REKLAMA

Uczono o niej w szkołach Służby Bezpieczeństwa i stawiano ją za wzór. O operacji "Cezary"

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2023-01-03 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
53:42 min.
Udostępnij:

Zakończyła się kompromitacją wywiadów amerykańskiej Centralnej Agencji Wywiadowczej (CIA) i brytyjskiej Secret Intelligence Service (SIS), rozbiciem resztek antykomunistycznego podziemia (WiN) oraz aferą Bergu oznaczającą pogrążenie polskiej emigracji w chaosie i rozbiciu. Na czym polegała operacja "Cezary"?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór we wtorek czy Maciej zakaz 50 przedstawia 3 ubiegłego roku Instytut Pamięci Narodowej opublikował komunikat, że 70 lat temu zakończyła się operacja Cezary mogliśmy w tym dokumencie też przeczytać, że w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku operacji Cezary uczono w szkołach służby bezpieczeństwa stawiano ją za wzór operacja zakończyła się bowiem kompromitacją wywiadów amerykańskiej centralnej agencji wywiadowczej i brytyjskiej Secret Intelligence Rozwiń » Service, a także rozbiciem resztek antykomunistycznego podziemia oraz aferą Bergu oznaczającą pogrążenie polskiej emigracji w chaosie i rozbiciu od przyznają państwo niezwykłe, że młode komunistyczne służby polskiego państwa wyprowadziły pole słynną CIA i również zasłużoną brytyjską SA jest cóż to była za operacja co przyczyniło się do jej spektakularnego sukcesu pomyślałem, że warto pytania postawić we wtorkowej audycji cyklu czy dniu, w którym zajmuje się historią Polski pod kryptonimem Cezary kryje się misterny plan wprowadzenia do Zrzeszenia wolność i niezawisłość słynnego wino kretów czy mówiąc wprost agentów bezpieki, którzy mieli zrzeszenie rozpracować od środka poznać mocodawców źródła finansowania, a następnie je rozbić członków aresztować wielu zlikwidować nie da się ukryć, że plan był sprytny agenci dobrze przygotowani, a zrzeszenie za słabe by zawczasu odkryć podstęp i dostrzec prowokacyjną grę jest w tej historii także inny aspekt, kto rządził czemu niedawni żołnierze głównie ze struktur armii krajowej i nie posłuchali przełożonych nie złożyli broni daje się nie ujawniali abstrahując mam świadomość, że to jest trudne od woli walki niezgody na rządy komunistów w Polsce legalne polskie władze nakazały złożyć broń wyjść z podziemia ujawnić się Stefan Korboński delegat rządu londyńskiego na kraj w odezwie wspólnej z radą jedności narodowej pisał rodacy nie dajcie się sprowokować do zbrojnej walki nie może ona obecnie przynieść żadnej korzyści celom, do których zmierzamy ana razi zapalne, a niekiedy najbardziej wartościowe jednostki spośród nas na zgubę wzywamy młodzież, która przed masowymi prześladowaniami aresztowaniami schroniła się do lasu wystarała się wrócić do normalnego życia i produkcyjnej pracy tam, gdzie może obydwa w lesie stał się już pretekstem do krwawych pacyfikacji ciekawa zguba, a waszym głównym przeznaczeniem jest żyć i pracować dla ojczyzny ani ginąć bez żadnej korzyści dla nich od dokumentu datą 17maja czterdziestego piątego roku w kolejnym z 24lipca tego samego roku Stefan Korboński pisał nie dawajcie posłuchu namawiających was do jałowego szkodnictwa do tworzenia zbrojnych oddziałów do destrukcyjnego bandytyzmu politycznego, zwalczając psychozę dezercji z wojska i agitację za dezercję są to działania nieodpowiedzialne warcholstwo społecznie politycznie szkodliwe całkowicie sprzeczny z konstruktywną zawsze postawą Polski podziemnej jak to wszystko traktować jak oceniać fakt niesubordynacji ludzi, którzy znaleźli się w zrzeszeniu win jak wreszcie była przyczyna dość łatwej infiltracji organizacji co skończyło się jej rozbicie to bardzo ciekawe pytania do postawienia, których siedemdziesiąta rocznica operacji Cezary stała się dobrym pretekstem będę o to pytał naszego gościa, który za chwilę do nas dołączy to pan dr Wojciech Fraś dzik historyk Oddziałowego biura badań historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie i redaktor naczelny zeszytów historycznych winą badacz dziejów konspiracji niepodległościowej zapraszam Maciej Zakrocki przedstawia to jest już z nami zapowiadany gość pan dr Wojciech w razie historyk z Oddziałowego biura badań historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie dobry wieczór dobry wieczór państwo to zanim przejdziemy do samej operacji Cezary, która rzeczywiście jest dość niezwykła pewnie byłoby dobrze trochę osadzić to wszystko w takim kontekście historyczną politycznym i może bym poprosił najpierw o przypomnienie co był winny to zrzeszenie kiedy, kiedy organizacja powstała, jaki ma rodowód jacy ludzie z jakim właśnie pochodzenie jeśli można tak powiedzieć wojennym głównie zasilają szeregi tej organizacji zrzeszenie wolność niezawisłość było kolejnym wcieleniem konspiracji akowskiej przy czym o tyle innym niż wcześniejsze organizację, czyli na bardzo dużym uproszczeniu organizacja nie i delegatura sił zbrojnych na kraj, że w założeniu miały już nie pełnić zadań wojskowych tylko miało być organizacją cywilną polityczną nastawioną przede wszystkim na działalność propagandową oczywiście tam również towarzyszyć zbieranie informacji Zrzeszenia wolność niezawisłość został powołany na początku września 1945 roku przez grupę wyższych oficerów armii krajowej płk Janem Rzepeckim na czele, który stanął jako osoba kierownicze w konspiracji akowskiej już można być pod koniec marca na przełom marca kwietnia czterdziestego piątego roku wyznaczony przez gen. Okulickiego, który udawał się na rozmowy z Sowietami z tych rozmów już nie wrócił potem był delegatem sił zbrojnych na kraj, a potem pierwszym prezesem zarządu głównego winno i podstawową można powiedzieć myślą polityczną, która stała za istnieniem Zrzeszenia była obietnica zawarta w układach jałtańskich, że tymczasowy rząd jedności narodowej w Polsce będzie musiał przeprowadzić wolne demokratyczne wybory, które dopiero wyłonią rząd zgodnie z wolę narodu polskiego no oczywiście ślad za tym pójdzie jakieś sformułowanie o ustroju państwa tzw. oczywiście to było bardzo ryzykowne założenie, ale wydawało się, że w tamtym momencie jedyne dopuszczalne czy uznano, że prochy kartą drugiej wojny światowej nie ma dalszych perspektyw walka zbrojna, tym bardziej że byłaby to walka zbrojna toczona w osamotnieniu bez wsparcia Zachodu i zresztą Rzepecki świadomie w ogóle zrywał jak gdyby z tym podporządkowaniem konspiracji krajowej ośrodkom emigracyjny no właśnie to może warto byłoby troszeczkę się nad tym chwilę zatrzymać bo właśnie czasami może taki trochę uproszczony sposób uważamy, że ci, którzy nie pogodzili się z nową sytuacją polityczną uważają, że dalej prawowitymi władzami Polski są te, które no w wyniku drugiej wojny światowej znalazły się w Londynie i wizie tam jest przechowywana tak byłem ciągłość władzy i tam jest prezydent tam jest tam jest rząd no to w kontekście tego co pan powiedział jak właśnie patrzyć na nowy no właśnie nawet trudno jest zadać pytanie na na NATO czy win w ogóle ma jakiegoś swojego szefa w rozumieniu VAT należny w dziejach kilkuletnich jak wino to stanowisko wobec ośrodków migracyjnych ewoluowało to pierwsze podstawowe takie założenie natomiast w momencie kiedy, więc był tworzony przede wszystkim Rzepecki, bo on taką postacią niewątpliwie dominującą uważa, że władze na emigracji nie mają już mocy sprawczej tak by to chyba trzeba była określić w związku z tym ciężar walki o niepodległość również kierowania tą walką przenosi się do kraju, ale o tym, że nie było takie proste świadczy to, że on z zaraz po powstaniu winą wysłał na zachód do można powiedzieć taką osobę nr 2 ważne jeszcze w okresie powstania owym zaraz w armii krajowej płk. Janusza kosztami, żeby on właśnie uregulował wytłumaczył pewne rzeczy uregulował te te wzajemne relacje między krajem, a emigracją zresztą w tym czasie na emigracji bardzo mocno uważano, że wszystkie organizacje krajowe konspiracyjne powinny zostać rozwiązany, że to nie jest ten czas, że trzeba przejść, jakby fazę uśpienia odczekać do zmiany sytuacji międzynarodowej to toby tak gigantyczny wstrząs to co się stało w roku czterdziestym 0405. w sprawie polskiej, że trzeba było czasu, żeby wypracować, jakby nową koncepcję nową skuteczną formułę walki wtedy rozmowy ta akurat grupa oficerów uznała, że przecież wniesie polityków, że tak samo przerobi tych dotychczasowych żołnierzy konspiratorów partyzantów na działaczy politycznych tylko, że działaczy politycznych w konspiracji, bo no i mimo tego sztafażu takiego demokratycznego oczywiście wolności demokratycznych obywatelskich w Polsce komunistycznej nie było i w związku z tym też wprost dokumentach programowych prawda, że w związku z tym musimy pozostać w konspiracji, ale walczymy z metodami demokratycznymi demokrację tak można najkrócej ująć ten program polityczny, ale czy to rzeczywiście oznacza, że żaden nie wiem właśnie nawet jak nazwać, bo po wojskowemu byśmy powiedzieli oddziału zgrupowanie w wino nie ma charakteru militarnego czy rzeczywiście jakimś sensie zgadzali się z tym od apelował Stefan Korboński delegat rządu na kraj w swoich dokumentach swoich odezwa, żeby właśnie wraca do normalnego życia Wrzeszcz z lasu złożyć broni no właśnie temu to nie jest czas na walkę o to by temat na osobne myślę tylko audycję jak to wyglądało w praktyce, jakie były możliwości natomiast znów bardzo syntetycznie nie było to tak naprawdę podejście realistyczne to było pewne założenie polityczne twórców Zrzeszenia natomiast w praktyce niewykonalne niewykonalne ze względów psychologicznych, czyli ludzie, którzy bardzo często poszli walczyć w konspiracji już w roku 3009. nastawieni byli na walkę zbrojną i uważali, że tylko to jest argument, który sobie ci komuniści w Polsce rozumieją no nie chcieli tej broni złożyć po drugie nie bardzo mogli złożyć, dlatego że już od lata czterdziestego czwartego roku na tych kolejno za zajmowany przez armię czerwoną czerwoną terenach doświadczali bardzo surowych represji łącznie z tym, że tracili życie w związku z tym to nie uśmiechały się pójść w ręce czy urzędu bezpieczeństwa czy NKWD, a z kolei organizacja nie była już na tyle sprawna, żeby na masową skalę przerzucić ludzi na jakiś inny teren zresztą trzeba pamiętać, że duża część przecież partyzantki dekonspiracji faktycznie zbrojnej to byli ludzie ze wsi oni byli gotowi porzucić swoich okolic swojej ziemi swoich gospodarstw w związku z tym na siłą rzeczy trwali w tej właśnie konspiracji mówiąc umownie w lesie i stąd bardzo szybkie takie rozjechali się pomiędzy założeniami twórców Zrzeszenia faktyczną działalnością Zrzeszenia można powiedzieć, że duża część Polski, czyli obszar centralny to jest województwo przede wszystkim lubelskie rzeszowskie lubelskie białostockie warszawskie częściowo również kieleckie łódzkie to był teren bicie konspiracja miała charakter zbrojny można być im bardziej na wschód, tym bardziej zbrojny natomiast obszar południowy tutaj prawie 100% ta konspiracja miała charakter właśnie taki cywilna polityczny, ale ten pierwszy zarząd główny został bardzo szybko rozbity przez służby sowieckiej polskie, bo już na początku listopada Rzepecki został aresztowany on wtedy przyjął taką koncepcję ujawnienia odgórnego oczywiście ta miał być rodzaj pewnego układu represjonowania członków ujawnionych itd. w praktyce częściowo okazało się to prawdą, ale w dużej części podstępem zastosowanym przez bezpiekę i po kilku tygodniach po takim okresie przejściowym, kiedy jeszcze trwały dalsze aresztowania można powiedzieć na początku czterdziestego szóstego roku ostatecznie powstał drugi zarząd główny z płk. Franciszkiem niepokój wszystkim naczelne i on już np. od razu starał się nawiązanie kontaktu z władzami Rzeczypospolitej w Londynie to mu się udało, chociaż nie było to formalne podporządkowanie prawda natomiast był sygnał, że uznajemy tę władzę ten zarząd drugi istniał do powiedzmy października czterdziestego szóstego roku, kiedy został aresztowany niepokój wszystkich wcześniej te struktury były tam rozbijane on jak gdyby wpadł na końcu później na kilka tygodni prezesem trzeciego zarządu głównego został Wincenty Kwieciński został aresztowany na początku stycznia czterdziestego siódmego roku, a jak pamiętamy 19stycznia czterdziestego siódmego roku były wybory do Sejmu ustawodawczego wybory całkowicie sfałszowane przez komunistów po tych wyborach została ogłoszona amnestia i to praktycznie oznaczało koniec masowej konspiracji w Polsce wtedy był taki moment, kiedy też, odprowadzając pot temat naszego dzisiejszego spotkania tej naszej rozmowy był taki moment mamy ślady, które wskazywały na to, że ministerstwo bezpieczeństwa publicznego planowało przechwycić te struktury konspiracyjne, o ile one prawda nie ujawnią się nie zostaną tak naprawdę rozbite poprzez temu amnestię i ujawnienie, ale w tym czasie powstał czwarty zarząd główny wino na bazie dotychczasowego kierownictwa obszaru południowego z ppłk. Łukaszem Cieplińskim na czele i ten czwarty zarząd główny już będzie istniał zupełnie innych realiach to znaczy będzie to rzeczywiście kilkuset kadrowych konspiratorów w skali kraju tak możemy oceniać, że były mniej więcej takie siły ten rok czterdziesty siódmy oni istnieją przede wszystkim o to, żeby pełnić funkcje informacyjne wobec władz polskich na emigracji czy generalnie wolnego świata, żeby informować świat czym jest komunizm czym jest okupacja sowiecka w Polsce tak sami definiowali swoje zadanie dalsze istnienie w konspiracji w materiałach i pełen luk, które czytałem przed naszym spotkaniem może to jeszcze będzie taki element uzupełniający naszą podstawową wiedzę o o winie pojawia się też taka informacja dzieląca pan już troszkę o tym powiedział terytorialnie te organizacje właśnie na obszary obszar zachodni centralny i południowy, a dodatkowo właśnie wyodrębniane są te zarządy główne 0102. 0304. którym pan teraz opowiadał tuż zwraca uwagę, że zarówno w sensie terytorialnym ta organizacja się trochę różniła czy jej charakter był trochę różnych właśnie na różnych obszarach, ale również różne były sympatie polityczne jeśli można tak powiedzieć tych, że zarządów głównych no i właśnie autorzy tych opracowań zwracają uwagę, że pierwszy zarząd był bardziej lewicowy drugi piłsudczyk Kowalski trzeci eklektyczny Piłsudczyków z kolei i co owo Narodowy no i czwarty ludowy i pytam o to m.in. dlatego czy to właśnie oznacza, że miało to jakieś praktyczne znaczenie dla działalności organizacji doba znowu przy takiej bardzo pobieżnej wiedzy na temat winy no to tylko się mówi po prostu była to organizacja antykomunistyczna, która próbowała może nawet właśnie nie zwalczać bo, bo to już pan wyjaśniał, ale no informować zbierać informacje przekazywać światu czym ten komunizm jest, ale skoro mieli jakieś sympatie polityczne to znowu właśnie wraca takie pytanie o o przywództwo tak o o o to kto w istocie czy to właśnie każdy z tych tych zarządów jest trochę swoją organizacją, że tak powiem ze swoim kierownictwem czy tak jak pan wspomniał na ten 1 drugi zarząd to znowu ludzie bardziej właśnie związani z obozem londyńskim uznający prerogatywy władz emigracyjnych jak to jest z punktu widzenia jeszcze tej no właśnie nie wiem politycznej podległości czy tutaj nie możemy mówić tak wprost o jakieś podległości kierunkom politycznym czy pewnym obozom politycznym trzeba wziąć pod uwagę, że duże części to byli oficerowie zawodowi bądź ewentualnie oficerowie rezerwy z z takim oczywiście bardzo ostrożnym założeniem, że wojsko miało być apolityczne i z tym, że przez cały okres wojny AK i poprzednikach prowadzone bardzo intensywną pracę wychowawczą ten żołnierz był wychowywany w duchu obywatelskim by państwo polskie, które miało odrodzić po wojnie miało być państwem demokratycznym wolność obywatela prawda to jest jedno z takich część tego hasła Zrzeszenia, że walczymy o wolność obywatela i niezawisłość państwa prawda, czyli obywatele to jest bardzo istotnie, jakby element tej myśli politycznych i obywatelskość prawda, więc to wydaje mi się najistotniejsze, bo szukano jak najlepszych elementów w różnych nurtach politycznych to szczególnie widać w okresie czwartego zarządu głównego czy wcześniej jeszcze w obszarze południowym, który przygotowywał bardzo dużo materiałów takich szkoleniowo propagandowych, gdzie właśnie szukano tego co było dobre zarówno z niewielu Piłsudskiego Dmowskiego Witosa pies szereg takich opracowań, więc tutaj wydaje się, że nie ma potrzeby doszukiwania się, bo byłoby trochę na siłę takiego właśnie jednolitego ideowo politycznego kierunku w danym zarządzi oczywiście można pokazywać, że pewne, jakby osoby miały mocniejsze też sympatię do danego kierunku, ale obie to raczej były sprawy takie ustrojowe, które miały być rozstrzygnięte później przez naród to nie chciano narzucić czegoś, że to będzie siła, która prawda odzyska niepodległość ona sama coś narzucić raczej czegoś takiego wydają się nie można się doszukiwać w zrzeszeniu dobrze im mamy już obraz obraz sytuacji pojawiła się informacja o tym, że 4 zarządach no i teraz rozumiem przechodzimy do głównego tematu naszej rozmowy, a więc do zarządu piątego tak czy to jest po prostu no taki klasyczny pomysł jak chcesz walczyć jakąś organizację do najlepiej STAŃ na jej ciele czy takie podejście trochę podpowiada nam, w czym stały się zarząd piątym, jaki jest w ogóle pomysł tej operacji Cezary czy trzeba zacząć przede wszystkim od zarządu czwartego, dlatego że jesienią czterdziestego siódmego roku rozpoczął się proces rozbicia czwartego zarządu głównego wino możemy zacząć się wskazać taką datę 2października, kiedy został aresztowany prezes obszaru południowego i potem będziemy mieli kolejne aresztowania, które pod koniec listopada czterdziestego siódmego roku doprowadzą do aresztowania płk. Cieplińskiego o tym jeszcze będą wpadać kolejne osoby Ciepliński niezależnie od tego, że krytykował swoich poprzedników to skonfrontowany z wiedzą bezpieki na temat Zrzeszenia i zdecydował się powtórzyć ten sam układ, który zawarł płk Rzepecki to znaczy ujawnienia odgórnego za cenę nie represjonowania tych, którzy zostaną zatrzymani to ten układ bardzo szybko został przez bezpiekę złamany zresztą mamy też dowody, że sam Ciepliński nie był do końca szczery wobec funkcjonariuszy bezpieczeństwa oni właśnie prawdopodobnie tego argumentu użyli i że że on nie był szczery nie ujawniał wszystkiego w związku z tym oni nie dotrzymają tej umowy, którą z nim na początku grudnia zawarli, ale efekt tych aresztowań i tych umów był taki, że na początku stycznia czterdziestego ósmego roku i właściwie nie naruszony został tylko 1 piąć, czyli pion informacji albo inaczej też nazywany pionem wywiadu i na czele, którego stał Mieczysław Kawalec, a jego prawą ręką Stefan Sieńko i ten moment aresztowań był równocześnie momentem, kiedy do Polski w listopadzie przybył emisariusz Zachodu, dlatego że w tym czasie już istniała delegatura zagraniczna wino Ciepliński wysłał swoich emisariuszy na zachód latem czterdziestego szóstego roku i potem jeszcze czterdziestym siódmym nam próbowano tam wzmocnić tą tę ekipę pryzmy formalnie na początku stycznia czterdziestego siódmego roku życia ukształtował się czwarty zarząd to wtedy to wtedy też powstała delegatura zagraniczna win, ale tak naprawdę należy istniało odniesie czterdzieste szóstego i na czele tej delegatury stał Józef Maciołek konspirator Rzeszowszczyzny i krewny zresztą Stefana Sieńki wcześniej przełożony Stepana cienki armii krajowej i winie tutaj na terenie obszaru południowego to jest niezwykle istotny element w ogóle dla zawiązania tej gry operacyjnej przez bezpiekę Otóż w styczniu 40 ego ósmego roku doszło wreszcie do kontaktu właśnie tego emisariusza delegatury zagranicznej, czyli Adam Borycki Skawa ojcem jest cienką oni wtedy jeszcze nie wiedzieli, kto tak naprawdę jest aresztowany jak jest zakres aresztowań, dlatego że ta konspiracja jednostka w tamtym czasie wyglądała zupełnie inaczej niż nasze wyobrażenia konspiracji wojennej czy nie było żadnych sieci alarmowych nie ludzie się spotykali raz na miesiąc albo rzadziej nawet jeszcze w ściśle określonych miejscach w terminach, a poza tym nic więcej o sobie nie wiedzieli stąd właśnie ten zakres wpadki był wtedy jeszcze nie wiadomo, ale w każdym razie Boryczko poszedł na zakład taką informacją, że wiele w kraju zostanie odbudowany i że odbudują 8 kostka w walce to był styczeń czterdziestego ósmego roku i paręnaście dni później patrzę tylko potem wpadka walec wydany przez Chinkę, bo tylko poszedł już od początku na współpracę z bezpieką tak to ładnie ujmowano poszedł na współpracę ze śledztwem i zaczęto w kierownictwie ministerstwa bezpieczeństwa myśleć o tym właśnie, żeby przejąć te kontakty, które miał wydział wywiadu zarządu głównego na potrzeby właśnie jakieś gry z delegaturą zagraniczną no i ewentualnie z po to, żeby do reszty wyczyścić podziemie w kraju przejęto to kto był niesłychany można powiedzieć zbieg okoliczności że, że ta cała sprawa była możliwa do zawiązania właśnie to, że Sieńko butą osobą, która była bardzo bliska wiarygodna dla kierownika delegatury zagranicznej czy dla marszałka, że Sieńko posiadał kontakty takie rezerwowe prywatne, na które mogli krzyż ludzie Zachodu i znaleźć ewentualnie tutaj kontakt właśnie w kraju, że akurat właśnie był wtedy ten emisariusz, który jeszcze od prawdziwych konspiratorów poszedł na zachód powiedział, że będzie nowe kierownictwo w kraju rzeczywiście Adam Boryczko wrócił w kwietniu do Polski został podjęty przez jednego z funkcjonariuszy bezpieki, czyli przez Henryka węgrowskiego, ale nie uwierzył wtedy prosto z aresztu wyciągnięto Stefana Sieńko, który razem z wędrówki im podjął Boryczka to była połowa kwietnia czterdziestego ósmego roku i w ten sposób można powiedzieć ten początek prowokacji został uwiarygodnia potem doszły jeszcze wielu innych spotkań w gronie tych 3 osób doszło nawet do spotkań 4 oczy pomiędzy Boryczko, a Sienko oczywiście było zabezpieczane przez technikę operacyjną i Boryczko poszedł na zakup z informacją, że powstaje rzeczywiście piąty piąta Komenda historycy tak wolą mówić prawdę dla odróżnienia tego co było prawdziwe, czyli zarząd główny tego co było fałszywe, czyli komendy, czyli mówimy raczej o piątej komendzie te pieniądze sława jak co jeszcze powiedzieć o tym Henryk Wendrowski, bo mieście wydaje, że to jest nie tylko tak jak tutaj właśnie poznawałem tę historię jedna z ważniejszych postaci w tej operacji ale, ale to człowiek, który można powiedzieć przećwiczył taką trochę metodę właśnie tworzenia fikcyjnych struktur tak czy czy udawania właśnie, że jest się ze środka, bo on zaraz po zakończeniu wojny w ten sposób no działał w akcji likwidującej oddziały NSZ na Śląsku narodowych sił zbrojnych tam też tworzy właśnie w fikcyjnej struktury tego okręgu NSZ tzw. szli Śląski siły zbrojnej i rozumiem, że ten rodzaj doświadczenia towarzyszył jemu i tym, których za nie wiem za ci on zaraził czy czy tutaj były jeszcze inne osoby właśnie no takim pomysłem żeby, żeby tworzyć pewnego rodzaju fikcyjną sytuację uwiarygadniać ją, a potem wejść do środka organizacji tak do wędrówki konspirator rem na Białostocczyźnie od chyba 3009. roku nawet butem szefem legalizacji okręgu jak wpadł 40 czwartym roku to poszedł na współpracę z NKWD ten spowodował tam spora aresztowania potem został przyjęty do urzędu bezpieczeństwa, ale właśnie w tych pierwszych miesiącach powojennych działa przede wszystkim na Górnym Śląsku to jest ta słynna operacja lawina, która zakończyła się wymordowaniem żołnierzy zgrupowania Bartka patem już po latach Bandrowski twierdził że, że to były, jakby jego własne pomysły czy jak jak wchodzić do tych od organizacji konspiracyjnych miał doświadczenie sam w końcu buty kilka lat naprawdę konspiracji akowskiej, więc znał to środowisko wiedział jak się zachowywać się o daniu jak ja jak nie popełniać fałszywych kroków tak nazwał, więc on twierdził, że to był jego pomysły natomiast można też wskazać często się tak wskazuje, że tutaj istotną rolę odgrywały wzorce sowieckie, dlatego że wmieście można oczywiście sięgać dalej w przeszłość jeszcze czasów ochrany carskiej ale, ale te organy przecież bezpieczeństwa Polsce powojnie były budowane przez Sowietów na wzorcach sowieckich bardzo ściśle przeszczepiano procedury operacyjne i mamy takie działania takie operacje właśnie gry operacyjne z lat dwudziestych bardzo znane w w związku sowieckim jeszcze wcześniej nawet w Rosji sowieckiej, gdzie właśnie tworzono fałszywe organizacji albo przejmowano konspirację pod kontrolę agentów po to, żeby też informować ośrodki zwykle zagraniczne prawda emigracyjne bądź wywiady zachodnie także tu wzorce były bardzo dobrej przy operacji Cezary widzimy bardzo istotnie udział służb sowieckich, aczkolwiek nie może w takiej pracy codziennej, ale jeśli chodzi o planowanie i takie podstawowe najważniejsze momenty tam zawsze nazwisko sowieckiego doradcy się pojawia rozdzielnika dokumentów no i jak teraz je na czym polega cały pomysł momencie, kiedy już udało powiedzmy uwiarygodnić tych tych tych ludzi, a więc Stefana Sieńko i Henryka w wędrowcu jego tomy polegał na tym, żeby stworzyć pozory istnienia w kraju silnej organizacji konspiracyjnej po to, żeby po pierwsze, dojść do ewentualnie dalej istniejących struktur organizacyjnych podziemia w kraju to było trochę takie założenie no powiedziałbym bardziej wynikające z ideologii niż realiów operacyjnych byłaby tak naprawdę nie było kogo dociera albo prawie nie było do kogo docierać drugi element tej gry to było dezinformowanie delegatury zagranicznej winą przechwycenie kanały łączności pomiędzy delegaturą zagraniczną, a krajem i potem w konsekwencji również gra z wywiadami z zagranicznymi oczywiście w toku tych kilku lat, bo gra trwała czy wiosną czterdziestego ósmego roku do końca 50 tego drugiego roku, a my, jakby te realia się zmieniały znaczy cele były coraz ambitniejsze tak bym to określił natomiast sam schemat był cały czas taki sam to znaczy, że w kraju istnieje organizacja i ta organizacja wymaga pomocy z zewnątrz w związku z tym ściągamy z zewnątrz jak najwięcej środków materialnych również środków walki i środków łączności, a w zamian dostarczamy fałszywe informacje na temat tego co w Polsce się dzieje pozoruje Emmy, że jest tutaj struktura, która w razie czego w czasie wojny może wypełnić i istotne zadania wojskowych już, ale oczywiście po odpowiednim przeszkoleniu przygotowaniu cały czas w ciągu tych kilku lat wskazywano, że właśnie jeszcze nie jesteśmy gotowi musimy być bardzo ostrożnie, że terror jest taki, że nie możemy rozwinąć jakiś szerszych działań wśród pewnym momencie zresztą takie uniki czy wodzenie delegatury zagranicznej i współpracujących z nią wywiadów amerykańskiego i brytyjskiego spowodowały że, że ten ośrodek zagraniczny na już coraz większą podejrzliwością patrzył na to czy kraju rzeczywiście te struktury istnieją przy czym to jest realny czy czy nie no ale właśnie, bo to jest bardzo ciekawe pan mówi o tym, że próbowano również przez tamtą delegaturę nawiązać kontakty z wywiadami anglosaskimi to robili autentyczni członkowie delegatury czytam już również znajdowały się osoby współpracujące z bezpieką w ramach operacji Cezary no i jakie były takie praktyczne powiedziałbym z punktu widzenia autorów tego pomysłu efekty no tej nie wiem infiltracji delegatura zagraniczna wino od początku do końca była ciałem autentycznym były takie nawet prośby ze strony delegatury zagranicznej, żeby ktoś z kraju wzmocnił ją, żeby przysłać ludzi poważnych działaczy właśnie konspiracyjnych w kraju do delegatury, ale bezpieka nie dysponowała takimi ludźmi, których mogła tam bez ryzyka wpadki wysłać na pewnym etapie gry, kiedy już doszło do podpisania formalnej umowy między delegaturą zagraniczną, a wywiadem amerykańskim zresztą ten układ był wynikiem bardzo silnego nacisku z kraju, toteż warto pamiętać to mieliby kraju wysyłanie różni ludzie na szkoleniach go Niemiec przede wszystkim, czego to wtedy nazywaniu prawda to Niemcy zachodnie czy NRF natomiast taką osobą, która pierwsza zostały wysłane, która w ogóle przecież la przecierała szlak z kraju to był Tomasz Gołąb też bardzo ciekawa postać to był autentyczny konspirator i 1 ze bliskich współpracowników Stefana Sieńki też znają jeszcze czasów wojny, a potem razem aspirowali do czterdziestego ósmego roku do początków do tych aresztowania ach, czwartego zarządu golą się ukrywał, ale Sieńko dotarł do niego latem czterdziestego ósmego roku wciągną go do konspiracji jako jedno z pierwszych osób rzekomej konspiracji trzeba dodać, ale go był przekonany, że ta konspiracja istnieje i przez parę lat wypełniał tam różne funkcje i potem latem pięćdziesiątego pierwszego roku został przerzucony na za, ponieważ w czasie wojny też był podwładnym marszałka, więc był bardzo mocnym uwiarygodnienie tego co dzieje się w kraju i ale on nie był, jakby tej rangi działaczy, który mógłby wejść do tego ścisłego kierownictwa delegatury zagranicznej także delegatura zagraniczna przez cały czas była autentyczna wysłano do niej pod koniec 50 tego pierwszego roku agenta, który zresztą nie wiedział, że jest wysyłany przez fałszywą organizację, czyli już osoby, która później była znana jako Marian Janiak, a prawdziwe nazwisko Marian Stróżyński, ale on tylko parę tygodni mniej więcej miesiąc na Zachodzie i potem wrócił do Polski, ale to, że był na Zachodzie to też odegrało potem dość istotną rolę, jakby rozpracowanie tutaj na terenie krajowym gotowe będą mocno też argument uwiarygodniają się go w oczach tych, którzy prawdziwych konspiratorów, którzy byli w kraju zresztą w ogóle tutaj warto 1 rzecz dodać, że tak naprawdę spośród agentury to tylko w zasadzie 4 osoby miały pełną świadomość tego, że ten win w kraju jest organizacją fałszywą przy czym nieprawdą jest 2 z tych osób to byli kadrowych funkcjonariuszy bezpieki znaczy węgrowski i Czesław grupowych, które zresztą towarzyszył w czasie operacji lawina na Śląsku w czterdziestym szóstym roku także tylko oni 2 spośród funkcjonariuszy pełnili rolę takich agentów nie byli na stopień legalnej w pewnym momencie już no i 2 agentów znaczy 1 to był Stefan Sieńko Maciej i Stanisław Rybicki, który incydentalnie odgrywał rolę komendanta głównego to, ale jeżeli przyjmiemy jeszcze, bo no, bo to jest niezwykłe prawda że, że tak potrafiono skonstruować tę intrygę, że osoby, które działały na rzecz de facto no bezpieki działały przekonali już, że robią to dla organizacji win no ale w w przecież, tym bardziej, że to trwało kilka lat, więc to jest fascynujące no bo m.in. jednym z celów tej operacji było nie tylko rozpoznanie, kto jest kim nie tylko informacje dotyczące właśnie chociażby tej umowy z Amerykanami, o której pan powiedział no ale chodziło też o przechwytywanie no tejże tych tych pieniędzy z zachodnich tak na działalność organizacji broni radiostacji no i toteż nie nie nie budziło żadnych podejrzeń, że właśnie tego typu rzeczy na wysyłane są do kraju i co się z nimi potem dzieje trzeba też wziąć pod uwagę, że to był drugi, a nawet trzeci być może etap tej tej gry, bo umowa z Amerykanami też listopad 50 tego roku i bezpieka miały cały czas takim bezpieka to źle powiedziane kierownictwo operacja właściwie płk Andrzejewski, który tym kierował osobiście bardzo niewielkie grono ludzi w ogóle znało istotę sprawy niektórzy się czegoś domyślali nawet funkcjonariusze, którzy realizowali pewne określone odcinki czy mieli pewne określone zadania w ramach tego co robiono nie znali całości tam było bardzo ścisła nawet wewnętrzna konspiracja i to nigdy też nie miało charakteru masowego to znaczy do lata pięćdziesiątego roku to to było trochę ponad 100 osób, do których ta piąta Komenda dotarła potem jeszcze doszły kolejne i ważnym takim przełożeniem też to kontakt na działaczy niezależnych działaczy partii politycznych, które wcześniej zostały de facto albo rozbite albo ubezwłasnowolnione na ludowców na socjalistów niezależnych też niektórzy z nich zaś tam byli agentami, ale zawsze będzie także są 2 poziomy, jakby nasze ta sama osoba może działać w winie autentycznie i ukrywać to przed bezpieką, które formalnie jest agentem to no nie mamy czasu, żeby o tym mówić ale, ale właśnie tam bardzo taki specyficzny mechanizm, że jak gdybyś dociera do danej osoby 2 drogami miał równocześnie oczywiście w sprawnym przesunięciem czasowym, ale np. najpierw docierała bezpieka, próbując aktywizować kogoś agentura nie, a za jakiś czas docierała konspiracja rzekoma albo na odwrót najpierw docierała konspiracja potem bezpieka bardzo często mamy do czynienia z taką sytuację kilkadziesiąt takich osób tam, które potem będą aresztowany jako agenci dwulicowy znaczy ludzie np. pracują w winie rzekomym i godzą się na werbunek, ale nie mówią o tym, że są w tym winie prawda albo na 3 na są już wcześniej werbowanie, a potem podchodzi do nich rzekomo win oni nie informują o tym swojego oficera prowadzącego, a więc tutaj też każda z tych osób wprowadziła, jakby swoją własną grę i trochę walka o przeżycie nowe trzeba pamiętać w jakim czasie czasie działo przecież, ale były też takie osoby, które odrzucały propozycje rzekomego winą i nie godziły się i do niektórych osób podchodzono powiedziałby uporczywie przez nawet kilka lat prawda one mówiły mnie burzyła oczywiście różnych pretekstów ale, ale być może niektórzy czuli, że ta może być prowokację zresztą nawet niektórzy funkcjonariusze terenowi zlecano czasem pewne zadania z centrali do jednostek terenowych to niektórzy funkcjonariusze z terenu wskazywali, że być może mamy do czynienia z prowokacją, a więc to też to też pokazuje że, że panie wszystko takie było łatwe i że zawsze wszystko wychodziło raczej jak się czyta raporty tu wnika Andrzejewskiego dla przełożonych w ministerstwie głównie dla generała świetlika, który był bezpośrednim przełożonym albo jak czytamy uwagi Andrzejewskiego z kolei dla podwładnych to właśnie możemy przede wszystkim zobaczyć jego obawy, że coś się nie uda albo wręcz krytykę, że różne rzeczy się nie udają na końcu wyszło także, że sprawa została uznana za sukces, ale to głównie dzięki temu, że sukcesem była tak raz wywiadami zachodnimi i to gra, która prawdopodobnie no być dlatego została przerwana, że już mocno obawiano się, że przed wszystkim Amerykanie zorientują się, że to jednak fikcja prowokację nie mamy takich jednoznacznych dowodów przesłanek, dlaczego właściwie zagra pod koniec 50 tego drugiego roku została przerwana bez Operacyjnego punktu widzenia wydaje się, że ona jeszcze mogła trwać natomiast politycznie uznano że, że trzeba ją przerwać no odbył szereg wariantów nawet przygotowanych jak co robić i wybrano ostatecznie ten wariant taki może nie najostrzejsze najostrzejszym byłoby ujawnienie, że to była fikcja, ale wybrano taki wariant, że kończymy grę ujawnieniem organizacji przez rzekomo kierownictwo da już potem nie ciągnie to, bo były też takie warianty, że i tylko częściowo jak ujawniamy niektóre jej wątki, ale cała gra trwa jeszcze dalej no tutaj też może po prostu trudniej byłoby utrzymywać tę tę fikcję, chociaż tamtych warunkach może to by się udało, bo m.in. tym momentem takim w końcówce funkcjonowania tej tej operacji to jest zrzucenie na spadochronach właśnie no z amerykańskiego samolotu z skoczków z Monachium no, którzy po przekazaniu oczywiście wszystkich informacji pieniędzy sprzętu no zostali jednak aresztowani i straceni to fakt zniknięcia takich ludzi po prostu zostali zamordowani w Mokotowskim więzieniu i to po pokazowym procesie to już nie można było prawda utrzymywać tego w tajemnicy tak, ale nie od początku zakładano, że oni zostaną aresztowani i stracenie to by ewentualnie 1 właśnie z możliwych wariantów rozwoju sytuacji rozwoju w grę właśnie ci skoczkowie wywołali duże zaniepokojenie w kierownictwie operacji, dlatego że oni przywieźli informację, że Amerykanie chcą sprawdzić czy rzeczywiście ta organizacja w kraju istnieje takiej sile jak to jest przedstawiane w sprawozdaniach raportach krajowych mówili też o tym, że inne są planowane też formy sprawdzenia zresztą jeden z tych skoczków po tym, jak został zrzucony na kilka dni urwał się swoim opiekunom i oni byli pewni co w tym czasie robił czy przypadkiem nie wysłał jakiegoś sygnału ostrzegawczego, więc no był taki niepokój, że gra może zostać odwrócona mówiąc tak fachowo dlatego to jest jedna z elementów oczywiście jest też taka taka koncepcja, że to zawód tak zdecydował się przerwać operację po to, żeby stworzyć sza on już przygotowywał do kolejnego po pierwsze do czystki u siebie w kraju, ale ta czystka miała być wstępem do ewentualnej wojny i czy potrzebna była taka histeria zagrożenia imperialistycznego pokazanie, że tu Amerykanie ładują tak wielkie środki właśnie ewentualną konspirację w Polsce to miał być jeden z takich elementów histerii wojennej i kampanię anty imperialna styczny wtedy słynna taka od stycznia 50 tego trzeciego roku wystawę oto Ameryka, która była wystawą objazdową tam m.in. pokazywano właśnie sprzęt, który ci skoczkowie przywieźli kombinezony bardzo ciekawa historia bardzo ciekawie nam ją powiedział nasz dzisiejszy gość pan dr Wojciech w razie historyk Oddziałowego biura badań historycznych IPN w Krakowie bardzo panu dziękuję za dzisiejsze spotkanie dziękuję również pozdrawiam państwa no i podziękowania dla Małgorzaty Raczyńskiej, która audycję wydawała ja się z państwem na dłużej troszkę rozstaje, ale za tydzień pojawiam się znowu w swoim wieczornym cyklu zatem do usłyszenia to będzie dokładnie 12stycznia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA