REKLAMA

75 lat temu zamknięto getto warszawskie. Z dr Hanną Węgrzynek rozmawiała Karolina Lewicka

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2015-11-16 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
47:41 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
z Radia TOK FM Ludwig Fischer urodzony w 1905 w Kaiserslautern stracony w 1947 w Warszawie, ale nie wybiegajmy naprzód teraz jest czas, kiedy 35 letni Fischer doktor praw po praktyce Adwokackiej w Monachium świeżo upieczony ojciec drugiej córki jest również pierwszym stopniem grupę Führera obejmuje obowiązki gubernatora dystryktu Warszawskiego zamieszkuje w Pałacu komu fryzjer podwarszawskiej Falenicy u ludzi, gdyby nie wojna to może po prostu zwykły urzędnik państwowy Rozwiń » wycierając rękawem od pulpitu sądów grodzkich teraz w 1 wojna trwa podpisuje zarządzenie o utworzeniu Warszawskiego getta ręka mu nie pierwszy rzut piszemy małą literą kilkaset tysięcy ludzi stłoczonych na 3 km ² przy pierwszych ogrodzeniach z drutu kolczastego zawisną tabliczki uwaga zaraz za wstęp dla żołnierzy wzbronione rzecz mają roznosić tyfus plamisty dzielnica żydowska staje się terenem epidemii trzonem grupy hierarchii szereg produkuje kolejne obwieszczenia Bakalland ma dług o karze śmierci za nieuprawnione opuszczenie żydowskich dzielnic mieszkaniowych o karze śmierci dla Polaków pomagających Żydom o wykonaniu pierwszego roku śmierć na 8 Żydach wreszcie wszystkie bramy zostają zamknięte nikt nie będzie mógł wejść ani wyjść izolacja wód śmierć jest 16 listopada 1940 roku reklama rodzice miewają problemy z rozpoznaniem rodzaju kaszlu dziecka zapytaliśmy o to lekarza medycyny piotrkowskiego rodzice mają prawo mieć wątpliwości, że zamiast zgrywać lepiej podać w Pekinie wyrób medyczny herbatek junior na kaszel suchy i mokre powierza swój telefon aplikacja Gazeta PL Live, w którym znajdziesz najświeższe newsy z Polski ze świata nie przegap żadnej ważnej informacji dodatkowo ma możliwość obserwować relację na żywo z najważniejszych wydarzeń politycznych sportowych czy gospodarczych, bo na bieżąco Gazeta PL Live czy wiesz, że częstym powodem na zlecenie hemoroidów jest niewłaściwa higiena dlatego tak ważne jest dobór odpowiedniego środka do codziennej pielęgnacji wrażliwych okolic polecamy żel domycia brutto hymnem Comfort dostępne w aptekach pro, któremu uległ komfort skutecznie oczyszcza do tego co bardzo ważne zwalcza bakterie odpowiedzialne za nawroty hemoroidów i łagodzi podrażnienia moim zdaniem prosto z molem komfort to najlepszy żel domycia dla osób z hemoroidami praktykę molem komfort przed leczeniem w domu zapoznać się z treścią zaufanego serwisu internetowego i Skorzystaj z bezpłatnych porad lekarzy specjalistów, gdyż Daniela amatorów i stosowanie metod cioci Krysi może zagrażać twojemu życiu lub zdrowiu to w w jeszcze niedawno bóle reumatyczne nie dawały mieszać do momentu, kiedy przyjaciółka poleciła mi Opoka innych, bo przynosi ulgę na długo po bułkę w długi stawowych mięśniowych i reumatycznych obok Hamlet bez bólu przez cały dzień bez bólu przez całą noc nocne maratony filmowe Helios prezentuje on bardzo igrzysk śmierci już 20 listopada czeka nas niezwykła noc ze wszystkimi częściami serii zagramy kolejno igrzyska śmierci w pierścieniu ognia kursu było z części pierwsza i premierowo igrzyska śmierci osób oraz styliści druga maraton igrzyska śmierci w kinach Helios start 20 listopada godzina dwudziesty druga 30 w morderstwie więcej na 4 proszę usiąść słucha boję mam skłonności do infekcji intymnych i podrażnień stosuje pani specjalistyczny żel do higieny intymnej, a powinnam w tym przypadku bardzo ważne jest odpowiednia higiena proszę zmienić swój dotychczasowy środek na ile wiem, że kosmetycznej i Radia nie tylko mniej i pielęgnuje, ale także działa przeciwbakteryjnie przeciwgrzybiczo i przeci w wirusowo Irlandia naprawdę pozwoli mi zapomnieć o nawracających dolegliwości intymnych Finlandia higiena i ochrona przed infekcjami dostępny w aptekach i jak buduje się pojednanie między narodami jak nie, zapominając o przeszłości tworzyć wspólnie przyszłość właśnie mija 50 lat od pamiętnego przebaczamy i prosimy o przebaczenie jest orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich z tej okazji 18 listopada w Starym ratuszu we Wrocławiu zostanie otwarta wystawa pojednanie Syrizy dumping progres Przyjdź Poznaj niedokończoną historię polsko-niemieckiego pojednania organizatorzy ośrodek pamięć przyszłość oraz Maksymilian Kolbe Stiftung więcej na www 1965 września 2015 wieku kaszel palacza może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji dlatego polecam, gdy Dusan, który jest skutecznym rozwiązaniem na kaszel palacza ZU Zan zmniejsza odruch kaszlu zarówno realną GieKSę wciągu dnia, gdy tymczasem ich zwolnić od kaszlu na czele ten film przeżyć coś co wydaje się niewyobrażalnie trudne, bo choroba nowotworowa mamy rozpada się cały świat trzeszczy potrzebny jest zdrowy rozsądek i mądre wsparcie, by sobie to wszystko jakoś układać trzeba pomóc choremu zamienić rozpacz hamujące bezpłatną pomoc psychologiczną i w ww unicorn org pl i nigdy nie eksperymentuje moja córka jest chora i Hażlach od zawsze podali pełne oburzenia, lecz także działa przeciwzapalnie i pozwala szybko pokonać chorobę ogólny o sprawdzone, gdy dziecko jest chory kaszle, więc PIT 2 mg ml leczenie objawowe, czyli chorób zapalnych oskrzeli płuc leczenie może opóźnić rozpoczęcie leczenia antybiotykami przeciwwskazania nadwrażliwość na którąkolwiek substancję nie stosować u dzieci poniżej 2 lat Aflofarm przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy letni właściwie stosowany zagraża twojemu życiu lub zdrowiu, a kolejny temat infekcje intymne wleczeniu kluczowa jest szybkość dr Radosławem specjalistycznych kursach moim pacjentkom polecamy i radiem Direct plus dla Diane szybko zwalcza infekcje zarówno bakteryjne grzybicze, jaki mieszane w konsekwencji i Radia pozwala w krótkim czasie uwolnić się od uciążliwych objawów takich jak pieczenie swędzenie upławy i dla Diany to produkt, do którego mam pełne przekonanie o wyrób medyczny i la via Direct plus szybki sposób na każdy rodzaj infekcji intymnych i przez lata dokuczały bóle stawów kręgosłupa z 3 grudnia weź udział w Galicji, a o ruchu i Poznaj zwycięzców trzynastej edycji tego prestiżowego konkursu dołącz do grona Top menedżerów IT w największych polskich organizacji lub wymienić doświadczeniami nawiązać nowe konta ręcznymi jest Integrated Solution jest wiodący dostawca usług chmurowych dla biznesu i maluszek nie potrafił stanu w 2 Wiśniowska Anna znalazła rozwiązanie, że Arena Active baby i cena akcji w uwolnił armaty, które pomogą dziecku spokojnie zasnąć lub aktywnej i bezpieczny już od pierwszego dnia życia albo akcji swobodne oddychanie przez całą noc reklama w Radia TOK FM z nami jest już nasz kolejny gość dr Hanna Węgrzynek historyk muzeum historii Żydów polskich dobry wieczór pani doktor dobry wieczór państwu mówić będziemy on największym w getcie w generalnym Gubernatorstwie w całej okupowanej Europie o getcie warszawskim zapytam o to co mnie niezwykle nurtuje, jeżeli chodzi o getto warszawskie chodzi o logistykę przemieszczania ludzi ćwierć 1 000 000 osób musiało zmienić swój adres zamieszkania jak to było możliwe w okupowanej Warszawie jak to było zorganizowane, ale tak naprawdę przygotowanie do utworzenia getta Warszawskiego jeszcze raz przypomnieć imienia siedemdziesiąte piąte okrągła rocznica zamknięcia tylko one ciekawości w centrum Warszawy trwały można będzie się od początku okupacji już w listopadzie 1930 dziewiątego roku pojawiło się pierwsze planowe tworzenie gett ta wtedy też w tym samym okresie zaczęły się pierwsze rozporządzenie takie zmierzające do izolacji ludności żydowskiej diasporze to warto powiedzieć, że tak jak w wielu miastach planowano najpier w tworzenie gett ta w takich częściach warci peryferyjne to znaczna prace potem był plan, że Praga i dolara natomiast tak naprawdę rozpoczęta do przygotowania już w kwietniu 1940 roku, kiedy Judenrat owi, czyli takiemu zarządowi, które zastąpiło zarząd gminy żydowskiej nakazano budowę muru na terenie zagrożonym tyfusem przed LO Rzeszów za własne środki także własne środki własnymi siłami, dlatego że też nie jest tak, że Niemcy powiedzieli dziś otworzymy Get ta dla Żydów nieoficjalnie nazywała się dzielnica mieszkaniowa natomiast pretekstem do tego mogło zagrożenie zagrożenie chorobami i konkretnie tyfusem też było pewnego rodzaju wytłumaczenie dla ludności polskiej, że to są rozporządzenie, które mają powstrzymać się powstrzymać chorobę czy tak naprawdę ono także pozyskać akceptację ze strony ludności polskiej, bo straszono oczywiście a, wędrując tymi Żydami, którzy roznoszą ów tyfus plamisty zresztą przy wejściu do getta zawsze bardzo czy może nie zawsze nam bardzo często była tak informację, że obszar tyfus to, iż to po prostu grozi grozi niebezpieczeństwem i myślę, że to jest takie genialne zagranie propagandowe prawdą, że chyba nic takiego żaden argument nie miał takiej mocy jak właśnie stwierdzenie, że to może stanowić zagrożenie straszną chorobą, która potem szybkim czasie może się rozpowszechnić, by tak naprawdę to Get ta tworzono już od wiosny 1940 roku ex wyznaczono granice UE no właśnie te granice zresztą wielokrotnie się zmieniały i wiadomo też, że wiele osób zabiegało o to, żeby leżące na nich domy nieruchomości znalazły się poza Get niszczono z bardzo często tak, że reżim nazywa jak widać z regionu z Berlina przez taką ulicę była ulica ceglana, czyli dzisiejsza Pereca jeśli popatrzymy na mapę Get ta to właściwie jestem taki Odra pochowanych fragment, który prowadził aż do komisariatu przy ulicy ciepłej natomiast wiele przedsiębiorstw po prostu skorzystał z tego m. in. część tej należąca do hut rabusie, iż lekarz do browaru Warszawskiego właśnie z tego, że z obszaru Get ta została in wyłącza tym samym jest to wielka organizacja logistyczna wielki mur mur, który budują sami Żydzi skład swoimi własnymi siłami i sami też muszą móc organizować przesiedleni tak jak pani mówiła to przesilenie objęło mniej więcej od ćwierć tyszan ćwierci 1 000 000 osób to znaczy około 140  000 Żydów musiało przenieść się z innych części miasta natomiast ten obszar getta zamieszkiwało nieco mniej, ale też ogromna rzesza około 113  000 Polaków, którzy też musieli się znaleźć mieszkanie właśnie co o nich Aziza go Get, a w dzielnicy żydowskiej z walizkami jeśli miasto szukać innego lokum każdy, dlatego że na gminy też świadomość tego, że kiedyś większość czasu wynajmowała po prostu mieszkanie szukano tych mieszkań są zdjęcia, które pokazują furmanki przewożącej ludzi furmanki jadąc właśnie przez most Kierbedzia 3 furmanki w okolicach ulicy żelaznej zawalone detalami jak wtedy mówiono znaczek oś właścicielom poduszkami wyobraźmy sobie, że to jednak był listopad było zimno wygląda dosyć smutnej i przerażający krzyk nie było innego wyjścia kilka lat na ten temat jest akurat bardzo wiele ludzie musieli to sami zorganizować czym było takie poczuciem zagrożenia znaczyć czy ci, którzy przeprowadzali się do gett tam mieli świadomość tego, że przeprowadzają się do miejsca, z którego za chwilę nie będzie można wejść inny wiem, że tuż po zamknięciu ankieta była zorganizowana akcja poszukiwań ludności żydowskiej na pozostałym obszarze miasta znaleziono około 11  000 osób, które także Duś pod przymusem przesiedlono na teren tej dzielnicy żydowskiej też, że nie posługujemy się eufemizm mami nas rangę sta ci ludzie zdawali sobie sprawę, gdzie zdążają ja myślę, że bardzo ciężko powiedzieć, że można sobie zdawać jeszcze sprawy jeśli nikt nie miał wcześniej podobnego doświadczenia rzeczywiście realizować nie ma niepokojąca ja myślę, że było, że była bardzo niepokojąca i że tego się obawiano dlatego wiele osób decydowało się, żeby pozostać w ukryciu i mamy tutaj całe mnóstwo przykładów jak może dam przykład rodzinne Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, który jeśli byśmy wzięli pod uwagę artykuł norymberskie to jak najbardziej pochodzenia żydowskiego jego matka była Żydówką co więcej brat matki znalazł się w getcie natomiast oni tych, którzy dali rodzicom Bartos z Milo Annę i rzeczywiście nie ma żadnej go przekazu, który świadczyłby o tym, że mogli w którymś momencie poczuć się zagrożeni matka Krzysztofa Kamila Baczyńskiego obcą okupację i cała rodzina spędziła tzw . stronie aryjskiej ja znam też wiele innych takich przypadków, że to wszystko zależało od środowiska od poczucia własnego natomiast wiemy o tym, świetnie, że na terenie getta znalazły się 3 kościoły rzymskokatolicki, iż na terenie getta byli również Żydzi wyznania wyznania katolickiego, więc jedynie kwestia wyznania tylko kwestia pochodzenia kwestia rasowa podkreślała decydujące znaczenie to my ludzie zdawali sobie sprawę z tego co się dzieje, dlatego że tak jak już mówiłem nie było to pierwsze rozporządzenie ograniczające jeszcze 3009 . roku nakazano nosić opaski nakręconą w odróżniać się odróżniać się sklepy czy inne przedsiębiorstwa, które należało do Żydów i wtedy też Ludwik Fiszer określił, kto jest Żydem związanym z rozporządzeń oraz osoba wyznania żydowskiego również taka, której przynajmniej jedno z rodziców było lub jest 7 i tutaj zresztą wchodzą wszystkie regulacje rzeszy niemieckiej, które funkcjonowały wcześniej w Niemczech Aon może jeszcze powiem, że rzeczywiście pojawiają się też, że tramwaje już troszeczkę opóźnienia, ale jeszcze przed zamknięciem getta tylko dla Żydów, więc segregacja trwa praktycznie od początku wojny, dlatego że opaska jest pierwszym elementem instalacji, a te dalsze rozporządzenie są kolejnymi etykietowania też znaczenie dla oznaczenia, więc na pewno nie chciano natomiast, a z drugiej strony trudno było się tutaj przeciwstawić i musimy też mieć świadomość tego, że getto warszawskie bogatą w bardzo specyficznym w nich także wszędzie getta był otoczony murem Warszawa jest tej właśnie w 1 z wyjątków bardzo często to było tylko rozporządzenia czy takie jakieś napisy przybity na płytach Dykta, który mówił, że tutaj znajduje się dzielnica żydowska zagrożone tyfusem, ale również warszawskie praktycznie z tego Get ta zawsze można było wejść ci ludzie, którzy robili to bardzo często wychodzili wracali wychodzili wracali oczywiście wymagało to dużej odwagi natomiast rzeczywiście specyfika Warszawy jest tutaj wyjątkowa, bo żadne inne getto nie było tak wielkie, ale żadne inne Get to nie nastręczało o tyle problem w ludzie muszą jeść przede wszystkim i to co pojawiło się praktycznie od początku to ten ogromny problem aprowizacji problem, który istnieje oczywiście na wszystkich obszarach okupowanych ba wprowadzono szybką dystrybucję żywności natomiast rację dla Geta są Grecja dla getta Warszawskiego są racje mi bardzo niskim i nie zapominajmy też ludzie nie mieli możliwości przeniesienia do getta co do swojego dobytku czy majątku im po prostu nie mieli czego sprzedawać, żeby kupować żywność no tak to jeszcze jest 1 problem, że rzeczywiście Get to bardzo szybko zaczną drożeć natomiast znacznie lepsza była sytuacja tych wszystkich Żydów, którzy pochodzili z Warszawy miejskiej w Jelczu, by się czuli w tym środowisku mieli jakiegoś tam rodzaju koneksje to getto usiłuje funkcjonować znaczy działają różnego rodzaju zakłady tutaj dosyć dużo się produkuje wbrew pozorom im m. in. szkół reguluje się na tzw . na tzw. aryjską stronę natomiast, toteż trwa to do pewnego momentu, dlatego że ono potrzebne są po prostu chora z niczego nie można nie można dokonać ich produktów natomiast najgorsza sytuacja w getcie będzie w momencie, kiedy zaczną się przesiedlenia z dystryktu Warszawskiego w getcie warszawskim znaleźć się Żydzi z okolicznych miejscowości Lena szat musi mieć świadomość, że znaleźli się tu życie z Berlina przez wiele dni ktoś nie znali języka, dla których ten świat Żydów polskich osad Jurgen zupełnie obcy, którzy nie potrafili się znaleźć w środowisku nie potrafili go zrozumieć i wydaje się, że sytuacja tych przesiedleńców, którzy są wyrwani ze swojego miejsca te mają też najpierw najmniej, żeby sprzedać inne niż u nas, żeby przeżyć inne mniejsze szanse, żeby przeżyć, gdy mówimy, że 16 listopada 1940 roku getto zostało zamknięte to mówimy o jakim wydarzeniu, jakim momencie co się wydarzyło, ale rzeczywiście do tego momentu trzeba było się przesiedlić i takie też pani, której wspomniałam na początku te rozporządzenia zostały wydane jeszcze na początku października, tak więc tak naprawdę to Get otworzą na czym ten okres przesiedleń to był okres Commission on dawał się, że dosyć dużo 30 kilka dni, ale ćwierć 1 000 000 ludzi i prawdopodobnie paraliżująca TFT szukających mieszkań jedno i problemom grać tak też była ogromna ogromna ciasnota, bo tak jak już tutaj wspominałam teoretycznie ta różnica na początku nie była tak duża, ale ich już mniej więcej rok po zamknięciu getta w 1941 roku w getcie przebywa około 450  000 osób przed wojną w Warszawie żyło około 368  000 Żydów już nie wszyscy mieszkali na terenie tzw. dzielnicy żydowskiej rzecz w dzielnicy przepraszam północnej Kanadzie potem powstało getto rzeczywiście to był ten obszar, zwłaszcza rejon nalewek czy rejonu ulicy Smoczej jeździć do chłodnej to był ten obszar, gdzie Żydzi mieszkali większości, ale tak naprawdę mieszkali na terenie całego miasta PL i od czterdziestego Georg pierwszego roku wydaje się, że to jest okres rzeczywiście najbardziej krytyczne Tczew kat mówiła Anne państwo we wstępie on postaci diaboliczny ja gubernator dystryktu Warszawskiego Ludwig Fischer bardzo pieczołowicie wypełniał wszystkie zarządzenia, które przychodziły z Berlina bardzo pieczołowicie była to też rozporządzenia, które potem tak naprawdę Eksploratora laurkę Kita, a mianowicie w różnego rodzaju rekwizycji rozpoczyna się wojna radzieckiej niemiecko radziecka każdy Niemcy rozpoczęły rozpoczyna się wojna na froncie wschodnim Stores akwizycje futer futer, z których szyto rękawice nauszniki dla walczących żołnierzy są różnego rodzaju kontrybucję pieniężnych, więc musimy też pamiętać o tym, że tak to jest cały czas z takim obszarem eksploatacji, ale z drugiej strony usiłuje żyć usiłuje żyć w miarę normalnie musimy mieć świadomość tego, że to nie jest tak, że ludzie, którzy znajdują się w strasznej sytuacji tylko o tym, myślą jeśli przejrzymy prasę Get Torą w tej prasy ukazywał się bardzo duże tylko 50 różnych wydawnict w UR to właściwie żadnym żadnym z żadnej z tych rzek o VAT nie znajdziemy informacji na temat Get, a w wersji bardzo niewiele mówią treści nielegalnych i nie mówią Gazecie żydowskiej, która była wydawana przez 1 raty tak naprawdę zamieszczała informacje te, które powinny się tam znaleźć natomiast Geralt nie ma w getcie to są dyskusje ideologiczne polityczne charakterze kulturalnym bardzo różnorodna, tym bardziej że ta praca jest wydawana przez różne ugrupowania polityczne ludzie się chcą czymś zajmować wiemy świetnie, że kieruje teatrem kawerny działają 3 kawiarnie kawiarnie, które nam też były takimi ważnymi ośrodkami sztuki ten właśnie w kawiarni sztuka grał Władysław Szpilman pstre 1 słowem el działają przez jakiś czas przynajmniej artyści plastycy odbywają się dyskusje prowadzone są dla badania naukowe m. in. badanie jest życie, ale też badania nad Kłoda i 1 słowem to życie usiłuje się toczyć i może to będzie najbardziej zyskuje zaskakujący największym pracodawcą na terenie getta był już denara, dlatego że ten obszar trzeba było zorganizować to znaczy to jest kwestia prowizji akcji, gdyż kwestia opieki zdrowotnej jest też kwestia usuwania nieczystości też sobie wyobrazić, że nawet były strajki strajkowali pracownicy Judenratu, którzy uważali, że otrzymują zbyt niskie wynagrodzenie, więc właściwie wydaje się, że tak przerażającej sytuacji to życie się toczył tak samo liczy się kochali Marek Edelman zaś jego ostatnia książka mówi o miłości w getcie już była również, kiedy w getcie zaczął być bardzo niebezpiecznie to znaczy, kiedy można, gdy był ten okres, kiedy Bano się wychodzić z ulica w Grecji tak naprawdę zaczęło być na nim bezpiecznie dopiero latem 1942 roku jest pewnym paradoksem, ale proszę sobie wyobrazić, że niektóre organizacje politycznie nielegalne na plan na pewno komuniści działali na treningach to dlatego, że to było łatwiejsze i mówię to tych zabytkach, które przetrwały ciastka ciasteczka i w komunistycznej partii Polski natomiast Niemcy generalnie nie interesowali się tym co dzieje się w getcie aż tak bardzo nie interesowali się właśnie nielegalnymi wydawnictwami teoretycznie był to można wypowiedzieć obszar bezpieczny robili tylko, dlatego że siwe UE wydaje się, że od początku był już plan był plan też eufemistycznie nazywane ostatecznym rozwiązaniem, ale tak naprawdę dla nas wentyl rysunku, czyli plan wymordowania ludności żydowskiej właściwie można powiedzieć jest wszystko jedno co tam dzieje się w tej chwili co dzieje się na razie, jaki będzie koniec jeśli wiemy, że i tak i tak wiadomo, jaki będzie w końcu najczęściej się, mówi że ta decyzja zapadła benzynę natomiast tak naprawdę pan ze stycznia czterdziestego drugiego roku ustawiono szafkę nad ich od już albo kropkę na końcu na krok kończy zdanie i jej rozpocząć rozpoczęta dokonywanie tego plan zapyta szerzej jak wyglądało życie w getcie w takie jak usiłował on powiedzieć zależy czyje pierwszym problemem było źródło utrzymania tak jak mówi początkowo można było nawet starać się poszukać pracy i znaleźć tę pracę otrzymywać większe mniejsze wynagrodzenie natomiast w późniejszym okresie Keith trzonem jest lato 1942 roku, czyli wielkie wysiedlenie, kiedy z Warszawy wywieziona do Treblinki zgładzono w Treblince około 300  000 warszawskich Żydów pozostali właściwie tylko ci, którzy byli sprawni fizycznie mogę pracować inni pracowali w różnych zakładach należących do Niemców właściwie wtedy zresztą Grace przedsiębiorcy protestowali przeciwko wywózkę Żydów, a chwilę straci je co do prac etno zresztą prawda też jest taka, że po powstaniu w getcie warszawskim tak naprawdę większość warszawskich Żydów jeszcze na razie nie zginęła została wywieziona do wielkich obozów pracy do Poniatowej do Treblinki wcale nie przepraszam do Poniatowej i to trawnik wcale nie wcale nie do Treblinki, dlatego że tak naprawdę wielkie przedsiębiorstwa przeniesiono z Warszawy natomiast wtedy praca oznaczała życie nikt nie spodziewał się, że dostanie za tę pracę godziwe wynagrodzenie tylko tak naprawdę pracach chroniła przed przed wywózką oczywiście byli ludzie, którzy też, że bogaci, iż w getcie i były tak wielkie finansowe kariery błękit ludzie, którzy również współpracowali z władzami niemieckimi, ale najbardziej zarabiali ci, którzy trudnili się przemyt i właściwie i słynny szmugiel słynne szmugiel można powiedzieć z 1 strony bohaterstwa z drugiej strony na morze wykorzystywanie my też pewnej nieporadności innych natomiast też ogromne ryzyko i oczywiście, chociaż mógł, bo taką najbardziej rozpowszechnioną formą cywilnego ruchu oporu, dlatego że wielkim problemem getta Warszawskiego był głód żywność dostarczana bardzo niewiele była ona bardzo trudno gra dostępna i właśnie chyba akurat to ograniczenie najczęściej najczęściej łamana warto też powiedzieć, że wciąż ktoś mógł dopytać pomiędzy 40402 i podają historycy z głodu w getcie zmarło około 90  000 osób, kiedy ogląda się fotografie to my widzimy na tych fotografiach od ludzi, którzy umierają na ulice z głodu są takie fotografie pisał też o tym, Szpilman, że nie znosił ten szelest gazet, które przykrywały zwłoki leżące na ulicach, kiedy wracał do domu bez kawiarni, w której w, którym grał w tym przede wszystkim pracował od tych zdjęć jest tych zdjęć jest rzeczywiście bardzo dużo, ale to jest też kwestia no właśnie te zmniejszających racji żywnościowych w takim momencie najbardziej ekstremalnym rejestrację wynosiła około 280 cal dziennie no tak czasem niższe niż 200 cal dziennie około 200 jest to 10 % można wypowiedzieć takiego takiego minimum jest natomiast jeśli chodzi o dane które, które dotyczą liczby osób zmarło z powodu głodu są nam bardzo różnorodne borykają się od 60 diewięćdziesięciu tysięcy liczba przeogromne w takich warunkach jest pewnym też paradoksem, że wydawałoby się, że ta liczba mogłaby być znacznie wyższa i okazuje się, że właśnie może to wielka Wola życia może też to wielka przedsiębiorczość powodowała, że te straty nie były też tak ogromny badania nad głodem naprzód pokazało, że osoby z chorobą głodową przez zwycięża moty w z nośną po zachorować na nie jedyna i na drugi natomiast ja chciałabym też powiedzieć o 1 rzeczy, że ten głód nie był taką cechą typową dla wszystkich gett w mniejszych gettach gdzieś na prowincji, gdzie skupiono kilka tysięcy Żydów ci nie było właśnie tego muru, gdzie były bliższe relacje z ludnością okoliczną niż po prostu ludzie lepiej się wszyscy znali praktycznie tego problemu nie było głód to jest problem tych największych gett w reż Matt King tym było łącznie przez getto warszawskie przewinęło się na około 6100  000 osób z właściwie to taki najwyższe szacunki, gdy czytamy w skroń mówimy o zagęszczeniu to warto chyba my to przeliczyć, że w styczniu roku czterdziestego pierwszego przypadało 37 osób na izbach w kwietniu tego samego roku czterdziestego pierwszego przypomnę już 78 osób to zagęszczenie też muszą wpływać na relacje międzyludzkie chciałbym też spytać o o rozmaitych relacji UE w sytuacji ciasto zero-jedynkowy albo ja wygram przeżyje albo gdy wygrasz przeżyli też, a ja wtedy nie wygra nie przeżyje niekiedy trzeba się troszczyć o jedzenie tylko dla siebie nie można się tym jedzeniem podzielić albo kiedy właśnie chce się tą 1 kromką chleba podzielić, gdzie w tym wszystkim humanizm ENA tak natomiast wydaje mi się, że też ogromne obszary, gdzie tego co działo się w getcie nie są znane nigdy nie zostaną podane poznane, dlatego że nie ma ludzi, którzy mogliby to przekazać nie ma też źródeł też ogromną pisano wiele, ale nie ten, kto miał napisać Hel ci, którzy mogliby napisać większość jednak zginęli wierzy też takim wielkim respektem nie do końca poznane są komitety domowe komitety, czyli taka struktura, która działała poza strukturą oficjalną komitety domowe, które dbały o bezpieczeństwo, które też, że organizowały akcje żywnościowe bardzo często przygotowywano tę żywność wspólnik, który też organizowała na życie po godzinie policyjnej, która nad etyczną stanie była przesuwana, ale była znaczna bardzo wcześnie jest ogromne działalność ogromna działalność społeczna, która pozwala pozwalała przetrwać oczywiście tutaj też pojawia się problem tzw. relacji ze stroną aryjską jest też pewnym paradoksem, że kolejnymi jest bardzo wiele, że n p . w getcie był telefon i nawet jeszcze było puszczenie w getcie warszawskim można było zadzwonić na rolę tę stronę aryjską można było się porozumiewać można było się, w jakich sprawach dogadywać ja sama pamiętam, że np. 3 przed łódzkim Instytucie historycznym, w którym przez wiele lat pracowałam w archiwum są rachunki za wodę, które są już drugi po 1943 roku nie ma już, że Get ta natomiast rachunki za wodę na wystawione na budynek przy ulicy Tłomackie nadal nadchodzą na razie zachował się na nie działa tak jak Vettel cała machina biurokracji jest wieczna biurokracji jest wieczna inie zraził nas wszystkich o pozostanie w getcie chciałbym zapytać jak chcieliście opowieść o 1 rzeczy i która od tej często jest pomijana, że MF, gdy chcieli puścić wszystko było z zabroniono po pierwsze, zamknięto szkoły nie wolno było od zamknięte zostały świątyni w związku z tym cały ten obszar działalności jest od początku działalności mleka, dlatego że organizują się, że szkoły oczywiście działają działają nielegalnie synagogi nielegalne miejsca modlitwy jest ogromnym problemem, jakim ogromnym wyzwaniem była lepsza z koszerną żywność w tej sytuacji potwornego potworny mogło, ale i to wszystko jest no właśnie tym wielkim sprzeciwem takiego zwykłego szarego człowieka, który chce zachować swoje jest człowieczeństwo, kiedy wybuchło powstanie w getcie to większości tych, którzy zamieszkiwali to Get dodruku czterdziestych po prostu tam już niema już jest w większości nie ma zostali wywiezieni do Treblinki pomiędzy 22 lipca 1942 roku była początkiem września takich szkół, przechodząc przez Umschlagplatz, przechodząc przez stosunkowo niewielki obszar Umschlagplatz to jest fragment dzisiejszej ulicy stawki chodziło się w kierunku rampy kolejowej, która zachęcała dochodziła tutaj prawie do zespołu szkół ekonomicznych, które istnieją dotknie do dnia dzisiejszego związku z tym no właśnie trudno sobie wyobrazić jak w ciągu 1 , 5 miesiąca przez ten maleńki skrawek ulicy przez niewielką furtkę do szkoły mogły przejść po raz ostatni 300  000 osób jest to niewyobrażalne, ale tak to się tak też życie zostaje ci najsilniejsi ci zdolni do pracy mu teoretycznie zostawić na finiszu dlatego żoną wiele osób po prostu był w stanie wykupić je znać się zdobyć numerek życia natomiast tak wyliczona przede wszystkim osoby najstarsze wywieszono dzieci pozostają głównie ci, którzy mogli pracować mogli popracować w szopach już praktycznie nie ma takiego 1 wspólnego getta sądom Nokturn znajdują się w okolicach warsztatów zwane środkami właściwie takich enkla w jest bardzo jestem kilkanaście one tworzą pewną zwartą część, ale to nie jest już to Get ta, która była, w które było kiedyś może też, że warto powiedzieć, że getto wielokrotnie była pomniejszana początkowo jego obszar ten był od ulicy złotej to stawki i tutaj od strony zachodniej aż w dole od wód do ulicy Wroniej potem ograniczono do ulicy żelaznej, a wtedy też pojawił się problem tzw. małego i dużego Gerd, czyli tej części EPO między złotą chłodną to było mało Get to i tzw. duże Get też drzwi od chłodnej już do stawek i warto też powiedzieć, że właśnie to część małego getta, bo taką częścią za zamożniejsze takiej ulicy jak śliska 3 jesienne nazywano stąd te domy istniejące dzisiaj nazywano Alejami gwiazda jerozolimskim niż 3 czy Marszałkowską były to te takie bardziej elitarne części Get ta wydaje się, że życie no właśnie mamy w getcie w planach troszeczkę inaczej niż gdzieś tam w okolicach dzikiej w tym bliżej czy bliżej stawek wracając do powstania w getcie wybucha w odpowiedzi na ostateczną likwidację getta Niemcy wkraczają do getta z 2 stron i zamierzają jak rozumiem zamordować wreszcie mieszkańców UE takie wspominam nie do końca wymordować tylko tak naprawdę zlikwidować 1100 natomiast przygotowania były już podjęte wcześniej tak naprawdę już w październiku 1942 roku, czyli zaraz po tej wielkiej akcji weź wysiedleń raczej Himmler decyduje o tym, że to Get ta ma też zostać zlikwidowane i pierwszą taką próbę podjęto już w styczniu czterdziestego trzeciego roku, która zakończyła się podjęcia walki zbrojnej to jest pierwsza taka reakcja Get ta na próby wysiedlenia próby, która pokazała, że może to przynieść skutek to znaczy goście celem była obrona Get to ludzie już wiedzieli co się dzieje dlatego też zaczęli przygotowywać się na kolejny wysiedlenie, budując m. in. bunkry bunkry, które miały system kanalizacyjny bardzo często miała zaopatrzenie w VAT w wodę system wentylacyjny też niekiedy tłum wydawało się, że w tej sytuacji w tych warunkach znacznie łatwiej będzie przetrwać niż gdziekolwiek indziej jeszcze o mieście też powiedzieć o 1 wydarzeniu, które się bardzo często mówię, ale bardzo rzadko w kontekście Get ta proszę zwrócić uwagę, że w marcu 1943 roku, czyli tuż przed wybuchem powstania w getcie warszawskim 23 marca ma miejsce słynna akcja pod Arsenałem akcja odbicia Rudego Niemcy są przekonani o współpracy pomiędzy żydowskim i polskim pod ziemię i są pewni, że jest polskie podziemia tym jest świetnie zdają sobie też sprawę, że prawdopodobnie nie jest też rozbudowane podziemie żydowskim i znają skali tego tego ruchu natomiast też są przekonani o tym, że po te obydwa ugrupowania ze sobą współpracują 1 słowem Himmler chce uspokoić Warszawa, a on się troszeczkę obawia dlatego też ta decyzja o likwidacji getta Warszawskiego oraz spowodowała wybuch powstania, ale jest taką decyzję można, by powiedzieć troszeczkę skierowaną wobec samego miasta i tego co dzieje się w mieście kiedyś powiedziałam w czasie powstania w getcie warszawskim raport Jürgena Stroopa podaje, że wierzą, że na terenie getta znajdowało się gorszyć nica i niespełna 60  000 osób tylko 7000 spośród nich trafia do Treblinki znacznie GL więcej trafia właśnie do tych obozów pracy w Poniatowej trawnikach, ale i tak naprawdę największe zakłady przemysłowe przeniesiono poza Warszawę szli one funkcjonują one funkcjonują nadal 1 słowem nie stracą jedno dni zrezygnowano jeszcze na razie z tej ogromnej rzeszy siły roboczej natomiast getto zostało zrównane z ziemią wydawało się, że Warszawa być może została troszeczkę uspokaja, kiedy o tym, myślę o tej pustyni kamienną ceglanej jak nazwano ten obszar to zastanawiam się jak mieszkańcy Warszawy tej strony aryjskiej patrzyli na tych wyrwę w samym centrum miasta trudno powiedzieć tych relacji jest tych relacji jest wbrew pozorom bardzo wiele myślę, że na pewno 1 z takich głównych problemów był problem strachu miasto zostało zniszczone zresztą tak naprawdę Niemcy zamierzali od początku zniszczyć Warszawę Warszawa miała być jakimś miastem prowincjonalnym przyszła stolica odgrywają rolę symbolu, dlaczego staranność najpierw wymordować tych wszystkich, którzy mogli stanowić elitę Mongolii stanowić przywódców ja przypominam o tej akcji AB, którą Niemcy rozpoczęli tak naprawdę już jesienią 1939 roku akcji, która miała zniszczyć się inteligencję polską, tak więc zniszczenie Warszawy też było pewnego rodzaju symbolem można to co w trzeciej po bawi się w taką metodologię coby było gdyby, gdyby nie było 1 powstanie, gdyby nie było drugiego pytania wcale nie jest taki pewny czy Warszawa, gdy przetrwała można, by powiedzieć nam przecież Hitler był racjonalny nie nie było racjonalne dlatego, że kiedy już tak naprawdę sytuacja trzeciej trzeciej rzeszy była bardzo trudna i kiedy armia czerwona wreszcie weszła już bardzo głęboko się nie polskie mówi o lecie 1944 roku Hitler zajmował się wtedy inny przesiedlenie MR ludności z getta łódzkiego do Auschwitz, ale jeszcze większą operację logistyczną było wywiezienie właśnie latem 1944 roku około blisko pół 1 000 000 Żydów węgierskich do Auschwitz, ale 1 słowem ten szaleńczy plan był realizowany od początku do końca się nie wiem czy taki szaleńczy plan spotkałby również w warszawce niezależnie od tego co działo się tutaj w czasie wojny, czego nie wiemy o getcie warszawskim i wiele bardzo wiele właściwie nadal wiemy tak naprawdę niewiele z kilku powodów, dlatego że temat i getta Warszawskiego i temat zagłady Żydów bardzo długo był tematem niewygodnym politycznie ja jestem tym pokoleniem, które wychowało się, dlatego że w takim przekonaniu, że Polacy byli narodem, który najciężej doświadczyły wydarzenia drugiej wojny światowej było śmiać się wyprzedzić, ale nie widzieliśmy jak też byłam bardzo długo przekonane, że cena największa liczba ofiar Auschwitz Birkenau to Polacy taki był system edukacji w PRL -u dlatego też nie prowadzono badań z drugiej strony nie było dostępu dla badaczy zachodnich do źródeł, które znajdowały się w Polsce Ber i w tej chwili jeśli ogląda się książki to od razu patrzy się na datę wydania kryty jest rok dostaną to, czego ten badacz mógł mieć albo nikt nie mógł mieć im też świadomość tak naprawdę zachował się bardzo niewiele wprawdzie istnieje archiwum getta Warszawskiego jechała tym historykom, którzy w tych skrajnych warunkach niż świadomość tego, że ktoś przed 2 i że trzeba pozostawić pamięć o tym co tutejszych wydarzeń było natomiast tak naprawdę nadal bardzo wiele bardzo wiele w nie wiemy, ponieważ tych dokumentów tych materiałów nie jest aż tak dużo i są one wyczerpujące nie pokazują wiele aspektów życia miejmy świadomość nowo handel stosunkowo niewiele wiemy ożyciu religijnym nie wiemy też wiele o życiu codziennym takich zwykłych przeciętnych ludzi oni najczęściej nie pozostawili po sobie żadnego śladu przez niego świadectwa i żadnego świadectwa nie mieli takiej możliwości nie mieli takiej okazji też siedemdziesiąta piąta rocznica zamknięcia getta Warszawskiego 16 listopada 1940 roku, a z nami była przed godziną dwudziestą trzecią dr Hanna Węgrzynek historyk muzeum historii Żydów polskich bardzo dziękuję pani doktor za rozmowę ja również mógł państwo zapraszamy informacje Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA