REKLAMA

O Sejmie Czteroletnim opowiadał prof. Wojciech Kriegseisen

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2014-10-06 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
47:29 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
z Radia TOK FM pasami jest już prof. Wojciech Kriegseisen dyrektor Instytutu historii imienia Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór panie profesorze goryczą pani dobry wieczór państwu o Sejmie czteroletnim mówić będziemy sobie do dwudziestej trzeciej ale zanim o tym jak on pracował i co wypracował to zacznijmy od tego jak do niego doszło ono formalnie rzecz biorąc doszło do niego w 1700 osiemdziesiątym ósmy roku i to była data niejako konstytucyjna, dlatego Rozwiń » że sejmy Rzeczypospolitej konstytucyjnie rzecz biorąc zgodnie z przepisami, które funkcjonują już od schyłku szesnastego wieku powinny zbierać się co 2 lata albo są w okresach nie dłuższych niż 2 lata Bluetooth Sejm zwyczajny możliwe było jeszcze Sejm nadzwyczajnego to są to są szczegóły, więc jesienią 1700 osiemdziesiątego ósmego roku przypadał Konstytucyjny termin zwołania Sejmu i problemem było, jaki to będzie Sejm ta zgoda Katarzyna, o których pani wspomniała o w słowie wstępnym dotyczyła nie tylko od tego ile ton, jaki przy tym Sejm ma w ogóle zostać zwołane tylko jaki charakter będzie miało to Sejm od jakichś 234 lat narastały Rzeczypospolitej nastroje części biorące się z konfliktów wewnętrznych z tego, że opozycja przeciwko temu systemowi, który od pierwszego rozbioru Rzeczpospolitej panowało są historycy nazywają to często systemy ambasadorki albo wręcz pro konsola Atari, ponieważ ambasador rosyjski od von Stauffenberg był czymś w rodzaju Prokom Szulc 9 proc takiego ambasadora rządzącego próbował sterować polityką to dość skutecznie, a polityką Rzeczypospolitej, która też była wtedy od kilkudziesięciu lat krajem nie suwerenne w osiemdziesiątym ósmym roku czułości od 81007. roku toczą się między Warszawą Petersburgiem rozmowy na temat tego, jaki to będzie są czy to będzie Sejm w taki jak do tej pory się odbywały kolejne co 2 lata Sejmu, czyli Sejm obradujący w zwykłym trybie, na którym obowiązuje zasada liberum veto, a więc nie głosuje się większością tylko mniejszość jest wstanie nie dopuścić do konkretnych uchwał albo nawet zerwać obrady Sejmu nocleg pani rozumie bardzo ogranicza możliwości manewru politycznego nawet jest poseł mógł za produkt turystyczny tak, ale w praktyce w tym wypadku stosunki z mamy takie pojedyncze wcześniejsze przykłady, kiedy 133 czy kilku posłów z własnym, ale w tym wypadku tu opozycja, współpracując z jakąś inną osobą bardzo łatwo mógł zablokować jakiekolwiek konstruktywna konstruktywne działania są i współpracująca dodajmy bardzo często płacono no jak mówią współpracującą Tusk chciał go takiego feminizmu to jest zresztą pewien problem, z którym mamy dzisiaj to opłacanie przez ambasadę przez to finansowanie polityków przez zewnętrzne potencję budziło właśnie w osiemnastym wieku zaczynało budzi coraz większy sprzeciw jeszcze za czasów Jana Kazimierza, którego panie z wspominała subsydiowania polityków przez zagranicę nie było traktowane w kategoriach tak rozumianej zdrady stanu, jaki to dzisiaj jak my do dziś nie rozumiem walkę z osobnym osobny problem pewnej zmiany w pojęciach w kulturze politycznej, która właśnie 18 wieku zaczyna zaczyna się zachowywać się 19 wieku szybowców ostrzej, ale wracając do 1700 osiemdziesiątego i do 1700 osiemdziesiątego ósmego roku na Otóż mamy taką sytuację, że Dwór, a konkretnie Stanisław August Poniatowski, którego istotą rządu istotą programu politycznego było przeprowadzenie wszelkiej możliwej we współpracy z Rosją, ponieważ to Rosja tutaj decydowała o granicach możliwości politycznych w Polsce wszelkiej możliwej reformy chodziło o nadanie temu bardzo nie mającemu państwu, które właściwie istniało wówczas Oreo czysto formalny o VAT chodziło o to, żeby doprowadzić do takiego zwarcia, bo nudno reformy wszelkiego wszelkich możliwych struktur państwowych drodzy państwo było niewydolne państwo było całkowicie niewydolny i państwo było rządzone w pewnym sensie przez przez w sensie pozytywnym to znaczy czynnie przez Rosjan, ale także inni sąsiedzi co znaczy Austriacy i Prusacy także mieli w swój udział szczególnie od pierwszego rozbioru, które są zaangażowani w ich przedstawiciele dyplomatycznie kontrolują sytuację stara się nie dopuścić do żadnych konstruktywnych zmian do takiego nabierania przez to państwo substancji do substancji państwo albo wiadomo, że chaos jest najwyższą chaos jest w okupacji chaos jest na rękę w tym wypadku wszystkim paradoksalnie najmniej Rosji właśnie w drugiej połowie lat osiemdziesiątych pojawia się także po stronie rosyjskiej co trzeba przyznać pewne pomysły na pewno takiego w na dania Rzeczypospolitej szlacheckiej Rzeczpospolitej polsko-litewski pewnej wartości politycznej, którą Rosjanie chcieli wykorzystać w swoim interesie n p . w wojnie z Turcją Polacy polskie wojsko nie nie mogło tam odegrać żadnej decydującej roli nie było dla Rosji najistotniejsze pani wspomniała o 7 ze szkodami oni są bardzo szybko poradzili z Turkami też radzili sobie nieźle dłużej aż 9 dziesiątego roku, ale skąd taki pomysł w takim razie my i czy było myślenie perspektywiczne długofalowe, żeby stworzyć jakiś tam, żeby psy Korony i trochę to takie myślenie perspektywiczne istniało to w przededniu Sejmu czteroletniego, którym nikt nie wiedział jeszcze w 80 ósmy roku to będzie Sejm czteroletni ten Sejm miał zacząć się w październiku 81008. roku, a skończyć się już na przełomie listopada grudnia 6 tygodni powinien trwać konstytucyjnym takie myślenie istniało i w 2 jak Nord 1 to jest podstawowy nurt polityki Stanisława Augusta, które powiedziałem w każdy stara się wykorzystywać wszelkie stosunkowo niewielkie, ale wszędzie tam, gdzie można się wcisnąć w te w te granice rosyjskiego dla zarządu rosyjskiego nadzoru rosyjskiego protektoratu to stara się prowadzić działalność konstruktywną na rzecz właśnie jej odbudowy substancji Państwowej, ale pojawiają się także w drugiej połowie lat osiemdziesiątych takie pomysły niezależnie od pani wspominała Kołłątaj, ale to będzie także ksiądz Stanisław Staszic i inni publicyści nie czas teraz wyliczać to są to jest dość liczna coraz liczniejsza grupa ludzi, którzy zdają sobie sprawę z tego, że przyszedł, że trzeba wykorzystać pierwszą nadarzającą się okazja do tego, żeby przeprowadzić zmian, ale pytała panie profesorze od drugą stronę to dlaczego Rosji substancja Państwowa Rzeczypospolitej była na rękę w problem jest tak do końca niezbadane od lot i że nie chodzi tylko tak jak prosto JATO włóż czułam, czyli o pomoc militarną i ich chwilowe problemy na 2 frontach generalnie rzecz biorąc to jest tak, że Rosjanie mają kontrolę nad Rzeczpospolitą, ale od czasu do czasu ta o w tym zająć rząd nad bardzo ważnym dla nich obszarach, bo to jest przepraszam bardzo wyjście Rosji na euro no to jest kraj leżący między Rosją Austrią Prusami mówiąc naj naj prymitywnych to jest terytorium, które to trzeba przyznać z rosyjskiego punktu widzenia z punktu rosyjskiej racji stanu jest tu bardzo ważnym elementem, który należało kontrolerzy ich interesie ich racji stanu, żeby to po to, kontrolować, ale od czasu do czasu budzi to pewne wywołuje to pewne problemy, a poza tym nastręcza to problemy w stosunkach pomiędzy Austrią, a Prusami w związku z tym, gdzie w końcu lat sześćdziesiątych osiemnastego wieku już w głowie najbliższego doradcy Katarzyny wtedy Nikity takiego odpowiednika ministra spraw zagranicznych Rosji Nikity pani na on urodził się taki problem to się nazywa Sojusz północny to miała być grupa taki koncert jak wtedy mówiono w 18 wieku Consort państ w północno europejskich, które miały równoważyć wpływ tego południa Francji Hiszpanii Austrii całego tego kompleksu państ w i zbudowanie tego północ Sojuszu północno Europejskiego mają miał zapewniać generalną równowagę balans sił w euro jedno osób z tego punktu widzenia Rzeczpospolita powinna uzyskać niż słodkie substancją należności stać się bardziej obliczalna cały czas pod kontrolą rosyjską nie ma żadnych złudzeń ani patrz pani Katarzyna nie później tak Albert nikt nie stawiał sobie dobra Rzeczypospolitej jako celu głównego, ale chodziło o to, żeby nieco uporządkować tę sytuację, żeby mieć mniej na froncie polskim czy na odcinku Lwowskiej jak mówiono niegdyś rządziła oni wojska gubernatorów angażu to n p . np. 7 dni trzeba było trzymać z w Polsce Armin umorzenie okupacyjne Lech, kontrolując Rosjanie wreszcie ta armia już uzyskują pełną stabilizację jeszcze ta armia Rzeczpospolitej wycofują, ale ciągle zagrożenia każda słuchawka każda generacja każdy bunt sterowana n p . przez Prusaków czy z Austriaków będzie ich zmuszał do tego żeby, a to kosztuje ogromne pieniądze z Rosją nie była wtedy krajem nieskończenie bogaty, który był kraj, który wyeksportował urok jakieś miejsce w surowce tylko kraj, który miał takie są takie są takie same trudności budżetowe, że jeszcze nie mazda po zdymisjonowaniu, która udaje państwo jeszcze daleko w myśl tego, żeby myśleć w tych kategoriach udawała państwo czy była państwem zupełnie inna zupełnie innych zasadach i Rosjanie takie pomysły od czasu do czasu w latach w końcu lat 60 latach siedemdziesiątych osiemdziesiątych rozważają trzeba, więc też pod uwagę sprawy dość zabawną no to dla nas odtąd Miśtak Robert są wspomniane przeze mnie ambasador Rosji, że w Polsce w Warszawie to jest taki repertuar polskiej historiografii słusznie to nie był człowiek przyjemny jego rola nie jest dla nas sympatyczne, ale nie jest cechą takich dróg rząd słów pewna skłonność do przywiązywania się do przedmiotu swojego zarządzania Otóż tak Albert w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych zaczął zdradzać pewne ambicje do tego, żeby go zrealizować pewne swoje pomysły, które miały poprawić jego pozycja w oczach imperatorowej w Petersburgu wykazać jego skuteczność konstruktywną działalność, a jednocześnie dawał się królowi wciągać różnego rodzaju rozmowy wysłuchiwał różnych sugestii i w pewnym okresie był on dobrym nie bardzo dobry, ale niezbędnym kanałem przekazywania sugestii informacji do do Petersburga to jest jeszcze pomoże starszym słuchaczom nieco zbliżyć to jest sytuacja dość podobna do tego, że mieliśmy też w drugiej połowie dwudziestego wieku do czynienia Polska też nie jest krajem suwerennym i ówcześni dzieją, działając z nadania Moskwy władcy Rzeczypospolitej także szukają szans różnego rodzaju kanałów, żeby towarzyszom Radzieckim 3 dni temu w tendencji rację, choć Hetman biali Rosjanie zwrócili uwagę nastrojowa podpowiadać różne rzeczy, że są takie sprawy, które będą korzystne dla Rosji, ale byłyby także korzystne dla Polaków, dlaczego tego nie wykorzystać n p . dlaczego nie nie zbudować muszlę tuż po embargu nie zbudować np. jakiegoś kanału, który byłby pożyteczny dla Rosji Polaków nie wzmocnić jakiś spraw z dnia rozwijać takich spra w handlowych jakiegoś być może nawet uprzemysłowienia to są takie pomysły, które się na morze nie tyle w polityce rosyjskiej co w polityce niektórych polityków rosyjskich pojawiają, a z drugiej strony jest to tendencja do prostych rozwiązań, dlaczego Polacy zbyt dużo chcą Polacy zbyt dużo sprawiają kłopotów zawsze się można dogadać z sąsiadami i jak okroić o realiach nie wiedział kanclerz pozbyła Radko, jeżeli będziecie już w okresie Sejmu czteroletniego, jeżeli będziecie za bardzo wyłamywać się z tego systemu mogą ukaże się drugi tom pierwszego rozbioru mówił wtedy, kiedy pierwszy tom, czyli pierwszy rozbiór już wisiał to była rzecz, którą bardzo wielu polityków Kraków traktował jako potencjalny wstęp do ciągu dalszego, czyli tego czy później miało miejsce drugiego i trzeciego rozbioru i taką mamy sytuacjach w osiemdziesiątym siódmym roku, kiedy Stanisław August podejmuje w wysiłek spotyka się z Katarzyną Katarzyna wizytuje Ukrainę i spotyka się tam nad Dnieprem ze Stanisławem Augustem nieuniknionej przedstawią plany porozumienia o w tym porozumieniu znajdował się nie nie tylko punkt o wzmocnieniu armii polskiej z tych 18   000 do prze komentował w znacznego wzmocnienia przede wszystkim zasilenia armii polskiej w sprzęt dochodziło rosyjski jak to się mówiąc dostawy w 1 mowa była nawet uzbrojeniem dla 80  000 ludzi, czyli jak dotąd osiągnięto stan 46  000 zlote później to później, kiedy to już są już w okresie Sejmu czteroletniego, a drugą rzeczą, którą Stanisław August próbuje, do której próbuje Katarzynę namówić to jest to co jest najważniejsze mianowicie zawarcie wiecznego Sojuszu trwałego Sojuszu polsko-rosyjskiego takiego traktatu nie był Sojusz, który był Dove dawałby dwustronne gwarancje krótko mówiąc zaś czekamy aż w pewnym sensie suwerenności przyjmujemy wasze rosyjski protektorat, ale wy nam w zamian tego w zamian za to dajecie gwarancje, że ani Prusacy ani Rosji Rosjanie nas nie będą mogli w Płocku odbywać się będą nas mogli ograją kraje czy krawacie najeżdżać i Rosjanie się na to zdecydować Katarzyna odmówiła i ostateczna propozycja rosyjska jest mówiąc językiem dyplomatycznym daleko niesatysfakcjonująca, bo przewiduje ona pewne wzmocnienia armii polskiej, ale na warunkach całkowicie dla Stanisława Augusta nie niesatysfakcjonujący, ale w tej sytuacji przychodzi 801000 osiemdziesiątego ósmego roku trzeba zwołać Sejm jest dyskusja czy to będzie wstęp wolny czy to będzie z tym szkód sugerował Rosjanie zgadzają się na swoim skonfigurowany, ale Kruk lub programu polega na tym, że Rosjanie i to jest ogromny rosyjski błąd nie zgadzają się na to, żeby tak Konfederacja została ogłoszona tuż przed Sejmem można to było Konfederacji ogłosić np. 5 października, a ona została po otwarciu Sejmu siódmy 7 października od otwarta i natychmiast ingerencja czy w parę dni później poseł pruski ogłasza deklarację pruską przychylności dla Rzeczpospolitej za tym kryje się w perspektywie propozycja antyrosyjskiego Sojuszu polsko pruskiego, który patriotyczna tzw. patriotyczna większość sejmową przyjmuje z entuzjazmem i zaczyna się droga tak tego co pewien wcześniej pewien Polski polityk nazwał wychodzeniem z Pluder oni mówią o mówiło saskich lud Rafat chodzi o w pewnym sensie rosyjskie pudru uwalnianie się od rosyjskiego nadzoru pierwszą ofiarą pada znienawidzone przez opinię publiczną szlachecką Departament wojskowy rady Nieustającej potem sama rada nieustająca to było takie wprowadzona za zgodą Rosji po pierwszym rozbiorze no bardzo jak się później jak później historycy ustalili pozytywne wrażenie, że właśnie sprawowania władzy to tak go Reka Hanki taka namiastka rządu to wszystko zostało obalone i pierwszy rok osiemdziesiąty ósmy decyzją decyzją ZUS za zgodą Stanisława Augusta Sejm zostaje przedłużony obrady Sejmu została przedłużona podeszłyśmy kantonu 15 grudnia na, a potem już poszło na fali tego antyrosyjskiego wzmożenia tego takiego podniesienia ducha patriotycznego za Sejm zaczyna funkcjonować niezależnie od Rosji obalenie tutaj pewnym progiem jest także obalenie w innej rady Nieustającej, dlatego że ona była i funkcjonowanie było zagwarantowane traktatów Katarzyna druga mogła wykorzystać do zniesienia rady Nieustającej Rzeczypospolitej mogła uznać to za pretekst do zerwania porozumienia, bo to było wystąpienie przeciwko poprzedniemu traktatów i 3000 ósmego siódmym 1003 . roku i dokonać interwencji ale, ponieważ nie muszą się spieszyć do tej interwencji na głowie miała wojnę turecką poszły na to nie zdecydowało, że politycy rosyjscy mówili zobaczymy poczekamy w zależności od tego jak się będziecie zachowywać albo się ten drugi tom rozbioru ukaże albo nie, jeżeli byt rozsądnie się zachowywać to na tronie to nie będziemy interweniować no i rozpoczyna się okres, w którym z 1 strony polityka opozycji patriotycznej bardzo takiego skomplikowanego złożonego o składającego się z polityków działających racjonalnie, ale także z 2 Głogów ciała z 1 strony z drugiej strony odbudowującego powoli swoje wpływy Stanisława Augusta Stronnictwa dworskiego zaczyna próbować sytuacje wykorzystywać i do końca 81008 . 3180, gdzie wreszcie do jesieni osiemdziesiątego dziewiątego roku mamy taki w niektórzy mówili, że to czas stracony mamy taką sytuację, w której w właściwie niewiele bardzo konstruktywne rzeczy poza zniszczeniem starego systemu uchwalono i ważą się losy, w którą stronę sytuacja się rozwinie Rosjanie to bardzo uważnie obserwują Prusacy to bardzo uważnie obserwują z tym, że Rosjanie pasywnie, a Prusacy pozytywnie Kniaź Prusacy naciskają na realizację obiecują polskim patriotą różnego rodzaju korzyści są już nawet w perspektywie jest wojna polsko ruska przeciwko Rosji na plus AC żądająca różnych usta w z Gdańska m. in . Torunia, ale generalnie rzecz biorąc machają w naszym kierunku trzecia pomocy wojskowej armia pruska z potęg w to jest imperialna niektórzy politycy polscy się na to nabierają stoczył 3 przyjmują to w dobrej wierze to obietnica lukę z niego to jest Włoch, który była ambasadorem pruskim w Warszawie niegdysiejszych lektur Fryderyka drugiego potem potem polityk dyplomata w służbie pruskiej Stanisław August i jego najbliżsi doradcy niektórzy jego najbliżsi doradcy przeżyli taki moment są łamane przykładem jest to brat króla, czyli prymas Michał Poniatowski, który wyjeżdża, który nie nie nie wytrzymuje tego nacisku opozycji klucz do nacisku opozycji nie wytrzymuje z 1 strony uchyla propozycje rosyjskie Rosjanie proponują wprost, żeby wyjechał wyjechał z Warszawy na Ukrainę przez organizm ze wsparciem rosyjskich federacje i przywróci pełną kontrolę nad sytuacją w Polsce król odmawia jej taką bardzo cienką i cierpliwą grą próbuje wykorzystać wypracowane na Uniwersytecie to studenci mówili, że to jest, że odszedł po bandzie, choć to jest taka gra, która próbuje po cienkiej i trudnej ścieżce pomiędzy zagrożeniem rosyjskim, a polityką polityką patriotów, którzy ze mną w nie wszyscy delikatnie mówiąc działali w dobry wiersz, a udaje mu się iść po bandzie dzięki talentom politycznym czy sprzyjającym okolicznościom mimo sprzyjających okoliczności dla polityka, który jest zdeterminowany w każdych okolicznościach król należał do tych polityków, którzy w każdych okolicznościach starali się optymalizować racjonalizować swoje działanie Boże no nic opinię o Stanisławie Auguście są podzielone od właściwie upadku drugiej Rzeczpospolitej od czasu powstania kościuszkowskiego no i po dzień dzisiejszy mamy zaciekłych przeciwników i zaciekłych wielbicieli dokumentu, że takie dyskusje z lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, kiedy po 1 stronie byli z nieżyjącym już wszyscy wszyscy już nie żyją wybitni historycy Jerzy Michalski 3 Emanuel Rostworowski, a po drugiej stronie był wybitny pisarz historyczny Jerzy Łojek, który z tych, którzy strasznie mówi pisarz historyczny, bo Jerzy Łojek korzystał z ustaleń w swoich swoich poprzedników sam badań w tym zakresie nie prowadzi, którzy się bardzo wspierali Stanisława Augusta, ale wtedy to były dyskusje tak naprawdę w kostiumie dyskusji o Stanisławie Auguście rozmawialiśmy o stosunkach polsko-rosyjskich można było tego wprost sformułować czy o granicach kompromisu w granicach ustępstwo w granicach w sytuacji o polityce w sytuacji państwa niesuwerennego państwa zdominowanego przez sąsiada Otóż Stanisław August, jakby go nie oceniać był w swoim działaniu konsekwentny w nowo aż do smutnego i niedobrego końca, bo to jego konsekwencją jest doprowadzona do końca aż do abdykacji i okoliczności w wakacje do śmierci w Petersburgu stąd ta część historyków parę dni temu rozmawiałem z 1 z twórców wybitny angielski jest specjalistą, który stoi na stanowisku, że Stanisław August powinien polec na barykadzie oczywiście na tej bazie kadzie można w ucho zginąć tylko wtedy, kiedy już nic nie byłoby uzyskanie on ciągle próbował coś zyskać w każdej sytuacji próbował optymalizować i uzyskiwać jakieś nawet po drugim rozbiorze próbuje on uzyskiwać psu kontaktu z Rosjanami jakieś ustępstwa, które po pozwalało, by ocalić resztki bytu Rzeczypospolitej ale gdyby nie był pragmatykiem tylko męczennikiem to miałby lepsze miejsce w historii tak w Polsce tak, ale ja rozmawiam z historykiem brytyjski dlatego też nie zrozumiał naszej mentalności żon bardzo dobrze rozumie naszą mentalność tylko dla teatru im do poglądów tych ulg to wracamy do Sejmu wielkiego, w którym momencie jest, w którym momencie jest moment przełomowy jesienią sześćdziesiątego dziewiątego roku sąd są gdzieś między sierpniem wrześniem 81009 . roku, a wczesną wiosną roku dziewięćdziesiątego, kiedy z 1 strony następuje wśród tzw . przy tzw. patriotów bardzo wyraźny podział rozchodzą się drogi mówiąc symboliczny Hetmana Branickiego, który jest człowiekiem w Rosji, który coś tam usiłuje dla siebie ogrywać, ale generalnie rzecz biorąc jest Real realizuje rosyjskie rosyjski i otaczający go patrioci demagogię patriotycznie bardzo często nie zdają sobie z tego sprawę, ale w praktyce jest to działanie w moim moim zdaniem jest to działanie na rzecz Rosji świadome lub środową znaczna część patriotów 80 i usług w początkach sześćdziesiątego dziewiątego roku działa właśnie tak jakby to było, jakby to było wymyślone przez przez Rosjan zaostrza sytuację używa takich demagogiczne i stara się Rosji sprowokować do do takiego się starała sprowokować Rosjan po interwencji obrazić Katarzynę do takiego stopnia, że Sborna interweniowała tu klasyczny przykład to jest żądanie wycofania armii rosyjskiej z Ukrainy, a właściwie tych punktów zaopatrzeniowych Rosjanie transportowali transporty wojskowe na front turecki przez terytorium Polski i proszę wyobrazić, że Katarzyna wreszcie wycofuje to swoje oddziały zaopatrzeniowy z Ukrainy i Rosjanie wożą zaopatrzenie dla wojsk rosyjskich przestępców Ciarkowski każdy, kto był w tamtych okolicach wie, jaki to jest trudny teren z Rosją strasznie dużo pieniędzy i czasu kosztowało bardzo utrudniło sytuację na froncie tureckim no ale to naszych patriotów dodatkowo podniosło na duchowość możemy zrobić wszystko Rosjanie ustępują przed każdym przed każdym naszym naszym żądaniem Stanisław August mówił w spokoju bez nerwowego pośpiechu należy realizować konkretne projekty reformatorskie, a nie szaleć demagogicznie nie wyżywać się w demonstracjach anty rosyjskich, bo to jest przyjemne to nawet łechce serca w 18 wieku stało teraz wiem serce normalnego Polaka, ale to nie przynosi żadnych realnych korzyści z klasycznym przykładem jest uchwała podnosząca stan armii polskiej do 100  000 bez żadnego materialnego przygotowania to jest dokładnie ciszej tak jakby Sejm nie, uchwalając budżetu uchwalił, że wojsko polskie powinno liczyć w tej chwili armia Polska liczy na 3 tysięcy urzędnik ma liczyć od jutra 500  000 ludzi, a pieniądze NATO to niech minister finansów nie wiadomo, skąd to weź jego zmartwienie kiedyś ktoś w przyszłości uchwali na razie mamy mieć na armię armię stutysięczną ZUS udało się zrealizować pod koniec już w okresie wojny polsko-rosyjskiej podnieść etat chroni polskie to 60  000, z których jakieś 40 było byłą żoną żołnierzami liniowymi dającymi się wykorzystać nastroić okoliczności nie były sprzyjające, ale Stanisław August starał się wszystkie te okoliczności nie optymalizować i wykorzystywać i jesienią po osiemdziesiątego dziewiątego roku zaczyna dochodzić powoli do porozumienia z niektórymi ośmielę się powiedzieć rozsądniejsze mi przywódcami opozycji patriotycznej myślę tutaj przede wszystkim o Stanisławie Potocki momentach, kiedy on nie grał w budżecie już dzisiaj powiedzieć uzależniony od hazardu pewnie dzisiaj uczestniczył w jakiejś grupie wsparcie dla hazardzistów to był człowiek, który całe tygodnie spędzą przy zielonym stoliku, ale od czasu do czasu odrywał się tego stolika z równą energią zajmował się w nie zajmował się działalnością polityczną w sejmie z ludźmi tego typu Stanisław August, którzy nie byli ludźmi Rosji Rosji nie działali w interesie rosyjskim Stanisław August nawiązuje coraz bliższe porozumienie i na początku 90 tegoż roku zaczynają wreszcie pracować nad konkretami oznaczono przygotowanie wielkiej reformy konstytucyjnej, która skończy się 3 maja 91001. roku uchwaleniem, która to praca skończy się 3 maja 1001. roku uchwalenia konstytucji 3 maja proszę mi nie kazać referować przebiegu negocjacji i dogadywania się też Emanuel Rostworowski napisał na ten temat książki właśnie chciałam zapytać jak pośród tych rozmaitych stronnictw, które jeszcze dzieliły się na podstrony nic twa grupy koterie i konfederacje można było cokolwiek wypracować jak się okazało takie, których zwykle w polityce decydują są były kontakty personalne to właśnie Emanuel Rostworowski swoim wielkim tekście poświęconym ustaleniu, kto tak naprawdę przygotował, kto uczestniczył w przygotowywaniu tekstu tego pomnikowego dzieła, jakim jest przez nikogo dzisiaj nie czytano, ale przez wszystkich chwalona konstytucja 3 maja mówiąc nikogo myśli oczywiście przepraszam dziennikarzach politykach historycy czasami nawet czytają to są takie kontakty personalne o takim taką rolę no i tutaj zwolennicy teorii spiskowych się ucieszą, bo myślę tutaj szczepionek, a to i tak i Włoch w służbie dyplomatycznej czy służby w Polskiej, który nie dość, że był księdzem tu jeszcze masonem tak się ma pani wszystko w cudzoziemiec Mason duchowny, który odgrywa w pewnym momencie rolę takiego łącznika cichego łącznika pomiędzy Stanisławem Augustem, a Potocki jest na podlaskim zaprzyjaźnionym, a także zaufanie Stanisława Augusta napisz monolog Rostworowskiego i robimy tak członku biega między między zarządem dróg rezydencją Potockich nosi kolejne wersje kolejne projekty w pewnym momencie włącza się w to szans Kołłątaj i na podstawie opracowanego wielkiego nie do odbywającego się do wykorzystania ogromnego wypracowanego wcześniej przez inne Potockiego tekstu założeń do formy rządu powstaje ostatecznie iluś tam topos w 2 językach zresztą 1 członku w ten sposób po francusku drugi drudzy po polsku ostateczny tekst konstytucji 3 maja tutaj te więzi związki personalne te kontakty personalne mają bardzo odgrywają bardzo ważną rolę w no a poza tym zmienia się także sytuacja offset w polityce wewnętrznej od osiemdziesiątego dziewiątego roku Dwór, a konkretnie Stanisław August zaczynają odzyskiwać popularność, którzy się wyobrazić, że hasło konstytucji 3 maja król z narodem naród z królem zostało sformułowane jesienią 8 dziesiątego zimą osiemdziesiątego ósmego roku wtedy jeszcze daleko było do tego, żeby kluby z narodem, ale coraz mniej coraz liczniejsze grupy szlachty zaczynają dostrzegać działalności dworu Stanisława Augusta no element na początku oskarżają go całkowite oskarżane są całkowite zaprzedać Rosji odpoczynku 90 tego roku już widać bardzo wyraźnie, że jeśli ktoś tutaj prowadzi racjonalną antyrosyjską politykę, bo to właśnie Stanisław August, a nie Hetman Branicki i ci krzykacze z jego winy i ci anty rosyjscy czy szukacie z jego najbliższego otoczenia co jeszcze na to co jeszcze nad zmianą wpłynęło to pewnie także trochę znam się zaczyna się po 2 latach przychodzi czas, żeby odbyć następne są i zapada decyzja, że dotychczasowy skład Sejmu zostaje ci posłowie, którzy zostali wybrani na sejmikach po osiemdziesiątym ósmy roku zostają posłami sejmowymi odbywają się następne seniorki i zostaje wybrany dodatkowy komplet czasem się mówi, że to Sejm był wielki nie tylko, dlatego że uchwalił konstytucję to, dlatego że należę już w weekendy, bo był składa się z podwójnego kompletu posłów Otóż te sejmiki, wybierając drugi komplet posłów pokazują to jest taki bardzo dobry bardzo dobre pole do badania opinii publicznej wyniki wyborów sejmikowych w osiemdziesiątym ósmym roku były dla dworu bardzo niekorzystne i może Dwór bardzo się do tego przykład i był całkiem niezły w sterowaniu tymi karami to jednak jest bardzo wiele takich czynników, na których król i jego stronnicy całkowicie przegra to w następnych wyborach jest już znacznie znacznie lepiej co więcej wchodzą do polityki ludzie coraz młodsi ludzie, którzy już mają nieco inne wyobrażenia o tym jak polityka należy przeprowadzić zaczyna owocować konsekwentna działalność komisji do ksiąg elementarnych wszystkich tych oświetleniowych i w tych rejonach celowo Zan edukacyjnych przy trzęsie Stanisława Augusta forsowanych przez niego od lat od lat 60 no a poza tym jeszcze atmosfera Sejmu zrobi w swoich na tym w sejmie mówi się otwarcie wygłaszać poglądy polityczne wychodzi masa literatury politycznej, jeżeli pani spojrzy na statystykę wydawnict w drukowanych ukazujących się w Warszawie to lata 87888 po 92 to jest nieprawdopodobne boom edytorski drukarza zechce udzielić wielki piec do cen to jest taki odpowiednik głośnych kryzysów takich momentów wzmożenie to wszystko oddziaływuje na opinię publiczną szlachecką opinię publiczną zacznę od innych nie ma no cha ważne jest, aby objaśnia właśnie nie jest to tak całkiem, ponieważ na świecie dzieje się wiele proszę pamiętać, że dzieją się rzeczy pasjonująco opinię publiczną we Francji przykład Stanów zjednoczonych też robi swoje w związku z tym pojawiają się no niektórzy polscy politycy wspomniane tutaj Kołłątaj np. steki promotorem sprawy miejskiej i wszystko to budżet opinię publiczną to rząd do tej pory niemającą głos może przyjąć, iż należy chronić tylko Szlachta także naród to nie tylko naród to nie tylko siła to oczywiście w badaniach w drugiej połowie dwudziestego wieku to plebejską 36 mieszczańską część była bardzo dowartościowywać, ale ona istnieje wystarczy zajrzeć do do książki podniesie kolskiej 3 czy innych prac historyków, którzy się kontrolą zajmowali w latach siedemdziesiątych, żeby zobaczyć, że to jest rzeczywiście czynnik polityczny, który niekiedy ponad swoją realną wartość budził zainteresowanie no bo wystarczy zajrzeć do Francji, żeby się zorientować co grozi tym, którzy nie zapanują nad jeszcze rewolucja będzie zupełnie, a Sejm nazywano rewolucją do dzisiaj historycy określają Sejm czteroletni mianem rewolucji, chociaż nie w tym sensie, jaki mu się nadaje dzięki temu słowu się nadają od czasu rewolucji październikowej po dodaniu do tego rodzaju rewolucję chodzi o taką diametralną zmianę pani prof. Musze zapytać o logistykę skoro Sejm miał trwać 6 tygodni potem został do połowy grudnia przedłużono, a potem jeszcze jesiotra tą trwała aż do 21002. roku do wiosny no właśnie jak sobie posłowie na Sejm radzą życiowo jak trwają prace jak one wyglądają w rzeczy trudno, bo wyjechał z domu na 6 tygodni w życiu po 4 latach, ale nie no nie nie mnie nie przesadzajmy są długie przerwy wszystkie święta wszystkie okresy świąteczne to są wakacje to są wakacje sejmowe najlepszym przykładem jest tutaj są długie wakacje sejmowe, które 3 maja pod but po pozwoliły bez większego problemu problemu uchwalić konstytucję 3 maja, bo większość opozycjonistów wyjechała na różne w tym roku w tamtym roku świąt Wielkiejnocy nie mnie nie zdążył przyjechać do Warszawy tuż za czas sesji uchwalono to co uchwalono i potem już było za późno już 5 maja było ne było po herbacie SN potwierdził te decyzje z 3 maja na stosie mówiąc daję pani pytanie o wpływy z panującymi, w którym kłopot, dlatego że nie mamy badań na ten temat jak wyglądała tak kuchnia szczególnie logistykę jak pani powiedziała, gdzie ci ludzie mieszkali tu podwójny komplet posłów to tradycyjnie od szesnastego wieku przez Sejm zaczęły coraz częściej w Warszawie mieszkało się u ludzi posłowie, którzy byli związani z jakimiś przedstawi jakieś Stronnictwa i magnacki mieszkali bardzo często w pałacach magnatów przyjeżdżali z Potockimi z prezydenckimi rodzić siłami w tych pałacach oni mieli do dzisiaj te torty niektóre z tych Pałacu 6 w Warszawie jeszcze w Warszawie ludzie są te same budynki, ale na tych samych miejscach stoją mieszkali w tych pałacach większość bardzo wielu ludzi mieszkało na zamku zamku Królewskim był niebywały tłok, gdybyśmy dzisiaj zaproponowali Dyrekcji zamku Królewskiego, żeby zmieścić na tej powierzchni ta liczba osób, które mieszkają atomów w w Zabrzu za czasów Stanisław Ożóg i skrupulatność, gdyby to był potworny krzyk to było w ogóle nie to zaakceptować, ale mieszkali po prostu po ludziach albo z czasem tu kupowali sobie to byli przedstawiciele szlachty prowincjonalnej delegowani przez sejmiki nie zawsze ludzie zamożni, ale też nie zawsze jacyś ludzie bardzo biedni ci bardzo biedni to oni właśnie jak się to mówił Rzeczpospolitej chwytali się magnackiej klamki, więc oni na koszt magnatów no poza tym kształtują się kierować się innej i to jest bardzo ważny element Sejmu w dziewięćdziesiątym roku od początku dziesiątego roku zaczynają się zarysowywać takie pierwotne nowoczesnych nowoczesnych chce się 1819 wieczną stronnict w w roli politycznych i stosunków poza wspólnotą w działaniu politycznym także pewna wspólnota towarzyska wyobrażam sobie, że ci ludzie udzielali sobie wzajemnie informacji pomocy no jakoś się wzajemnie wspierali, ale muszę przyznać ze smutkiem, że ta sprawa nie jest od strony technicznej zbadano to jest rzecz, którą można tak naprawdę zbadać jeśli chodzi o prace sejmowe obrady Sejmu odbywają się na zamku, ale było bardzo dużo sesji różnego rodzaju spotkań, które już się odbywały poza terenem są na zamku w tych dzisiaj możemy zwiedzać obejrzeć to wszystko jest pieczołowicie odbudowany udostępniony zwiedzającym to sale, w których się odbywały obrad, a sesje odbywały się w ich budynkach użyteczności publicznej lub budynkach udostępnianych przez właścicieli znaczy właśnie w pałace magnackich czasem w klasztorach klasztor niedaleko zamku święta Anna z zabudowaniami to jest takie psie jest wiele od siedemnastego wieku ulubione miejsce różnego rodzaju zgromadzeń sesji takich prowincjonalnych czy 3 czy 3 czytaniu posłowie się tam zbierają i obradują no to się wszystko dzieje w mieście żywej tkance miasta Warszawy to jest znacznie mniejsze miasto, ale liczone są już wtedy to jest znowu gwałtowny rozwój populacji miejskiej oblicza się Warszawa Warszawa liczyła nie mamy dokładnych statystyk nie mamy dokładnych spisów pierwszy z PiS, które były robione odpływ 889 znają chyba zarząd właśnie ten pierwszy zapis ten, ale analitycy się, że około 100  000, a może nawet więcej ludzi mieszkało w Warszawie to już było jak na stosunki Rzeczypospolitej szlacheckiej wielkie miasto wreszcie na koniec panie profesorze zapytam on największą wartość tekstu konstytucji 3 maja, bo rozumiem, że największym osiągnięciem Sejmu jest konstytucja co jest większość nie idzie w konstytucji jeśli pani mnie pyta o tekst chce się tak postmodernistycznym w on jest napisana dobrym językiem polskim, ale oczywiście nikt, kto nie jest obyty z 18 wieczną terminologią polityczną polską nie będzie, więc rozumiem tych, którzy nie prostytuują się w tekście konstytucji 3 maja jak już w szkole nauczyć się to wspaniałe osiągnięcie wierzą słowom, bo ten tekst jest dość trudny ze względu na to, że posługuje się specyficzną terminologią języka politycznego polskiego, który właśnie się wtedy na nowo kształtuje się da unowocześnia ściąga bardzo wiele wyrażeń pojęć z języków obcych francuskiego, ale także angielskiego, które są przystosowane do języka polskiego musimy sprawdzać za każdym razem co to słowo to tendencja np. znaczyć ono znaczy niepodległość w naszym dzisiejszym pierwszy użył tego słowa ksiądz Konarski w Polskim języku politycznym, gdy tendencja w nowoczesnym sensie w znaczeniu niepodległości całe mnóstwo tego rodzaju zwrotów, ale ja rozumiem, że nie od tekstu właśnie chodzi, że chodzi pani odporna jest lepiej określić właśnie co jest największym osiągnięciem w dość, że 3 rzeczy z mojego punktu widzenia po piersiach to jest wprowadzenie systemu, w którym Rzeczpospolita marzą też nazwały dziwaczne straż praw, ale ten rząd Rzeczypospolitej kolegialny kontrolowany przez króla, ale nie do końca rząd Rzeczypospolitej nazywał się strażą praw i to było nawiązanie do tej praktyki Europejskiej kolegialnych ministerstwo w to było znakomite nie wiemy, jakby to działało w praktyce, ale to było znakomite osiągnięcia na tle tego co było wcześniej, bo rada nieustająca nie była w pełni rządem który, który w pełni spełniał swoje, które w pełni spełnia, który pełnił swoje najlepiej wypełnią swoje swoje zadania druk 203 kolejne to jest zerwanie z efektywnością tron wprowadzono tron dziedziczny, przewidując Stanisław August Poniatowski nie miał dzieci to po jego śmierci to po jego śmierci jest elektor Saski, nawiązując do tradycji eurodance ustępstwo na rzecz pewnych konserwatywnych przyzwyczajeń, a poza tym Donald Tusk od kilku lat w tym momencie mógłby być dobrym kandydatem, gdyby się zgodzić trzecia rzecz, na którą mało się zwraca uwagę to jest uporządkowanie aut poza tym porządkowanie struktur np. prawo sejmikach prawo miasta to są rzeczy, które potem funkcjonują razem z konstytucją 3 maja, ale dla mnie najważniejsze 1 z najważniejszych rzeczy jest zerwanie z nieusuwalności ministerstwo profesor minister w Kruszwicy wyobrazić, że do tej to było ogromnie ogromna ogromna wartość tradycji politycznej Rzeczypospolitej jak ktoś został wraz z mianowanym ministrom to było do śmierci nieusuwalne wyobraża sobie ani prowadzenie polityki chciałaby pani być premierem rządu, w którym historie są nie usuwa można ich tylko przy pomocy procesu o zdradę stanu usunąć ze stanowiska oni są dożywotnio Otóż do tego do tych sektorów wysokich magnackich przyłożono siekiera tutaj znowu cytuje Manuel Lara, parafrazując Immanuela roztworu łódzkiego rozprowadzono zerwano z żywotnością urzędów ministerialnych co pozwalało dawało szansę na prowadzenie realnej polityki temu, kto miał tym rządem kierować tam była rywalizacja czy rząd ma kierować król 3 marszałek Sejmu czy jakieś inne osoby, które do tego aspirowała, ale te rzeczy wydają mi się te rzeczy wydają się najważniejsze łatwiej, by było mi odpowiedzieć na pytanie za co nie lubimy konstytucji 3 maja zalecenie lubimy lubimy mówią tutejsi torysów mistyczna bardzo wielu już od początku już od dziesiątego na czwartego roku formułował zarzuty, że konstytucja 3 maja nie poszła dalej n p . bardzo powściągliwa powściągliwe stanowisko konstytucji 3 maja w sprawie tzw . sprawy chłopskiej w fundusz bardzo wielu historyków w dziewiętnastym wieku robiło konstytucji zarzut z tego, że nie uwolniło, którą zapowiedź uregulowania zdziwiłem, że nie udało realną, bo na jakieś takie mgliste obietnice Otóż przepraszam albo się robi politykę albo się pisze poezję przecież trzeba zdawać sprawę z tego, że wszelkie uderzenie w KRS warstwy rządzącej, czyli szlachty żyjącej z pracy z pańszczyzny chłopów natychmiast był co ułatwiło możliwość szum jakiekolwiek jak i okolic uchwalenia to ta konstytucja nigdy nie weszłaby w życie nigdy nie byłoby społecznie zaakceptowana no pewnie dla mieszczan można byłoby zrobić więcej, ale tam pewne koncepcje się krzyżowały i ostatecznie skończyło się na wprowadzeniu tzw. deputatów miejskich, którzy w niektórych sytuacjach mieli prawo zabierać głos zabierze głos w sejmie to bardzo wielu bardzo wielu dzisiaj ma za złe konstytucji 3 maja, że nie wprowadziła pełnego równouprawnienia wyznań obok pan prof. Wojciech Kriegseisen dyrektor Instytutu historii Polskiej Akademii Nauk o naszym gościom bardzo dziękuję panie profesorze państwa zapraszamy informacja Radia TOK FM w Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Posłuchaj o tym, co ważne w TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam 40% taniej! Bądź na bieżąco.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA