REKLAMA

Pałac Kultury w Gdańsku? Z dr. Jackiem Friedrichem o powojennej odbudowie Gdańska

OFF Czarek
Data emisji:
2015-08-18 10:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
37:06 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
lider i ich w Cezary łasiczka program Owczarek dzień dobry witam państwa bardzo serdecznie zaprasza na dzisiejsze spotkanie jak co wtorek w prawie co wtorek rozpoczynamy od architektury państwa i moim gościem w studiu Radia TOK FM w Gdańsku jest pan Jacek Frydrych historyk sztuki dyrektor muzeum miasta Gdyni dzień dobry witam serdecznie witam filmy, a w dłoniach moich trzymam książkę bas, która bazuje na rozprawie doktorskiej małego gościa książka zatytułowana odbudowa Rozwiń » głównego miasta w Gdańsku w latach 19451960 książka wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria i pomimo tego, że książka brzmi tak jak rozprawa doktorska, czyli zasypie się mniej więcej w połowie tytuł to jest to niezwykle fascynująca książka bardzo bardzo bardzo ciekawa i do tego jeszcze pełna niezwykle interesujących zdjęć jak państwo drabin z tytułu dotyczy oczywiście odbudowy Gdańska inny zaraz po wojnie do ich wydawałoby się lot to coś co powiedzieć, że wzburzone odbudowali i tyle, ale ileż to jest w ogóle dylematów pytań kwestii różnych spojrzeń innych także bardzo serdecznie państwu tę książkę Anny już na początku polecam i oczywiście jest to, gdy może rozpoczniemy właśnie tego mamy rok 1945 ne kończy się wojna i gdańskie zniszczony rozumiem, że to jest po wojnie do dzisiaj pozostaje, że debata, kto Gdańsk zniszczył i w jakim stopniu był Gdańsk zniszczone Ano tak w 2 pytania trochę różne pierwsze bardzo ważne, ale chyba na razie do końca niedotrzymanie odpowiedzieć do tego, że ciągle jeszcze ach, jak wielu innych wypadkach rosyjskie archiwa są dla historyków i dostępne te dotyczące wojny, zwłaszcza i to co wiemy na temat zniszczenia Gdańska to wiązać się z 2 źródeł jedno dla historyka mało wiarygodne to stąd taki przekaz ustny taki rodzaj legendy miejskiej, która mówi o tym, że Gdańsk w ogóle nie był zniszczony w weszli Sowieci wszystko to systematycznie zniszczyli to chyba nie do końca tak było, ponieważ udało się znaleźć niemieckie archiwalia wojskowe do prof. Hajduk ma to dobrych parę naście lat temu i opracował i z tych rozkazów Wehrmachtu dziennie wynika, że po prostu obraz był toczony bardzo bardzo krwawy ostre boje toczą się było wynikiem decyzji władz partyjnych władz narodowosocjalistycznych w Gdańsku, które wbrew sugestiom cywilnych władz niemieckich Gdańska, który chciał poddać miasto wobec osoby zbliżające się armii czerwonej władze partyjne w nowych prostytutek nakazały tak jak w całym reszty Niemiec bronić do ostatniego muru do ostatniego żołnierza i cywilach piszą katastrofalnie, gdyby skończyło coś złego to bardzo wielu Niemców czystych terenów, ale też katastrofalny dla Gdańska, dlatego że obok głosów tuż przed bessą był wzięty bojem w tym, że pewne pewne zniszczenia na pewno też powstały już po ustaniu walk i są takie procedury wiarygodną mówiącą o tym, że rząd Somalii fotografie, które pokazują wpływ żołnierze armii czerwonej spoczywający gdzieś wewnątrz kościoła Mariackiego Bekisz epitafiów zdobyło takie akty wandalizmu też miejsce, ale myślę, że przede wszystkim jednak te działania wojenne ich później tak już niekontrolowanym skutki długotrwałe pożarową wyobraźmy sobie miasto, które właśnie opuściła ludność cywilna, gdzie nie ma żadnej administracji, gdzie resztki jakichś żołnierzy w popłochu Uciecha uciekają i pojawia się inna droga armia, która która to kto to co tu raz zdobyła nie ma straży pożarnej nie ma infrastruktury kodeksie zaczyna się palić to pali się tak długo aż nie wypali potem przychodziły sztormy temat wątła nabór do dalej niszczone przez wiatr przez deszcze przez mróz tak po kilku latach rzeczywiście w tym czterdziestym ósmym roku mniej więcej, kiedy zaczęto przymierzać się do odbudowy Gdańska no to bardzo wiele budynków już po prostu nie istniał tu wróciła Polska na swój brzeg ku wiecznie swemu morze szumi wiatr w od morza wiatru fal pijani jak w zbożu o mury Gdańska skrzydła swe ocierał radośnie i wróży Polsce słony wiatr potęgę co wciąż rośnie jak ten, kto to jest wiersz, który się pojawił na okładce do pierwszej stronie pierwszego numeru w czasopismach Świerszczyk znanego dobrze wszystkim starszym Polakom przez wiele dziesięcioleci wychodzące goli z oczu szyby nocą z takimi, jakimi kultową Hubal dla niektórych pokoleń w wspomnienia z dzieciństwa i rzeczywiście 0101 . numer tego pisma, który ukazał się zresztą symboliczną datą pierwsze mają 1945 miał ten wiersz prawdopodobnie autorstwa Ewy Szelburg Zarembiny Aron znakomity Kołecki dla dzieci i z piękną ilustracją Jana Marcina Szancera też wszystkim starszym pokoleniom Polaków bardzo dobrze znanego z koszyka Świerszczyk, który nad Motławą siedzi patrzy na Gdańsk, choć wolniej na zniszczone Gdańsk dokona takiej Gdańsk kim on już czterdziestym piątym roku nie był tylko w wypadku koło się tym Gdańsk jeszcze przedwojenny w całej chwalę architektur no właśnie Michniewicz odbudowie Gdańska wydaje się wszystko jasne, ale innym przecież, gdy nie było to takie jasne chociażby w roku 1945 Edmunda Osmańczyka z odrodzeniem bodaj pisze m. in . tak w przy tak wtedy, gdy Doda przed, żebyś był przed przybyciem do Gdańska był Warszawa przez 3 dni przed przybyciem do Gdańska, bo w Warszawie tam zrodził się we mnie było szaleństwo nie powraca wolność dawnej Warszawy za samo zburzenie kościoła Świętego krzyża jest palenie w domu Wokulskiego mógłby mordować palić, a cóż za kanoniczną świętojańską Podwale tu w Gdańsku sumuje na chłodno zniszczeń może jestem barbarzyńcą ale kiedy prof. Jan Pilarski zasłużony historyk polskość Gdańska mówi o niemożność odbudowania Marynki, iż jest we mnie słona radość jeśli spłonęły padły w gruzy wszystkie zaułki starego Gdańska całe Śródmieście jeśli zatonęły pod wrażeniem, bo z ich spichrze gdańskie żurawie jeśli zginęło to wszystko co przesycone było krzyżackim charakterem władztwa ujście Wisły to my tego odbudowywać nie będziemy ani na zgliszcza US bronić z Gdańska pozostało to tylko co posiada każdy międzynarodowy port, a więc urządzenia portowe stocznie fabryki Przedmieścia Robotniczej więcej na nie trzeba Gdańsk zbudujemy wreszcie sami na polską modłę ani na krzyżacką budce no tak tak to nie głoszą odosobniony głos z Chin w słońcu zresztą muszę przyznać uczciwie, że po latach wycofał się z tego, iż przyznał rację prof. Walicki Emu, który polemizował leżą w 2 szyba na początku lat siedemdziesiątych to jednak oni mieli rację nie ja jest to co trzeba przyznać z, że to dzieło odbudowy nawet jego przekonał ale, ale to były bardzo powszechne uczucia, dlatego że wielu Polaków pamiętało Gdańsk przed 3009 . roku przez 1 września przez łodzian tego roku jako miasto ma bardzo hitlerowskiej miasto, które entuzjastycznie witało Führera prądu, które w to było bardzo Hitler zwanych setach można powiedzieć i ich już to trochę inny wybitny publicysta polskich Ksawery Pruszyński udało się coś takiego napisał że, że Niemcy zostali ukarani gdańscy Niemcy spełnieniem własnych marzeń tak marzyli właśnie o wojnie, której przyłączy do Rzeszowa to wojna ich miasto w obliczu obróciła wniwecz prądowym 100 to to ostatecznie to jedyna, ale chciał powiedzieć, że chyba jednak dość wcześnie ujawniły się te głosy przeciwne i to ta prośba, żeby najciekawsze rzeczy, bo to jest dla mnie zresztą też nie gdańszczanina z lew krwi kości czy aby móc z wielowiekowych jakiś przodków GOP, bo moja rodzina nigdy tutaj nie mieszkała jajo strusie są urodzony w Gdańsku, ale syn moi rodzice w niewoli rodziców wchodzą mama z Kujaw ojciec Lwowa i to i to pokazuje pewien los myślę dość dość oczywisty w Gdańsku koszty z tym piątym roku zdaniem są sprawy z tego, że tutaj prawie wszyscy, którzy po wojnie znaleźli w tym mieście my nie mieli też własne korzenie Nox jaja przez swoje długie życie w Gdańsku chyba nikogo nie poznają, kto mógłby powiedzieć, że miał całą czwórkę dziadków gdańszczan kiepsko przedwojennych obrazek w Poznaniu czy Krakowie Lublinie to pewnie jest dosyć dosyć częste zjawisko więc, więc zemstę sprawę z tego, że gdańszczan takich polskich wydaje się Truty zostali, którzy nie uciekli z miasta to była jakaś garstka zupełna, a i oni w dużej mierze to byli ludzie, którzy w Gdańsku to już nie mieszkali od pokoleń ktoś pamiętajmy, że to Polonia Gdańska przedwojenna to w dużej mierze to by nauczyciele opolskich szkół obydwie urzędnicy kolejowi w portowym ci, którzy do tej wolnym mieście reprezentowali Polskę jest, więc wbre w temu co czasem może my myślimy o tym, przedwojennym Gdańsku lub też polskość była bardzo bardzo wątła, więc obraz sytuacji, że przez dom zupełnie obcego na ogół w sól miasto, którego często ma o czym nikt nie widział z tych, którzy też zasiedlali bez stresu 0506. siódmym roku my teraz to obce miasto, którego nie znamy Sturm nie mamy więzi emocjonalnych poruszeń wychowywaliśmy leży w ruinie to w sensie Ziobrze, że w ów od dziś do Warszawy taki odruch musimy odbudować, bo nam to Niemcy zniszczyli prawda był dosyć naturalnym szczerze to nikogo w Warszawie nie dziwiło, ale w wypadku Gdańska, gdzie nie było takiej więzi to potomstwo fascynujące, że rzeczywiście pojawia się ten pomysł, żeby odbudować miasto takim, jakim ono było ogromne, więc jedno z grubsza oczywiście nie do tego wątku powróciły po zamachach do państwa Małgosię ze studia Radia TOK FM w Gdańsku jest dr Jacek Friedrich historyk sztuki dyrektor muzeum miasta Gdyni i autor książki odbudowa głównego miasta w Gdańsku w latach 19451960 książka wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria informacja o nich powraca w Cezary łasiczka program Owczarek studio Radia TOK FM w Gdańsku TOK FM tkanek z Krakowa w TOK FM oczywiście dr Jacek Friedrich historyk sztuki dyrektor muzeum miasta Gdyni rozmawiamy o jego książce, która bazuje na jego rozprawie doktorskiej książka nosi tytuł odbudowa głównego miasta w Gdańsku w latach 19451960 książka wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria mamy ten rok czterdziesty piąty Gdańsk leży cały wzburzony zniszczony na niecałe, ale większości to jest spora część sporo zabytków jeszcze możesz zabytku wtedy powiedzmy budynków przetrwało wrócimy do nich no i oczywiście różne są pomysły co robić, by odbudować się, że takiej wersji jak było nie odbudować jest wszakże podpisana karta czy karta ateńska złożenie podpisu mam kartę ateńską wkrótce kartę wenecką tak są za parę lat w Denso są różne debaty, ale na pewno trzeba, że pan z Polonii Zobacz to miasto, bo w, gdy napływają ludzie z całej, by z całej Polski przy jej przyjeżdżają sobie niektórzy, żeby się osiedlić się to, żeby pracować odbudowywać coś tam coś robić niektórzy, żeby do wiadomości adorować tak coś po wywodzi coś kupić ukraść dysk kombinować także różne mamy to środowisko no ale na pewno trzeba sporo Zobacz miasto, a więc, a więc, a więc wszystkie klisze ulice, które się nazywają miał miejsce nie miejsca miasta po niemiecku no to szybko trzeba pozmieniać nazwy dla na polskie i ich niektóre niektóre ulice tłumaczy się były łatwo prosto i dosłownie z innych z innymi mamy trochę problemu było n p . ulica psia mogła była być, ale mamy zda się ogarnąć, ale tak tak można za darmo to zawsze trochę bardziej elegancko przydać się po prostu ulica Europejska, a no wiadomo piwo japońskie to raczej jest Brand niż nazwa kategorii, więc blizna czemu nie jest skory w Warszawie to Gdańsk też może być gorzej z ulicą żydowską ta nie powrócił do swej nas, że dostanie powróciła, ale to w tor tak dużo chodzić pośrednio jest także Polacy jej nie przywróci tylko już Niemcy zmienili wcześniej i po wojnie siostry powrócą do tych z Olsztyna ZUS koszt 6 przetłumaczono ją jako wspinaczkową tak jak tak jak to było przed przed wojną bezpośrednio to oznacza wysokie ciekawie że, w czym to było stosunkowo bezkosztowe rozwiązanie prawda i tak trzeba było całą całą dokumentację na nowo stworzyć polskojęzyczną nowe dokumenty wydawać nowe książki adresowej tak, by tak dalej jest to okazać się przeprowadzała tą wielką akcję spuszczania także miała w swoich tłumaczeniach dla Polski czasach oczywiście zastępowania w w tej dzielnicy główne miejskie, czyli tych historycznych centralne dzielnice Gdańska z prośbą o tyle łatwo tam dużo oczywiście nazwy historyczne, więc sute problemem byłoby to, o czym pan mówi szybsza droga armat czy piwna 3 UK skoczy pani skoczy Mariacka programy tego rodzaju Świętego Jana czy Świętojańska, ale nie było takich problemów jak w innych dzielnicach, żeby ulice w w nazwane imionami wybitnych niemieckich artystów no to jeszcze pół biedy, ale polityków prawda czasami wrogich polskości w Chrystusie nie było mowy o tym, żeby to zachować, a nie było jeszcze papieża Polaka, więc nie można było Amos przemianować dni do not taka złośliwość głupia Torres parasol dla dobra zachodnia, ale ale, ale w Brzeszczach nie jest źle chyba jest z tym, że zwolnienie jest także wszystkie nazwy w Polsce rośliny Jana Pawła II więc, że to niepotrzebne wcale, ale mówią mówiąc mówiąc serio ciekawe jest to, że zachowała się taka dzielnica, gdzie są kompozytorów niemieckich ulica Schuberta Beethovena i tych nie zmieniono nawet Wagnera, który przecież wiemy doskonale, że był mocno jednak hołubiony w czasach hitleryzmu też też pozostawiono też ze względów do takich zmian na szacunek dla kultury niemieckiej gdzieś tam głęboko tkwiący, ale jednak zasadniczo nie to toto to prawda to było zmiany, ale ulice też jednak, że o wielu wydaje się ciekawszy było nazwanie dzielnic tych dzielnic, do których jesteśmy bardzo przyzwyczajeni prawda nazwa wrzeszczy jest oswojona każdy z Gdańska powielały ten, kto przyjeżdża do Gdańska SUV znad u nas bez dosyć charakterystyczna, ale czy Orunia 333 czy w Brzeźnie do Jelitkowa i t d . tak dalej już to były nazwy, które w nie funkcjonowały w wyobraźni Polaków przed wojną używamy naz w niemieckich nazw były często zrekonstruowano na podstawie dokumentów 1413 wietrznych prawdach które, które gdzieś tam znajdowano językoznawcy je rekonstruować właśnie o to, żeby przywrócić im polskie brzmienie więc, więc jak mówię to jest to jest ogromna operacja naprawdę bardzo bardzo skomplikowana, ale jak pojęciem stosunkowo tania no to po to, była kwestia pewnego intelektualnego wysiłku prawda pewne pewne biurokratycznej roboty faktem też jest, że przynajmniej w prasie ówczesnej można spotkać takie listy zniecierpliwionych Czytelników, którzy piszą mosty mieszkamy drugi roku w Gdańsku po wojnie ciągle jeszcze te niemieckie tablice z nazwami ulic czy jakiś urzędów w garażu masz oczu prawda jest, więc też Boże, że gdzieś tam po tych traumy wojennej po tych strasznych zbrodniach niemieckich jednak taka galeria była wszystko co nie jest to zresztą potwierdzało wielu moich rozmówców Bonda miał szczęście w kulturze techno chcemy go doktoratu książka rzeczywiście, ale z dużym opóźnieniem wydano go doktorat obronił 15 lat temu, więc miałem szczęście się z bardzo wieloma świadkami odbudowy uczestnikami odbudowy rozmawiać i muszę powiedzieć to był taki wątek, który pojawia się bezustannie ta kwota ta niechęć do niemieckości do wszystkiego co niemieckie pra w do odrzucania tego jest to też trudno się tym ludziom dziwić, ale to to była taka atmosfera, w której nie sposób było to tu tego utrzymać już musieli czekać kilkadziesiąt lat, żeby zacząć na Novotel niemieckie ślady Gdańska, doceniając odkrywać prawda jakoś zachowywać, ale wraz z 4100 piątego roku czy do tych dopłaty do tych kwestii, która z tych najbardziej interesuje nas te podziały, bo rzecz stosunkowo łatwa do do zrobienia natomiast jedno co zrobić z tą materią architektoniczną z infrastrukturą są kanalizacją prawda tor to było pytanie dopiero o gigantyczne tak jak pan Szmul na początku naszej rozmowy koncepcje były bardzo różne bardzo naprawdę wiele z nich rzeczywiście odrzucało ten pomysł budowania miasto historycznego odbudowywania miasta historycznego co więcej bardzo wielu uważało, że w ogóle nie należy centrum odbudowywać tam, gdzie ono historycznie się mieściło tylko przesunąć się gdzieś bliżej morza to by było takie potwierdzenia noty marskości, którą tutaj chodziło i ktoś zakrzyknie w tym cytacie przez ponad baba bardzo trafnie Osmańczyka w przywołanym prawda pojawia się może stocznie porty tego nam potrzeba gospodarka morska, a te wszystkie tamy jest niemieckie zabytki niektórzy hierarchowie krzyżackie tak, ale właśnie w Ottawie Teda dali żyć dobrze pamiętam to w dalszej części tego cytatu tam jest takie w ogóle zupełnie już straszne zdanie, bo tam przy tak za naszą polską Warszawą wasz niemiecki krzyżacki Gdańsk czy tak już po prostu zupełnie wprost co prawda pecha taki to zemsta zemsta w tych kategoriach to było ujmowane, ale szczęśliwie pojawia się grupa ludzi w, którzy jakoś w tych ruinach dostrzegli piękno to były takie powstać do początku dość pojedyncze osoby Pilarski tuż przed wojną pisał w taką piękną książkę wydało Gdańsku Poznaniu w latach trzydziestych po to, właśnie prof. Walicki, który przyjechał też zabezpieczać zabytki ruchome Maria de los Marian Pelczar o to by takie postaci, które to się pojawiły czasami związany z Gdańskiem się przed wojną czasami czasami dopiero po wojnie, który osiadł, które zaczęły powoli oswaja też publiczność taką myślą, że może jednak chciałby tym jak zbudować na nowo tak jak on był to kamienice, że to było takie piękne, że to wspaniałe zabytki nie są przez sztukę włącz się zabytkami kultury niemieckiej, ale są to w dużej mierze zabytkami kultury polskiej, a nawet, jeżeli nie polskie TFI są walizki ogólnoeuropejskiej, a nie tylko niemiecki der lampki też naszą pewność taki sposób patrzenia na Gdańsk, który zresztą nie był obcy Polakom już przed wojną, a mianowicie, że ten gościnny tyle jest niemiecki jak niemiecka propaganda próbowała pokazywać przed wojną tylko o wzroście taki międzynarodowy przede wszystkim do irlandzkiej, ale francuski Szkocki angielski poza tym u azjatyckich w talii włoski nawet prawda takie pojawiały się to takie różne określenia, które miałyby z tym niemieckość osłabić lub oczywiście Wybrzeże rzeki przesłanki do tego Guy Burgess na pewno przez wiele stuleci był bardzo międzynarodowym portem to co tu nie ulega kwestii ale, ale to było o tyle ważne mentalnie, że zdawało tym Polakom posiadającym w Gdańsku taką szansę na oswojenie się prawda amatorzy boi się poczuć jednak u siebie, żeby nie mieć takie poczucie, że są jakimiś uzurpatorami, którzy wyrzucili ludzi z ich domów zajmują prawnicy miejscy się, że ta akcja taka właśnie, w które bardzo wyraźna w tym pierwszym okresie powojennym tego oswajania NATO w swojej książce z oswajaniem miejscach woda to jest takie takie działania, które w mającym przybyszom pokazać, że on jednak są u siebie, że to wszędzie są to polskie Orły wszędzie, gdzie można zobaczyć portrety polskich królów, że rząd Mazowszu rzeczywiście przez ostatnie 2 stulecia to Polski została gdzieś tam z Gdańska rugowanie nadal przyszłam kaplicę królewską ufundowaną przez Sobieskiego chwytamy się tu wszystkich to śliczne rzeczywiście śladów polskości tego okresu, kiedy gdzieś między połową wykup piętnastego kończą 18, bo były Gdańsk należą do dodatku do 2 polskie prawo do Korony był częścią Rzeczpospolitej po, których bardzo specyficzna, ale jednak był, więc jest to wszystko dawał takie takie myśli większość sadzy jest komuś, kto powiedz wylądował po wojnie bawiono PUP w Szczecinie np. woda albo w Jeleniej Górze próba krzyczy czucie w Płocku marsz kod, który w ogóle nigdy nie należał do do do Polski w swej tysiącletniej historii jest w tym zeszytu, bo stosunkowo łatwo i to w toto to udało się taki entuzjazm wykrzesać, który potem zaczął się przekładać na MON takie postulaty, żeby ten gest odbudować formę historycznymi się też dochodzi już w Dubaju najciekawszego momentu dla dla mnie do końca nierozstrzygnięte Gold to pan tam czytając książkę pewnie zauważył, że w pewnym momencie właściwie, jakby poddaje się nie umiem do końca powiedzieć jak to się stało Sztybel został odbudowany w formie historyczna prawda mam jakiś tam pomysły ma jakiś hipoteza, ale to nie jest coś co bym tutaj głowy do osoby uczulić, że to tak właśnie było ratować się tworzy gdzieś tam mam wrażenie taka praca na żywym organizmie on w onym czasie tzw. dziś już na debatę różne teorie oprócz tego jeszcze trzeba w ogóle wziąć do roboty to zrobić, tak więc gdyby łamały ten system socjalistyczny etos i sposób były metody pracy, że prawdą stawiamy na 3 dni Pharmena, ale z drugiej strony mamy też kamienice i to, aby jakiś takie zespoły, które przetrwały wojnę no i co z nimi zrobić, żeby się dzisiaj byśmy sobie do można, by to zapewne zabezpieczyć odbudować, ale wtedy mówiono to się w łotewskim takie tam się potyczki MPK nie jak to się zwalić będzie łatwiej potem Noto to jest obleśne tak też bardzo bolesne problemy tak trudno też do do rozstrzygnięcia czy jako historyk muszę próbować tych ludzi ówczesnych rozumieć, bo te pierwsze prace, które podejmowano właśnie takie rozbiór cover to sobie, żeby pomóc hormonalna brak jest zbliżony do jej się do informacji, a to jest bardzo żywe woleli oddawać się do tego wątku czekajmy aż zwracajmy generał dr Jacek Friedrich historyk sztuki dyrektor muzeum miasta Gdyni odbudowa głównego miasta w Gdańsku po wojnie oczywiście rozmawiamy informacje za 3 minuty po informacje roczne Cezary łasiczka program Owczarek studio w Gdańsku dr Jacek Friedrich historyk sztuki dyrektor muzeum miasta Gdyni i autor książki odbudowa głównego miasta w Gdańsku w latach 19451960 książka wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria, jeżeli ktoś z państwa był w Warszawie lub mieszka to na pewno zna od kultury, ale czy jest to państwo, że w już było o włos od tego, aby taki też pałac kultury staną w Gdańsku do tego wątku też wrócimy, ale na początek właśnie losy różnych miejsc, które które przetrwały wojnę przetrwał bombardowania Jerzy Stankiewicz pisze cytuje pan w swojej książce byliśmy świadkami śmiesznego zarazem tragicznego widowiska odtwarzania z całym pietyzmem kamieniczek nieistniejących i niemal całkowitego braku zainteresowania stanem autentycznych cennych zabytków tak, że te 2 takie fazy wskazał, bo pierwsza to jest stała zaraz po wojnie pływał po to, o czym mówiliśmy miasto było naprawdę zdruzgotany i do momentu, kiedy nie podjęto jednak tej decyzji o odbudowie miasta to parę lat minęło, bo to ktoś w końcu 400 ósmego roku wszystko wskazuje dopiero zdecydowano, że główne miasto w tej formie historyczny będzie odbudowywana jest do tego momentu zasiewu nie wiadomo bułek są przyszłe losy miastom to, o czym mówiliśmy niektórzy myśleli, że centrum w ogóle będzie, gdzie indziej jesteś nie przywiązywano aż tak wielkiej wagi do tych wszystkich reliktów oni są dowożone do czegokolwiek mogą przyznać przydać pamiętajmy, że takiego takiego przedsięwzięcia przed odbudową Gdańska w tej skali na świecie nikt wcześniej nie podjął prawda, więc to to to było coś co w ogóle było poza chyba horyzontem wyobraźni większość ludzi inicjały tutaj to łatwy jestem skłonny usprawiedliwić to, że utraciliśmy bardzo wiele cennych fragmentów kamienic murów murów obronnych PS przed tym 4 są słuszne z tym dziewiątym rokiem czasami trzeba było rozbierać coś ludziom głowy nie spadało komponentami prognozie to było miasto, które przecież to ruch musiały jakoś funkcjonować natomiast to, o czym pisze Stankiewicz to, że ktoś taki moment, w którym następuje po czterdziestym dziewiątym roku wtedy, kiedy już odbudowała jest podjęta i rzeczywiście to jest dosyć paradoksalne z 1 strony odbudowuje się całe ciągi tych historycznych mniej lub bardziej kamieniczek, a z drugiej strony te zabytki, które przetrwały mieszka przy ulicy Świętojańskiej czy straganiarze ski z roku na rok marnieją, ale to wynikało i po to, zresztą większość z nich została rozebrana bardzo niewiele i donosy do naszych czasów przetrwało to uczucie tak bardzo bolesna cięższy to historia odbudowy natomiast coś co jest wydają się ważne co muszę podkreślić to torze rano być może nie mogło być inaczej wtedy do serc pewnie mogłoby się na sygnale ale, ale z próbą spróbuję może to wyjaśnić, dlaczego tak się tak się wydarzyło w Gdańsku powojenny to główne miasto Pokucia słuszna zgodnie z poprawnym historycznie Starym miastem tylko zabytkowa zabytkowe jądro miasto ono było od budowanego osiedla robotnicze to jest bardzo ważna rzecz, którą musimy podkreślić w tym momencie, gdy już zdecydowano że, owszem, będziemy odbudowywać lotu tu pytania, ale z jakich pieniędzy programu takie samo pytanie zostawiam sobie 1000 zlotemu i teraz sobie stawiamy na pomysł świetny tylko kto sfinansuje i wówczas oczywiście już 400 ósmy dziewiątym roku wtedy, kiedy podejmowano już od budowy inwestor prywatny nie było mowy, by komunistyczne władze już z w tym czasie się rozprawił z prywatną inicjatywą i oczywiste było, że może być tylko państwo taki inwestor ma ale jaka agenda prawda i wtedy pojawi się taka historia, która nieuchronnie zawsze bardzo poruszyła i zawsze myślę o nie jest jakąś niesamowitą niesamowitą moc mianowicie ta delegacja Gdańska gotowym od prof. Ruszkowskiego wspaniałego mojego rozmówcy diewięćdziesięciu 5 letniego obecnie nestora lubelskich architektów urbanistów on był on był członkiem jako młody wówczas architekt delegacji, która pojechała do Warszawy z Jarosławia właśnie w centrali o tym jak dotąd bez odbudować o tym, poważnie to jest już przebił coraz więcej chętnych było, żeby wspierać go no ale jak przekonać Warszawę do tego, żeby włożyła pieniądze już kiedyś pojawili w ministerstwie odbudowy nos taki szef firmy z wyższych wezwał zakład osiedli robotniczych to była taka agenda rządowa jak sama nazwa wskazuje powołane do tego, żeby w tym InPost realizujący się socjalistycznym państwie budować osiedla robotnicze i szefem tego zakładu osiedli robotniczych był już Goryński osoba, o którym prof. Ruśkowski mówił że, żeby tak niebywale światłym szerokich horyzontach człowiekiem wszechstronnie wykształconym, który przed wojną uzyskał nie tylko dyplom architekta, ale także studiują filozofię historię sztuki i miał taki horyzont uroczyście humanistyczne i on po długich wahaniach zgodził się mówiąc ponoć, że to w zasadzie jest zgodne ze statutem zakładu osiedli robotniczych, ale w no jakoś spróbujemy to zrobić, więc czasami myślę o tym, że może, gdyby na miejscu Golińskiego był jakiś technokrata Temple to pogonił do tych gdańszczan powiedział co by te są to dać awans to jest proste baraki dla robotników oni jakiś tam od wyrafinowane kamieniczki prawda i pewnie być może żywopłoty odbudowy Gdańska, by nie było tegoż pewnie nigdy się nie dowiemy, ale ale, ale lubię myśleć o tym, że jednak rola jednostki w dziejach też dosyć istotna w tym wszystkim jest, więc szczerze, że rząd tego bliskie mu gdańszczanie chyba bardzo wiele zawdzięczają, ale oczywiście wszystko ma swoją cenę prawda skoro skoro zakład osiedli robotniczych był tym inwestorem i Gdańsk główny główne miasto odbudowano jako osiedle robotnicze dotąd miał tu swoją cenę tonie była praca konserwatorska to niebyła odbudowałem tak jak później to w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych osoby się przestrzeń tzw . pokazy Tosca prawda z wszystkimi rygorami naukowymi z procedurami ze znakomicie wykształconym rzemieślnikami, którzy każdy detal tam potrafili odtworzyć to było robione bardzo sumarycznie bardzo szybko przy bardzo znaczny wzrost formacjach tej pierwotnej pierwotny pierwotnego kształtu miasto no i niestety toczyła się pan mówił na początku to, że pieniądze były na inwestycje budowlane, a nie na remonty zdecydowało o tym, że budowano nowe w cudzysłowie zabytki też prawdziwe zabytki to w kamienicy, które przetrwały przyp aut nie było na nich pieniędzy nie było ich ścieżki finansowania to co szczęśliwie się udało uratować w tym czasie to, ale też nie wszystkie zabytki monumentalny kościół Mariacki Dwór Artusa ratusz prawda NATO ma to jakieś pieniądze były palone są już innymi kanałami i z innych i z innych źródeł rządowych natomiast na to nas oczywiście te pięknie zachowane wreszcie były nietknięte przez wolny cały ten kwartał historycznej zabudowy mieszczańskiej właśnie w okolicach kościoła Świętego Jana o przepadku prosto ze strefy muszą przecież ogromną stratą, a co z tym centralny dom kultury w kontaktach z pasją był herb jest pasjonująca red mam nadzieję, że widział pan dokładnie te wszystkie aktualizacje prawda są są naprawdę wstrząsające to jest też bardzo ciekawa rzecz, bo dach sztywny dach zaczęto odbudowywać oczywiście dopóki to jest jasne w tamtych czasach nie mogą być inaczej propaganda zaczęła to bardzo intensywnie wykorzystywać jako taki dowód właśnie na banana wspaniałość socjalistycznego państwa, które tak dba nie tylko rozwój przemysłu, ale też o zabytki kultura to tę narodową narodowe dziedzictwo to zaczęto myśleć o tym, właśnie jak z spożytkować to w taki sposób bardziej bezpośredni i pojawi się taki pomysł, żeby ten tzw. drogę królewską poboczy cel ten ciąg ulicy długiej długiego Targu jest to tak tak rdzeń kręgosłupa historycznego miasta niejako przedłużyć w stronę zachodnią wyprowadzić na takiej wzgórza, które pan od Zachodu właśnie sąsiadują z historycznym Gdańskiem i na szczycie tego wzgórza umieścić wielkich domów centralny dom kultury czy czasem pisano morski dom kultury czy tak palą taki odpowiednik Warszawskiego Pekinu, który jeszcze nie być poprzedzony wielkim wspaniałym trochę jak plac Świętego Piotra w Rzymie takim takim, obejmując ramionami architektonicznie ukształtowanymi placem taki właśnie wielki teren dobra tych manifestacji takich sprawach wielkich socjalistycznych manifestacji wariant był bardzo różna, bo cały wielki konkurs ogólnopolski ogłoszony dzięki temu właśnie wy wiemy jak to projektu wygląda on był opublikowany nowy w ówczesnej prasie fachowej i jedno miał być to ogromne imponująco założenie które, gdyby powstało na pewno bardzo zmieniłoby kształt Gdańska i 2 w Munster prościej tt ten trend ten socjalistyczny gmach górował nad całym Gdańskiem prawda to byłaby taka Korona odbudowy i myślę, że taki był właśnie zamiast urbanistów socjalistycznym, żeby w ten sposób to co zrobić no 300 pięćdziesiąty szósty rok destalinizacji oraz odwrót w Polsce, bo socrealizmu i z tych planów nic nie zostało nie wiem czy nieestetyczne na szczęście chyba na szczęście w osobową zaskoczyło najbardziej tak rzadko wgryzają się jej studiując ten okres odbudowy Gdańska pan sobie chyba najbardziej zaskoczyło to, o czym już mówiliśmy co przy torze, że rzezie w Pol tak jak ja przystępowałem do tych prac nad takim powszechnie obowiązującym poglądem było to, że do Gdańska przybyli ludzie, którzy tego miasta nie znali już po 3005 . roku, że miłość żadnej tożsamości gdańskie żadnego związku emocjonalnego z tym miastem i że to cała decyzja o odbudowie Gdańska to była taka decyzja podjęta w centrali w Warszawie czysto polityczna mająca na celu taką legitymizację, owszem, ten brak zajęć Szmal odbudowujemy, bo dzięki temu pokazujemy światu, że mamy do niego prawo to, bo taka, jaka roszczenie oparte na żadne źródła w dokumentach zaczyna takich intuicja ach, koncepcja, która była powtarzana w wielu opracowaniach profesjonalny właśnie uczących odbudowy miast czy odbudowę architektury po wojnie z natomiast jak zacząłem grę zaczęła się w dokumenty w PZU ówczesne dyskusje, które wówczas wprowadzono Osiek rozmawiałem ze środkami, jakie dokumentacje archiwalną przeglądałem to okazało się, że właściwie mam takie wrażenie odczucie historyk nigdy nie ma też z BIK pewność, że tak właśnie było, ale mam wrażenie, że było wręcz odwrotnie, że w pierwszym momencie wasza w ogóle nie jest zainteresowana jest wciąż zainteresowana tym, o czym pisał smak port stocznia przemysłu ekonomiczne aspekty natomiast ten kulturowy waloru Gdańska rozpoznali o dziwo, właśnie ci nowi gdańszczanie i oni chyba są takimi, którzy naciskają na Warszawę w dużej mierze dzięki takiej naprawdę ogromnej determinacji tych w Bułgarskiej kilkunastu może kilkudziesięciu osób to się udało z ZUS-u Czytelnicy książki znajdą taki twór zresztą są nawet w niemalże pewne intrygi robione w tym celu Onoszko zorganizowanie zjazdu konserwatorów polskich właśnie w Gdańsku prawda ma miał być takim kartą przetargową miało pokazać właśnie, że Wrzos środowisko jesteś za tą koncepcją wystawy różnych takich się i Manu sztuczek czy trików, ale to, gdyby pan zapytałby i że konie to właśnie, o co bunt oto co znamy tak zaskoczę to co było zaskoczeniem to jednak wszystko wskazuje na to, że to ci ludzie, którzy się pojawił w Gdańsku czasami nawet w ogóle go nie znając jeszcze sprzed wojny tak szybko jak to ktoś ówczesny przeor zakochali się w tej idei odbudowanego Gdańska jest zyskują właśnie, forsując potem w Warszawie w taki czy inny sposób, więc jest to odwrócenie tego, kto do wyobrażenia potocznego to chyba było co kto to co mamy bardzo zaskoczył w zeszłym roku to był to był akt nie był to nie żałuje nadbałtyckim centrum kultury, bo taka wystawa, która pokazywała tak właśnie to tylko duże projekty architektoniczne, które w, którym chce się nimi nie udało jeszcze zrealizować starszych, a i tak tak tak tak to była to była wystawa rzeczywiście w dal przyznam się tej nieskromnie może używać mojego pomysłu wystawa i punktu wyjścia właśnie, by to projekt socrealistyczne, o których pan mówi laty wystawy pokazywaliśmy też różne modernistyczne projekty prawda często bardzo też na futurystyczne jakiś drapacze chmur, które te miały stawać już nowoczesne trochę gorzej ja czasem żałuję, że niektóre rzeczy nie powstały, bo są takie takie miejsca, które do dziś nie ma żadnego wyrazu architektonicznego, gdyby miały jakąś taką porządną zabudowy socjalistyczną w obecnym w rodzaju de Mono Mrówka cóż wschodnia część ulicy szerokiej na szosę z taką taką zabudowę umorzone byłyby ciekawsze są dziś ma, ale to już rzecz gustu prosiła co ciekawe niektóre z tych projektów są jeszcze by projektem przedwojennymi to prawda tyle akcji przygląda się projektantom delikatne przykładanie nad Toronto 3 czy nowy Jork dotąd dzisiaj pozostają właśnie takich jak takie konstrukcje to prawda to prawda, ale tez w ogóle to jest to osobny temat również tym, aby na to czasu właśnie jak i jakiego w architekturze jest to idea powrotu prawda takiego ogrzewania różnych różne koncepcje te Kahan do tych przedwojennych pomysłach, które już o tym nie mówiłem, ale wiele z tych socjalistycznych pomysłów urbanistów szło czasem bardzo bezpośrednio śladem hitlerowskich i projektantów, bo są zachowane szczęśliwie właśnie też plany takie giganty Domański przebudowy dopełni tego pro niemieckiego Gdańska w czasach trzeciej rzeszy ją czasami są podobne do tych powojennych w bardzo dziękuję dr Jacek Żurek historyk sztuki dyrektor muzeum miasta Gdyni, bo państwa mają gościem jego książka wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria co odbudować głównego miasta w Gdańsku w latach 19451960 dziękuję serdecznie informacje za 3 minut o godzinie jedenasty po informacjach wracamy do programu owca Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA