REKLAMA

Ceńmy wilki! Gościem programu był dr Robert Mysłajek

Homo Science
Data emisji:
2015-03-21 21:00
Audycja:
Czas trwania:
45:37 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
przy mikrofonie Aleksandra Stanisławska serwisu Crazy nauka PL Piotr Stanisławski Gazeta PL, a z nami studio jest dr Robert Mysłajek z Instytutu genetyki biotechnologii wydział biologii Uniwersytetu Warszawskiego kilka dobrych pany jest również wiceprezesem stowarzyszenia dla natury Wilk i to był m. in. powód, dla którego bardzo chcieliśmy się z panem zobaczyć ten Wilk przywieziona na miejsce wszystkie straszne bajki, które się dzieciom czyta opowiada, gdzie ten Wilk poluje na Rozwiń » dziewczynkę w czerwonym Kapturku, a świnki te biedne świnki trzeba się go bać jak to jest czy nadal się trzeba bać Wilka i w ogóle z czego wynika, że kiedy wilki tak zagrażały naszym przodkom no trzeba pamiętać, że bajka w swym oryginalnym przesłaniu ostrzega młode dziewczęta przed zaborczą spojrzeniem namiętnych mężczyzn i to była ta metafora użyta przez Serba jako pisarza Nantes potem przenieśliśmy to tak naprawdę na samo zwierzę oby tylko taką niebezpieczną metaforą Wilk nie jest oczywiście zagrożeniem dla człowieka w tym ujęciu nie jesteś takim niebezpieczeństwem, które można zwać się dopaść zaatakować i pożreć, ale ja się zajmuje wilkami ponad 20 lat mamie czasami nawet na wyciągnięcie ręki jak widać jestem cały nie mam żadnych fragmentów odwiedzanych stron defensywa potwierdzamy za nim wszystkim niczego nie brakuje tak wielkiej panicznie się nas boją zazwyczaj uciekają, a w związku z tym, że co nie widzą tak dobrze jak mogą czasami przystanąć i się przyglądać temu zagrożeniu dlatego niektórzy z nas mogą odbierać takie zachowanie jako początek ataku, ale tak nie jest ona po prostu nie widzą to sposób jak my najbardziej się posługują słuchaczami zapachem, jeżeli wiatr mają w drugą stronę na to po prostu nas w ten sposób nie są w stanie zarejestrować, a te opowieści, w których wilki liceum całym stadem napadały na zimową na jakieś sanie w obrazy słynne, które przedstawiają dramatyczne historie wiersz Kowalski, który miał swoje wilki w wolierze i bardzo dobrze je portretował natomiast wymyślał do nich niestworzone historie stąd te wszystkie sanie ścigany przez watahy Wilków wilki są piękne są one mają i bardzo dobrze to jak wygląda natomiast sama akcja jest tutaj dużą dozą fantazji autora Jarosz Kowalski jest Polakiem, który tworzył w Niemczech dla tamtejszego odbiorcy oraz wyczulone na takie mityczne słowiańskie zagrożenia jak przypuszczam, bo to troszkę pod publiczkę natomiast nie spotyka się takich sytuacji, gdzie wilki atakują na pędzące sanie to ja wiem, że już Senat nie ma powinny ścigać chociażby skutery śnieżne tak się dzieje nie było nie ma już ani nie będzie już nigdy aż żal trochę, żartując kleryków to nie jest to nie zwierzę, które jest dla bardzo niebezpieczne z tych zwierząt, które występują w Polsce w dużych ssaków drapieżnych tak naprawdę tylko niedźwiedź może być jakimś realnym zagrożeniem, ale także on zazwyczaj przed nami ucieka wielki, jeżeli nas widzą po prostu się oddalają bardzo szybko nawet w takiej sytuacji, kiedy będziemy blisko miejsc, gdzie samice wychowują młode to nie taki drapieżnych, które rzuci się na nas tak jak niedźwiedź z docenta matka będzie broniła swojego potomstwa wykroczenia są bardzo lękliwy, ale kiedyś były bardziej odważne obostrzenie napadały na tych pastuszków z tymi stadami chce coś musiały robić no musiałem coś zyskać wyschnięte złą sławę modelek to co jest rzeczą bardzo dla człowieka niebezpieczną, ale tak bardziej gospodarczo na to, jeżeli nam Wilk zje nasz dobytek tak czy wizje na owce napadnie na cielęta i t d. oczywiście to wilki robią, dlatego że one nie są w stanie odróżnić jadalnego Jelenia od potencjalnie nigdy nie jadalnej owcy nie one dla nich to jest po prostu następne zwierzę, które można upolować zjeść, jeżeli ono słabo pilnowane oto dlaczego do tej sytuacji nie wykorzystać, a tych Wilków nie było na tyle dużo, że nasi przodkowie tak powinien Stolat temu 200300200 tys wilki widywali czy to tylko słyszeli wycie gdzieś po lasach i dramaty zawali dla pewności, iż ktoś z Polski była kiedyś zwiększa ona spadała aż do czasów międzywojennych potem zaczął rosnąć, więc jednocześnie było więcej środowisko w tym wielki występowały mniejsza była zagęszczenie ludności i więcej było otwartych terenów nieużytkowanych nie było dróg kolei samochodów jest to na pewno by się było środowisko przyjemniejsza dla Wilków pozbawione barier i tych niebezpieczeńst w remisie teraz spotykają się z całą pewnością ludzie, którzy podówczas byli bardziej związani z gospodarką leśną z łowiectwem z bartnictwem musieli to dzikie zwierzęta spotykać znacznie częściej niż ludzie, którzy się na obecnie głównie w miastach dużych ośrodkach, gdzie no nie ma kontaktu z dzikimi zwierzętami, gdzie można wilki zobaczyć w tej chwili w Polsce w ogóle poza ogrodem zoologicznym po tak, jeżeli pan pyta, gdzie można zobaczyć to chodź ze mną na równi z USA to czy gdzieś jest takie miejsce, w którym wyszedł sobie na polankę i zobaczył jak widzę jak takiego takiego miejsca nie ma, dlatego że my jesteśmy jednak w taki stres i lasów, gdybyśmy pojechali np. strefy tundry albo nad strefą arktyczną tam też wilki występują o to nie mamy tej bariery dla wzroku którymi są drzewa u nas niestety jest taki mam bardzo skomplikowana struktura lasów są podszyte po prostu tak, by ten świat na środowisko dla zwierząt, ale niestety dość uciążliwe dla obserwowania od czasu do czasu można wieki zobaczyć i prawdę powiedziawszy tonie w osławionych Bieszczadach w góry są jednak skomplikowane graficznie znacznie łatwiej zobaczyć, gdzie w gospodarczych lasach sosnowych Polski zachodniej obecnie, dlatego że drogi leśne czasami dają nam możliwość obserwowania na kilka kilometrów przez las w lasach Polski zachodniej nie w Bieszczadach tam jak to się stało, że te wilki, które tradycyjnie kojarzymy z polską południowo-wschodnią nagle się znalazły w Polsce zachodniej w ogóle mówi lekarzem w Polsce są wilki no bo to, jakby od jakiś czas temu była mowa o tym, żony i męskich słów nie ma zostały wytępione mieliśmy taką sytuację, że w latach pięćdziesiątych aż do lat siedemdziesiątych prowadzono tzw. akcje licząc, czyli tępiono wilki i to z użyciem trucizn wybieraniem szczeniąt z gniazd i t d. czyli de facto staram się wytępić ten rok była eksterminacja prowadzona regularna, dlatego że wtedy to podejście do do zarządzania środowiskiem, bo inne tak naprawdę mało zwierząt i obejmowaliśmy ochroną jak dba się zobaczy Roszko z PiS dokonań łowieckich rodziny Habsburgów z okresu międzywojennego to się okazuje, że wśród szkodników są dzięcioły wiewiórki tak grającą wszystkim na wypasie zwierząt upolowanych, a dla nas to jest w ogóle nie do pojęcia, bo wtedy było po prostu takie podejście potem dla wzroku siedemdziesiątą czwartą dopiero wpisano Wilka na listę zwierząt łownych, czyli już nie każdy mógł go zabić tylko wyłącznie myśliwi pod względem liczby zabijanych osobników niewiele się zmieniło jest nadal dość intensywnie zabijano, ale w Polsce była ciekawa rzecz już od lat siedemdziesiątych naukowcy i miłośnik miłośnicy Wilków pomioty silnej komuny starali się mówić to nie jest dobry pomysł trzeba te drapieżniki chronią dzieci są artykuły w prasie przyrodniczej, gdzie nagłówki głoszą bezmyślne tępienie Wilków albo nie kijem go to pałką już widać że, że ci ludzie dostrzegali, że to jest coś niedobrego, że nie należy tych drapieżników a dlaczego wilki są potrzebne do rowów można powiedzieć, że zabijanie Wilków to trochę zażegnanie kury znoszącej złote jaja jak Rzeszów wilki wśród fal okazuje się że, że te usługi jako systemowe, które świadczą duże drapieżniki są niesamowite z punktu widzenia na szkodę gospodarki leśnej mamy wypłacane co roku takie kwoty jak ponad 100  000 000 zł płacone za ochronę lasu upra w leśnych przed szkodami rządzonymi przez jeleniowate, czyli rozgrywania złożone no i jeżeli pozbędziemy się drapieżnika, który nam eliminuje jeleniowate no to będzie musi to roboty wykonać sami możemy to przeliczyć na konkretne pieniądze na dobra, ale te drapieżniki pewnie podgrzewają też owcy różne inne tam tak, ale jak się zbilansuje to plusy minusy to się okazuje, że tych plusów jest znacznie więcej, ale jeleniowatych też są przecież pod ochroną dla proszę zobaczyć co się dzieje teraz Ministerstwo Rolnictwa minister Sawicki mówili, że tam my wszystkie dziki, więc de facto powinniśmy chronić teraz naszego przyjaciela Wilk będzie Wilka, który wybawi nas od kłopotów związanych z dużymi szkodami od tego gatunku to znaczy, że w Polsce jest jakoś za dużo jakiegoś gatunku dzikich zwierząt przepraszam, bo coś mi minęło chyba trzeba pamiętać, że my dzikim ssakom kopytnych, które są takim przedmiotem gospodarki łowieckiej sami pomagamy dokarmiamy je, czyli eliminujemy to śmiertelność zimową potakuje taka jest tradycja po prostu tego są techniczne go podejścia do zwierząt żyjących dziko w lesie pamiętajmy z drugiej strony stwarzamy dogodne środowisko do przeżycia dzikim zwierzętom po prostu, robiąc uprawy rolne na dziki, jeżeli widzą pole kukurydzy no to oczywiście wyjdą sobie tam nakarmią się do syta i wrócą osoby do lasu we mszy w niedzielę Lechia zacznie się nie dziwią to jest taki nocny darmowy bar, ale to jest element, który naturalnie w środowisku nigdy nie występował w jak dostarczamy sztucznego pokarmu sztucznego z punktu widzenia tych dzikich zwierząt dającym możliwość przetrwania bardzo ciężkich warunków zimowych co też pamiętać, że trochę się bramki na klimat zmienia i Macierz i bardzo zła nie ma tak bardzo ciężkich warunków zimowych dziki np. rozmnażają się teraz cały rok i młode lochy jeszcze przed ukończeniem pierwszego roku życia są w stanie powiedzieć młode i wyprowadzać np. gdy 2 mioty rocznie coś co kiedyś było nie do pomyślenia na potęgę się będą mnożyły tak one się mnożąc ochronę w lesie Kabackim obserwujemy pułapki na dziki potem wywodzi się zdaje się w las zachodniopomorskie w czwartek nawet na brata ile jest Wilków w tej chwili w Polsce czy rzeczywiście one mają jakikolwiek wpły w na tę tłumy dzików wyłaniający się tu z powrotem wpływ mają oczywiście liczebność jest bardzo trudna do oceny dlatego to zwierzę mobilna terytorium 1 grupy rodzinnej to czasami kilkaset kilometrów kwadratowych, więc znalezienie Wilka w obrębie tego terytorium wcale nie jest taką prostą sprawą ocenia się, że w Polsce jest obecnie około 1100 osobników oczywiście wiosną przechodzą na świat młode szczenięta, więc mamy studio z ochotą porcję Wilków trochę więcej natomiast one potem na część z nich umiera część odchodzi od grup rodzinnych, żeby założyć własne rodziny, więc można powiedzieć, że to jest około 1100 natomiast widać się to zwiększa od czasu objęcia Wilków ochroną gatunkową w 1000 ton Wilków to dużo czy mało jak na taki kraj jak Polska można docenić tego z perspektywy tego co mogło, by być w Polsce albo co było kiedyś tak, ale de facto można to tak policzyć, że to oczyścili naukowcy wymodelować tak można policzyć, jaki jest co ta pojemność dyskowa na gaz przy założeniu, że nie nie mamy tak dużej liczby ssaków kopytnych jak teraz mamy idealne to obliczenia mówiły, że około 1700 Wilków możemy w Polsce mieć chodzi o to, że wilki zostały przed laty wytępione w lasach Polski zachodniej bardzo rzadko się tam pojawiały występowały głównie właśnie w tych ostatnich złowionych w Karpatach Bieszczadach i Polsce północno-wschodniej natomiast teraz mogą spokojnie powracać do swoich dawnych ostoi lasy dla Wilka sądów były do niedawna jeszcze puste można się było spokojnie siadać i robiły to robią nadal robią to teraz tak widać, że mamy wzrost zasięgu występowania mamy już teraz wilki od owoc kilku lat z Puszczy bydgoskiej w Borach Tucholskich w lasach wałeckich nawet w Borach dolnośląskich i eksportujemy żelki do Niemiec Holandii tam eksportujemy wilki zagrają w oczach tak można, by tak powiedzieć oczywiście wilki eksportują się sama natomiast one pochodzą od nas to są wilki, które wychowały się właśnie w Polsce zachodniej stoi uważanej przez komisję Europejską za zagrożoną populację Polsko-Niemieckie Niżnik a jakim sposobem, jakim cudem z Polski południowo wschodniej czy północno-wschodni WIG zdołał zawędrować aż do Niemiec Holandii Czech czy chociażby do lasów oraz zachodniej Polski na własnych nogach okazuje się, że to jest niema po drodze ludzie nauczą grać dla obu nie mamy zaraz wilki są znacznie odważniejsze pod względem odeszli rysie potrzebują takiej po pokrywy leśnej do przemieszczania się wielki przez otwartą przestrzeń przejdą natomiast nie będą się tam osiedlać oczywiście natomiast mają ogromną zdolność do długich wędrówek mamy takie bardzo dobre przykłady był 1 Wilk, który był wyposażony w obozie radio telemetryczne są w Saksonii vis-a-vis naszych Borów dolnośląskich w okolicach Zgorzelca i on jeszcze przed ukończeniem pierwszego roku życia postanowił oddalić od mamy taty przewędrował przez całą Polskę zawędrował na Litwę i potem na Białorusi 1550 km podróży w przeciągu kilku miesięcy co ciągnie się zastanawiam jak ktoś ma swój las jest tam dobrze ma co zresztą pocą się wybierać na drugim końcu świata to jest tak jak u nas w rodzinie, bo jesteśmy z Małomic Atom w ogródku, który jest zarządzany przez mamę tatę, ale chcielibyśmy mieć własny ogródek swoją własną dziewczyną po prostu gdzieś spokojnie niekoniecznie zarządzający codziennie trochę fechmistrza płk Sylwester OLX kasuje rezygnujemy oczywiście i co pani też, że ta sama tendencja jest u zwierząt, które żyją w grupach rodzinnych, ale też będą chciały mieć swój własny ogród swoje własne dzieci i po prostu miejsce, gdzie będą same mogły to życie prowadzić tak samo jest Wilków, ale nie będą zostawały w obrębie terytorium ojca matki będą szukały szczęścia w jakimś 1900 km i to nie jest rekord w po rekord należy do bardzo sławnego Wilka, który nie dawno ze Słowenii na pograniczu Słowenii Chorwacji również otrzyma obrożę radiatora metryczną również potrzeba mamy taty poszedł do ostrych i wrócił do Włoch w okolicy Werony, gdzie zjadłem lody Bosko dziewczynę i od tego o oboje uzyskali Romeoi Julia ima tam teraz szczenięta powyżej wyrażony w Alpach jest piękna rodzina życia i ten Wilk przewędrował ponad 2000 km o rany, ale zaraz moment obroże telemetryczne, a to co ona skłonna wie, że on ma dziewczynę i integracji WN konta oczywiście obrażana takich rzeczy nie powinno nas powiadomić sąsiadów to jest takie urządzenie, które de facto jest GPS będą montowane do dobra, że w, który wysyła nam potem poprzez sieć komórkową współrzędne tego zwierzęcia natomiast w związku z tym, że media miedziany jasno to już ta obserwacja jest łatwiejsza genetycy mogą pobrać potem próby do analiz wiemy, że jest wtedy z jakąś dziewczyną wiemy, że ma dzieci, ale oczywiście możemy zamontować fotopułapki i je zobaczyć rozmawiamy dzisiaj o wilkach i ich wędrówkach i o tym czy Wilk jest straszliwie ima ogromny wpływ i za chwileczkę będziemy pytali trochę więcej oto telemetria pobicie a w 1 z nową edycją Homo science in nasz gość studio dr Robert Mysłajek z Instytutu genetyki biotechnologii wydział biologii Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o wilkach przed chwilą rozmawialiśmy bardzo romantycznym wilku łącznie może romantycznym nazwanym, który w 2000 km pokonało znaleźć pod Weroną swoją ukochaną i wiemy, że pokonał ten o drogę z obroży telemetrycznych, które miał zainstalowaną nic trochę mnie zastanowiło jak to możliwe, że to obroża tyle czasu działa tam jest dość silna bateria to w jaki sposób ta bateria się używa zależą od tego jak często jest pobierany sygnał, że pies jak ciasto musi być wysyłane, ale można to robić na tyle rzadko, że ma się dostateczną ilość informacji jednocześnie nie wyczerpuje baterii do tego jesteś taki specjalny moduł, który pozwala nam np. na śledzenie za pomocą anteny wysyłanie sygnału radiowego jest bardzo takie energooszczędne można powiedzieć, więc ta obroża może wysyłać sygnał nawet przez całe życie Wilk, a ile czasu gry Wilk, a w warunkach naturalnych nie jest to szokująco długi okres zazwyczaj to jest kilka lat raptem jak się zakłada taką obrazie takim wielka wieś mówi się, choć Wilków założyć obrazie to dla twojego dobra nie no oczywiście tutaj badania naukowe polegają na tym, że akurat przypadku tych dużych zwierząt, które nie są przecież do nas podejść nie pozwolili sobie na na manipulowanie nocach go złapać tutaj metody są różnorodne można stosować świeci można takiego Wilka np. scedować, czyli narciarz pospolicie mówi uśpić, strzelając do niego ze specjalnego środka usypiającego tych metod jest wiele wszystko zależy też od terenów, którym te badania prowadzimy, bo co innego od Wilka w lesie, a co innego w tundrze tych metod jest kilka balet udaje się to jest to bardzo trudne, a ostatnio widywałam tak informacje o akcjach prowadzonych przy dźwiękach złapanych we wnyki czy też znalezionych osłabionych wówczas też jest okazja do tego, żeby obroże telemetryczne włożyć Wilkowi braliśmy udział w takich w takich wydarzeniach, jeżeli widzi złapanych przez kłusownika Nacho oczywiście warto zobaczyć czy nic mu się nie stało potem i ewentualną pomoc, bo są poranione czasami to jakieś uszkodzenia wewnętrzne są na tyle głęboko, że lekarz weterynarii nie jest w stanie stwierdzić to, więc warto w takiej sytuacji obroże założyć wiedzieć co się dzieje przy okazji mamy oczywiście informację naukową, ale tutaj to ta potrzeba pomocy drapieżnikom jest jakby przodująca w 2 dni temu opuszczaliśmy Wilka w Nadleśnictwie Miłomłyn on był oznaką odnalezione w bardzo złej kondycji nie widzieliśmy 2 wieki te części Polski to jest w okolicach Ostródy Warmia Mazury okazało się, że on był po prostu chory miał 1 z chorób odkleszczowych itd to było taką przyczyną jego osłabienia został zrehabilitowany w ośrodku nabrał sił został wyposażony w obroże taką właśnie, wysyłając są informacje dziś znajduje możemy teraz go śledzić mu w razie konieczności pomóc jakoś odnajduje w takim nowym miejscu, bo gdzieś tam został przejęty schwytany znaleziony ale gdy jest zupełnie, gdzie indziej i co my go oczywiście daliśmy do tego samego lasu, z którego pochodzi, a nie daliśmy do innego także najpierw sprawdziliśmy czy faktycznie chory jest pokrewieństwo tutaj genetycy siedzieli nocami dniami badała a, czyli na akcje pobiera się rozumiemy z tego znalezionego czy złapanego Wilka próbkę Askąd się wie jak jest stać w końcu jednak geny pozostały w okolicy to jest teraz łatwo to te techniki i mniej inwazyjnego monitorowania populacji za pomocą analiz genetycznych są bardzo rozpowszechnione właściwie to co robi się do testu dla ludzi jeśli pobierasz wymaz z z waszych ust, żeby stwierdzić ojcostwo to samo można zrobić z każdego rodzaju materiału biologicznego wystarczy 6 mocz krew, a nawet osoby, czyli po prostu można się przez Polesie było znaleźć odchody Wilka i dzięki temu będziemy mieli pulę bazę genetyczną do porównań tak, a ile Wilków w Polsce jest za obrożą zwanych niewiele do tej pory to to jest 5 osobników obecnie noszących obrożę natomiast generalnie, ponieważ to są jednak dość trudne i bardzo kosztowne badania ma to też żaden naukowiec nie porywa się na to bez odpowiedniego wyposażenia i co ciekawe z w Polsce tylko 1 z nich do tej pory jest w ramach projektu naukowego reszta to jest wyposażona w obrazie przez organizacje przyrodnicze pomagające osobnikom, który był złapany we wnyki albo w słabych warunkach zdrowotnego odnaleziono, ale też można prowadzić badania na podstawie tych oczywiście PAK one są potem naukowo to dane wykorzystywane ale jakby priorytetem była tu pomocowym osobnika, a taka obroża to nie przeszkadza Wilkowi, a nie zaczepił o nią o coś winien nie skończy życie marny sposób muszę powiedzieć, że mieliśmy takie przypadki, kiedy uratowały je od śmierci wyroku, dlatego że wnuk zatrzymał się na tej obroży także to jest niesamowite, że one są jednak drapieżniki polujące na duże zwierzęta wilki są w stanie zabić Jelenia czy nawet łosia, ale porywają się także na żubry bizony to jest potężne drapieżniki bardzo mocno umięśnione i te mięśnie karku, na których ma się to obraża pozwalają na to że, że to obciążenie utrzymanie swobody mamy obraz żyjemy nasze psy właściwie standardowo wyposażamy je też takie nowoczesne teraz obroże, które przysyłają nam sygnał w PRL, więc goście robili to samo wszystkim na większości psów no to ta ich na tyle dobrze, że nie wstrzymane na łańcuchu i sobie biegacz ma to żadnych obciążeń, a kłusownictwa w Polsce to, o czym mówimy łapanie zwierząt dzikich we wnyki to jest duży problem to jest duży problem nie przyznam się szczerze sam byłem zaskoczony już pomijam to, że ja mieszkam w okolicach Żywca i niedaleko swojego domu złapałam się własnoręcznie czy można opowiedzieć własną możne sorry kapitana, czyli tam Polką zatrzaskują się w pułapkę stalową w strasznym zachwyt, ale to co jest najbardziej kłopotliwe to wykorzystywanie znaków i to nie jest celowe z Lisą na wielki test kłusownictwo nakierowaną ssaki kopytne sarny jelenie dziki wilki polujące na ssaki kopytne postu trafiają na te same ścieżki przy okazji się łapią, bo kłusownicy raczej nie nie nastawiam się na duże ssaki drapieżne w Polsce głosie mistrz z dużym problemem jest duże problemy z przekąsem statystyki dostępnej dla zwierząt ginie rzuca się do straży łowieckiej w zwrócić natomiast ja wiem, że 2000 wnyków są co roku zdejmowana przez przez myśliwych przez leśników przez straż łowiecką i no to jest niesamowite, że w 2001. wieku przy cenach mięsa do umów się dość umiarkowanych ktoś idzie do lasu i ryzykując naprawdę kilkuletnim więzieniem łapie zwierząt ma to dla mnie też jest niesamowite niepojęte, ale czyje są takie miejsce w Polsce, gdzie tego więcej gdzieś jest mniej z punktu widzenia tych informacji, które my dostajemy na temat Wilków to muszę powiedzieć co dość równomiernie rozłożone, bo i mieliśmy ostatnio takie przypadki na pograniczu województ w świętokrzyskiego Śląskiego mamy z Warmii Mazur mamy z Polski zachodniej nie powiedziałbym, że są jakieś rejony szczególnie pod tym względem obfitująca w Przemyślu wspomniał pan o tym, OOM porównał pan wilki z psami, że tło Brożek umieszczony tak dalej ile tak naprawdę wspólnego Tomasz Wilk z psem genetycznie bardzo dużo, ale jednak mówić o tym, że psy przez to ostatnie tam 30  000 lat no Sanu niedaleko odeszło z wspólnego przodka aktów rzeczywiście wygląda tak można nawet powiedzieć, że psy sama nie odeszły tylko myśmy je tam zaciągnęli zależy też o jakim się po mówimy, bo jeżeli mówimy o skanach malamut fachowcy paski i 3 SA losach NATO to są rasy tak można powiedzieć, że pierwotna bardzo podobne do Wilka jest i to się podobnie zachowują też podobnie wyglądają, ale jak już mówiono ciało ciało no to każdy zwrócił uwagę na dość dużą różnicę pomiędzy oboma zwierzęcia woda ale, gdybyśmy coś takiego średnio Statystycznego typu wilczur tzw . Owczarek niemiecki atak Wisły to jest to jest rasa, którą domek nazwany wieczorem, jakby z nas kojarząc z wilkiem natomiast samo, a sam wygląd zwierzęcia jest zdecydowanie grałam już od razu widać różnice te opadające plecy i nasze i t d . natomiast to co kochamy w salach to zachowanie to socjalne interakcje to jest coś co jest od Wilka bierz to są zwierzęta żyjące w rodzinach nas traktują psy jako członków rodziny przelewając, jakby na nas to wszystkie sentymenty uczucia, które normalnie funkcjonują w Wilczej rodzinie, czyli tak naprawdę wielka można, by spokojnie oswoić z Niemiec takie interakcje jak z psem to, że to nie jest takie proste, dlatego że ten proces udomowienia głupców trwał przecież na kilkaset kilka tysięcy lat czy kilkanaście trasie odkrywa archeologiczne stanowiska ponad 30  000 lat, a prawdopodobnie historia trwa znacznie dłużej nie da się tego zrobić w 1 pokoleniu, jeżeli mielibyśmy dzikiego Wilka, a takie są przypadki udomowić właściwie utrzymywać w domu tego się oczywiście legalnie nie da tras po co zrobić potrzebne specjalne zezwolenia, ale skończy się to także on będzie kopał nory po nocach, jeżeli ktoś będzie miał takiego Wilka na własnym podwórku to mecz miał go bardzo dobrze przekopany w tych ławkach i oznaczony teren oznaczony teren, ale oczywiście on też będzie przecież potrzebował partnerki do rozrodu i coś, czego my nie jesteśmy w stanie tylko zapewnić ogromny obszar 1 rodzina wieczorem potrzebuje ponad 200 km ², kto ma taki tor był w stanie żyć, a właśnie, a ich właśnie mieszkał wilki no można powiedzieć, że mieszkają bardzo przy przerwie trzon, dlatego że one nie mieszkają w norach to co nie jest takie miejsce, do którego wracają w norach to może borsuki mieszkania, ale nie wilki wilki wykorzystującą jedynie przez kilka tygodni w roku do tego, żeby bezpiecznie przechować bardzo młode i wrażliwe na warunki meteorologiczne szczenięta, a potem to jest po prostu życie w lesie zakłada się pod drzewem na noc zwijają się w kłębek nakrywają wrażliwe części ciała oczy nos puszystym ogonem i tak po można znaleźć takie wilcze ślady jak się umie łatwo w miarę czy nie czy, jeżeli ktoś spostrzegawczy to tak jak oszukać szukać po prostu na piaszczystych drogach na błotnistych drogach zatrzymywać się na skrzyżowaniach to się ślady zwykłe, a w bardzo podobna oczywiście tu trzeba odróżnić pan jedno drugiego tak, ale nie został procentową pewnością, dlatego że mamy takie rasy psów, które tropem to miało przecież bardzo podobne, ale czym się różną Łapa jestem zakładając, że jest to duży pies ma właśnie może wilczy pazur, a w Łowiczu pazury z bardzo dobrym podejściem do tego, że wielkim mają zazwyczaj zrobione bardzo dobre pediatrii byki przepraszam chodząc po twardych powierzchniach po asfalcie po po betonie usiłują sobie poznawczą można powiedzieć, a w przypadku Wilków tego nie ma pracy cymes w głowach wafelki mają ostre pazury długie czas ich Łapa jest jednak bardzo duża to może do 1213 cm z pazurami dochodzi rzadko kiedy mamy takiego psa oczywiście mamy też szczenięta są one mają trochę mniejsze, więc trzeba nabrać wprawy to w jaki sposób w jaki się poruszają to tzw. sznurowania, czyli bardzo regularny krok w związku z tym żona mają wąską klatkę piersiową, więc tyle stopy trafiają w odbicia przednich łap i u psów, które mają bardzo często rozbudowaną klatkę piersiową, bo my chcieliśmy takiej rasy obrona taką są bardzo muskularna zazwyczaj no to jednak to widać, że się rozchodzi się tutaj na takie drobne szczegóły trzeba zwracać uwagę przypuszczam, że ktoś, kto zauważy takie ślady i odróżniać psich nie będzie specjalnie zachwycony, bo jednak wciąż mamy dość duża nieufność względem WIG właśnie czy nastawienie wobec wieków zmienia się w Polsce jakoś zmienne są wśród naukowców tak zmienia się ja, ponieważ działa też organizacji pozarządowych to się zajmuje też edukacją na rzecz bez ochrony przyrody i dużych drapieżników widzę jak się to nastawienie zmienia przez ostatnie 20 lat teraz nawet ludzie, których kiedyś byśmy nie posądzili o przyjacielski stosunek do Wilków sprzyjające wielką wypuszczają je we z wnyków i wypuszczają na wolność czy babka myśli leśnicy i t d. tyczy grupa, która kiedyś nie kojarzyli byśmy z tego rodzaju aktywnością teraz jest na porządku dziennym, a w co zrobić kiedy, więc zobaczyć takiego Wilka we wnykach natychmiast zawiadomić najbliższą Nadleśnictwo albo regionalną dyrekcję ochrony środowiska samemu nie grzebać psy i o ich broń Boże nie na to by odgryza ręce my jesteśmy raczej nie przygotowani technicznie do tego, żeby wyswobodzić zwierzak to jest jednak szokuje zraniona buzuje w nim adrenalina to jest niebezpieczne to musi być lekarz weterynarii musi być osoba taka jak biolog środowiskowy, który będzie wiedział jak tego Wilka uwolnić bezpiecznie dlatego rząd, bo ono odczuwa ból my jednak złapany w coś co go więzili i g od czasu do czasu powraca temat tego, że jednak wilki zżerają stada i to rekompensaty i t d. jak to w rzeczywistości wygląda tak oczywiście wielki jak mają taką okazję to ją wykorzystają co roku wypłaca się kilkaset tysięcy złotych odszkodowań co prawdę powiedziawszy jest chyba 17 × mniej niż to co wypłacamy za bobry, a przecież nikt w kwestiach o tym nie opowiada w skali Europy to są koszty bardzo niewielkie we Francji kilka milionów euro się opłaca, a nie mają, więc więcej Wilków nie oni mają rzesze rolników, a od tej trzeba pamiętać, że ten system, który działa w Polsce jest bardzo dobry to znaczy za noc za euro szkody wyrządzone przez wilki dostaje się odszkodowania, ale są wypłacane bardzo szybko poza tym dostaje się także pomoc przy tym, żeby ochronić zwierzęta hodowlane przed atakami i to jest bardzo cenna rzecz, bo regionalna dyrekcja ochrony środowiska mają taką możliwość prowadzenia programów i dają np. pastuchy elektryczne owczarki podhalańskie i to nie tylko okolony prawda nie to co się robi to inaczej jeśli szkoli, jakby w trakcie życia trzeba mieć szczeniak owczarka Podhalańskiego, które przekonuje się nie, jako że owce są jego rodzina witają należy brać, a to wcale takie bardziej psychologiczne podejście zostało realnymi z czerwonymi sztandarami Fabra wiadrami pożytek tak Flandrii to jest tak i pomysły łowiecki kiedyś wykorzystywano flary do zabijania Wilków do zabijania całych rodzin w wilczych otaczane po prostu śladami wilki, które gdzieś tam zaległość Quadry to tak naprawdę jak to wygląda, że 3 dla nas wydawałoby się bagatelka ślusarz z zaszyty mi wstążkami szerokimi materiał zazwyczaj z tą materią jaskrawy przyjęło się, że czerwony ale, zważywszy na to, że wilki niespecjalnie rozróżniają kolory często niestety może być nawet duża może być różowe byśmy sami używali czerwono niebiesko co żółte, więc stoi pewnie nie jest istotna nie wiemy, dlaczego one się tych lat boją początkiem lat było to, że po prostu otaczano las z ludźmi, bo tam ludzi zaczęło brakować surowca drugie miejsce wsadzono jakiś kożucha potem ktoś poszedł po rozum do głowy i zrobił w oddziale nie przekraczającej limit one, przekraczając linię, jeżeli muszą, ale co się dzieje on, jeżeli już muszą ją przekroczyć 100 albo z wielkim strachem to przeskakują o losie podciągu ją pod spodem oddają mocz kał widać się tego boją nie wiemy, dlaczego zagadka, którą mam nadzieję przyszli naukowcy rozwiążą wkrótce się boję się przez to no właśnie okazuje się, że Ruscy nie tak specjalną właśnie się faktem, że nasz ogródek zabezpieczeń przed śniadaniem się nam nie da rady dziś audycji Homo science rozmawiamy o wilkach o tym czy są straszliwe o tym jak się śledzi i o tym gdzie jest ich dużo o tym, że Polska eksportuje wielki, a właśnie o tym jeszcze w Europie są wilki i gdzie na świecie są wilki, jakie one są za chwilę w audycjach głosu jest nasz gość dr Robert Mysłajek z Instytutu genetyki biotechnologii wydziału biologii Uniwersytetu Warszawskiego specjalista od Wilków po dziś rozmawiamy o wilkach i o tym dlaczego być może brzmi czy rzeczywiście zmienia się wobec nich nastawienie Polaków właśnie w tym z nastawieniem to znaczy powiedział pan o tym, że ludzie się, aby może już nie tyle nie boją nienawidzą Wilkowa wręcz odwrotnie raczej służyć jego nastawienie nie wiem, ale chcą pomóc uwolnić zwierzęta czy to jest efekt edukacji ogólnej świadomości czy tego, że po prostu się nie spotykamy z wilkami nie zżerają nam tych naszych stad, skąd się bierze jednak dużo się zmieniło znacznie życzliwiej podchodzimy nie tylko do samych Wilków, ale do przyrody jako taki już nie podchodzimy tak bardzo eksploatacyjne i to nie dlatego, żeby jakoś bardzo oderwana od przyrody po prostu inaczej do niej podchodzimy to jest taka zmiana filozofii trochę kiedyś pytał otoczył się lubić Wilka czy nie ma jakieś osoby to zależy kogoś spyta jak się spyta gimnazjalistki żyjącej w Warszawie to ona pomyśli sobie Wilk magiczne Wilk, dlaczego magiczny klucz do internatu rzuci hasło magiczny widz zobaczy wilki, które wyglądają jak obrazki z mangi co portale, gdzie wilkom nadaje się charakterystyki imiona funkcjonują żyją jak rodzinne uwikłania, jeżeli takie gimnazjalisty c przyjdzie nam się wilki jego ochrona oczywiście będzie nastawiona pozytywnie, jeżeli sprzedacie hodowca z Bieszczadów no to niekoniecznie czworga wilki będą się kojarzyły raczej z pewnym rodzajem zagrożenia, ale jak spotka spotkacie rolnika, który ma szkody od dzików albo oddzieleni no to niekoniecznie to będzie wielki wychwalał ich tutaj nawet w obrębie pewnej grupy, która usiłuje się przedstawić jako oponentów Wilka, czyli pozwani rolnicy jest bardzo duża grupa osób sprzyjających wielką, choć to jest dość zaskakujące to ta ten podział spojrzenia Wilka jest bardzo różnorodna oczywiście jest coraz więcej przyrodników członków organizacji przyrodniczych tego kiedyś nie było liga ochrony przyrody, która funkcjonuje od wielu lat raczy się zajmowała zupełnie innymi rodzajami aktywności, a teraz są przyrodnicy zajmujący się wilkami są ornitolodzy to jest coraz bardziej popularne ludzie czują to więź chcą mieć poczucie, że to nie jest tylko las jako taki artysta z Jackiem rząd na pewno tak taki pazur taką charakterystykę to nie jest tak po prostu Lasek podmiejskich czy tez prawdziwy las prawdziwa Puszcza wspomniał pan wcześniej o tym, że eksportujemy wilki rysie rozłączy sam się eksportu o rozważną i Europie, dokąd te nasze wilki dochodzą z Sołą w Europie jakiś miseczki Wilków jest szczególnie dużo poza polską trzeba pamiętać, że wilki nigdy nie osiągają dziś wysokich zagęszczenie populacji także to to nie jest także jest dziś bardzo dużo w 1 miejscu oczko zależy od tego czy dogodne środowisko, jeżeli mamy duży obszar lasu no to oczywiście mamy tam dużo rodzin Wilczek oraz można powiedzieć, że jest trochę więcej Wilków natomiast ona się rozchodzą na bardzo duże odległości z Polski docierają nawet do Danii czy Półwysep jutlandzki do Holandii, czyli to są dość duże odległości oczywiście idą też drugą stronę, bo wilki od nas niech idą np. na Litwę do Białorusi na Słowacji i t d. czy Toys może być taki gwiaździste rozchodzenia się no tylko jaki dom na zachód to zdaje się, że mają trochę lepszą ochronę niż wtedy, kiedy idą na wschód w 100 %owo lepszą ochronę, dlatego że nasi sąsiedzi ze Wschodu albo Wiki tamtą także siłownia również ta tak tańczą n p . na Białorusi w Rosji i na Ukrainę prowadzone odstrzały na Słowacji i chronią w Niemczech Czechach, skąd ta różnica czy na Słowacji, bo tancerze Białoruś Rosja, a kojarzy nam się mylą z polowaniami zmywania misji, ale wierzę, że raz z obsługą ochroną, ale Słowacja coś to słowo to jest Unia Europejska jednak jest Unia Europejska natomiast podczas renegocjacji traktatu akcesyjnego każde państwo może sobie wynegocjować pewne ulgi wynegocjowali strzelanie z Słowacy sobie wynegocjowali możliwości tzw. zarządzania populacją czemu to dlatego, że to jest jednak kraje bardzo związany z leśnictwem łowiectwem to jest kraj bardzo zalesione zupełnie inne niż Czechy, które są bardziej industrialne związane z przemysłem i t d. trochę jest inne podejście do zarządzania przyrody z miejsc, gdzie wydaje się że, gdy przyrody jest dużo i że można ją bardziej eksploatować, a inaczej w miejscu, gdzie wydaje się, że tej przyrody jest mniej wtedy raczej staramy się docenić w Treviso na Słowacji jest rzeczywiście tak duże wieków, że można je wstęp jest ostrzeliwać do woli na Słowacji widać, że to byłoby takiej anty wicie jest bardziej polityczne silne to ewidentnie widać nawet podczas negocjowania takiej strefy ochrony pomiędzy Węgrami Słowacją i tam mają 1 watahę i wynegocjowali Węgrzy strefę buforową, żeby im Słowacy do tej 1 watahy nie rozdzielać a jaki jest ze strzelaniem do tych Wilków, które z Polski przychodzą dublerki chodzą tam nasze wilki niestety w kamasze wilki ona oczywiście nie wiedzą, że tam mogą dostać kulkę nie ma przecież żadnej możliwości powstrzymania ani też redukowanie ich my staramy się teraz badać genetycznie pokazać, że to są jednak wielki znasz populacji to jest istotny problem szczególnie w obszarach transgranicznych, gdzie mamy np. obszary natura 2000 przez Polaków zrobione po to, żeby chronić duże ssaki drapieżne, a przecież, gdy przejdą granicę od razu są zabija niema możliwości negocjowania tego czy nie nie są w stanie uszanować się tych jest możliwość negocjacji o nas bardzo trudna i istnieje taka mała grupa, gdzie specjaliści dostają się tu negocjować, ale jest duży opór po stronie słowackiej jedyne co się udało wynegocjować do tej pory takie strefy buforowe wzdłuż granicy, gdzie się na wilki nie poluje odchodząc trochę od polityki gospodarki w stronę genetyki czy King wilki wszędzie są takie same z dnia w ogóle, gdzie są jeszcze VIP w wielkich występują goście na całej półkuli północnej, czyli Ameryka Północna Europa Azja, ale także w północnej Afryce to wielki w północnej Afryki bardziej przypominają szakale niby pewnie nie podejrzewał, że to wielki, ale genetycznie one są wilkami wilki z obszarów arktycznych to piękne duże białe zwierzęta wilki w naszej strefie klimatycznej są raczej takie Siara w brązowe widać jest bardzo duża zmienność w umaszczeniu, ale także zachowaniem co taki wielki, które są zaadaptowane do jakiś szczególnych warunków np. wilki żyjące w Himalajach powyżej 3000 m nad poziomem morza w Tybecie to są zupełnie inny wielki niż te, które spotkacie na nizinach Chin czy się różnią one różnią się tym, że są o wiele lepiej zaadaptowane do stresu niedotlenienia, bo to przecież plan rozrzedzone mają silniejsze mięśnie sercowe te ostatnie badania genetyczne potwierdziły, że tak właśnie ta istotna w akta są duże różnice w genach, bo takie różnice jak to nie wiemy umaszczenie czy coś zaznaczenia wymaga specjalnie zmian genetycznych akcesu TOZ było nawet umaszczenie z pewną taką adaptacją, która oczywiście jest przenoszona no przez materiał genetyczny, dlatego że co innego ukryć się na śniegu, ale widziałem, a co innego schować się w gęstych lasach, bo realnych, a tutaj to ciemniejsza umaszczenie się o wiele bardziej przydaje, a co innego być na półpustyniach czy stepach Mongolii wtedy lepiej być takim umaszczeniu zupełnie inne ogrody zoologiczne rosołu wilki w ogrodach zoologicznych to nie jest gatunek tak zagrożony, że te ogrody są dla nich jedyną szansą nadzieją czy w ogóle powinno się trzymać wilki w ogrodach jachtowy to wyglądać zgodność z dnia nie ma takiej potrzeby, żeby utrzymywać populację w niewoli do celów ochrony lepiej to robić środowisko naturalne widać to się dorobić, więc nie ma takiej potrzeby to niezasadne nad wyraz rzadki gatunek z drugiej strony warto pokazywać się naszym dzieciom rodzime gatunki nie pokazywać nie tylko egzotycznych powinno się uczyć także, że mają doceniać rodzime nawet 200 km ² czy ogrody zoologiczne nie mają, więc tutaj można wykorzystać osobniki, które już do środowiska naturalnego powrócić nie mogą z różnych względów choćby takie, które są schorowane albo takie, które są już jakoś poważnie uszkodzone przez przez kłusownictwo oczywiście utrzymuje się w ogrodach zoologicznych różna osobniki nawet Soros w takich pod gatunków, które są z innych rejonów niż te, które występują tutaj z takiego nie możemy wypuścić w Polsce, a myśmy zdatnej takiego tematu, do którego jeszcze chce wrócić mnie bardzo interesuje taka rzecz jednak lasy w Polsce to są dosyć mocno w MOW fragmentaryczne obszary i między nimi są chyba przestrzenie wolne pan powiedział, że wilki mogą taką przestrzeń przemierzyć, choć zdaje się, że dla zwierząt powinno się tworzyć takie korytarze leśny, który miał na powinny wędrować test w Polsce w ogóle istnieją takie korytarze w wielki dzień przemieszczają i czy dzięki temu one tak daleko wędrują myśmy wraz z Instytutem biologii ssaków z Białowieży zrobili taką analizę łączności środowisk w Polsce okazuje się, że ona jest dość dobra i mamy taką łączność w wielu miejscach, chociaż oczywiście jest ona zagrożona, dlatego że my rozwijamy bardzo gwałtownie Inter infrastrukturę transportową, a szczególnie szerokie drogi autostrady drogi ekspresowe, które w Polsce są obowiązkowo ogrodzone jeszcze to nie tylko są to ruchliwe pasy z pokryto samochodami, które dla Wilka już są szaleństwem, ale jeszcze ogrodzenia stres fizyczna bariera w takim miejscu, jeżeli droga przechodzi przez kompleks leśny należy wybudować przejście dla zwierząt odpowiednich wymiarów najlepiej szerokie górne przejścia o oczyszczenie służą tylko wilkom, które tam się pojawiają od czasu do czasu, ale także rodzimym żyjącą w danym kompleksie leśnym zwierzętom Jelenia sarnę dziką Borsuk komika i korzystają z tego, że zwierzęta, bo my pisaliśmy parę razy na naszej stronie Crazy nauka o takich przejściach zawsze się odzywały nocnymi kilka osób, które piszą, że tez w ogóle bzdura wszyscy oni działają, że pamiętnik z nich nie korzysta z ich tak lewą nogą się nie pojawia i w ogóle to tylko z wydawaniem pieniędzy, a były to osoby zaciągające dla czołgów także wyciągi w miejscu to jest jednak teoria spiskowa ja przez 3 lata kierowała projektem monitoringu takiego po i inwestycyjnego 16 przejść dla zwierząt na nowym odcinku autostrady A 4 w Borach dolnośląskich pomiędzy Zgorzelcem, a krzyżową na większości z tych 6 szczególnie tych szerokich górnych mieliśmy ponad 5006 zwierząt każdego roku wśród nich kilkaset przeciwników, ale działa bardzo dobrze działają tylko trzeba te przejścia budować w po zasięgnięciu opinii biologów w miejscach odpowiednich, czyli zalesionych niegdyś w szczerym polu i te przejścia powinny być odpowiednich rozmiarów nie ma sensu budowania przejścia o bardzo małych gabarytach np. pod drogą dlatego, że to jest dla każdego zwierzęcia sytuacja nienaturalna tunel taka puszka akustyczna hałas światło to nie jest coś do czego Jeleń a, ale nawet ten odważny Wilk chciałby wejść podczas szerokie górne przejście, gdzie tak naprawdę mamy taki element środowiska jak łąka w środku lasu samochodów nie widać to jest coś co jest bardzo dobrze użytkowane przez zwierzęta i to rzeczywiście działa w całej Polsce razem sąd o mnie też są te przejścia użytkowane teście są we właściwych miejscach budowane oczywiście nie wszystkie tutaj inwestorzy jest wciąż tak samo jak cała reszta na szczęście Polska rozwija infrastrukturę transportową po nabyciu wielu doświadczeń, które niestety niedoskonałe po Europie zachodniej proszę zobaczyć Niemcy jak jedzie przez całe Niemcy po tych doskonałych autostradach, żeby spotkać tam jakiś przejście dla zwierząt coby się dobrze rozglądać tam starostwo w wielki program tzw. de fragmentacji środowiska przywracania tej drożności wydaje się większe pieniądze, żeby na istniejących autostradach coś dobudować to jest bardzo kosztowne my mamy to szczęście, że budujemy autostrady jednocześnie z przejściami czy możemy to zrobić za pomocą 1 inwestycji nie przeszkadzać w ruchu pojazdów i to jest znacznie tańsze i oczywiście też wiemy, gdzie te przejścia lokalizować mamy projekt korytarzy ekologicznych wiemy, gdzie są kompleksy leśne mamy dobrych przyrodników, którzy pomagają lokalizację na tle Europy jakoś poza pozytywnie wypadamy w moim zdaniem wypadamy najlepiej w Europie pod tym względem WIG czy znaczy mamy najwięcej przejść dla zwierząt, które są odpowiedź w odpowiednich miejscach usytuowanej odpowiednio użytkowana taki mówiąc z pełną odpowiedzialnością, jeżeli pojedziecie na zachód i zobaczyć jakiś przejście zazwyczaj będzie nieduża, a tak jak w Niemczech to są raptem kilka na tak ogromne państwo już mamy kilkaset my jesteśmy tak naprawdę wzorcem dla Europy to do nas przyjeżdżają ludzie, żeby zobaczyć jak to funkcjonuje i przyjeżdżają, żeby zobaczyć wielki mam nadzieję, że nie będą przyjeżdżali po to, żeby polować na wilki jak też mam taką macie, więc tym samym czas skończyć wielkich derbach nam się trochę odstrasza niż wcześniej audycji to on nadzieje mam też nadzieję, że bajki już teraz powstających już niema nic złego Wilka nie mówią nawet teraz tworzy alternatywne wersje czerwonego Kapturka, gdzie ten wiek wcale nie pożera babci lub bez dobrej przyszedł tak naprawdę właśnie dzisiaj wielki pancerz rysie wilki atakują nas na, a skandynawską bajkę o właśnie bardzo panu dziękujemy dziękujemy również państwu za wysłuchanie opowieści o wilkach proszę o wilkach myśleć ciepło i życzliwie życzymy dobrej nocy dobranoc dobranoc Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HOMO SCIENCE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 40% taniej!

KUP TERAZ 40% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NULL
Array