REKLAMA

Boom na polonistykę w Budapeszcie w latach 80. - z fascynacji Solidarnością

Los Polandos
Data emisji:
2023-01-10 22:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
52:22 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
, a los Polandos ser, czyli niepolski punkt widzenia słuchamy Radia TOK FM wieczór Radia TOK FM dobry wieczór mówi Paweł Sulik przyszedł czas na cykliczny program niepolski punkt widzenia jak zawsze we wtorek po godzinie dwudziestej drugiej dziś naszym gościem jest dr Chile Niżyńska kierownik katedry Hungary styki na Uniwersytecie warszawskim dobry wieczór dobry 5 od 12 lat pierwsze pytanie w programie zawsze takie samo, gdy się pani urodziła to jest to się szybko skomplikowana Rozwiń » sprawa, bo Polska jest dla mnie już trzecim krajem urodziłam się w Czechosłowacji jako mniejszość węgierska i na studia wyjechałam na Węgry i studiowała na Węgrzech jako Węgierka spoza kraju i potem 8 lat mieszkam na Węgrzech, gdzie poznałam w międzyczasie mojego męża Polaka, który też studiował w latach osiemdziesiątych w Budapeszcie i w końcu w okresie transformacji osiemdziesiątym dziewiątym roku decydowaliśmy, że spróbujemy też wpłynęły życie w Polsce nie wiedziałem, że pani się urodziła wciąż Słowacji, czyli na terenie obecnej Słowacji w rolach obecnej SUV-a ani, w którym miejscu, w którym mieście jak i miejscowości dorastałam szef Fila powie to małe miasteczka na granicy i Węgier skoro słowackiej i kiedyś to było słynne z tego, że Polonia wszystkie pociągi właśnie przejechali przez te graniczne miasteczko o czy pani jako dziecko widział te pociągi tak widziałam absolutnie tak tak w jaki jak wyglądało życie w takim miasteczku czytam mieszkali tylko Węgrzy mieszkający w wczasy wakacje również byli zawsze Słowacy Teddy, czyli mój dziecięcy to są jeszcze lata siedemdziesiąte oczywiście był były też Słowacja, ale większość 80% to to są to byli mieszkańcy Węgrzy od tego czasu to można powiedzieć, że bardzo mocno się ta statystyka zmieniła, czyli tam już coraz mniej mówią po węgiersku duża po transformacji w latach pod koniec lat osiemdziesiątych dusz dużo przesiedleń były właśnie tam Słowaków, ale ja pamiętam pamiętam w dzieciństwie nawet te sąsiadów mieliśmy rodzinę Słowaków i nie było żadnego problemu jak jak są takie różne powiedzmy sprzeczki czy konflikty narodowości to zawsze z powodu polityki to taka polityka to władza to kieruje tym ja z dzieciństwa pamiętam, że z naszą panią sąsiadką, która była rodowitą Słowaczką tak mój rodzice tak rozmawiali, że moja mama mówiła po słowacku, a ona na to po węgiersku mimo tego, że wielki dużym akcentem mówiła i błędami, ale starała się wszyscy starali się językiem drugiego właśnie człowieka pani odwiedziła to miejsce przekaże ostatnią czy w ogóle powitana przez parę lat byłam tam ostatnio to już rodzice nie mieszkają tam, ale na dużo się zmieniło od tego czasu czy kiedy pani pojechała na Węgry na studia czy pani miała takie wrażenie, że jakiegoś powodu może trochę języka może jakieś innego powodu, że trochę inna jest pani od tych Węgrów i Węgier, którzy urodzili się na Węgrzech w czuły jest z 1 strony czułam się bardzo w domu, bo znalazłam się swoim otoczeniu kultura walk kulturowym wszędzie wokół mnie mówili po węgiersku zresztą ja od przedszkola aż do do liceum chodzi uczęszczała do węgierskiej szkoły, czyli pod tym względem nie było problemu absolutnie wyrastała w kulturze węgierskiej nawet na wciąż ówczesnej Czechosłowacji, ale jednak to, że znalazłam się w Budapeszcie w centrum węgierskiej kultury to dla mnie było niesłychana fascynacja i otwarcie w ogóle na świat, ale z drugiej strony też, czyli tak jak już pierwszy raz poczułem się, że jestem właśnie w domu to takie bardzo dziwne poczucie to było, że z 1 strony takiej środowisko takiego środowiska wielokulturowości wyszłam i nagle znalazłam się także sama kultura węgierska z 1 strony to bardzo mi się podobało i byłam zafascynowana alem niestety ówczesna polityka Kadara i po drugiej wojny światowej polegała m.in. na tym, że ME 1 takim głównym tematem tabu było kwestią Trionu, czyli ani w szkołach nie uczyli tego ani nie mówili o tym to była zupełnie zakazany temat oczywiście w imieniu International gości tzw. Socios obozu socjalistycznego i miałam takie przykre też doświadczenia, że często było, że przeważnie młodzi ludzie jak dowiedzieli się, że ja przyjechał Czechosłowacji tak na początku lat osiemdziesiątych witali mnie, że jak, gdzie ja tak ładnie nauczyłam się po po węgiersku, bo w ogóle nie wiedzieli, że poza kraju ówczesnych Węgier mieszka no wówczas jeszcze 45 000 000 Węgrów nie samo, czyli propaganda była tak silna silna i była to przemilczana, że jeśli ktoś nie miał akurat w rodzinie kogoś w Siedmiogrodzie czyjej czy ci, czyli na terenie Słowacji 3 na terenie byłej Jugosławii, bo to właściwie mówi się, że większy graniczą się z Węgrami wszędzie tam dookoła mieszka w oczy mówi, że Węgrzy granicami Generali z Węgrami, bo dookoła gdzieś wyjeżdża to tam jest właśnie mniejszość węgierska gmin ościennych krajach ale, ale młodzieży wówczas młoda młodsza generacja o tym nie wiedziała, czyli to zupełnie to już z transformacją zaczął że, że naród węgierski odnoszą naród węgierski to nie jest tylko nie są tylko mieszkańcy obecnej obecni na rynku, ale chyba spotkała pani też na studiach osoby, które były bardzo zaangażowany w to, żeby szerzyć wiedzę i traktacie w Trianon i o tym, że Węgrzy żyją poza poza granicami Węgier też tak absolutnie akurat lata osiemdziesiąte były właśnie tym o tym okresem kiedy ta świadomość cie tego że, że poza Węgrami są węże to coraz bardziej na przykłady dla opozycji to była pierwszorzędny pierwszorzędnym takim zagadnieniem, że to rozszerzyć i Węgier ówczesna węgierska opozycja przeważnie kształtowała się na pociesznie 2 takich w dużych zagadnień, czyli kwestia narodu węgierskiego Trianon Węgrzy spoza Węgrami, a druga sprawa właśnie była ekologia sprawa po Dunaju to właśnie było ten konflikt z Czechosłowacji ruchu i to to było też tak taki ruch zieloni powiedzmy lata w latach osiemdziesiątych to niemożna było np. przemilczeć, że z poza granice Węgier mieszkają większy, bo to była raczą się szkół w Rumunii bardzo chyba najbardziej nieludzki system w obozie sowieckim i im tam Węgrzy tam wówczas tak powiedzmy 3 mieli o czym 3 000 000 Węgrów mieszkało wówczas i wszyscy byli wszystkim było tam bardzo trudno, ale Węgrzy podwójnie byli z powodu tej narodowości prześladowani w latach osiemdziesiątych oni zaczęli uciekać i coraz więcej uciekinierów pojawiło się na Węgrzech obozy uciekinierów powstałej, czyli już nie można było tego przemilczeć to uciekinierzy oni całe rodziny decydowali się, że przez zieloną granice przedostać się na Węgry i oczywiście też były ofiary śmiertelne a kiedy pani do Polski przyjechał do Polski przyjechałam po już po studiach trochę jeszcze tam pracowaliśmy z mężami w osiemdziesiątym dziewiątym roku, czyli latem jak tu w Polsce o właśnie tak wokół wyborów właśnie są i co pani zobaczyła takie jak teraz z tej perspektywy pani myśli o tamtym czasie to co tak dla pani było najważniejsze, kiedy pani zobaczyła no Polskę w osiemdziesiątym dziewiątym roku i jak Polska wciąż wcześniej zobaczyłam, bo pierwszy raz w Polsce byłam byłam w osiemdziesiątym my czwartym roku na to powiem, że wtedy studentką w Budapeszcie stypendystką Czechosłowacji i powiem że jak wysiadłam w Katowicach, bo o mąż mieszka w Poznaniu i tam mieliśmy 10 godzin do przesiadki tam chodziliśmy kod troszeczkę tak RM w grudniu po tych ulicach Katowicach jeszcze ja widziałam mem żołnierzy na ulicach wokół tych ognia jak ogrzewali się widziałam puste sklepy ich ta to szarość jeszcze zimą no trochę przeraziło mnie to tam w Budapeszcie, bo wówczas Budda też był bardzo takim tak niby taki mały zachód właśnie takie na pokaz ska warto ten zrobił tzw. komunizmu lasowi i stamtąd to było troszeczkę przerażająca, ale z drugiej strony z drugiej strony jak już tu byłam nikt nie był tak w Polsce, żeby nie rozumiała języka, czyli dzięki znajomości języka Słowackiego rozumiejąc co się dzieje wokół jak miałam nawet trudności tak na początku z mówieniem alem jak zaczęłam słuchać co się dzieje i patrzeć na to z drugiej strony to była coś niesamowite że, że takie rzeczy mogą się dziać w ogóle w tym rejonie Europy, bo wówczas społeczeństwo węgierskie i Polskę mną geny była duża różnica pod każdym względem roli nie tylko o to że, że wystawy były np. tu puste na Węgrzech tam już była były tam różne towary nawet z Zachodu, ale potem dowiedzieliśmy się, że to wszystko ona na kredyt za złą trzeba było zapłacić, ale alem społeczeństwo węgierskie wówczas takie jakieś tam symbolicznym komisji, bo jeśli kompromis chce zadać sobie SCADA ram, jakby zapomniał, że miał on decyzję, że siedział 50 tym szóstego ten sam Kadar stłumił rewolucję, o czym też to był drugi tabu pięćdziesiąty szósty rok był drugim tabu oprócz Trianon w okresie Kadar jest mu no to dla mnie jeszcze doliczają się wiadomo, że Czechosłowacja to też był bardzo takim MMA ciężkim systemem wówczas ideologicznie to co tu się działo to aż było nie do uwierzenia czas co się działo nota cały ten ruch Solidarności, że można było swobodnie mówić właściwie wszystkim, że nie było takie takiej obawy, że ktoś to komuś powie będę miał z tego jakieś problemy nawet to było też dziwne, że po pięćdziesiątym szóstym roku w ogóle bardzo mało się mówiło, a w historii szkoła czyli, że to jest tym to byłam rewolucja kontrrewolucja i jak zaczęliśmy np. przyjaciółmi męża wówczas też mu odmłodzili studenci studentami rozmawiać no to pierwszy raz tak, że oni tak śmiało mówili, że oczywiście, że witam rewolucję robiliście tak dalej czy w Polsce mówił otworem sposób potem o gwałcie sposób w ogóle inaczej niż niż na sobie z węgla na sam ich tańsze, ale ten osiemdziesiąty dziewiąty to jest jak pani przyjeżdża na stałe do Polski w momencie jak Polska się zupełnie zmienia tak tarkę to już nie były Szarek czy Katowice zimą tak to było bardzo dziwne było, bo jak zdecydowaliśmy rok temu, że dobrze to jednak spróbujemy tu to mieszkanie wszystko trzeba było kupować i jak już dotarliśmy do tego, że przyjechaliśmy latem i potem nowy rząd nowa rzeczywistość nagle takiegoż z 1 strony to było coś niesamowite takie pozytywne przeżycie, że Rze, że pozytywne zmiany są, ale z drugiej strony ta wielka niepewność wielka niepewność, bo można byłoby też to odczuwać ziem liczyliśmy z tym, że możemy, bo mąż też Funka czystki studiował na Węgrzech te wówczas jeszcze za czasów kat ruskich te relacje gospodarcze polsko-węgierska były bardzo ścisłe i tak myśleliśmy, że jako tłumacze możemy pracować i to na-li nawet w Poznaniu, gdzie między, gdzie były targi międzynarodowe, a to nagle okazało się że, że te relacje zanikły w ogóle tutejsze kraje wszyscy patrzyli na zachód firmy splajtowały Lisie albo zniszczy tych firm, czyli z z 1 strony dużo dużo pozytywy zmian, ale z drugiej strony no taka taka niepewność, że no tak, ale co będzie teraz, bo teraz ten węgierski to to wszyscy chcą na zakup wszystko po angielsku itd. ale ale rzeczywiście ta dynamiczna zmiana co się działo w Polsce to jeśli ktoś tego nie przeżył nawet nie może sobie wyobrazić to, że jak wszystko tu się zmieniła ona na pozytywne i później pani państwo do Warszawy przenieśli do Warszawy i dopiero po 13 latach jednak z powodu pracy wnętrza przyjechaliśmy tu, czyli to może to takie jeszcze bym dodała do tego, że te stosunki polsko-węgierskie w latach osiemdziesiątych były bardzo też szefem, ale takie przeciętny Węgier, jaki miał stosunek do Polaków, że z 1 strony Węgrzy wam, bo system Kaczorowski bardzo trzeba tego co się działo tu w Polsce i była bardzo świadoma i bardzo silna antypolska propaganda w ten sposób, że jeśli Rze, że popatrzcie w Polsce pokazali puste sklepy dlatego, bo strajkują, czyli w ten sposób jak czegoś brakowało od razu ówczesnymi Zobacz Chuck trybuna ludu węgierska pisarze dlatego, bo to trzeba było eksportować do Polski by było część Węgrów, którzy to przyjęli, ale z drugiej strony przeważnie studenci młoda inteligencja ruch anty ruch demokratyczny powiedz tak ruch demokratyczni oni patrzyli cały czas na to co się dzieje w Polsce wówczas język Polski był tak popularnymi kultura Polska taka była popularna na większych, że np. w Budapeszcie na Uniwersytecie przyjęli na polonistyce tylko ze znajomością języka polskiego, bo po prostu ja pamiętam jeszcze ze studiów, że mojej moja koleżanka czy ci znajomi roczniku zaczęli tu uczyć się samodzielnie, a sposób auto dydaktyczny polskiego pytam dlaczego, bo to jest taki fajny kraju Dżem są śmiałe i ludzie po prostu, którzy walczą o swoje prawo, czyli Bóg był taki kult polskości wówczas to jest niesamowite co pani mówi, że niema tej odpowiedniości z 1 strony, że to jest tak inaczej się obrazy naszych społeczeństw nawzajem widzą to jest fascynujące, ale być może warto pójść tym tropem dalej i dawanie powiedziała, że na studia przyjmowano tylko tych, którzy już sił umierają polskie na nam anglistyki, a to niedobrze teraz zapytam panią zaskakująco jak to jest teraz, kiedy i ludzie chcą się uczyć węgierskiego w Polsce to oni przychodzą z jakim obrazem kultury węgierskiej czy też jest także jeśli tak dużo trzeba to jest trudno powiedzieć jest tak dużo czy niemożna porównywać tak chyba, ale można powiedzieć, że język wnioski kultura węgierska też zawsze była tu w Polsce VAT co powie, że popularna i a tak bym tak Przem tak pomyślę to w każdym okresie z powodu innego tak na pewno na pewno jeśli ktoś decyduje się studiować języka węgierskiego był na albo były na Węgrzech ma tam konkretnych znajomych może jak młodzi ludzie to mają miłość tam, czyli jakieś tam osobiste motywacje, ale wiem bardzo dokładnie, że lata siedemdziesiąte osiemdziesiąte były takim też bardzo popływać wówczas np. na Uniwersytecie warszawskim była bardzo popularna Cougar styka, dlaczego to moim, bo to w ci, którzy wtedy studiował na w moim wieku są tak jak z nimi rozmawiam teraz są już tłumaczka ami, czyli to już tam swoje za założyły nastu położyły nastu w tych relacjach polsko-węgierskich i nie ma wszyscy tak tłumaczyli, że nie dlatego wybrali w latach siedemdziesiątych osiemdziesiątych te studia w ogóle nie, dlatego że że Węgrzy tam nie wiem pełne sklepy, ale muzyka rockowa tam tata progresywna muzyka roku pomaga dziewczynom reguluję Johna układowi włosach lokomotywy Gui w jej tą było nie ma wówczas nie wiem tam na pewno więcej niż 50% taką motywacją że, że studiować właśnie tą kulturę, że to może być ciekawa co się oryginalne, ale ja niedawno może to tak powiedzmy mniej więcej jem 56 lat temu Han na, a może troszeczkę więcej Wiecha na konferencje i właśnie do swojego wykładu UE potrzebowałem takie dane rzeczy jest motywacja na przykłady studiowania języka węgierskiego akurat w Polsce wśród naszych studentów zrobiłam taką ankietę od pierwszego do piątego roku i tam były różne takie aspekty i oczywiście ja tam wymieniłam, że tradycyjna przyjaźnie motywacją może być tradycyjna przyjaźń polsko-węgierska i jakaś tam część dziedzina kultury film muzyka czy czy literatura osobistej jakieś doświadczenia no i to tak na czwarty udała że żem język węgierski jako o język trudny egzotyczni każdym razie odrębni niż maski i domyślam i myślę, że to będzie taki wybrany punkt najmniej i okazało się, że najwięcej niemal 80% studentów, czyli już tak w latach dwutysięcznych dziesiątych wybiera Hungary pikę nie ze przyjaźni tradycyjnej albo, ale przeważnie, że to jest język GM taki egzotyczny bardzo różnią oni od polskiego i im nawet jak dupie mieli możliwość do PiS to dla ewentualnie tam rozwijać że, dlaczego to tamy parę osób pisało, że dlatego, bo oni ich interesują takie rzadkie GM języki egzotyczne egzotyczny język węgierski ma tak takie jakież to Sławek tu w Polsce jest, że to jest więzy i język nie do oswajania, czyli to jest takie wyzwanie intelektualne, ale to jest taki język, którego kultura jest osiągana, bo jak szyły studiuje japonistykę, czyli i czy nie wiem tamie języka koreańskiego czy czy chińskiego tom to ta kultura jest bardziej nieosiągalna choćby z i bo jest daleko Atu po prostu usiądzie się do pociągu, czyli przez parę godzin można pojechać przebywać ważny właśnie w tej kulturze to dla mnie też było zaskoczenie, że obecnie młodzi ludzie MO młodych ludzi przeważnie pod tym względem motywuje studiowania języka węgierskiego czy to w ogóle czy to, bo to jest niesamowite co pani mówi, ale czy to jak pani popatrzyła na wyniki badań i zobaczyła, że po prostu to jest bliska osiągalne, ale egzotyka dla Polaków czy pomyślała pani od razu Holta ciekawe jak to widać w szeroko rozumianej kulturze czy jeśli ktoś z Węgier chce zapoznaje się z polską kulturą i odwrotnie to rzeczywiście to jest ten taki mechanizm bycia blisko, ale jednocześnie być exit egzotycznym czy, czyli jest bariera językowa dusza i jest to bariera językowa duża, ale ja pytam panią, dlatego że jak rozmawiają ze znajomymi parę dni temu właśnie pytaniami powiedzcie mi waszych pieszych skażenia Węgry i tak było w zasadzie klasycznie było im kar też, ale to z drugiej to się spisuje bardzo europejskie literaturę jednak później były oczywiście nazwiska reżyserów filmów najbardziej znanych i i tam nie widziałem takiej raczej podkreślenia tej zupełnej inności miałem wrażenie, że wszystko co wymieniają szerokiego dziedzictwa współczesnej kultury węgierskiej mieściło się nawet wspomniane zespoły progresywne no to wtedy tak w Europie na Zachodzie tak grali, więc ciekawi egzotyka jeśli chodzi o OZE egzotyka odnosi się tylko do języka i tylko do języka, że to jest język ogród Ignacy inny, czyli zupełnie ma inną strukturę inną strukturę inaczej je buduje się w jej raz całe zdania, czyli to ich, porównując np. językiem polskim to jest język indoeuropejski, ale cóż jest także etyce, bo spotkałem wielu ludzi w Polsce, którzy mówili o Węgrzech Węgrzy ktoś tam na Węgrzech powiedział żonie nie pochodzą w ogóle tej kultury naszej środkowej Perskiej oni są kultury, która chińskiej gdzieś ze stepów azjatyckich tak się pojawia w oczach Polaków taka fascynacja tym, że dyrekcja Węgrzy są zupełnie innego porządku lub tak takie z 1 strony tak ta egzotyczna nie jest tylko językowa język to wiele 1 takim przejawem tego ale, ale pochodzenie też, bo przecież prawo ojczyzna Węgrów jest gdzieś pod Uralem, czyli na granicy Azji Europy, czyli ta inność na schody noś jest tam gdzieś się, że skądś tu przybyliśmy i i nie mamy tu tak powiedzmy takich takich Chem naturalni krewni sojuszników, kiedy zimą jest on krzyczy jest to czy sale są też, ale takiego właśnie bardzo ciekawie, w których książce Krzysztof Varga napisał coś takiego, że w zasadzie te kraje środkowoeuropejskie to one są przekonane, że one były od zawsze w tym miejscu są z wyjątkiem Węgrów, którzy mówią, a nie był taki moment to jest dla nas ważny moment, kiedy przyjechaliśmy tutaj Kotliny panońskiej wszyscy w Polsce ten Piast Kołodziej Gniezno i tak daje to wszystko tam było, że było tak, a Węgrzy Węgrzy mają świadomość że, że przybyliśmy, że jesteśmy przybyszami tu Europy jest taki wielki poeta na początku nie dwudziestego wieku, czyli Emu okresu modernizmu Endre Ady to nie jest zresztą bardzo mało tłumaczony, bo takie jego poezję hermetyczną bardzo od vivo dzisiaj nawiązuje się do dochodów kulturalnych węgierskiej historii, ale on gdzieś napisał, że Węgry są tak jak PRON promem między Wschodu wschodniej mentalności kultury, a między cywilizacją Zachodu chrześcijaństwa i cała jego poezja właśnie o tym jest się, że ta hojność, ale jednak już należy my się do do zachodniej kultury do chrześcijaństwa jest to jakiś tam takie tak nawet taka wewnętrzna walka w duszy nie kryje się, a jak pani patrzy na Polskę to pani widzi słyszy w Polsce zazwyczaj chyba inne wyobrażenie jesteśmy na Zachodzie nawet jak zachód nas nie chciał to my w Polsce zawsze byliśmy nad jesteśmy częścią Europy właśnie 6 przed morzem chrześcijan za tak to kto na Węgrzech węgierskiej kulturze myśleli teraz użyjmy tego, że być może ze Wschodu też trochę pochodzimy, ale w Polsce raczej nie jest takie nie jest częścią naszej tożsamości nie nie widzę widzę tą różnicę, że Rze, że Polacy czy w ogóle inne narody środkowej Europy ta europejskość jest jak bardzo naturalna, ale dla Węgrów to, że pochodzenie skądś tam ze Wschodu jest bardzo silnie zakorzeniona zakorzenione jeśli patrzy się na swoją kulturę dla mnie jest taką podstawową różnicą między polską kulturą i im węgierską, że po jeśli Polak chce akcentować swoją świadomość utożsamienie się spór koszt z polskością z tradycją polską to przeważnie to są to nawiązuje do tradycji szlacheckiej do tradycji szlacheckiej i powstania oczywiście tryb życia szlachty choćby Dziady na 3 i nie Dziady, czyli im pan Tadeusz pan Tadeusz tak Szlachta Szlachta ta szlachecka kultura jest podwaliną tożsamości polskości na Węgrzech to jest podstawowa różnica nawiązuje się Don do kultury ludowej do folkloru ale dlaczego do folkloru dziewiętnastym wieku dwudziestym wieku cały czas były takie silne ruchy społeczne literackie, gdzie właśnie to jeszcze nasila to że, że sięgamy aż do korzeni do przedchrześcijańskich korzeni, gdzie ta autentyczna Węgier kość tkwi jest, bo chrześcijan to jest tak już przybrana kultura dla nas, że dostosowaliśmy do Zachodu, ale taka ocena Węgier koszt to znajduje się jeszcze w erze przez chrześcijańskiej, czyli te w folklorze, a to proszę przy okazji wytłumaczyć 1 rzecz, bo w 1 rozmowie w radiu TOK FM ktoś powiedział, że na Węgrzech ważne jest, że właśnie tę rdzenną węgierską się często widziana poza granicami Węgier naprzód w Rumunii wściekle rzeczy klerowi, którzy tam mieszkają Węgrzy to oni są uważani za taki wzorzec właśnie tej a dlaczego oni, którzy dzisiaj Rumuni mieszkanie właśnie oni na jej najdłużej utrzymywali tą Tradis to trudna to tradycyjne życie w jej wiejskie aha tradycyjny w latach osiemdziesiątych, o czym mówiłam te jeszcze w czasach ciało się ku latach osiemdziesiątych nam aż do do transformacji były takie wioski, gdzie ludzie normalnie na co dzień to nie było żadnych tam jakieś tam wyjątkiem chodzili w strojach ludowych na Węgrzech np. tak na Węgrzech na przykłady oto pod koniec lat sześćdziesiątych rozwijał się tzw. ruch tańców domu tam Haas, czyli do tańca ruchy domu tańca to jest był to ruch i który rozwija się w Budapeszcie założyli przeważnie młodzi studenci i autentyczna węgierska stołeczna inteligencja, którzy wyjechali w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych do tej SEK lew ski wiosek i tam opisywali ich taniec jak oni tańczą jak są różne te kła składy kurę choreograf Jan też tak nagrywali ich piosenki ludowe bardzo archaiczne, które brzmią bardzo archaiczne nawet ten naj naj dawniejszych to po aż pęta koniecznie nie tak jak europejska troszeczkę jak, jakbyśmy słyszeli chińską piosenkę i to wszystko nagrywali no właśnie, sięgając do korzeni oni na dom tańca to był Sekielski wioskach taki ton widziałem mieli zabawę inna podstawie tego zorganizowali zamiast dyskotek takie domy tańca w Budapeszcie to były takie kluby, gdzie wasz przeważnie studenci inteligencja chodziła i oni uczyli się tego tego auto autentycznych piosenek autentycznych ta autentyczne tańce, które były pozbawione wszelkich takich sztucznych kurę grafik tak jak np. Mazowsze, że wiadomo, że to jest tak tak, ale Cepelii Cepelia, ale to było też z drugiej strony im taki bunt przeciwko władcy, bo z 1 strony wszy, którzy tam wzięli w tych udział to wiedzieli, że to wróg w Siedmiogrodzie SEK leży aha, czyli poza granicami są tak kultura kim ta węgierska kultura kwitnie właśnie poza granicą z drugiej strony był to bunt też w ten sposób, że buntował się temu sztucznemu sztucznej propagandy kultury ludowej przetwarzane i sztucznie co było oczywiście tak samo na większych jak w Polsce wszędzie kultywowane od lat 50 w jaki sposób społeczeństwo, które widzi taki fundament swojej kultury w kulturze ludowej w tych korzeniach w jaki sposób społeczeństwo funkcjonuje skoro tak wiele osób nam tak duża część tego społeczeństwa na Węgrzech mieszka w monstrualny wielkim mieście i to w mieście takim jak Budapeszt, który robi wrażenie ma swoją atmosferę jest czymś co jest symbolem wręcz tak okazuje się, że Węgrzy mówią, ale korzenie są, gdzie indziej w małej wsi, gdzie ludzie śpiewają jeszcze centa tonik do akcentu jak coś widzę PESEL to rzeczywiście pod tym względem też różni się Polska od Węgier że, że właściwie teraz każdy piąty Węgier mieszka w Budapeszcie, czyli tak to taka jest statystyka w i może i może, dlatego że że, że ten tryby wielo miejskie to to może czegoś tam brakowało czegoś tam brakowało ATA tradycja w ale to i chodziło nie tylko także oczywiście te domy tańca to był taki ruch inteligenckiej, ale już 8 w przedszkolach dla samo ich czasów dzieci uczą się czardasza i tańczyć ta czarna Kasza uczymy się piosenki ludowe bardzo duża znamy piosenki ludowe, czego ja na przykłady ja wiem jak wygląda moja córka chodziła cały czas w Polskiej szkole i ta ludowa kultura w szkole to w ogóle nie jest nie ma nie ma nie ma domów końca nie ma nie ma, niemniej nie znają tańca polskiego jeśli może wyjątkiem jeśli ktoś kogoś interesuje i znak jako lubi im się zajmuje, ale także obowiązkowo nauczycie swoje piosenki ludowe dane swoje np. Czardasz tańczyć i to to wina to znamy, a wszyscy już dla Węgrów to jest bardzo ważne w jaki sposób teraz współcześnie widać ten tekst ten nie chce powiedzieć problem, ale jakiś jakiś funkcjonowanie teatrów w Polsce, który jak sięga po niektóre tematy to momentalnie robi się z tego jak nie skandal to wręcz jakieś zawirowanie nawet polityczne chociażby ostatnio ten Monika Strzępka została zawieszona przez wojewodę, bo feministyczna jest, ale przecież jak sobie słuchacze pewnie słuchaczki przypominają mieliśmy bardzo wiele takich sytuacji w Polsce bośniacki bośniacki, chociaż chorwacką bośniacki reżyser Olivier Frljić jego klątwa książę dzielny też cała prasa w Polsce rozpisywać co teraz będzie czy jak pani na to patrzy to pani widzi te, które tematy powodują w Polsce w Polskim teatrze takie właśnie tak jest punkty zapalne czy też feminizm czy to może religia to jest co co powoduje, że i jest przekonana, że następnego dnia w trasie będzie wielkie coś jeszcze politycy się będą wypowiadali co takie czułe, że ta w Polsce tak potrafi zapalić jakąś Iskrę na pewno jeśli dany Drama czy spektakl dotyczy właśnie tej tradycyjną ość w sposób by niekonwencjonalne tam tak powiedziała, że w sposób niekonwencjonalny porusza jakieś temat, który wiąże się z tradycją, bo jest nie wiem waśnie patriarcha noście i społeczeństwa czy religijność się czy czy też inne problemy im i NATO reaguje bardzo silnie teatry w Polsce alem to też jest różnica między kulturą polską węgierską, że jeśli tak patrzymy na różne gatunki także teatr powiedzmy Drama teatr poezja czy proza ja myślę, że dla Polaków we dramat teatr jest takim najbardziej odpowiednią formą wypowiedzenia się na kondycje swojej tożsamości to od romantyzmu myślę, że to takie zawsze najważniejsze rzeczy, które dotyczyły najważniejsze sprawy, które dotyczyły właśnie polskości to było sformułowane przez teatr w Polskiej kulturze i dlatego też jest taka silna reakcja na to, a w jeśli chodzi o węgierską kulturę tam teatr ma inną pozycję bardzo bardzo długo długo aż można powiedzieć dom powiedzmy do ostatnich kilkadziesiąt lat aż do transformacji teatr nie był aż tak przodującym ważnym gatunkiem nie ta forma była ich wypowiedzenia się właśnie tych najważniejszych najważniejszych myśli jeśli chodzi o własnej kondycji takim aż też od romantyzmu do końca dwudziestego wieku takim gatunkiem był była poezja węgierska poezja to to zawsze była najważniejsza wszystkie choćby na to patrzymy od wiosny ludów pięćdziesiąty szósty rok transformacja zawsze najważniejszymi osobami, które właśnie wywołały te ruchy to byli jednocześnie poetami, czyli poeta to jest kimś który coś nowego wprowadza nie tylko formuje, ale ze swoim życiem czynami wprowadzam w życie społeczności czy jak czytanie widzimy sprzedają wśród studentów albo osób chcemy się pani kontaktuje, że nie obraz Węgier ostatnio się zmienia czy mam na myśli to, że kiedy pani mówiła, że ten narody narody Europy Środkowo-Wschodniej one przyjechały kiedyś pewnie jak wszystkie przyjechały, ale swoją historię raczej widzą w ten sposób, że zawsze były w tym miejscu dla Polski jest to Malty Tatry Wisła Odra Bóg i jesteśmy, ale Węgrzy są wyjątkowi pewnego dnia kiedyś w przyszłości po prostu zjawili się wprowadził tam tak jakiś prawda nie przyjechali, ale czy to znaczy i że w pewnym sensie są inaczej mają widzą Europę jak pani patrzy na współczesność ostatnie np. właśnie 10 miesięcy od czasu ataku Rosji Ukrainy czy pani wrażenie, że w Polsce ludzie mówią nie rozumiemy, dlaczego Węgrzy nie myślą nie działają tak jak my Polacy przecież Polak Węgier 2 bratanki, więc nasz stosunek do Ukrainy jest pomagamy wysyłamy broni i czekamy, kiedy Ukraińcy zwyciężą Rosjan, a Węgrzy mówią do mnie no zobaczymy i wielu Polaków tego nie rozumie, a czy pani myśli, że to się da wytłumaczyć właśnie tą historią, że Węgrzy tak jak nie są nie wie właśnie jak tanie państwo miałem trudną oraz bardzo bardzo skomplikowana sprawa jest tym bardziej to jest smutna ta ostatnia to ostatnie 10 miesięcy od 24lutego, bo jeśli im jak myślałam o tym co dużo jak z przejrzałem mam wstecz powiedzmy paręset lat zawsze często była także Polacy i większy nie nie Stali ich może na tych samych stronach, że nie wiem jakoś znaleźli się w odrębnej zupełnie odrębnej sytuacji, ale zawsze nad konfliktem znaleźli znaleźli jakieś wspólne wspólne jakieś tam interes wspólne stanowisko i trzymali się razem to już od można powiedzieć o od po pierwszej wojnie światowej druga wojna światowa i można tu wymienić, które to jest pierwszy raz, że po prostu nie wiem co się stało ale, ale znaleźliśmy się też dla mnie bardzo bolesnej przykra sprawa, że znaleźliśmy się, jakby w innym obozie i nie ma właśnie tego tej tej je bardzo trudno znaleźć, żeby jakieś tamtej wspólnego wspólnego stanowiska nie ma i to jest właśnie bardzo trudne w tym że, że przeciętny Węgier też nie rozumie, że przecież no powiedzmy oficjalna narracja na Węgrzech co oczywiście to nie jest jednoznaczne tak raport pro rosyjska bez tego bardzo delikatnie zabawowa na cały czas mówi się, że mi chcemy pokój i chodzi o pokój no to przeciętny Węgier to, że to jest logicznymi mini chcemy wojny chcemy pokój no przecież jak chcemy pokój chcemy, żeby ta wojna się skończyła, jakie Polacy mają pretensje do nas, ale dalej już nie myślą, że co to znaczy, że chcemy pokój, a przez znajomi w Polsce pytają panią tą kwestią często bardzo często, czyli absolutnie się nie rozumiemy absolutnie się Węgier nie rozumie, że czegoś nie podoba Polakom w nas przecież mi pokój chcemy nie chcemy wojny Polacy pytają, dlaczego nie pomagacie Ukraińcom, dlaczego jesteście piernik oczywiście wiadomo że, że Rze, że to ta tzw. etap ta polityka duża polityka to jest bardzo zależność od Rosji itd. osłabiał działanie na rzecz pokoju tak zastanawiam się pani nad tym, że skoro, gdy wyobrażam sobie w trakcie w trakcie całej rozmowy próbuje się wczuć i wobec, że jestem Węgrem i myślę tak my jako Węgier jako Węgrzy przyjechaliśmy tu pewnego dnia, ale my jesteśmy zupełnie inni tych Słowian od tych Rumunów, ale na pewno Europy zachodniej my jesteśmy trochę innego świata jak cała ta Europa nagle rzuciła się pomagać Ukrainie cała europejska anty rosyjska to my jesteśmy przecież inni, że my po prostu nie myślimy tak jak cała Europa myśli pani, że to może być taki wątek, że my mamy prawo do bycia wyjątkowymi nawet jak wszyscy w Europie, czego chcą to mało mamy prawo chodzić weto, bo my nie jesteśmy do końca stąd może to no powiem że premier Węgier często tak sformułuje często tak formuje się mamy prawo inaczej myśleć i i nie musimy po prostu uporządkować się podporządkować się tak jak wszyscy to mi tak myślimy takie mamy interesy to to po prostu i tak będziemy wg tego o załatwiać nasze sprawy czyli, czyli jest bardzo delikatnie w narracji politycznej, że się że, że jesteśmy sami nie mamy naturalnych sojuszników, ale nie będziemy się podporządkować w sam koniec mam takie pytanie dla do pani czy Stani perspektywy jest książka węgierska książka albo sztuka albo poezja, która dotychczas jeszcze nie została przetłumaczona na język Polski, a pani uważa, że powinna być przy tłumach przetłumaczona czy jest coś takiego to jest trudne pytanie, bo jest spór o takie, które tak jak uważam, że warto byłoby to przetłumaczyć to może tak tak powiem, że liczba się cieszę, że np. w ostatnich latach jeśli chodzi o literaturę to przede wszystkim Márai Sándor Márai jest Hans Peter Esterhazy jest obecny to już można powiedzieć, że oni są teraz jeszcze może gdzieś za Click też zostały pod niedawno jeszcze raz przetłumaczony jest sposób nie cenzurowane, ale cieszę się, że np. jest Jula Trudi, który pamiętam jak w 2002 roku i rakiety otrzymał nagrody Nobla literackiego i od razu szpitali, że jeśli on mógłby kogoś polecić, że kto mógłby dostać albo powinien dostać nagrodę literacką nagrodę Nobla literacką to od razu bez myślenia mówi, że to uczula skróty to jest bardzo takie autentyczne autentyczny autentycznymi powieściopisarz i cieszę się, że nawet niedawna ukazała się ukazał się teksty od niego alem literatura węgierska słynie się tak samo teatr też czy dramat słynie z tego to jest też taka różnica, że to jest bardziej taka przyziemna parcie pozbawiona tego mistycyzmu, które np. jest w obecnym w kulturze polskiej choćby w teatrze, że ten bardziej alegoryczny Polski teatr czy literatura jest bardziej oniryczny jeśli chodzi o chodzi o prozę, czyli dramat bardziej w sposób alegoryczny sformułuje swoje swój wizerunek świata, a węgierska ku literatura teatry proza i jest bardziej realistyczne i im i myślę, że pod tym względem bardzo potrafi oddać codzienność codziennego życia życia rodzinnego różne np. relacje międzyludzkie, ale w w takim złem wymiarach codzienności im jeśli tak przejrzy właśnie tt sztuki, które były 3 czy proza, która była miała jakieś sukcesów w Polsce to właśnie dlatego, bo tego brakuje tu w Polsce tu mogłabym np. wymienić 1 i nowe listy Shandong tary Shandong Targ, który pisał swoją opowiadania jeszcze za czasów Kadara był można powiedzieć raczej nielubianym pisarzem, bo taką Socios trafiła na Pisa, czyli to jest to były literacka Sophie trafia, w których opisał codzienne życia takie przeciętnego robotnika w czasach Kadara zespół z i z tego wyłania się bardzo takiej smutny obraz jak to wygląda ten gulasz komunizm klasowi i one po transformacji ich znów nic nie robił tak samo w taki sam sposób opisał prowincje węgierską, gdzie nagle ludzie znaleźli się bez pracy i zanikły te tak z planem TG węgierski PGR-u renciści alkohol liści, a alkoholicy alkoholizm beznadziejność taka taka beznadziejna stagnacja także takie życie pani tak przekonująca o tym przypomnieć jak pani mówi to od razu się przypomniał ten film, który w pewnych kręgach w Polsce uważany za kultowy Béla Tarra kiedyś nakręci taki finisz, a ten tango gdzieś się karze tak no tak dobrej robocie gdzieś tam tak tak jak smutek w pani, że ja mam podejrzenie, że taka codzienność, której pani mówi, która jest treścią takich książek czy takie Finów czy ja mam wrażenie, że w Polsce ludzie dostrzegają w tym pewien mistycyzm na pewno, bo to jest tak napisane, że zawsze czuje się, że to jest tak taka codzienność troszeczkę oderwana ta ma ma jakieś drugiego dna inaczej jest w tym jakieś, ale widzi panie, czyli godzinę na rozmowę z panią to jest za mało po pierwsze, więc, a czas nas się kończy, więc na pewno chciałbym, żebyśmy w przyszłości jeszcze się spotkali, ale czas goni bardzo chciałem podziękować za wizytę naszym gościem dziś była dr Phila Glińska kierownik katedry Hungary styki na Uniwersytecie warszawskim dziękuję bardzo, dziękuję bardzo realne Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: LOS POLANDOS

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA