REKLAMA

"Dwa życia Yana. Historia Jana Majznera-Michalskiego"

OFF Czarek
Data emisji:
2022-12-27 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
26:37 min.
Udostępnij:

POLECAMY KSIĄŻKI

Dwa życia Yana Historia Jana Majznera-Michalskiego
Aleksandra Pluta

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
zaraz Szanowni Państwo próba przerzucenia mostu właśnie próba pomocy został przerzucony ale, ale w programie pomiędzy świętym miastem Częstochową, a Brazylią państwa moim gościem jest pani Aleksandra Pluta dzień dobry witam dzień dobry bardzo miła w wydawnictwo znak wydało książkę pani autorstwa zatytułowaną 2 życia Jana historia Jana Meyera Michalskiego no i to jest 1 osoba, ale właśnie 22 życia 2 życiorysy pierwszy życiorys to jest życie związany z polską i Rozwiń » Częstochową na początku na drugi życiorys to życiorys brazylijski i rozumiem, że pewnie pani tak jak jest spora część naszych słuchaczek słuchaczy nie zawsze miała świadomość Polaka, ale też Żydach, którzy zrobił fascynującą karierę jeśli tak można powiedzieć w świecie teatru w Brazylii tak książka została wydana przez wydawnictwo posłowie historię Jana Michalskiego rzeczywiście tym poznałam całkiem niedawno kilka lat temu, kiedy mieszkałam w Brazylii mieszkałem tam przez ostatnie 10 lat i tam od lat zajmowałem się badaniami na temat na temat polskiej emigracji nie tylko do Brazylii, ale również do innych krajów Ameryki Łacińskiej i historie ten Andy dotyczyły zarówno polskich imigrantów jak i żydowskich imigrantów z terenu Polski zależy, o którym okresie mówimy, bo wiadomo, jeżeli mówimy tej migracji jeszcze przed 1918 rokiem to wiadomo to Polski wtedy nie było i możemy mówić wtedy o tej emigracji z terenów dzisiejszej Polski tam Galicji tak dalej jednak właśnie z bohaterów mojej ostatniej książki jest to szósta publikacja wszystkie poprzednie również były skupione na takich najciekawszych osobistościami latynoamerykańskiej kultury sztuki osobach, które urodziły się w Polsce i które z powodu drugiej wojny światowej znalazły się jako uchodźcy najpierw właśnie mając taki status uchodźcy znalazły się czy to w Brazylii czy Chile czy w innych krajach Ameryki Łacińskiej Jan Michalski jest taką postacią jest jedną z najbardziej takich barwnych postaci w historii teatru brazylijskiego drugiej połowy dwudziestego wieku stał się w czasach dyktatury wojskowej w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych na początku lat osiemdziesiątych najważniejszym komentatorem życia teatralnego w Rio de Janeiro i wielu Brazylijczyków mówiła mi, że był on swego rodzaju nauczycielem przewodnikiem osobą, która wprowadziła Brazylijczyków i uświadomiła im pewne aspekty teatru brazylijskiego uświadomiła im jak ważne jak ważne jest to element kultury jak bardzo społeczeństwo brazylijskie mogło się akurat właśnie w teatrze przeglądać jak w lustrze fascynujące w tej historii jest jak blisko była pani źródła wiadomości jeśli tak można powiedzieć i trochę to była taka, żeby z wyspy przypadkowe spotkanie przypadkowe przekazanie kontaktu, które doprowadziło panią do całej masy dokumentów listów publikacji, ale też ludzi, którzy byli właśnie wokół Jana Meissner Michalskiego w dokładnie największym takim odkryciem w moim przekonaniu jest to odkrycie pliku listów około 3040 listów, które były pisane przez rodzinę głównie przez matkę przez babcie Jana Meissner Michalskiego w czasach, kiedy przebywały one na terenie getta częstochowskiego ten w latach czterdziestych i wysyłały one listy, które opisywały rzeczywistość ich zmagania z rzeczywistością pracą z opisywały w tych listach również to jak dorastał wówczas 9 dziesięcioletni Janek i listy te były wysyłane do ich krewnych, którzy na samym początku wojny również dodam tylko to jest również rodzina żydowska, która wcześniej przed wojną mieszkał również w Częstochowie i na samym początku wojny udało im się uciec do Szwajcarii mieli kontakty znali ambasadora Szwajcarii mieli również paszporty szwajcarskie co ułatwiło im tę ucieczkę z Polski i we wrześniu 3009. roku ta część rodziny Jana Michalskiego trafiła do Schwarz Ali wtedy matka tak jak już miałam babcia i sam Janek dziesięcioletni wówczas pisali po prostu listy opisując, opisując swoim krewnym ich ich życiowe perypetie nie tu, który nie należały nawet na zapewne do najłatwiejszych były to dosyć tragiczne sytuacje w listach tych rzeczywiście są opisane wszelkie szczegóły np. na temat tego jak rodzina ze Szwajcarii wysyłała paczki żywnościowe w tych paczkach były figi rodzynki miód czekolady owo Martina i inne jakieś takie produkty spożywcze, które umożliwiły właśnie rodzinie Jana Meissner Michalskiego przeżycie podczas tych najcięższych lat miesięcy jeszcze przed likwidacją getta, która nastąpiła we wrześniu czterdziestego drugiego roku, więc wydaje się, że to odkrycie mogłabym nazwać takim najbardziej cennym, ponieważ jest to materia naprawdę unikatowy i to jak jak trafiłam na te listy to też dosyć ciekawa historia najpierw ogólnie zaczęło zależeć na tym, żeby zdobyć kontakt do wdowy po Janie Michalskim dodam tylko, że może takie ważne informacje Michalski urodził się w 1931 roku w Częstochowie do Brazylii ze zdrową czterdziestym ósmym mając lat 17 w towarzystwie swoich dalszych swojego wujostwa z, a zmarł w 191990 tym roku w Rio de Janeiro, czyli 30 lat minęło, odkąd Jan Michalski zmarł ja dowiedziałam się na jego temat oczom szkodzą w ten sposób, że było związane z pracą nad moją poprzednią książką również książką biograficzną również dotykającą podobnej tematyki związanej była to biografia Zbigniewa Ziembińskiego aktora reżysera teatralnego, który również w okolicznościach drugiej wojny światowej uciekł z Polski we wrześniu 3009. roku i Wej wyemigrował do Brazylii tam się stało jednym z symboli teatru brazylijskiego jednym z najważniejszych aktorów reżyserów z, odmawiając tego się współczesnego teatru brazylijskiego i pracując nad tą książką to było kilka lat temu ja, chcąc nie, chcąc trafiła na inną biografię właśnie też tego Zbigniewa Ziembińskiego napisaną przez Jana Michalskiego, bo Jan Michalski oprócz tego, że był jednym z najważniejszych krytyków teatralnych recenzentem intelektualistą publikującym wiele wiele tekstów napisał również parę książek w tym i biografii Zbigniewa Ziembińskiego, więc ja kilka lat temu, kiedy pracował nad biografią Zbigniewa Ziembińskiego pewien sposób powieliła tę ścieżkę Jana Michalskiego w tej kwestii również na samego biografie wpływają napisami myślą o czytelniku polskim, zważywszy na to, że Jan Michalski napisał biografię Zbigniewa Ziembińskiego po portugalsku dostępną jedynie na terenie Brazylii i w ten sposób Jan Michalski pojawił się pierwszy raz pierwszy raz usłyszałem pomyślałem sobie już to za ciekawy zbieg okoliczności, ponieważ jest on kolejną postacią tej grupie wielu intelektualistów artystów polskiego pochodzenia w Ameryce Łacińskiej, który pojawił się właśnie taki sposób, który zwrócił moją uwagę właśnie ze względu na swój żydowski rodowód ze względu na tę historię, która na początku była owiana wielką tajemnicą bo kiedy zaczęłam w ogóle interesować historią Jana Michalskiego nikt nie potrafił odpowiedzieć właśnie na pytanie, jakie były jego losy przedwojenne co co spowodowało, że znalazł się w Brazylii w jaki sposób przeżył wojnę i było wiele takich znaków zapytania historia nie była znana w Polsce oczywiście, bo w Polsce wiadomo, że Jan Michalski z postacią nieznaną natomiast nawet w Brazylii, gdzie jest on osobą jak najbardziej rozpoznawalną i szanowaną przede wszystkim środowisku teatralnym niewiele osób potrafiło udzielić informacji właśnie na temat jego historii życiowej, a było to jednak, zważywszy na jego żydowskie pochodzenie na rock, w którym się urodził 3001. Częstochowa wszystkie te informacje takie twarde informacje, które miałam te wskazywały na na jakąś tam tajemnice w jaki sposób on, a ten udało mu się przeżyć w jaki sposób udało się opuścić Polskę i zaczęłam zagłębiać w ten temat najpierw starałam się długo do skontaktować z wdową po Janie Michalski zajął mi to 2 lata aż w końcu po tych 2 latach otrzymamy odpowiedź nawiązałam kontakt z budową, których nazwa mariażu ze Michalski i mariażu ze zaczęła powoli wprowadzać mnie jest tai pewne no w większe szczegóły na temat na temat jego życiorysu natomiast co jest ciekawy to, że sama mariażu ze niewiele też wiedziała na ten temat była taka pierwsza wersja okrojona historia Jana Michalskiego, która przedstawiała się mniej więcej w ten sposób już Jan Michalski wówczas jak Meissner, bo to jest jego prawdziwe imię nazwisko urodził się jego matka nazywać woła się Stefania Meisner jego ojciec nazwał się Herman Meissner i kiedy Janek miał je 8 lat wybuchła wojna cała jego rodzina dostała się kilka lat później znalazła się w getcie częstochowskim i jedyna wersja, którą miał na początku samym została przedstawiona przez mariażu ze była następująca znalazło się pewna znajoma rodziny ani Stefania pani Weronika batalia o katoliczka, która była na tyle zaprzyjaźniona z rodzicami Jana, że udało mi się załatwić papiery fałszywe aryjskie dokumenty na nazwisko Jan maj Jan Michalski z fałszywą datą urodzenia 8 nazwiskiem oczywiście, która pomogłaby mu przedostać się wydostać się z getta przejść na aryjską stronę i pani Weronika Warszawie mogła go uratować przy pojechać do Warszawy i to, że to tutaj mieszka zawiesimy tę historię powrócimy po informacjach Radia TOK FM informacja o 1122 życia Jana historia Jana Wagnera czy Jana Michalskiego książka ukazała się nakładem wydawnictwa żywo słowie, a pani dr Aleksandra Pluta jest autorką wrócimy po informacjach pani dr Aleksandra Pluta autorka m.in. książki 2 życia Jana historia Jana ma NRA Michalskiego jest państwa moim gościem książka ukazała się nakładem wydawnictwa żywo słowie i od historii rozmawiamy co ciekawe Szanowni Państwo, jeżeli ktoś by zastanawia się jak zostać najbardziej znanym krytykiem recenzentem teatralnym to pewnie z się, że w 1 ze sposobów jest to, żeby nasza dobra znajoma wyjechała na rok do Europy i w czy może Otóż jest to na naszych nie wie jak to się ustosunkować do tego dlatego trafiająca FSC historia w pisze pani o tym, że pani Barbara heliodor, która była o o uznawana za jedną z liderek procesu modernizacji kraju w teatralnej w Rio wyjeżdżała na rok i zwróciła się do Jana z prośbą, żeby ją zastępował no chyba jednym z najbardziej poczytnych pism, więc tym sposobem można powiedzieć Jan miał szansę rozwinąć swój talent być docenionym przez dużo szerszą widownię dokładnie dokładnie taka była sytuacja właśnie Jan Michalski po tym, jak ocalał jeszcze wrócę troszeczkę na karę dosłownie parę minut do tej historii jak on od jak udało mu się przeżyć tę wojnę zaraz przejdziemy właśnie do tego do rozpoczęcia jego kariery w Brazylii, bo ona jest rzeczywiście tak samo jak poprzednie wydarzenia biegu w jego życiu bardzo ciekawa przede wszystkim historia jeszcze dotycząca jego ocalenia z getta wyglądała w ten sposób, że tak kobieta przy przyszła przy przy udało jej się uratować Janka z getta wyciągnąć go z getta już czekał w jakimś tam domu znajomych ten ona przejęła przekazałam mu dokumenty aryjskie fałszywe dokumenty i przywiozła ze sobą do Warszawy dzień później miała ona przy zabrać również jego rodziców natomiast co się okazało dzień później getto zostało zamknięte jego rodzice trafili do obozu koncentracyjnego w Treblince cała rodzina Jana Michalskiego Jan maj z NRA zginęła w obozie koncentracyjnym w Treblince tylko jemu dziesięcioletnim chłopcu wówczas udało się przeżyć był ukrywany w różnych domach był ukrywany również w kościołach był używany u ukrywany również w domach prywatnych krewnych znajomych nieznajomych musiał kłamać przez ten czas re o ostatnie lata wojny służył tam się jako ministrant nawet nikt nie mógł oczywiście dowiedzieć o jego żydowskim pochodzeniu od ocalał następnie po jak skończyła się tylko wojna trafił do tych swoich krewnych Schweitzer-li tam zaczął chodzić również te szkoły średniej jest w Zurychu i w czterdziestym ósmym przyjechał do Brazylii teraz zaczyna się ten brazylijski rozdział, o którym pan wspomniał, ale jest, zanim został zaproszony przez przypadek może albo nie sądzę, żeby to był taki przypadek, bo miał dużo nas tak powiem duże swoich własnych zalet na tyle umożliwiających mu podjęcie się tego wyzwania, jakim było objęcie głównej rubryki rubryki teatralnej w najważniejszej Gazecie brazylijskiej wydawanej w Rio de Janeiro Gazeta no właśnie Journal od Brazylii i tam rzeczywiście dopiero kilkanaście lat po przybyciu do Rio do Rio de Janeiro przybył w czterdziestym ósmym, a rubrykę teatralną zaczął prowadzić w roku sześćdziesiątym trzecim mając 32 lata i rzeczywiście był takim najważniejszym obserwatorem sceny teatralnej brazylijskiej sceny teatralnej warto dodać rozwija rzeczywiście przy ogromnym krajem, ale życie teatralne skoncentrowane jest głównie w tych 2 miastach Rio de Janeiro, które wówczas było jeszcze stolicą i Sao Paulo i Jan Michalski poprzedni jeszcze zanim objął stanowisko, dzięki któremu rzeczywiście wybił się i zyskał największy rozgłos, bo wówczas jednak to były trzeba zwrócić uwagę na specyfikę tamtego okresu były lata sześćdziesiąte siedemdziesiąte początek lat osiemdziesiątych, kiedy jeszcze rasa drukowana to było główne źródło informacji dla obywateli, więc rzeczywiście pojawiają się takie świadectwa na temat pracy Jana Michalskiego mówiące o tym, że on tworzył informował on kształtował świadomość Brazylijczyków nie tylko w tematyce teatru, ale ogólnie ich ze względu na to, że zwraca uwagę również na społeczny aspekt spektakli na polityczny aspekt spektakli co jest bardzo ważne, bo pisał on jego okręg działa najważniejsze działalności teatralnej przypadł właśnie na okres dyktatury wojskowej okres bardzo gorący ze względu na polityczne uwarunkowanie w tym momencie i z, komentując spektakle jest w pewien sposób można powiedzieć była również komentatorem najważniejszych wydarzeń politycznych w tamtym czasie wiele osób mówi współczesnych Brazylijczyków mówi, że on odpowiedzialny za stworzenie pewnej go rodzaju świadomości politycznej społecznej nie tylko artystyczne i teatralnej wśród całego pokolenia Brazylijczyków ma oczywiście PiS tego typu historiach nie można uciec od Mrożka Grotowskiego tak najjaśniejszy może jeszcze takie oprócz wspomnianych listów, o których mówiłam listów wysyłanych na przełomie 2 lat z getta częstochowskiego, które udało się odkryć w stolicy Brass, czyli Brazylii Brasilii były one znajdowały się one na strychu pewnego krewnego Jana Michalskiego, który nawet nie miał świadomości tego co było napisane w tych listach, więc to wydaje się takim pierwszym odkryciem najważniejszym natomiast, nawiązując teraz do pana pytania, jeżeli chodzi o Mrożka Grotowskiego drugim jednym z ważniejszych odkryć, które wypłynęły właśnie na na kanwie prac nad tą książką, bo z by było związane to było było związane z sen odkryciem sztuk Mrożka, które były wystawiane właśnie w czasach dyktatury wojskowej w Brazylii był to temat mojej pracy doktorskiej, którą obroniłam kilka lat temu na na Uniwersytecie w Brasilii i właśnie dzięki pracy krytycznej Jana Michalskiego, który w tamtych czas na na na tamten czas właśnie przypadał okres jego największej aktywności zawodowej, czyli najwięcej w tym czasie pisał i recenzji wywiadów z artystami i tekstów krytycznych, iż bardzo dużą czasu i uwagi poświęcił właśnie swojemu rodakowi Sławomirowi Brożkowi, który w latach siedemdziesiątych, którego sztuki w latach siedemdziesiątych były o dziwo, bardzo popularny w Brazylii to jest też dosyć takie wydaje mi się temat, który nie jest dosyć często poruszany ani, o którym się zbyt wiele w Polsce nie mówi ani nie komentuję, ponieważ wydaje się, że są to materiały, które wypłynęły troszeczkę akurat ciągu tych ostatnich lat, kiedy badałem ten temat na potrzeby mojej pracy i rzeczywiście to co jeszcze okaże, że sztuki Sławomira Mrożka były niezwykle politycznie i interpretowany w Brazylii one już taka sztuka jak tango Mrożka z Brazylii była interpretowana jako sztuka opowiadająca o bardzo zagmatwane i skomplikowanej sytuacji politycznej, która dotknęła Brazylię właśnie w tym tych 2 dekadach dyktatury wojskowej, czyli wszystko to, o czym pisał Mrożek tango na tyle było uniwersalne miały na tyle uniwersalny znaczenie, że mogą być zostać doskonali zaadoptowany i zinterpretowany wg klucza polityki brazylijski to jest też bardzo ciekawe, iż rzeczywiście druga postać historii teatru polskiego oprócz Mrożka, która również przewijała się w przepisie biograf Jana Michalskiego to jest Jerzy Grotowski Jerzy Grotowski, który z Brazylią był bardzo zainteresowany głównie ze względu na terytorialne aspekty religii afro brazylijskich, które bardzo interesowały w tamtym czasie Jan Michalski również te tematy potrafił zagłębić, ponieważ Jan Michalski stał się na tyle zadomowi onych w kulturze brazylijski rząd bardzo swobodnie przechodzi poruszał się pomiędzy tymi 2 kulturami pomiędzy tymi 2 światami polskim brazylijskim w związku z tym stał się swego rodzaju przewodnikiem zarówno dla Sławomira Mrożka, które był 71003. roku na premierze tanga w Rio de Janeiro jak i dla Jerzego Grotowskiego, który również był obecny w latach siedemdziesiątych i Rio de Janeiro później kilka lat później również w Sao Paulo, czyli ta rola właśnie takiego pośrednika pomostu pomiędzy 2 światami i Jan Michalski doskonale odnajdywał się w kulturze polskiej, ponieważ w tej kulturze został wychowany w tej kulturze zaczął uczyć się pisać czytać bardzo duża, toteż dowiadujemy się właśnie z tych listów, które wysyłała jego rodzina do rodziny Schweitzer jeszcze z czasów drugiej wojny światowej jak wiele Jan Michalski czytał literatury jako młody chłopak jak dużo pisał pisał długie wypracowanie tak dalej takiego tego lekkie pióro już zostało odkryte zidentyfikowane miało okazję rozwinąć jeszcze w czasach jego młodości podczas drugiej wojny światowej w getcie częstochowskim i to później jak wspaniale potrafiła się przełożyć na jego umiejętność zaistnienia tak bardzo elitarnym środowisku intelektualistów brazylijskich w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych jak mówiąc bardzo pięknie potrafił przełożyć tę swoją umiejętność jasnego precyzyjnego formułowania myśli precyzji i obiektywizmu argumentacji również te wszystkie umiejętności on doszlifować jeszcze rozwinął w Brazylii w też bardzo ciekawa anegdota jak bardzo szybko nauczył się języka portugalskiego przecież tutaj jednak mówimy o krytyk teatralny czy jego głównym narzędziem pracy jest słowo słowo pisane musiał po posiadacz posiąść niezwykłą umiejętność operowania językiem portugalskim tak, żeby zająć stanowisko krytyka teatralnego najbardziej poczytnej Gazecie brazylijskiej i toi toi to jest taka anegdotka, jaką się szybko nauczył portugalskiego Jan Michalski uwielbiał futbol uwielbiał piłkę nożną kie i tak bardzo zależało na tym, żeby rozumieć transmisje radiowe z najważniejszych meczów pomiędzy Brazylią Argentyną mi pomiędzy brazylijskim drużynami, że tak się zawziął, że bardzo kilka miesięcy po przyjeździe 70 ósmy roku dotarł oczywiście obrazili na na pokładzie statku z ENA i tak szybko nauczył się języka portugalskiego zajął mu to kilka miesięcy, że już niewiele miesięcy po przybyciu do Rio de Janeiro mogli swobodnie mówić po portugalsku oprócz tego mówi jeszcze po francusku, bo rodzina bardzo inteligentne rodzina żydowska powiedziałam skoro skoro nie ma konkretnego zawodu to przynajmniej inwestuj z języki dlatego posłali go do liceum francusko Portugal portugalskiego, czyli Jan Meisner urodzony w Częstochowie, posługując się językiem polskim później niemieckim Schweitzer-li nagle, kiedy przyjechał w wieku 17 lat do Rio de Janeiro muszą nagle opanować i portugalskich francuskich czy jeszcze oprócz tego poliglota tak mi historia absolutnie fascynująca, bo oprócz tego, że właśnie tak jak pani pisze są książki tak jak pani opowiadała dzisiaj ostał się czołowym takim krytykiem komentatorem życia teatralnego to pomimo tego nie był niedostępne tak to pani książce pojawiają się relacje osób, które mówią no kontakt z taką osobą byłby dla mnie fascynujący byłem początkującym dramatopisarzem i przez kogoś tam udało mi się przesłać tekst i oczywiście Jan Michalski i zadzwonił napisał odezwał się i brodę, żeby to człowiek dystrykt, który nie osiadł na szczycie niedostępnej samotny tylko gdyby był w zasięgu ręki dla dla osób które, które potrzebowały też jego jego pomocy jego uwagi jego porady, ale Szanowni Państwo czas się kończy niestety, a historia jest absolutnie fascynująca także odsyłam państwa do książki pani dr Aleksandry Pluty książki zatytułowanej 2 życia Jana historia Jana Meyera Michalskiego ta książka ukazała się nakładem wydawnictwa drzewo słowie, a także właściwą audycji Radia TOK FM znajdą państwo poprzednie rozmowy dotyczące polskich emigrantów w Brazylii bardzo bardzo pani dziękuję za za dzisiejszą rozmowę informację Radia TOK FM dziękuję pani doktor informację już za chwilkę o godzinie 1140 dzisiejszy program przygotował Paweł Ziętara, a nad jakością naszych połączeń czuwał Szymon waluta Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA