans and Dental podzielany przez wszystkich ludzi tak uniwersalny warunek możliwości tego uczucia najwyższy mamy taki czwarty jeszcze warunek możliwości jest takim ogólnym schematem odróżnienia dobra od zła, gdzie jak nie mówi się ja nie mówię to jeszcze co jest dobre ma co nadal generalnie jak mamy taki schemat, że są rzeczy dobre są za złe te dobre generalnie są takie którymi się utożsamiamy, które chcemy sobie przypisywać jako jako jakiejś tam naszej za słowa czy, jakiego jakiemuś tam naszemu wyborowi właśnie tak nasze utożsamiamy się dobrymi rzeczami ze złymi rzeczami nie utożsamiamy odrzucamy jak właśnie pewnego rodzaju zewnętrza jako coś co nas jedynie zmusza każe nam robić coś złego ale, ale to nie my tak naprawdę w związku z tym waga to co dobre to nasz wybór to my, a co złe toniemy ten ogólny jak mi się wydaje schemat również o zwala podtrzymywać następnie iluzję właśnie my wybieramy tak, a nawet chcemy mieć tę iluzję sobie wołać chcemy mieć poczucie, że wybieramy dobro, a naj tutaj też o tym sza część takim też pisał kant, ale do końca nie chcę tutaj mówić no dobrze to zastanówmy się wobec tego jeszcze przez moment w kontekście tych warunków wątpliwe w warunków możliwości ani wątpliwości dotyczących wolnej woli nad tym nad tą kwestią, której mówił Dennett w tym cytowanym przeze mnie fragmencie rozmowy z Samem Harrisem to znaczy od stopnia wolności, którą stosujemy w odniesieniu do wolnej woli skoro mamy tezę, że wolna Wola jest w istocie iluzją istnieje pewne poczucie wolnej woli nieledwie nie zaś ona sama obiektywnie no to jak wygląda ta kwestia stopnia wolności no bo przecież ostatecznie ludzie, których często klasyfikuje się jako pozbawionych właśnie wolnej woli w momencie, kiedy coś lubi robili to nie są ludzie, którzy zawsze w takim przypadku cierpią na deficyt poczucia wolnej woli to znaczy oni mogą mieć np. poczucie, że robią coś w sposób wolne tymczasem my, oceniając to z boku kwalifikujemy jako ich zachowanie jako wynikające właśnie z ograniczania tej dyspozycji jak jak jak widzisz tego typu kwestie to to są oczywiście sprawy w jakim sensie względem tego głównego problemu poboczne, ale myślę, że przez ich pryzmat też można ciekawie na to zagadnienie wymienia też radni no właśnie kwestia stopnia wolności wolnej woli to jest też jeden z takich problemów, które budzą takie zaalarmowani no bo zdaje, że tak prima facie wolna Wola jest jakby zero-jedynkowa albo to nasza, bo nie da, więc jeżeli nagle okazuje żona jest stopniowalne to już świadczy o tym, że być może coś źle tutaj już mu samego zarania coś źle rozumiemy albo jakieś mamy złe założenia co do niej zauważmy, że ona również stopniowane w takim wymiarze i jakiegoś takiego praktycznego codziennego doświadczenia są takie rzeczy w moim ciele na tym w ogóle nie panuje tak, ale takie naturą częściowo panuje powiedzmy daniem nad dachem mogę częściowo policja realnie zapanować tylko częściowo, ale mogę z kolei Niewiem rękoma mogę jak poruszać w miarę dowolnie, kiedy chce i tutaj mam większą, jakby swobodę ruchu niż jeśli chodzi o oddech np. pada i tak daje, tak więc pewnie również w tym wymiarze używania własnego ciała Res na koniec wydaje się, że kiedy mówię na to w jaki sposób absolutnie jak wolne używa swoich ust prawda, która w, które po prostu robią to co chce prawda i mówią wypowiadają moje słowa formują dźwięki tak, żeby zabrać tam moje myśli w nich, więc tutaj wydaje taki akt pełnej wolności właśnie takiego Najwyższego stopnia wolności, ale to wszystko wydaje się, że właśnie są być może da się traktować tego stopnia tej iluzji, gdy ta iluzja właśnie swoje też jakieś swoje specyficzne złożoności może mieć właśnie różne moc ca akt różne stopnie także mamy pełne poczucie wolności albo takie częściowa tak to wszystko ma dzisiaj również związek właśnie z tymi warunkami możliwości, czyli wasze to ile mam tych opcji dostępnych jak bardzo nie podlega opresji prawda wiadomość chodzi oddychanie to podlega pewnemu przymusowi oddychania po póki żyje przynajmniej nie podlega przymusowi mówienia przeminie taki oczywisty sposób, chociaż np. pina zaśmiał się z tego przekonania, że nam się wydaje, że nie podlegamy przymusowi mówienia i twierdził, że właśnie mu ludzi by je naprawdę panowali nad tym co mówią, aby było, aby świat zupełnie inaczej wyglądał, więc to też może być iluzja, że kiedy mówimy właśnie ten akt jakiegoś takiego wolnego najbardziej wolnego duchowego działania, które wyraża naszą duszę za pomocą naszego ciała, więc wszystko mogą być w gruncie rzeczy warunkowane różnicowanie tych faktów będących nie samą wolną wolą tylko się warunkami jej możliwości to mogą być właśnie zależne od tych zróżnicowań i uwarunkowań właśnie konkretne stopnie jako pewnego uczucia czy poczucia, a na pewno nie jest pan także ten, kto czuje się bardziej wolny, robiąc ta, robiąc coś jest w rzeczywistości i mniej mniej podlega naturalnej konieczności stawania się dla faktów niż ten, kto ma małe poczucie wolności w tym wypadku dzisiaj tutaj żadnej nie ma różnicy, a tak, więc jeżeli wydaje nam się, że naprawdę możemy zmienić przyszłość to to jesteśmy jedynie właśnie w tej iluzji głębokiej i też być taka najgłębsza najbardziej ryzyka fundamentalna rzecz w naszym życiu wolności, bo nawet, jeżeli wiemy, że ta przyszłość musi być taka będzie tak czy owak pewne, ale żyjemy, jakby nie było prawdą, jakby właśnie te fakty nazywa się w ogóle nie docierały mamy coś jak mamy zakaz w pewnym sensie brania w rachubę tego faktu to jest ciekawe jak powiedziałem wcześniej nie mamy wolności wyboru tego, żeby nie wierzyli w wolną wolę to jest pewnego rodzaju przemów konieczność, poza którą nie ma wyjścia tutaj jest w stanie baby należało odnieść do tej kwestii i stopniowalności rozmawialiśmy tutaj też nieraz od tych kwestiach z Pawłem Boguszewskim, który od strony euro naukowej się tą wolną wolą właśnie zajmował i pojawiał się taki przykład bardzo ciekawy, który chętnie bym skonfrontował z tym co mówisz właśnie wciąż, pozostając jeszcze przy kwestii stopnia wolności pojawiał się przykład takiego człowieka to zresztą sprawa właśnie opisywana w literaturze euro naukowej dotyczącej kwestii wolnej woli i prawa i tego w jaki sposób nasza współczesna wiedza naukowa dotycząca procesu podejmowania decyzji motywacji wolnej woli właśnie powinna się odzwierciedlać w systemach prawnych, bo raczej zgodni są przedstawiciele i filozofii i neuronauki różnych innych pokrewnych dyscyplin dużo się w tym względzie zmieniło w ostatnich latach i że właśnie ten model jeszcze bardzo mocno do niedawno obecny Inter minister sny w taki, który zakłada podmiotowość zdolną do wolnego podejmowania decyzji o odpowiedzialności zatem za to co się robi no uległ jednak pewnej korekcie albo nawet dekonstrukcji jak przez jak to przedstawiają autorzy takiego raportu Rosa jest dla, który ukazał na kilkanaście lat temu, ale wciąż zachowuje aktualność w każdym razie jest przykład takiego właśnie m.in. w tym raporcie opisywany człowieka, który był bardzo porządnym obywatelem wzorowym nawet jeśli można tak powiedzieć, jakim się z instruktorem harcerstwa mieszkańcem Stanów zjednoczonych mającym rodzina funkcjonującym społecznie bardzo korzystnie, które w pewnym momencie co odkryła jego żona zaczął gromadzić jakąś bardzo brutalną dziecięcą pornografię w swoim komputerze domowym w momencie, kiedy żona odkryła poinformowała o tym stosowne służby najął została aresztowana na rząd w tak jest seks jest to ciekawy wątek, ale poboczny, ale rzeczowo jesteś też zwróciła na to uwag jest że, że tak to, że tak to przebiegło w każdym razie ona on został aresztowany był przebywał w więzieniu tam dostał jakiegoś ataku epilepsji następnie został skierowany na badania okazało się, że masywny guz mózgu się u niego rozwinął niezłośliwe, ale dosyć duży ten guz został usunięty w momencie, kiedy został usunięty całkowicie stracił zainteresowanie tego typu treściami rzeczywiście po prostu jak właściwe ręką odjął ustąpiło to to zainteresowania następnie został skierowany na jakiś program rehabilitacyjny powiązano w każdym razie nad tą jego skłonność właśnie z występowaniem owego guza mózgu został skierowany na jakiś jakiś rodzaj prac społecznych w każdym razie poddane jakiejś jakiejś reedukacji no i przez lata funkcjonował bardzo bardzo dobrze spokojnie i przykładnie aż po kilku latach znowu sytuacja powtórzyła to znaczy żona znowu odkryła u niego w komputerze jakieś zasoby tego typu no już od razu skierowano go na tomografię wówczas okazało się, że guz się odnowił dokładnie w tym samym miejscu po usunięciu te skłonności zniknęły no i cała długa debata na temat tego jak właściwie oceniać tego rodzaju sytuacje tego rodzaju okoliczności na ile tu właśnie możemy mówić o odpowiedzialności tego człowieka za to co robił przy założeniu oczywiście, że tutaj no no mamy tutaj to te korelacje, które są bardzo ścisłe nie jesteśmy tego wstanie 100% oczywiście ustalić, ale raczej wszystko wskazuje na to, że faktycznie były to tego typu zjawiska wzajemnie się warunkującej no i teraz pytanie jak to wygląda w tej perspektywie, o której mówi to znaczy czy tutaj można powiedzieć, że leży on miał mniej wolnej woli skoro i tak woli, choć jako takiej nie ma zarazem nie było tego poczucia, że on coś robi niezgodnie ze sobą oznacza on po prostu miał on miał jakąś silną potrzebę gromadzenia tego typu materiału tak jak mamy nie wiem silną potrzebę oglądania meczy np. albo silną potrzebę robienia czegokolwiek innego co nas przyciąga na długo przyciągały akurat rzeczy, które były drastyczne brutalne i wstrętne natomiast na jeśli chodzi o samą jakość tego przyciągania to ona była podobna do do tego jak przyciągają nas również rzeczy, które zupełnie innych rejestrów pochodzą więc, jakby ten przykład jak w tym kontekście, o którym mówimy przeanalizował, jakby go widział no ja tym składzie też od swojej książce wspominamy z tak znany i omawiane realne, że nie można się na niego nie natknąć i no bez wątpienia jest bardzo silny argument prawda na rzecz determinizmu, a jednocześnie odnoszący wszystkie te niebezpieczeństwa czy powiedzmy wątpliwe etycznie kwestii wątpliwości etyczne i prawne jednocześnie, która w, które na klasyczne działanie wiąże z z tym inne co 7 termin zmowy zarzuca, że jeżeli jest to prawda no to takie mają moralności po prostu nie ma prawa jest jakiś jakąś jakimś tylko jakąś absurdalną przemocą tak prawda więc, więc oczywiście ta ostatnia teza jest czymś po prostu musimy wziąć pod uwagę to znaczy możemy wziąć pod uwagę to, że prawo jest po prostu przemocą i jeżeli tak na to dzisiaj nie możemy znieść wszystkich zakazów wszystkich kar wszystkich praw, które jakieś kary przewidują za rzeczy, które uważamy za niedopuszczalne, ale musimy zatem pamiętać o tym, że to niedopuszczalne rzeczy chyba im bardzo niedopuszczalne, tym bardziej tak naprawdę na łosie nie są do końca kwestią czegoś, czego wyboru prawda jej gość Grzegorz w Wolicy na jakieś woli finalnej decyzji, nawet jeżeli ten ktoś może mieć taką sam takie złudzenie akurat w przypadku tego instruktora harcerstwa ta sprawa jest o tyle prosta wystarczyło wyciąć ten ten ten ten głos i dodać, że sprawa dla miejsca jak ten głos wiadomo było jakieś ciało obce prawda, więc w tym sensie jest jasne, że to ciało obce tutaj za ingerowała i w tym sensie, jakby to jest ta okoliczność chyba dla nas to też nie łagodząca prawda, ale cała, kiedy tym ciałem obcym jest coś takiego czegoś nie da gołym okiem namierzyć wyciąć prawda, a też taka możliwość jest prawda też może być także nie ma guza, ale też ma jakieś pragnienia, na którym nie może zapanować po prostu, które są, jakby wydają się tym, czego dokładnie się najbardziej, chociaż na świecie, a przypadkiem zdarza tak czy też okazuje, że to są uprawnienia zgodne z prawem, więc wydaje się, że tutaj właśnie osądzają takie osoby powinniśmy być maksymalnie maksymalnie ostrożni chłodni tak tutaj nie wolno kierować namiętnościami uczuciami pasjami tylko się trzeba być tutaj chłodnym jak Norweg, a nowego w Czechach Norwegowie wiedzą jak kara to znaczy oni wiedzą, że należy generalnie karać łagodnie, ponieważ surowe kary i tak nic nie zmieniają tego nie wnoszą nie zmieniają podmiot podmiot nie zmienia tak łatwo i też ta moralna odpowiedzialność nie jest jakąś taką właśnie fundamentalną zasadniczą jego cechą właściwością, więc w tym sensie właśnie taka taka też nazwijmy to penitencjarna ten pan intencja Arne aspekt tak też jak najbardziej wydaje się tak na jedno ważnie tutaj jedyny wniosek z tego można wyciągnąć jest taki że, że nie ma co wierzyć w surowość kar czy i czy czy, zwłaszcza to, że nasze kary wyrównują jakiś moralny jakąś moralną jakieś moralne zło, która jest w podmiocie od węgla to nie jest żadne moralne zło jak jakiś diabeł jakiś demoniczny tylko po prostu jakieś zaburzenie tak jak dla wiązane pragnienia jak jazda na tu jakaś gruncie rzeczy być może neurologiczne, ale konieczne tylko neurologiczna przypadłość, którą niekoniecznie łatwo jest zlokalizować tak jak w przypadku tego guza ryb stosunkowo duże łatwe do namierzania udało się to ciało obce wyciągnę, ale tutaj nadal jest atak zimy przykład na to ciało tutaj musimy postawić kropkę bardzo cieszą się teraz mam już nam się skończyła przewidziana na tę rozmowę liczba minut i słuszna nie mam innego wyjścia, choć robię to w zasadzie przymus przymuszony okolicznościami, ale wciąż iluzję realnej woli miałbym jakiś wolny wybór dr hab. Jacek Dobrowolski był państwa gościem myślę, że sobie po kontynuujemy za jakiś czas rozmowę, bo dopiero żeśmy na pocięli ten temat jak w każdym razie książka Jacka Dobrowolskiego czy wolna czy Wola jest wolna jest dostępna w księgarniach wyda wydało ją wydawnictwo naukowe Scholar no bardzo serdecznie państwu lekturę tej książki oczywiście polecam tobie Jacku dzięki wielkie za rozmowę ja również serdecznie dziękuję zaproszenie i polecam się zawsze dzieci Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GODZINA FILOZOFÓW

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA