REKLAMA

Gdzie warto budować obserwatoria astronomiczne? Odpowiada prof. Tomasz Bulik

Świąteczny Poranek Radia TOK FM
Data emisji:
2016-03-28 08:00
Czas trwania:
44:08 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
świąteczny poranek w radiu TOK FM w słuchają państwo Radia TOK FM Karolina Głowacka studio gość pan prof. Tomasz Bulik dzień dobry panie profesorze dzień dobry pan profesor jest z obserwatorium astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie dziś mamy dla państwa temat, który jest celem nie dotyczy może przecież też, ale mniej o samych odkryć astronomicznych bardziej o badaniach, które do tych odkryć doprowadzają i związanych z tymi badaniami związane z tymi Rozwiń » badaniami infrastrukturze, dlatego że obserwacje astronomiczne jak wiemy od zawsze wymagały pewnych specjalnych warunków braku przeszkadzających świateł przejrzystego powietrza mamy w głowach te obrazki astronoma z Ukrainą, a Wołoch, który siedzi przy teleskopie jej spogląda gdzieś tam ciemną noc w inny te warunki zawsze musiały być jakiś szczególny zdaje się, że to się jako tak jako takie nie zmieniło to się nie zmieniło to zależy tak naprawdę od konkretnego projektu kochanego obserwatorium, jakie chcemy zbudować tu ja chciałbym opowiedzieć o przygotowaniach do budowy obserwatorium cda, czyli Cienkosz teleskop rej jest to projekt budowy obserwatorium na ciebie ma obserwować wszechświat w zakresie bardzo wysokich energii, kiedy mówię bardzo wysokiej energii to mam namyśli energii rzędu 101 do 10 relacjonował ówczesny więcej taką energią, do której przyspieszone są cząstki z ostrzeżeniem, że w wielkim Zderzaczu Hadronów, a mówiąc jeszcze inaczej on obserwowanie świata w zakresie wysokich bardzo wysokich energii to jest obserwowanie świata w zakresie promieni gamma dało się odpowiedzialne, toteż jest promieniowanie, a tutaj, gdybyśmy widzieli w promieniach gamma to właśnie na jakiś taki świat chcą państwo w ten sposób zbadać znamy niczego wyjątkowego jest po prostu inna częstotliwość światła wyższe niż częstotliwość światła widzialnego i tak chcemy zbadać taką drużyną ten zakres gama jest bardzo szeroki i trenera, o którym dzisiaj bym chciał opowiadać to jest zakres najwyższych energii promieni gamma jakiś obecnie obserwuje Otóż historia bierze się stąd, że już od od ponad kilkunastu lat czy 20 lat ta strona Jaga ma zaczęła się rozwijać to jest taki działa stronami, który jest bardzo bardzo młody do tej pory znana jest nieco powyżej 100 źródeł w promieni gamma na na niebie i dotychczas te promienie gamma były wykrywane przez głównie przez 3 obserwatoria, które nas winne są takimi pilotowi ani pilotażowy ni projektami obserwatorium Veritas w stanach Zjednoczonych Majdzik na Wyspach Kanaryjskich i obserwatorium Hess w Namibii z Polski jest dość duża grupa astronomów zaangażowana w obserwatorium się za nami białe też jest mała grupa z uniwersytetu łódzkiego, który zaangażowana w pracy obserwatorium Majdzik na Wyspach się kanadyjski co jest źródłem promieniowania gamma to co już od promieniowania gamma to co się nam udało dowiedzieć Otóż źródłem promieniowania gamma to są to oczywiście źródłami tymi czynie, dlatego że żeby wytworzyć tak wysokie promieniowanie to z promieniowania tak wysokiej energii, gdyby to było promieniowanie termiczny pas potrzebowalibyśmy takich temperatur jakich inni nie sposób jest w warunkach kosmicznych w obecnym czasie uzyskacie nigdy nie będzie gwiazda tonięcia Nieciecza w nie będzie to bezpośrednio promieniowanie gwiazdy natomiast są to obiekty, w których zachodzą procesy, które mogą przyspieszyć cząstki do bardzo wysokich energii takie obiekcie, gdzie dna może zaś zachodzić przyspieszanie cząstek do bardzo wysokich energii to są np. gwiazdy neutronowe czy pulsary wokół, których mamy bardzo silne pola magnetyczne tamto pola magnetycznego dokonują bardzo silne pola elektryczne i podobnie jak w akceleratorach mamy takie kosmiczne akceleratory cząstek yuppies Zalesie 3 proc ciężaru gry muzą i Mayall i tam jest cały taki zakaz fizyka związana z obracającą się polem magnetycznym i w tym, że obracającym się polem magnetycznym powstają rejony są obszary, w których możemy przyspieszać cząstki do bardzo wysokich energii, że te cząstki to są głównie elektrony nie mogą być wplątany w teraz to elektrony czy protony oddziaływują z innymi elektrowniami protonami, produkując właśnie wysokoenergetyczne fotony, które możemy dalej obserwować tak, choć od żony się rozpędzają bardzo te elektrony i tak wrodzonej debatują do nas z tego dużo nie one elektrony protony na miejscu wokół źródła oddziaływują, że z innymi cząstkami przed tym oddziaływaniu tworzone są bardzo wysoko energetyczne Photon to dziś mamy do czynienia i to do nas docierają do zrozumienia ani pan widzi mamy do czynienia z takimi kosmicznymi akceleratora te kosmiczne akcelerator tu też mogą odbyć się oprzeć pulsarów jest w oczach żony, które związanych z tym, że mamy wyrzuty materii po wybuchu supernowej materia rozprzestrzenia się w rozchodzi się we wszechświecie i zderza się z materią zewnętrzną i okazuje się, że na takich zderzeniach materii z materią są warunki, gdzie może zajść do dochodzić do bardzo intensywnego przyspieszania cząstek kolejne miejsce, gdzie taki przyspieszony czasem się odbywać widzimy wciąż widzimy promieniowanie gamma to są czarne dziury wewnątrz galaktyk te masywne czarne dziury w środkach galaktyk, na które zachodzi spadania Matteo Ricci jak Grecja i w wyniku represji też widzimy w wypływ materii wzdłuż społeczne w kierunku prostopadłego do dysku i w takich wypływa też mamy do czynienia z przyspieszania cząstek oraz mogłeś być ostatnim dużym odkryciu roku po ostatnim takim ciekawym odkryciem związanym, że przyspieszania cząstek jest czy odkrycie związane właśnie z obserwatorium Hess który za obserwowało, że czarna dziura we wnętrzu naszej galaktyki w środku naszej galaktyki, bo mamy taką mamy taką zbiorową kilku gmin o masie kilku miliardów mas słońca jest akceleratorem cząstek do energii rzędu Persów i czy jest takim patronem energię typu urzędu po to jest około 1000 × więcej niż energię kin, do których przyspieszone są cząstki, że jeszcze pewnie także to jest bardzo potężny akcelerator idea jest jedno z pierwszych wytłumaczeń dla istnienia cząstek promieniowania kosmicznego tak wysokich energii w, kiedy pan profesor mówi PS ma namyśli po prostu Peta elektronową tę lekturę zawody to są jednostki znane nam ze szkoły to nie jest nic wyjątkowego, czyli Podsumujmy wiemy, że na ten moment wiemy, że promieniowanie gamma istnieje znamy jego źródła 3 rodzaje na razie 1 z nich to są pulsar, lecz szybko obracający się gwiazdy neutronowe, które proszenie poprawiać jeśli źle ich parafrazując, czyli w ich wyniku tego obracania się to z wysokiej energii są wysoko energetyczne cząstki, które w promieniu 2 ją fotony o wysokich energiach tak to jest jedno drugie to są wybuchy supernowej, czyli nie same gwiazdy taka stabilna gwiazdek, które po prostu to jednak promieniuje promieniowaniem gamma tylko bierze się do znów z wielkiego wybuchu, bo gwiazdy tak umierają niestety często, chcąc spektakularny przynajmniej tyle mają, więc znów mamy kolejne źródło tego promieniowania i trzecie to są masywne czarne dziury te, które są we wnętrzach w centrach naszych galaktyk to jest związane z tym żony są tak masywny, więc chcą być jeszcze bardziej żarłoczne jeszcze bardziej wciągają szyby miny masę co się nazywa kreacją to co powiedział pan prof. Ney znowu mamy to źródło wszystko się zgadza tak tak dobrze ale dlaczego w ogóle ciekawe to promieniowanie, którzy 1 z podstawowych problemów współczesnej astrofizyki jest pochodzenie promieniowania kosmicznego promieniowania kosmicznego czas czy deszcz cząstek, czyli protonów elektronów bardzo wysokich energiach, które spadają na rzecz zmiany już można je wykryć w komorach powyższych praw językowych badanie promieniowania kosmicznego stanowi odrębną bardzo ciekawą dziedzinę, którzy z promieniowaniem kosmicznym jest ten problem, że tory tych cząstek w galaktyce któż to zanim one do nas przyjdą są zakrzywione dlatego, że to są cząstki naładowane w galaktyce mamy pole magnetyczne jak pewnie wszyscy pamiętają ze szkoły średniej w polach magnetycznych cząstki naładowane nie poruszają się po prostu tylko ich tory są zakrzywione związku z tym kierunek z jakiego przychodzi do nas to promieniowanie kosmiczne nie odpowiadać kierunkowi do ich źródła po gubi tropy po drugie, tropy tak bije na otarcie łez córce coś takiego jak byśmy oglądali się świat w strumieniach kosmicznych przez taki matowy matowy ekran natomiast przez wszystkie procesy przyspieszania cząstek to tak wysokich energii, gdzie mają cząstki promieniowania kosmicznego pasze muszą być musi towarzyszyć emisja fotonów bardzo wysoko energetycznych już to fotony poruszają się po prostu w związku z tym, badając źródła fotonów wysokoenergetycznych możemy się dowiedzieć czegoś o tym, że promieniowaniu kosmicznym, które jest naprawdę bardzo ciekawym problemem jest na ilość energii w promieniowaniu kosmicznym jest znaczącą częścią ilości PC gęstość energii w galaktyce tak z kolei ma znaczenie doszliśmy do Toma znaczenie, kiedy chcemy rozpatrywać taki twór jak Galaktyka jako całości znać jego bilans energetyczny jest dowiedzieć się wszystkie składniki słowa wszystkie składniki tegoż to takiego tworu jak dodaje Galaktyka konkretnej, ale wspomniał pan, że astronomia, która zajmuje się badaniem promieniowania gamma stosunkowo młoda to dlaczego dopiero teraz się tym zająć się z technologią ma to jest kwestia technologii, którzy już wiadomo było, że istnieją promienie kosmiczne odpowiedź na około 100 lat, kiedy pierwszy raz zaobserwowano je na eksperymentach balonowych, ale dopiero około 20 lat temu rozwinęła się technologia, która pozwala na obserwację tych, że promieni kosmicznych czy fotonów wysokoenergetycznych na ziemi Otóż tak jest fotony wysokoenergetyczne są absorbowane przez atmosferę mieszczą one bezpośrednio do nas nie dochodzi i dobrze byłoby nam szkodzi bardzo dobrze to jest też plus, ale my możemy wykorzystać obsadzane są w obserwowane przez atmosferę w ten sposób, że kiedy taki Foton wpada do atmosfery on oddziaływuje rzeczywiście mostkami powietrza i tworzy cały Pęk cząstek, które poruszają się w dół w tym samym kierunku jest, skąd przyszła ta cząstka pierwotna te cząstki mają na tyle dużą energię, że one się poruszają szybciej niż prędkość światła w atmosferze to nie jest niemożliwe, dlatego że prędkość światła w atmosferze jest mniejsza niż prędkość światła w próżne wniosku stanu prędkość światła w próżni jest stałym jak stała jest nieprzekraczalna i to jest takie ograniczenie prędkości, które granie nie jesteśmy w stanie żaden sposób przekroczyć, gdyż ma spore KON konsekwencji jelenie teraz otwarty teraz takie cząstki poruszające, że z prędkością wyższą niż prędkość światła w danym ośrodku generują błysk niebieskiego światła, które się nazywa promieniowanie Czerenkowa i stąd błyski gamma zderzenia busa nie mamy już inna rzecz to można dzielić się porozmawiać natomiast czyli kiedy wpada do atmosfery takiej Foton rozpoczyna generuje całą drogą kaskady cząstek one poruszają się bardzo szybko powodują bardzo krótki błysk światła niebieskiego i liczę, że bój z niebieskiego światła możemy zaobserwować stronnicy wygląda w ten sposób byśmy mogli patrzeć w bardzo zwolnionym tempie, że taka cząstka wpadają coraz to do atmosfery zachowuje się, więc jak meteor i możemy zaobserwować tor takiego rozpadającego się meteoru w atmosferze w Krasnem ten błysk światła trwała bardzo krótko trwała około 10 nano sekund, żeby je wykryć poczuje potrzebujemy mieć bardzo liczą media bardzo dużej rozdzielczości czasowej już państwo wiedzą pan profesor wytłumaczy, dlaczego badanie promieniowania gamma jest ważne ciekawe inny z proszę z nami zostać, bo za chwilę wrócimy opowiemy właśnie o tym w jaki sposób co się robi i jak obiecam to państwo nie wygląda infrastruktura tego typu szeroko zakrojonych badań, czyli opowiemy m. in. obserwatorium CETA ćwiczę rękę w teleskop dalej do rajdu dużo mówi Yach film jest sporo powierzchni snuje pan prof. Tomasz Bulik zaraz wrócimy po świąteczny poranek w radiu TOK FM w słuchają państwo Radia TOK FM Karolina Głowacka 3 gościem jest pan prof. Tomasz Bulik z obserwatorium astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie dzień dobry ponownie nabrał już wiemy co nieco o promieniowaniu gamma to teraz właśnie obserwatorium et Cetera, w którym pan był zaangażowany w nadal jestem nie jest tak właśnie przeprasza nadawany jest czy ręką w tele Scope aleje jak to wygląda w jaki sposób chcemy się badać się promieniowanie gamma Helsinki tym instrumentom do dzisiaj jak mówiłem istnieją 3 najważniejsze obserwatoria promieni gamma jest to obserwatorium Hess, który składa się z morderczego skład wchodzi 1014460 metrowe teleskopy 130 metrowy chodzi o średnicy czy osiągnięcia średnicy lustra w obserwatorium marsz życia mamy 2 dwudziesto parom metrowe teleskopy i obserwatorium zalicza działamy 40 metrowy teleskop dzięki tym RO obserwatorium udało się nam zobaczyć nieco ponad 100 źródeł, jeżeli popatrzymy na nocne niebo to nieco ponad 100 źródeł możemy zobaczyć np. w pokoju inżynierze przyjrzymy nie było w Warszawie, czyli w miejscu, które jest bardzo zanieczyszczone światłem i kiedy dzieci to jest taka astronomii w powijakach w związku z tym naukowcy proszą, by zastanowili się co można zrobić, żeby ten dział, a stronami rozwinąć jeszcze bardziej my po stąd powstał po projekt Czeremcha teleskop reality jest projekt budowy takich teleskopów Czerenkowa ruskich kolejnej generacji, które były jeszcze bardziej czułe i ten projekt rozpoczął się więcej w 2007 roku w i od razu wiadomo było, że głównym główną ideą ściana może pozwolić tutaj pójść do przodu jest zwiększenie powierzchni takiego teleskopu, czyli zwiększenie ilości teleskopów, czyli chodzi o to, żeby statystycznie zwiększy swoje szanse złapania na zaobserwowanie takiego obiektu chodzi o to, że dla bardzo wysokich energii Strumień tych cząstek leczy się Photon jest na tyle mały, że potrzebujemy w bardzo dużej powierzchni, żeby zwiększyć swój szans, żeby zwiększyć swoje szanse, żeby zwiększyć ilość rzek wykrywanych Foton dla dla nich czymś rozsądnym czasie był to i tak byłbym w rozsądnym czasie no i rozsądne pieniądze to jest jeszcze w kole innych problem HIV wątek, który dziś jestem w tle jest islam powstał projekt w budowie teleskopu Cetera, który miałby się składać z 2 obserwatoriów 1 na północnej półkuli drugiego na Południowej półkuli po to, żeby móc obserwować całe niebo w zakresie bardzo wysokich energii i w ramach tego projektu postanowiono, że główna obserwatorium, które będzie na półkuli Południowej będzie obserwatorium w większym, który będzie składało z 5 teleskopów 30 proc 204 metrowych kilkunastu około 20 teleskopów 12 metrowych i w bardzo dużego pola około 70 teleskopu sześciometrowy wykop plantacji, a taka plantacja teleskopów dla prestiżu tt tt przemyska powinny być rozłożone nauczać na obszarze około 9 km ², bo tak wyszło z obliczeń wszak Ziobrze że, aby uzyskać odpowiednią czułość potrzebujemy powierzchni 9 m ² dla tych małych teleskopów, które dłużej średnio będą skupione w 1 miejscu na powierzchni powiedzmy pół kilometra kwadratowego i dzięki temu dzień w idea jest taka, że dzięki temu ociera takiemu, o czym teleskop mówi można było zaobserwować co najmniej 10 × więcej źródeł niż widzimy teraz i kiedy na linii 1 z rzeczy jest to, że chcemy zbadać dokładniej te źródła, które już znamy drugie odkryć nowe, a poza tym, kiedy buduje się coś takiego nowego i NATO oczywiście musi uzasadnić co zobaczymy, ale wszyscy liczymy też na niespodzianki to właśnie mamy pomysł co jeszcze mogłoby być źródłem promieniowania gamma to nie otrzyma rzeczami pomysłów wieje silny organizm bardzo duży, choć w chaosie pytanie jest urodzonym 16 i kolejnym takim taką rzeczą do takim źródłem które, czego wszyscy poszukują nie mogą go jeszcze jeszcze nie zostało odnalezione jest poszukiwanie promieni gamma, które byłoby związane z ze skupiskami ciemnej materii Koszutka poszukiwań ciemnej materii to jest 1 no z najważniejszych problemów współczesnej fizyki astrofizyki, bo to jest taki taka powiedziałbym rzecz, która nas otaczał, który jej fakturę czy nie możemy dotknąć złapać prawie na pewno wiemy, że jest, ale nijak, ale nie możemy jej wykryć złapać i teraz to ciemna materia powinna być rozłożona wokół w galaktykach i aż tu też trudno szukać już też tutaj wśród nas i powinni największa gęstość sądzimy, że powinna być w centrum galaktyk w w centrum galaktyki z czarnych dziur, gdzie Nowak, ale wokół niej powinien być obłok skupiony na tejże to, że ciemna materia to wiemy, że ta ciemna materia musisz składać jakiś cząstek, które nie poruszają się zbyt szybko dlatego gdyby się poruszały zbyt szybko udało nam się różne Mroza zła i nie byłaby skupiona wokół wokół galaktyki ciemna materia nie znaczy, że jest czarna tylko huk silnie oddziałują nie żałuję, że światu więcej nie można nie oddziałuje wuja ze światłem jakżeż mamy ją zaobserwować, ale teraz, kiedy rozmawiamy z fizykami cząstek elementarnych oni mają szereg hipotez co do istnienia ciemnej materii te cząstki ciemnej materii powinny bardzo słabo ze sobą jakoś oddziaływać nie ma cząstek, które w ogóle nie działa w RAF, czyli jednak społeczność Renoir indywidualnościami i teraz, jeżeli one oddziaływują ze sobą no to będą tworzyć inne cząstki, które po prawdopodobnie będą nietrwałe, które będą się rozpadać tworzyć w też fotony wysokoenergetyczne w związku z tym, czyli tak poszło uda się zaprosić ludzi idea jest taka, żeby obserwować w centrach galaktyk w tym naszej galaktyki w poszukiwaniu źródeł promieni gamma, gdzie byłaby jakaś określona energia, gdzie widzielibyśmy tu jest na linię energetyczną o rodzinie taką misyjną o w energię powiedzmy 10 teraz chciano gwałtów czy odpowiadającymi więcej ma się też, że cząstki ciemnej materii to jest taka kolejna rzecz, która jest dość ważna jeszcze jest szereg innych takich podstawowych problemów, które można rozwiązywać pośrednio za pomocą badanie cząstek mają bardzo wysokich energii jak n p . czy badania podstawowe leki, kiedy obserwujemy zmienne źródła bardzo wysokich energii, czyli jakieś rozbłyski, które znajdują się bardzo daleko to wówczas możemy sprawdzać czy prędkość światła LED jest stała i nie zależy od długości fali od 33 lub też czy fotony o różnych energiach poruszają się z tą samą prędkością Otóż jest wątpliwość w tej sprawie na czym da się, że to już fizycy jest tak, że mamy teorię, która mówi nam, że ta prędkości stała, ale to jest teoria, a my fizycy astrofizyk cytat tacie Euroafrica astrofizyka to jest dziedzina doświadczalna i 1, jeżeli mamy teorię, która mówi nam życie, że stałe NATO należy to sprawdzić jak najszerszym zakresie parametrów nie ufać temu dlatego, że to nie jest prawda strona jestem zdana na jakiś powiedziałbym tak tablicach kamiennych, kto ma wierzyć tylko to musimy być zawsze sceptycznie, chociaż trzeba przyznać, że testować czy 3 czy czy też sprawdzali i i obecne badanie stałości prędkości światła funkcji drużyny mieli 4 długości fali to jest coś bardzo ciekawego żylibyśmy widzieli odchyłki od czego namówiło coś bardzo ciekawego fundamentalnego o o fizyce wszechświecie o czynną gdzieś, gdzie znajdujemy mówiłoby nam pracę o tym gdzie kończy się klasycznej elektrodynamiki, gdzie kończy się szczególna teoria względności, ale to musiałby być Belgiem bardzo bardzo niewielkie odchylenia Harlemu bardzo niewielkie odchylenia, ale raczej niewielkie odchylenia możemy zmierzyć dzięki temu, że źródła tych promieni gamma lub błyskowe znajdziemy się od nas bardzo daleko i światło propaguje się przez las bardzo dużą rozchodzi się przez bardzo dużą odległość jest kosztem, jeżeli nawet jest bardzo mała różnica prędkości powiedzmy fotonów energii 1100 lat trenował po 10 lat dużych odległościach z można się z nią seks mnie, że jeśli tak jest to jest cała ona może się dla nich futbol jest stać się stać się mierzalna to tylko jeszcze oddajemy honory Stalinowi, że jednak na razie ogólna teoria względności szczególne zdają testy w bardzo, że działali w nogę to jest powiedziałbym wśród czapki z głów drewnem w tym chciałbyś zapytać Siewruk wracając do samego czy Genkow teleskop słoneczny obserwatorium CETA to główne mówił pan o tym, że są na 2 półkulach i to związane z tym, żeby móc obserwować całe niebo inny, ale główne jest na Południowej półkuli to dlaczego głównym Południowej półkuli głównie paczek jest, dlatego że niebo na Południowej półkuli jest znacznie ciekawiej niż szych ładniejszych ciekawsze niż na północnej Otóż z Południowej półkuli widać w centrum naszej galaktyki i inne widać znacznie większą część naszej galaktyki ja bardzo dużo źródeł wysokiej energii jest, że czynne do centrum tym centrum wokół właśnie w dysku naszej galaktyki dla jeśli chodzi o źródła bardzo wysokich energii, które są znacznie dalej w odległych galaktykach tam występuje taki efekt, który nam częściowo przeszkadzać ich obserwacji to jest efekt, który polega na tym, że promienie wysokiej energii gama propagują się przez nie przez pustą przestrzeń przestrzeń, który jest też propagują się Nisko energetyczne fotony z gwiazd, by światło z wszystkich gwiazd tam sobie w lewo i prawo biegnie i czasochłonnych i jedne mogą działać z drugimi, tworząc pary Elektron pozyton, czyli to jest taka absorpcja, z którą musimy się zmagać z danych bardzo wysokich energii mają bardzo nas, że jest bardzo trudno przybyć do nas bardzo dużych odległości, kiedy mówię bardzo duże odległości mam namyśli odległości rzędu kilku giga warszawiaków, czyli powiedzmy dziesiątków miliardów lat świetlnych to ciekawe, bo to, że gdzieś w okolicach całego oferowanego przez nas świata w macie teraz na dalsze źródło jest, które znamy z odległości długiego orszaków czyli to jest 3 lat zaś teraz liczy, bo na zdjęcie używanie żadnych tam w 2 lat świetlnych, ale władza jest w latach przez wiernych to będzie rzędu 6 miliardów lać beton w związku z tym nowym obserwator życia chcemy też obserwować obiekty, które są dalej, ale to nie jest takie proste musimy mieć też czuć się obserwator, a 3 im większy teleskop mówił granat średnicach to oznacza to trudniej go zbudować istnieje skonstruować taką konstrukcję teleskopów większych mniejszych często życie co wymaga precyzji, a to wymaga precyzji to są te są innego rodzaju wyzwania techniczne te teleskopy, które w, których będzie się składać przywracające teraz sąd teleskopy, które nie są budowane z takimi kopułami także one będą stały na wszystkie te teleskopy stoją na otwartym powietrzu już stoją w NBA czy w centrach jeszcze jeszcze istniała w ale te, które istnieją w lesie marży urzędowej widać tutaj to problem jest optymalizacja kosztów, że chcemy z 1 strony zbudować konstrukcję, która będzie najbardziej wytrzymała konstrukcja, która np. będzie mogła nie będzie zmieniała swojej geometrii nie będzie drżała, że nie będzie drżała przy powiewa wiatru w na tak czasza dwudziesto parametrów krowa jest też duży żagiel prostata NATO siła wiatru jest bardzo duża szczególnie wystawione na płaskiej powierzchni grządki nie nie nieosłonięte niczym także to jest wyzwanie inżynieryjne żadne duże wyzwanie tej inżynieryjne poza tym 1 z z potencjalnych źródeł są błyski gamma, które było to wspomniane któż jeszcze w tych najwyższych energiach nie wykryto ale, żeby je wykryć teleskopy powinny móc się obracać i nakierować na dane miejsce bardzo szybko, żeby móc się szybko przekręcić, ale muszą być odpowiednio sztywne, ale z drugiej strony chcemy, żeby były lekkie, żeby dało się szybko przekręcić, żeby po to, powiedzmy takim przekształceniu się 1015 sekund o duży kąt, gdy zatrzymamy, ale nie powinny figurować także to kto to jest duże duże wyzwanie wyzwanie inżynierskie liczą to zależy bardzo ich konstrukcja też może zależeć od miejsca, w którym chcemy je postawić GC wyskoczą z wózkami gamma w złym momencie się okazało, że pan do nich wraca to może powiedzmy czym są Otóż błyski gamma to są takie obiekty którymi już zostały wykryte w 240 lat temu pierwsze i został wykryty jako po prostu pojedyncze rozbłyski w przestrzeni kosmicznej w zakresie mega electro nowo gotówki Lolek wciąż obecna od sztuki reklamował tu Donegal fanów sportów i historia odkrycia związane jest tak naprawdę z synów z programami atomowymi część Stanów zjednoczonych i Rosji na końcu lat sześćdziesiątych i z tym, iż zbadaniem czy też poszukiwaniem czy druga strona nie przeprowadza niekontrolowanych prób atomowych w tym celu zbudowano w stanach Zjednoczonych w serii satelitów, które obserwowały promienie gamma, które byłyby związane z wybuchami jądrowymi i na Owsiaka nie wiemy czy takie, że zwykli obywatele te dane nie są publiczne natomiast wiemy, że z kryły błyski gamma, których najpier w podejrzewano, że są eksplozja jądrowa po drugiej stronie Księżyca, w które są robione specjalizuje się one niewielki wpływ, które są robione po to, żeby właśnie druga z stany Zjednoczone i nie wykryły, ale później się okazało, że bardzo szybko można za pomocą metody triangulacji umiejscowić, jako że żony SA, że ich odległość do nich jest daleko poza układem słonecznym co wykluczało technologicznie możliwość wniesienia nawet za ludzi wzdłuż wałów tak jak pan prof. Tomasz Wójcik studia opowiada dla państwa za chwilę wrócimy i opowiemy też o takiej oto część życia astronoma, która polega na podróże w świąteczny poranek w radiu TOK FM w UE to jest radio TOK FM słuchają państwo świątecznego poranka Karolina Głowacka i wracamy do rozmowy z panem prof. Tomaszem Wójcikiem dzień dobry jeszcze raz panie profesorze mówiliśmy mówił pan dużo obserwatorium et Cetera, który powstaje inna półkuli Południowej, w którym dokładnie momencie to jedno pytanie, a drugie mnie wiem, że objechał pan sporo miejsc w poszukiwaniu takiego dobrego Otóż ja miałem przyjemność i też wciągane było to 100 z dozą pracy koordynować grupę, która grupa osób, która zajmowała się poszukiwaniem miejsc na budowę tego, że obserwatorzy inicjatora i charakteryzacja tych miejsc musieliśmy wybrać i katalog z kar są już katalog wybrać najlepsze po to, żeby później odpowiednie komisje mogły mogły wybrać miejsce, które spełnia wszystkie wszystkie warunki, by to był taki dość duży projekt, który wymagał badanie, które no tak naprawdę były z wielu wielu dziedzin nauki Otóż takie badanie rozpoczyna się stąd, że należy określić warunki, jakie musi spełniać takie miejsce i w naszym przypadku to było kilka prostych warunków, które Maćka związane były z tymże potrzebujemy 10 km ² terenu, który powinien być płaski ten teren powinien znajdować się w na szaro pomiędzy szerokością geograficzną 2040 stopnia znana każdej półkuli spora rozpiętość w science później ponad to musisz znajdować na wysokości od 1500 do 3500 m i te granice były wyznaczone przez to, że poniżej 1500 m to promieniowanie ten błysk promieniowania członkowskiego jest absorbowany przez atmosferę rejony staje się to, że Czesław Grzyb ruch paniami w, kiedy jesteśmy coraz niżej to jest dotąd przechodzi przez znacznie większą część atmosfery i jest coraz słabszy natomiast górna granica brat początkowo brała się stąd, że na nim im wyżej zbudujemy takie obserwatorium tym trudniej się zbudować coś staje coraz droższe chociażby, dlatego że na kocu, jeżeli mamy wywieźć wszystkie materiały na 3500 m to 4000 m to ona jest tym koszt idzie idzie do góry, a ponadto w wypadku tego teleskopu atmosfera jest częścią tego eksperymentu i my chcemy mieć nad sobą dość dużo atmosfery, żeby ten tekst grzech, żeby móc korzystać z tego atmosferę luksusu z czystego obserwator później w trakcie naszych prac okazało się, że jest jeszcze 1 czynnik mianowicie, kiedy mamy te błyski promieniowania Czerenkowa to ten błysk to jest taki snop światła i na wysokości powiedzmy 1600 m on oświetlana na ziemi on stanąć na wysokości 10 km na ziemi w świetle takiej krąg o promieniu około 150 Koprzywnica około 150 m i teraz, jeżeli znajdziemy się wyżej to ten krąg będzie mniejszy, żeby mieć odpowiednią czułość, żeby zobaczyć każdy z tych kręgów musimy zbudować więcej teleskop co oznacza, że nie dość, że musimy budować wysoko to jeszcze musimy zbudować więcej, czyli koszt idzie nam na Expo oficjalnie w górę, ale my tego błysku nie widzimy swoimi oczami, bo nie za krótki dla oczami nie za nie widziałem, bo to on trwać 10 na bardzo ważny, ale możemy go zobaczyć za pomocą poniszczone tylko w Lillehammer, które mają bardzo dużą rozdzielczość czasową także mając te podstawowe warunki my skorzystaliśmy z takich map elektronicznych świadczonych w ramach tych map elektronicznych możemy zidentyfikować na świecie obszary, które w, których potencjalnie moglibyśmy coś takiego rozbudowa to jeszcze musiał być ciemno nasz ranking budzi jednak zachodzi to, że ten obszar to miejsce które, gdzie chcemy gdzieś i chcemy rozbudować z 1 strony musi być miejscem, gdzie nie ma zanieczyszczenia światłem, czyli powinniśmy się znajdować daleko od miast najlepiej na pustyni tak, ale z drugiej strony my nie chcemy być bardzo daleko od miast, dlatego że musimy mieć też osoby, które będą pracowały muszą gdzieś mieszkać muszą dojeżdżać do tej pracy w skończonym czasie chcemy mieć niedaleko przemysł czy niedaleko jakiś ma infrastrukturę chcemy mieć dostęp do proc możliwy dostęp do energii elektrycznej rynek praktyczne elementarnym chcemy też mieć, żeby niedaleko przechodziła jakaś droga, żeby móc dojechać tam mi przywieźć powiedzmy wszystkie ciężar nie zrozumiemy zamknąć stylu astronomów fizyków w 1 miejscu z odciętych od świata w dobry materiał na książkę w różnych gatunkach avant niekiedy z 2 identyfikować dziś Mytych Szałek mniejsza część tych miejsc powiedzmy była aż w rejonach, które od razu można było wrzucić jak np. północny Afganistan czy Iran, dlaczego ze względu na po prostu niestabilność polityczną w niedziele zdrową nie, ale tak, a w pozostałych krajach skontaktowaliśmy się z lokalnymi grupami naukowców, które też chciał uczestniczyć w tym projekcie i poprosiliśmy ich o to, żeby oni w ramach tych rejonów, które już dzień zidentyfikowaliśmy, żeby oni znając lokalne uwarunkowania zdjęć Kowalik miejsca, które ich zdaniem są najlepsze, a musieli wziąć pod uwagę takie czynniki jak np. w, gdzie jest miejsce osiągalne w tym sensie, że można je kupić, gdzie się z miejsca, które wg, którego jest procent może nie ogranicza je kupić, ale już są społeczne w niektórych krajach parki narodowe z przeznaczeniem na astronomię, gdzie jest już w pobliżu obserwatorium astronomiczne to znaczy, że już jest jakaś infrastruktura, gdzie mamy do próby prąd internet czy możemy mamy też dane miejsce przez szereg lat zbadane pod względem jasności nieba w wiarygodny też kogoś na egzamin zdało cały czas nie zachował się także były już miejsca dokładniej zidentyfikowane na IT to ta lista tych miejsc początkowo była bardzo duża, dlatego że na Południowej półkuli w to była Południowa Afryka, gdzie jest taki rejon wokół obserwatorium start wżycie Polska ma 10 % udziałów to jest taki duży teleskop, w którym numer i szereg moich kolegów bierze bierze udział obserwuje w dalej były 22 rejony w Namibii 1 koło teleskopu Hess drugi na południu Namibii w takim dość dzikim miejscu tego kraju 2 miejsca w Argentynie i później z 1 miejsce w Chile koło w obserwatorium Pronar natomiast na półkuli północnej tym razem Williams drugą stronę mieliśmy miejsce w północnym Meksyku na Półwyspie Baja Kalifornia także obserwatorium prowadzone przez Uniwersytet Narodowy meksykański się czy raczej nazywa się sam program partii 2 miejsca awarii żonie jednak blisko tak parku, gdzie mam jak krater meteoru i to wszystko trzeba było jeździć to wszystko trzeba było zjeść chłonie byłem z nim żyjemy w po wydaniu nieprzyjemne, ale liczba bardzo ciekawe, dlatego że lubisz pomijam sprawę Poznania tych miejsc, ale jeszcze w każdym z tych miejsc pod sąd ciekawi ludzie także ta ciocia to jest ta ciocia wyjawia, że winni to sprawiało przyjemność później niż właśnie wyspy Kanaryjskie, ale liczyliśmy na miejsce w Azji, czyli północne Indie Tybet w i 1 zlote Panasonic LG BT okazały się pomocne będzie kazał się miejscem, gdzie za wysoko też trudno jest tam po prostu dojechać, a Tybet jest miejscem na tyle trudnym do budowy czegokolwiek, ponieważ Chiny oraz na pewien czas zamykają dostęp do wyjazdu do Tybetu w nas zadbać o to kto tam tor tam budowaliśmy to na bardzo dużej wysokości i teraz mają zidentyfikowane te miejsca musieliśmy w każdym z tych miejsc postawić naszą aparaturę, czyli stację pogodową tak wielkiej, a w urządzenie do pomiaru zachmurzenia, czyli kamery szerokokątne mu kto i taka marża kopane były robione przez naszych kolegów z Czech te stacje pogodowe i urządzenia do pomiaru zaciemnienie nieba były takie testy przeprowadzaliśmy budowane przez grupę z Monachium i z Marsylii także część tych moich współpracowników też musiała odbić później te wszystkie miejsca i tam poustawiać to temperaturę co jest ciekawe w każdym z tych miejsc udało nam się tak to zaaranżować, że mieliśmy połączenie internetowe z tymi naszymi stacjami mogliśmy zbierać dane bezpośrednio w każdym z tych krajów to była zupełnie inna winny sposób i tarcza to jest też mało w tym, pokazując na obrotowych z osobna powinni stać nas w końcu wybrano te miejsca w tak w końcu wynik myślę, że zabrali parę lat w danych z każdego miejsca z późniejszą porównaliśmy też z danymi satelitarnymi z tatą była też grupa osób, które z części zwłok, która się nimi zatem tym zajmowała i osobno były prowadzone badania przez konsultantów inżynierów, którzy w ich badali różnicę potencjalnych kosztów budowy w każdym z tych miejsc też kosztów prowadzenia obserwacji na jej te wszystkie dane zostały przekazane na takiej zewnętrznej komisji osób, które częściowo zajmują się administracją nauki i częściowo zajmują się nauką, a częściowo finansowanie nauki i podjęte zostały decyzje w zeszłym roku o wyborze Chile i wysp Kanaryjskich, czyli wyspy dla par 2, kiedy możemy się spodziewać, że obserwatorium ruszy w wdaje się, że pierwsza rzecz to możemy się spodziewać to to, że w przyszłym roku powinni powinno się rozpocząć budowa teleskopu na półkuli Południowej w tym roku rozpoczyna się też budowa pierwszego z tych dużych teleskopów na lokal i odbudują na miejscu 3 transportuje się Bóg da się tym tych także one są budowane wcześniej i w częściach w częściach przywożone, że w kontenerach na miejscu na miejscu montowane i na miejscu później są mało przygotowane działała do rąk do pracy czy w przyszłym roku rusza produkcja i dacie protest także to produkt jest szansa na to, że w przyszłym roku ruszy produkcja tych teleskopów równolegle powinny być być powinna być przygotowana infrastruktura na każdym z tych miejsc musi być wdrapać się w Chile czas budować parę kilometrów drogi doprowadzić prąd lub zbudować lokalne źródło prądu, bo tam nie jest łatwo o froncie i myślę, że będzie mogła ruszyć, kiedy te teleskopy będą gotowe będzie można zacząć instalować na na miejscu ja sądzę, że pierwsze tzw. pierwsze światła to tyle tych przestróg, które to teleskopy urząd to jest skala około 4 lat 45 lat od dziś także widzą państwo z jakimi różnymi tematami muszą się zmierzyć astronomowie to nie jest tak tylko, że głowa wysoko w murach konie to trzeba się zająć bardzo praktycznymi elementami kibicujemy od sera obserwatorium Cetera przypomnijmy będzie się zajmowało badaniem promieniowania gamma opowiadał dla państwa i promieniowania gamma i od tych wszystkich teleskop, a także o tym w jaki sposób się znajduje odpowiednie miejsce dla takiego obserwatorium pan prof. Tomasz Bulik z obserwatorium astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie dziękuję bardzo panie profesorze dziękuję bardzo estrady TOK FM za chwilę będą informacje o świąteczny poranek w radiu TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIĄTECZNY PORANEK RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA
REKLAMA