REKLAMA

Niemi świadkowie historii. Kobiety i dzieci w Auschwitz-Birkenau

Gościnnie: Nowa Europa Wschodnia
Data emisji:
2022-12-04 22:00
Czas trwania:
28:47 min.
Udostępnij:

Zofia Stępień-Bator portretowała więźniarki w Auschwitz-Birkenau pokazując je tak, jak wyglądać powinny. Rysunki zwracały godność pozbawionym tożsamości kobietom żyjącym w upodlającym świecie obozu. Dzieci w ogóle w obozach koncentracyjnych miało nie być. Rodzone, często od razu mordowano. Te rejestrowane często czekała śmierć. Część poddano okrutnym eksperymentom. Historyczki z Muzeum Auschwitz-Birkenau opowiadają o losie kobiet i dzieci w obozie.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
pamięta nawet tutaj przy wejściu spotkam jedną z więźniarkami francuską Żydówkę, która właśnie przyszła tutaj, żeby z sobie zobaczyć po tutaj była wtedy jak pracowała w nią pani Teresa Wątor Cichy historyczka z centrum badań państwowego muzeum Auschwitz-Birkenau opowiada o pierwszych kobietach przywiezionych do obozu Auschwitz-Birkenau pierwsze kobiety zostały przewiezione do obozu Auschwitz w marcu czterdziestego drugiego roku dokładnie zostały zarejestrowane 26marca Rozwiń » pierwsza grupa 999 więźniarek została przewieziona rano były to więźniarki Ravensbrück, które zostały przeniesione na kości 1100 drugiego tego samego dnia po południu przewieziono 999 nowych taka sama Litwa Żydówek z Popradu i one tworzyły tworzyły ten obóz, o ile więźniarki te przywiezione z Ravensbrück miały za zadanie tworzenie struktury obozowej kojarzy się znały o tyle więźniarki Słowaczki jako pierwsze grupy no tworzyły grupy robocze co ciekawe te pierwsze żydowskie transport przewożony do to Auschwitz nie były poddawane selekcji i właściwie dopiero w lipcu czterdziestego drugiego roku przeprowadzano regularne selekcję wśród Żydów w związku z tym więźniarki z tego transportu wszystkie zostały zarejestrowane w obozie, a kolejne przywieziony więźniarki to były Polki z więzienia w Tarnowie z Krakowa zaczęto przewozić również Żydówki francuskie szacuje, że około 17 000 więźniarek osadzono tutaj na terenie obozu Auschwitz właśnie w tym okresie od marca końca marca do początku sierpnia czterdziestego drugiego roku, kiedy zdecydowano się na przeniesienie więźniarek do Birkenau, gdzie ten odcinek dla nich tzw. frazę lager został wybudowany z kilkoma więźniarka właśnie z tego transportu Słowackiego z tego transportu żydowskiego rozmawiałam z 1 nawet spisywał mam bardzo obszerną relację i jej charakterystyka tego ZES tego transportu była taka, że byłyśmy wszystkie bardzo młode nastolatki wręcz, które no nie miały ani takiego doświadczenia, jeżeli chodzi o wykonywanie nawet takich różnych rzeczy związanych z pracami domowymi, a już w ogóle, jeżeli chodzi o umiejętność radzenia sobie jakiś takich sytuacji, kiedy musi miały dokonywać jakichś wyborów w związku z tym mówią, że zawsze stałyśmy razem trzymaliśmy się razem, żeby 12 wspierała 12 mogła pomóc i właśnie ten początek ich bycia w obozie jest taki, ale dosyć chaotyczny też i taki trudny dla administracji obozu, ponieważ tak naprawdę nie było dla nich takiej pracy ta sytuacja się troszkę zmieniła właśnie wtedy, kiedy zostały przeniesione do Birkenau, gdzie był ogromny plac budowy, więc tam już komanda roboczy niektóre pozostawały obok się głównie, zajmując się właśnie transportem materiału budowlanego różnymi pracami ziemnymi bądź więźniarki były wyprowadzane na zewnątrz do gospodarstw do gospodarstw rolnych gospodarka jest oczywiście od razu starano się wyodrębnić więźniarki, które miały doświadczenie w pracy biurowej pani aż administracja w obozie była niebywale rozbudowana, a zwróćmy uwagę na to, że my mówimy o społeczeństwie polskim społeczeństwie Europy początku ubiegłego stulecia, gdzie większość krajów europejskich nawet Europie zachodniej ten wzór rodziny funkcjonował na tej zasadzie, że większość kobiet zajmowała się prowadzeniem domu zajmowała się opieką nad dziećmi w związku z tym wykształcenie jako takie posiadała naprawdę niewielka grupa i to właśnie w tej dokumentacji widać z tych pierwszych grup również w od od odłączono umieszczano w oddzielnej grupie kobiety, które miały wykształcenie medyczne pielęgniarki lekarki również przewożono IT więźniarki były kierowane właśnie do szpitala obozowego kobiety przeniesione z Auschwitz zdobi kanału znalazły się w strasznej sytuacji nawet jak na warunki obozu koncentracyjnego kobiety osadzane w obozie się bardzo szybko ulegały zmianom właśnie w kontekście takiej fizyczności już podczas rejestracji, bo się większości z nich traciła włos głosy były Golan, czyli coś co jest takim elementem piękna troski i rozpoznania dla kobiety z nie było obecne i 5 marki mówią, że stały w grupie jako koleżanki, które znały się od wielu lat nagle nie mogły siebie rozpoznać nawzajem, ponieważ brak włosów czyni z nich po prostu zupełnie inną osobę, a praca, bo się ponad siły te minimalne ilości wyżywienia powodowały, że traciły wagę traciły ich skóra brak możliwości i ust urządzeń sanitarnych, czyli mecz się również powodowały, że skóra stawała się po prostu taka szara szorstka kolejnym elementem, w którym bardzo no death niepokoju więźniarki były zmiany związane z fizjologią zatrzymywanie się menstruacji właśnie z powodu utraty wagi z powodu strachu z powodu tych, a więc tych traumatycznych przeżyć, przez które przechodziły, których były świadkami, bo trzeba powiedzieć, że kolejne selekcje rampy na rampie wykładowczyni były widziane przez więźniarki jeśli nie były widziane to oni się mówiło to też rodzi strach poza tym selekcji przeprowadzano również w obozie i toteż był element strat mówiąc w ogóle o takiej fizyczności o kwestiach bytowych oboje się ten taki najważniejszy problem, na które wszystkie więźniarki wskazują też brak podstawowych urządzeń sanitarnych brak wody Wilka na brak możliwości mycia się to powoduje, że w tym wielkim tłumie kobiet przywiezionych w sierpniu to jest już prawie 40 000 kobiet tylko na tym odcinku Franz Lackner i więźniowie charakteryzowali ten obóz kobiety kobiece jako niesamowicie wręcz używali tego słowa cuchnący no właśnie z z powodu braków toalet te pierwsze toalety jak więźniarki wspominają to były po prostu doły wykopane, gdzie za montowana była taka deska taka rzecz no i w ten sposób potrzeby fizjologiczne więźniarki załatwiały przy deszczu przy błocie ślizgały się padały do tych do tych grobów z nieczystościami no okropne sceny ta sytuacja w czasie zmieniać w momencie, kiedy te buda wybuchają c epidemię zaczęły zagrażać również załodze obozowej tyfus czy malaria to są choroby, które się bardzo szybko rozprzestrzeniają i nawet lekarzu obozowi lekarze SS musieli być odsuwani od obowiązków, ponieważ po prostu chorowali na torowy w związku z tym dosyć szybko grupa mężczyzn z lekarzem doktorem zubożeniem została przesłana została wysłana do obozu Birkenau, aby właśnie taką wstępną kanalizację tam budować kanalizację 1 sprawą chore więźniarki drugą sprawą w związku z tym pierwszą rzeczą, którą się zajęli to właśnie oddzielenie chorych więźniarek od zdrowych i stopniowa budowa urządzeń sanitarnych jeszcze inną sprawą było to, że ubrania, które więźniarki dostawały, czyli pasiaki obozowe one one nie były brane one były jedynie dezynfekowane od czasu do czasu jak wspomniałam z po pewnym okresie stopniowo urządzenia sanitarne, czyli Zana tam Che była m.in. Łaźnia była udostępniana, ale znowu nie wszystkim więźniarką tylko tym, który pracował w biurach obozowych, które pracowały w kuchni magazynach przy sortowaniu odzieży, czyli wszystkich tych, które miały styczności z załogą no i też obawy, że ten te choroby mogą się dziś poza obóz przedrzeć z tamy twarze niektórych pojedynczych więźniarek, o czym opowiada Agnieszka Sieradzka historyczka sztuki kuratorka zbiorów artystycznych muzeum Auschwitz-Birkenau zachowała się niewiele rysunków wykonanych w obozie przez kobiety przypuszczalnie, dlatego że większość więźniarek przebywała w skrajnie trudnych warunkach obozowych na terenie obozu Birkenau i wykonują ciężką pracę fizyczną i szybciej niż mężczyźni traciła siły mniejsze szansę było na znalezienie niezbędnych materiałów do tworzenia tam w obozie Birkenau niż w Auschwitz 1 dlatego tym cenniejsze jest kilkanaście portretów autorstwa więźniarki obozu Birkenau Zofii Stępień Bator, które przechowywane są obecnie w zbiorach muzeum kobiety więźniarki obozu Birkenau nie wyglądają na tych portretach jak więźniarki obozu koncentracyjnego każda z portretowanych kobiet ma długie włosy makijaż elegancką sukienkę ten proces realizacji to oczywiście celowy zabieg autorki tych portretów, która chciała w ten sposób wprowadzić się jak sama mówiła odrobinę piękna do tego szarego brudnego brzydkiego smutnego świata obozowe jako Zofia zaczęła malować w szpitalu, dokąd trafiła zapaleniem płuc wkrótce potem zachorowała na tyfus spędziła w tym szpitalu wiele miesięcy i kiedy powoli wraca do zdrowia zaczęła rysować się pierwsze portrety towarzyszek niedoli, a w zdobyciu papieru i ołówka pomogła jej pielęgniarka, która się nią opiekowała i dostrzegła jej talent i wieść o tym, że w szpitalu jest malarka portret Ciska rozniosła się bardzo szybko i niebawem Zofia miała mnóstwo zamówień na portrety większość z tych rysunków rozdała portretowanych ocalało niewiele, bo kilkanaście głównie te, które wniosła obozu jej obozowa przyjaciółka Maria Śliż pracująca w ogrodzie jednego z esesmanów i tam w tym ogrodzie ona kontaktowała się nielegalni ze swą siostrą przebywającą na wolności i przekazywała przez nią różne dokumenty i na zewnątrz obozu także od dostawała od niej potrzebne produkty i właśnie tą drogą Maria przekazała również siostrze ocalałe portrety i te wyjątkowe portrety, mimo że nie pokazują w jakim złym stanie fizycznym znajdowały się kobiety w obozie Birkenau, bo tak jak pisała później we wspomnieniach Zosia Stępień Bator prawie wszystkie kobiety miały owrzodzenia krzyżaki ropiejące rany i ona starała się to wszystko jakoś upiększyć byłyby też również sprawić im przyjemność, a one wszystkie marzyły, żeby znów wyglądać pięknie zadbanie, żeby znowu być być Sowa obóz odebrał im wszystko tak odebrał im imię nazwisko przydomek zdrobnienie dokumenty osobiste człowiek w obozie dostawał pasiak i numer obozowy i ten numer miał zapamiętać miał natychmiast na niego reagować i miał stać się numerem, a brzydki śmierdzący zawsze one sztywne pasiak miał ten stan przypieczętować, a na koniec golonek kobietom włosy by jeszcze bardziej upokorzyć i pozbawić resztek kobiecości indywidualności dlatego Zofia swych portretach przywracała kobietom nie tylko włosy, ale również urodę, a przede wszystkim godność ludzką i dawała setką więźniarek obozu Birkenau proszące ją portret nadzieję, że my, że poza tym marazmem i brudem obozowego świata jest jeszcze coś więcej na wsi bardzo skromna osoba była też ma przyjaciółką wyjątkowym człowiekiem ona właśnie mi opowiadała jak być kobieta w obozie i niedawno też wyszły wspomnienia zatytułowane przeżyłam wydane przez wnuka, które są właśnie wyjątkowym zapisem losu kobiety w obozie koncentracyjnym w obozach koncentracyjnych także w Auschwitz funkcjonowały domy publiczne, które miały motywować mężczyzn do pracy kwestia domu publicznego nazwanego Pusan szczególnie została zachowała się w pamięć więźniów mężczyzn i z tego względu, że wstęp do do niego właśnie mieli więźniowie głównie funkcyjni i była to nagroda było to na podstawie specjalnych bonów, które otrzymywali oni w taki system nagradzania wieszczów został wprowadzony w wielu obozach koncentracyjnych także Auschwitz nie jest tutaj absolutnie żadnym wyjątkiem po prostu zarząd obozów postanowił, że może w ten sposób zmotywować więźniów to do lepszej pracy organizacja domu publicznego była powinniśmy powierzona no właśnie więźniarką i zrodziła duży taki niepokój w różnych miejscach w obozie kobiecym jedna z więźniarek opowiada się któregoś dnia właśnie przyszła blokowa powiedziała wręcz, że potrzebują więźniarek do puchu i będzie lepsza praca z wyżywieniem, które chcą się zgłosić mogą mogą się zgłosić do niej po prostu Jana, słysząc ten wyraz pół skończyła sobie z pierzem, a ponieważ no coś takiego widziała jak się pierze rwie i robi robi kok kołdry poduszki poza tym czasem faktycznie musi być ciepło musi być czysto, bo to pierwsza musi być czyste czy pan zupełnie o to chodzi pewnie potrzeba gdzieś tam takich kołder no jest podniosła rękę w tym momencie jej sąsiadki koleżanki zabrały tą rękę w dół, a więc ona taka troszeczkę zawiedziona, dlaczego one tutaj ją tak powstrzymują, ale przy dobra praca będzie no, więc one znowu ją ręka w dół i do tyłu więźniarki, które zgłosiły się do tych do dopływu umieszczone były właśnie tutaj na terenie obozu Auschwitz obozu męskiego w dom publiczny został założony w bloku, który znajdował się tuż przy bramie wejściowej specjalnie pewne części prze aranżowane tak, żeby te warunki spełniały oczekiwania pokoje, w których były były trochę lepiej wyposażone są tożsame więźniarki musiały być poddane badaniom tak jak wspomniałam tę epidemię tutaj były właśnie ciągłe w związku z tym, aby mieć pewność, że nie chorują na tyfus na inne choroby takie badania wykonywano mężczyźni, którzy w pracy zostali uznani SA bardzo efektywnych otrzymywali właśnie bony i na ich podstawie mogli zgłosić się właśnie do Popów niewielu więźniów opowiada opowiadało o wizytach w pół 21 więzień np. mówił, że kiedy dostał ten ten bon zdecydował się pójść był młodym człowiekiem dwudziestoletnim czy dwudziestoparoletni im i po prostu czuł się w tym obozie tak bez będąc już tyle lat taki przygnębiony i to powiedział wręcz, że po prostu chciał, żeby się do kogoś przytulić do obozu Auschwitz-Birkenau trafiały także dzieci, o czym mówi Teresa Wątor ci dzieci nie miały być więźniami obozów koncentracyjnych, jeżeli popatrzymy na tą pierwotną myśl ideę natomiast ich już właściwie od początku okazywało się, że te zasady były były nieprzestrzegane w przypadku Auschwitz pierwsze dzieci, które były tutaj przywiezione to były nastolatki związane z działalnością organizacji konspiracyjnych byli traktowani podobnie jak dorośli rejestrowanie otrzymywali numery obozowe i byli kierowani do do pracy pierwsza większa grupa dzieci zarejestrowanych w obozie to właśnie dzieci z Zamojszczyzny większość z tych dzieci nie przeżyła obozu z no właśnie na warunki na głód NATO wycięcia mającą pracę w bardzo duże dzieci przewożonych było w transportach żydowskich i na ogół dzieci były kierowane do komór gazowych, ale zdarzało się, że lekarz na rampie nawet i czternastą piętnasta nawet młodszy trzynastoletni dzieci uznawał za zdolne do pracy, bo sieć przypomina mi się tutaj relacja przywiezionej z Francji Idy i grynszpan, która najjaśniej taka nieduża dziewczynka została skierowana do obozu też nie bardzo rozumiejąc co tak się do końca nie dzieje co się stało z tymi wszystkimi, którzy byli właśnie w tej drugiej grupie dzieci były również przywożone w duża liczba z powstańczej Warszawy od dwunastego właściwie sierpnia czterdziestego czwartego roku znowu nie nie całe rodziny, bo ojców było stosunkowo mało, ale większość z tych 12 000 warszawiaków to były właśnie kobiety i dzieci ich sytuacja była troszeczkę inna mianowicie oni traktowani byli oboje się jako internowany, czyli od razu nie wydawano im numerów obozowych o ich losie jeszcze miano zdecydować później wielu było wciągane do ewidencji, ale np. nie byli nie byli taty tatuowanie bardzo duża liczba dzieci została osadzona w obozie dla Romów znowu ta sama zasada całe rodziny w przewożonym tutaj nie poddawane selekcji z rampy załadowcze jej wprowadzone wprost do sektora w Birkenau, gdzie byli umieszczeni dzieci, które w, których los był tragiczny, ponieważ właśnie te warunki bytowe biurka na katastrofalny w pierwszym rzędzie dotknęły właśnie Romów oni byli tam umieszczeni jako pierwsi na tym odcinku stąd niesamowity głód i choroby dzieci również stały się obiektem zainteresowań lekarzy niemieckich niektórzy z nich prowadzili już przed wojną różnego rodzaju badania i tutaj fakt przywiezienia jedno miejsce takiej dużej grupy różnych ludzi z różnych części Europy dawał możliwości rozszerzenia przykładem takiego lekarza jest dr Josef Mengele, który pracował w Instytucie higieny rasowej w Berlinie i tam kierownik tego Instytutu uważał się najlepszym przykładem do analizy właśnie pewnych cech związanych z charakterystyką pewnych ras bądź też psy kwestiom przenoszenia pewnych chorób dziedziczenia pewnych chorób są przypadki bliźniąt i trojaczków właśnie, kiedy ten obóz dla Romów został założony w zbiórkę znał w styczniu czterdziestego trzeciego roku kilka miesięcy później lekarzem tego obozu, czyli lager Artem został Josef Mengele no właśnie pierwsze osoby pierwszych 5, która w, które wybrał swoich eksperymentów były były dzieci bliźnięta trojaczki, ale nie tylko również starsze chodziło też różną grupę wiekową na terenie tego obozu wybuchła bardzo niespotykana choroba zwana Zgorzelec policzka i na tę chorobę zapadały dzieci dzieci właśnie romskim ona się zaczynała od takiej dużej rany na policzku na twarzy później miesięcy politykowi by zaczyna zanikać tarana była coraz większa dzicz wyglądały, jakby miały po prostu taką dziurę w twarzy rana bardzo bolesna różne wydzieliny się z tej rany również wydzielały ropa i no właśnie dr Mengele wybrał grupę takich dzieci, które zaczęły być w pierwszym rzędzie trochę lepiej odżywiane również dzieci zaczęto myć tak jak powinno się podstawowe zasady higieny zachowywać zauważono, że literalne zaczynają się zamykać one on się nie goją całkowicie, ale zaczynają się zamykać no ale była to pewna wiedza, którą już na ten temat stabilni i no i dzieci zostały zamordowane podobnie zresztą jak dzieci bliźnięta trojaczki, gdzie tym ostatnim etapem eksperymentu były właśnie MO była sekcja zwłok niektórzy lekarze w ogóle tutaj nie przyjeżdżali też wykorzystywali dzieci z tą przykładem takiego lekarza jest Kurt Hans Mayer, który chciał swoją karierę w dziedzinie pulmonologii jakoś bardzo rozproszeni dzicz i eksperymentowanie na dzieciach było w przypadku gruźlicy było w tym czasie nieznany był wielu lekarzy zajmowało się gruźlicą w kontekście dorosłych i wykorzenienia, wykorzystując swoje możliwości swoje koneksje doprowadził do brania grupy dzieci 10 chłopców 10 dziewczynek w wieku od 6 do dziś do 12 lat były to dzieci żydowskie z właśnie całej okupowanej Europy dzieciom tym wstrzykiwano różnego rodzaju bakterie gruźlicy gruźlicę, badając reakcję chodziło o możliwość leczenia np. grozić gruźlicy skóry jak jakimś inną odmianą gruźlicy czy czy gruźlicy płuc w badania nie zostały tutaj za zakończone, ponieważ już zbliżał się front związku z tym w listopadzie czterdziestego czwartego roku cała grupa razem, z czym więźniarkami, które były pielęgniarkami zajmował się tymi dziećmi oraz więźniami lekarzami zostały przeniesione do mojej gamy i tam w kwietniu czterdziestego piątego roku, kiedy zbliżał się front zbliżał się Brytyjczycy Brytyjczycy cała ta grupa została zamordowana w podziemiach szkoły na przedmieściach Hamburga i dzieci zostały powieszone na instalacji grzewczej, a ciała zostały prawdopodobnie spala co do zasady obóz Auschwitz-Birkenau był piekłem na ziemi dla każdego więźnia, który trafił, niemniej trudno odnieść wrażenia, że sytuacja kobiet dzieci była szczególnie trudna, nic więc dziwnego, że przynajmniej na portretach więźniarki usiłowały zachować, a może obronić swoje człowieczeństwo w tej sytuacji każdy z zachowanych portretów można traktować jako heroiczny indywidualny gest por Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE: NOWA EUROPA WSCHODNIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA