REKLAMA

Jan Nowak-Jeziorański i Władysław Bartoszewski (Bohaterowie wystawy "Misja: Polska"). Mariusz Urbanek w rozmowie z Karoliną Głowacką

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2016-05-19 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
42:45 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
zaczynamy audycje biosfera Karolina Głowacka łączymy się z Wrocławiem, gdzie jest pan Mariusz Urbanek dobry wieczór dobry wieczór pani do kredytów słuchaczom znane państwu Mariusz Urbanek pisarz autor licznych biografii w tym przypadku innych fety audycji wystąpi jako współautor wystawy kurator nie wystawowy w nowo otwartym muzeum pana Tadeusza, w którym to muzeum, ale dużą część zajmuje wystawa p t. misja Polska to jest rzecz, która opowiada jednocześnie o 2 postaciach Rozwiń » o Jan Nowak Jeziorański i Władysławie Bartoszewskim to jest ciekawe i od razu myślę, że możemy z tego wyjść i rozpocząć jednocześnie, tłumacząc co te 2 postaci robią w muzeum pana Tadeusza właśnie jasne co pewnie robią we Wrocławiu potężna w muzeum pana Tadeusza na chwilę wywiozła in muzeum pana Tadeusza jest częścią zakładu Narodowego imienia Ossolińskich co jest ta uwaga są o tyle ważna, bo zarówno Jan Nowak Jeziorański, jaki Władysław pan Bartoszewski całość swoich zbiorów to dotyczy zarówno archiwum osobistego jak i archiwum zawodowego jak i ogromne kolekcje dokumentów druków ulotek korespondencji jak w wypadku Nowaka-Jeziorańskiego także wielka kolekcja dzieł sztuki obydwaj przekazali do zbiorów Ossolineum i na bazie tych naprawdę ogromny ogromnych zbiorów danych nie tylko bardzo cennych materialnie, ale w wyjątkowych nierzadko my historycznie Bobo to są to są bardzo często przedmioty pojedynczo oryginały nad bazie tych tych zbiorów kolekcji została zorganizowana wystawa misja Polska opowiadająca przez to 2 biografie przez te 2 kolekcje w istocie o historii Polski dwudziestego wieku i tego pokolenia, do którego należeli Bartoszewski inni Nowak-Jeziorański pokolenia bardzo szczególnego, ponieważ oni byli z tego samego pokolenia mimo tego, że rok urodzenia dzieliło ich 8 lat, ale byli należeli do pokolenia, które dorastało, a w wolnej Polsce pierwszego pokolenia, które dorastało kształtowane było przez wolną drugą Rzeczpospolitą oni już też czas zaborów znali wyłącznie z podręczników wydawało się, że ta wolna Polska w tym chodzą do szkoły, w której uczą się z polskich książek uczył się polskich piosenek, że już taka będzie prowadzenie magazynu dochodzi do ryzyka polskiego hard techno jednak już będzie zawsze ziemi nigdy nie będą musieli doświadczyć tego samego co, czego doświadczali powstańcy są listopadzie i w styczniu 1000 dziewiętnastym wieku czy będą mogli nie będą musieli dla Polski już je bić i umierać tylko dla Polski będą się uczyć pracować zakładać rodziny po prostu będą żyli w wolnym kraju mają upłynęło raptem 20 lat Władysław Bartoszewski właśnie zdał egzamin dojrzałości Nowak-Jeziorański skończył studia przygotowywał się do doktoratu, kiedy stanęli dokładnie przed tym samym wyzwaniem, jakim przed, jakim stanęli powstańcy w styczniu 1963 roku w listopadzie 1800 trzydziestego, czyli bić się czy nie bić na granicy dla tego pokolenia ukształtowanego na literaturze romantycznej to jest nawiązanie do do muzeum pana Tadeusza i do romantyzmu oni byli ukształtowani mnie w tej idei marzenia o wolności która, która cechowała romantyków tylko, że im to marzenie wolności spełnił, ale w 3009 . stanęli przed w intymne pytanie bić się czy nie bić o odpowiedź była dla nich oczywista bić się nie później były tego liczne konsekwencje, o których jeszcze opowiemy, czyli w niniejszym pan w pewnym sensie wytłumaczył, skąd te 2 postaci biorą się właśnie w muzeum pana Tadeusza w tym w tej epopei, której jest zawarta Tauron Polska wizja romantyzmu z też pewnym rodzajem krytycyzmu oczywiście, choć jazda na nich też się trzeba o tym, pamiętać, gdy naprawdę muszę przyznać interesujące takie przełożenie tutaj w tej przestrzeni muzealnej przełożenie tego co niesie ze sobą literatura i o jakich wartościach opowiada do ustawienia w tym kontekście realnej historii w 2 osób tak istotnych i takie właśnie pan mówi znamienny dla nie całego pokolenia wydają się tu być takim bardzo dobrym pomysłem nie wiem czy to pana pomysł się w czyje ręce, w czym dziękuję bardzo dziękuję bardzo Górnik był Instytut współautorem tego pomysłu, ale z drugiej strony on się wręcz narzucał, ponieważ te te 2 biografie akurat te 2 biografie Nowaka-Jeziorańskiego i Władysława Bartoszewskiego pokazywały dość asymetryczne w 2 Peugeot symetrycznie przebiegające 2 różne drogi walki tego pokolenia wolność, bo od trzydziestym w 3009. roku rozpoczęła się wojna obydwaj uczestniczyli w niej w sposób absolutnie niebagatelne zalety, zapisując bardzo ważne bardzo ważne karty w Polskiej historii Nowak-Jeziorański jako, stając się tym legendarnym kurierem Warszawy, pod którym to nazwą przeszedł przeszedł do do historii Władysław Bartoszewski pracujący w radzie pomocy Żydom Żegota, ale po czterdziestym po czterdziesty piątym roku jak weszli na 2 różne ścieżki stąd mówię tej symetrii Nowak-Jeziorański został na emigracji, gdzie przez prawie ćwierć wieku kierował radiem wolna Europa Bartoszewski został w Polsce i trafił na 6 , 5 roku do stalinowskiego więzienia to był ten dylemat nago przed turystami w czterdziestym piątym nie tylko oni, ale stanęły miliony Polaków to taki dramatyczny wybór czy żyć w kraju jedynej w Polsce, która istniała ze świadomością, że nie będzie to wolna Polska się to będzie Polska już pod dyktaturą związku sowieckiego, gdzie nie można będzie samemu decydować o sojuszach politycznych o partnerach w sojuszach militarnych nie będzie można wybierać tych przedstawicieli do parlamentu, który by się chciało tylko to będzie sterowane, ale będzie się w Polsce drugim wyborem była emigracja z taką świadomością, że w będzie się żyło w wolnej części Europy, ale być może być może nigdy się Polski więcej nie zobaczy Nowak-Jeziorański zobaczył Polskę po 44 latach, ale nie był przy śmierci matki nie mógł przyjechać do kraju, żeby być innej na jej pogrzebie to samo doświadczenie było udziałem jego żony gracze, czyli Jadwidze Nowak-Jeziorański też nie pozwolono przyjechać do Polski na na pogrzeb rodziców, więc obydwa wybory były tak naprawdę złe, ale Bóg pokazywały, że za każdy wybór się płaciło i obydwie te drogi głównie wyboiste równie kłopotliwe równie dolegliwe i dojmujące prezydent prowadził ku temu samemu celowi stąd nam się ta historia filmu są na wystawie tak tak tak dobrze układała czy też czekam z naszej perspektywy dość komfortowa sytuacja, bo w momencie, kiedy człowiek staje przed wyborem to niewiele do czego ten konkretny wybór doprowadzi tutaj mamy jak na dłoni właśnie 1, który pozostał drugiego, który w inny był na emigracji i możemy prześledzić konsekwencje tych 2 wyborów no też się tak złożyło, że potem te ścieżki się zeszły szczęśliwie dla nich, jaki szczęśliwie dla całej Polski, ale chyba zestawienie tych 2 postaci pokazuje, że to, o czym pan, mówi że żaden z tych wyborów nie był ani dobry ani zły, że one oba miały w sobie bardzo głęboki ciężar gatunkowy, ale wyższy tak ci no w jedno drugie, bo mniejszym złem, a klientowi dokładnie tak właśnie było, gdy każdy z nich coś, wybierając wiedział, że coś o coś otrzymuje on zostaje w kraju zostaje wśród bliskich, ale jednocześnie coś mu grozi pewnie czterdziestym piątym roku gracze na pewno 3005 . roku Władysław Bartoszewski nie wiedział, że nie upłynie jeszcze rok, a władza postanowi postawić mu fałszywe jak się później okazało zarzuty o szpiegostwo i wsadzić go łącznie na 6 ,5 roku więzienia wyrok miał wyrok miał ośmioletni no ale w 50 czwartym roku można na tej pierwszej fali odwilży z więzienia, gdy wyszedł Nowak naprawdę nie mógł myśleć o tym, że na pocztę perspektywa w końcu potwornie odległa w tym momencie, kiedy podejmował decyzję miał raptem lat 34 do Polski do Polski przyjechał w 44 lata później będąc już bardzo bardzo Starym człowiekiem i wiele pracując w wolnej Europie w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych potem pracując w stanach Zjednoczonych nie bardzo mógł sobie wyobrażać mógł marzyć, kiedy zatem Polski wrócili zobaczy w swoim swój styl swoją starą ulicę, na której dojrzewał zobaczy Warszawę jedno odtworzony zamek królewski i to było poza takim prawdopodobieństwem chciałbym, żebyśmy trochę więcej powiedzieli o biografiach tych 2 panów po woli nie było wydaje się, że generalnie wiadomo, że Jan Nowak-Jeziorański właśnie legendarny Kurier Władysław Bartoszewski więzienie Auschwitz czy później żołnierz i t d. tak dalej natomiast właśnie ta historia po bo ona też się zamyka trudno w takich hasłach n p . Jan Nowak-Jeziorański radio wolna Europa Okaj, ale za tym musiało przecież jeszcze mnóstwo innych rzeczy mnóstwo spraw którymi się zajmował jak wyglądały te lata jego życia bezpośrednio po wojnie on był przez kilka lat w Londynie pracował tam w sekcji polskiej BBC natomiast kiedy Amerykanie postanowili przenieść centralne Radia wolna Europa i Radia Svoboda do Europy, bo do Radia wolna Europa zaczęło się zaczęło się jeszcze w USA postanowili przenieść do Europy szukali kogoś, kto stanąłby na czele tego Radia znalazła się kandydatura Jana Nowaka-Jeziorańskiego i on się sprawdził okazało się, że był dobrym z dzisiejszego punktu widzenia dobrym menedżerem, chociaż był okropnym tymczasem mamy takie takie relacje to jego współpracowników po prostu rządził twardą ręką był tyranem, ale niektórzy przyznawali potem, że nie dało się nie dałoby się inaczej tego Radia zorganizować pop i poprowadzić, gdyby takim taranem nie był to co nie zmienia tego, że dla pracowników były to był to czas był to czas ciężkiej przepracował 2024 lata jako szef Radia wolna rozgłośni polskiej Radia wolna Europa i był to czas bardzo trudny, bo on miał faktycznie 33 siły przeciwko sobie pierwsza pewnie stronę łatwiej sobie radził to był zespół zespół orgie organizowane po wojnie ludzi pracujących na emigracji to byli i przedwojenni radiowcy zdobyli mniej pisarze to byli aktorzy osoby z nazwiskami z dorobkiem z dużymi silnymi osobowościami bardzo zróżnicowani politycznie tam było o tyle od socjalistów po dość zdecydowanych endeków sporo wśród wśród redaktorów Radia wolna Europa musiał nimi zarządzać, więc ten takiej pulsujący zespół to była 1 siła, z którą walczy druga to oczywiście peerelowska propaganda, która powiesiła wszystkie możliwe psy na radio wolna Europa Nowak Jeziorański osobiście poczynając od tego, że są usługą sami imperializmu skoro radio jest z Monachium to dość prosto narzucała się, gdy taka taki przekaz że, współpracując z dawnymi hitlerowcami wobec czego zdradzają ojczyznę no, że nie zasługuje ktoś tak jak Nowaka Jeziorańskiego ZASP zespół na na nazwę dla nas Polaków góry Polak i trzecią taką siłą paradoksalnie spór musiał się Jan Nowak-Jeziorański wierzyć to byli Amerykanie, bo Jeziorański chciał robić radio dla Polaków mówić o wszystkim co dla Polski jest ważne nawet jeśli czasem ta RR to było zgodne z polityką władz PRL-u czy liceum czy uczciwe dziennikarstwo chciał uprawiać futro zaraz zaraz potem itp przykładowo wychodziła, który doprowadził do potwornego konfliktu z Amerykanami, ponieważ Jan Nowak-Jeziorański był za tym, ale i taka była polityka Radia, żeby wspierać Gomułka i władze PRL -u w kwestii trwałości granicy na Odrze Nysie domagał się tu podobnie jak kółka, żeby od traktatu podpisanego przez Niemców podpierają, by potwierdzający granicę na Odrze Nysie Amerykanie nie byli za tym woleli stan płynny styl i z punktu widzenia ich polityki Europejskiej i współpracy z Niemcami zachodnimi, którzy nie pali się do potwierdzenia tej tej granicy woleli ten woleli taki stan niepewności Kruk i zażądali, żeby wszelkie audycje na ten temat były kontrolowane, czyli były oddawane do cenzury do centrali, w którym przed emisją były wysłuchane przez emeryta w niemalże zamienił stryjek siekierkę na jakich doszło do konfliktu takiego Jean Reno Jan Nowak-Jeziorański zakup zagra już w momencie strajkiem powiedział, że cały Polski zespół, czyli dobre kilkadziesiąt osób w przerwie program skończyłoby się też jest rzecz jasna skandalem na całą Europę, bo jakże to radio powołany o to, żeby wolno informacje przekazywać do innych krajów znajdujących się pod kontrolą podpisy pod cenzurą nagle samo stąd stosuje cenzurę, więc po iluś sporach perswazja dopiero groźba strajku przekazała przekonała Amerykanów, żeby zostawić Nowakowi wolną rękę także mógł realizować ten program, który uważał za słuszne i to była tylko wyłącznie jego zasługa do tych rozgłośni narodowych Radia wolna Europa, by było dużo, więc w razie wolna Europa nadawała w językach narodowych do wszystkich krajów tzw. demokracji demokracji ludowej, gdy każdy z nich miał osobną redakcje MAK na czele każdej stała jakaś osoba, ale ich pozycje były bardzo różne Nowak Jeziorański był bohaterem z czasów drugiej wojny światowej i Amerykanie to uszanowali legenda Kuriera z Warszawy tego człowieka, który trzykrotnie przedziera się przez płonącą Europy z Warszawy do Londynu działa im wyobraźni na czele rozgłośni węgierskiej czy słowackiej też Stali oficerowie z z okresu wojny tylko, że ci byli oficerami armii, która współpracowała z Hitlerem, więc ich siła perswazji i siła przebicia w stosunku do Amerykanów była po prostu mnie porównywalna kompletnie Nowak mógł się postawić poniesienie mogli dostać, a co w tym czasie dzieje się z Władysławem Bartoszewskim Bartoszewski Kraków w czterdziestym szóstym trafia do stalinowskiego więzienia w tym prokurator żąda od oskarżonego o słynnym szpiegostwo wstawia mu żąda od 10 lat więzienia sąd skazuje go na 8 wychodzi mniej więcej po 6 po 6 , 5 kroku i potem zajmuje się tym co robił przez Eneę kolejnych zaczyna zajmować tym co robił przez kolejnych 30 lat życia, czyli pisaniem o armii krajowej opolskim państwie podziemnym o powstaniu warszawskim o pomocy udzielanym przez Polaków Żydom w czasie okupacji, czyli o działalności nie da rady pomocy Żydom Żegota, czyli zajmuje się tak, by gromadzeniem utrwalaniem i na ile to możliwe przekazywaniem pamięci o wydarzeniach ludziach faktach, które nie mieściły się w takim razie podręcznikowym szkolnym przekazie historii peerelowskiej tam, owszem, oczywiście nie dało się wykreślić nazwy armia krajowa nie dało się wykreślić powstańców warszawskich natomiast ich rola była marginalizowana próbowano Romney nie tylko zmniejszyć faktyczną faktyczny zasięg polskiego państwa podziemnego armii krajowej próbowano przemilczeć no taki polityczny wymiar dodatkowo oprócz militarnego tego wszystkiego, więc Bartoszewski, pisząc to wszystko, tworząc kolejne książki, która oczywiście przedzierały się bardzo przez cenzurę miał były wielkie problemy z wydawaniem walczył o pamięć pamięć Polaków walczył o to, żeby z naszej społecznej pamięci z naszymi przekaże historycznym pozostały te ważne fakty, bo to są fakty ważne dla konstruowania takiego myślenia o o o Polsce na na przyszłości nie bez takich książek Władysława to wszystko jak ten jest z ojczyzny mojej z wydanej wspólnie z Sofią Levin główną zesta w zebranych przez niego relacji o pomocy udzielanej przez Polaków w czasie okupacji ludzie pochodzenia żydowskiego ukrywającym się dziś pary po aryjskiej stronie no nie dałoby się o polsko-żydowskich relacji w czasie wojny mówić bez takich książek Bartoszewskiego jak 1859 dni oblężonej Warszawy o jej książek opisujących powstanie warszawskie historiografia Polska, aby się dzisiaj nie by nie była w stanie nic się w stanie obejść bez książek MON, ale to były 2 perspektywy z 1 strony perspektywa historyka docierającego do wszystkich możliwych dokumentów dotyczących tych wydarzeń, a z drugiej strony no perspektywa osobisty bardzo osobiste uczestnika tych tych wydarzeń, a on z taką kronikę polską benedyktyńską pracowitością z zegarmistrzowską precyzją wprost opisywał dzień po dniu coś się co się działo w wojsku co się działo w propagandzie co się działo z życiu zwyczajnych cywilów no i praca mnie do przecenienia w tym się tym się zajmował przez właśnie przez ryzyko kolejnych kilkadziesiąt lat swojego życia na zawsze 1003 . roku, a po raz pierwszy po wojnie przecięły się losy Nowaka Jeziorańskiego Jaworskiego wszystkiego, ponieważ Bartoszewski podjął współpracę z wolna Europa to był i Sybiru w biegach w pewnych relacji sądy takie, że gdzieś się musieli w czasie w czasie drugiej wojny światowej otrzeć się, by gdzieś brali udział w być może w tej samej od prawie obydwaj byli pracownikami biura informacji propagandy komendy głównej armii krajowej w czasie powstania Warszawskiego Nowak-Jeziorański robił powstańcze radio Zet Władysław Bartoszewski wydawał powstańczej gazety, więc istnieje duże prawdopodobieństwo, że w grze gdzieś, jaki wspólnych odprawach brali udział w 1000 sześćdziesiątym 1963 roku, kiedy Bartoszewskiemu po raz pierwszy pozwolono wyjechać na na zachód, czyli 18 lat po niepokoić drugiej wojny światowej jechał do Izraela, że pytam otrzymać w imieniu odebrać w imieniu rady pomocy Żydom Żegota tytuł sprawiedliwego wśród narodów świata i zasadzić drzewko w Gaju oliwnym przy nowym Instytutu Yad Vashem Bond właściwie 2 × odbijał ten medal po sześćdziesiątym trzecim w imieniu Żegota sześćdziesiątym szóstym już imiennie jako Władysław Bartoszewski odbierał tytuł z i medal sprawiedliwego i wtedy wyje wyjechała Pszczyna na zachód natychmiast skontaktował się z serem z centralą Radia wolna Europa dzwoniąc z bodaj z Austrii, czyli gdzieś w momencie, kiedy czeka na przesiadkę do do Izraela powiedział, że wiceszefem wolnej Europejskiego bezpośredni przełożony z biura informacji propagandy komendy głównej AK Tadeusz k Rzeczkowski Zawadzki a gdy szefem Nowak-Jeziorański o tym, też coś wiedział, więc ustalili, że spotkali się jakiś czas potem wbił Stali jest sposób kontaktowania się, aby to oczywiście, ale to już na eksport do widzenia peerelowskiego prawa współpraca z wolna Europa, bo traktowane jako zdrada ojczyzny bardzo surowo karane, więc musiał być tajne w najwyższym stopniu i pozostało tajne, lecz także dla najbliższych Bartoszewskiego SB służba bezpieczeństwa domyślała się, że pewne informacje, które pojawiają się w wolnej Europie na falach eteru muszą pochodzić od Bartoszewskiego podwójnego nie mogą pochodzić, ale mimo inwigilacji tam było 400 kilkudziesięciu funkcjonariuszy agentów konfidentów UB i SB, który inwigilował Bartoszewskiego przez ten czas jego aktywności nie udało się w okresie PRL-u nie byli w stanie mu tego udowodnić nie no nie znaleźli nie znaleźli tej tego kanału, którym bite informacje były przekazywane, jaki tego dnia kanał na ujawnił tuż po osiemdziesiątym dziewiątym roku, kiedy było w oczywisty odkryte w buforze możliwe MO SB szukało tam, gdzie wydawało im się że to jest nowym oczywiste właśnie i najprostsze do poszukiwania nie pomyśleli, więc sprawdzali kontakty Bartoszewskiego z ambasadą Niemiec ambasadą amerykańską jakość ambasadą austriacką taki mit, że to będą też te kierunki okazywał się, że Władysław Bartoszewski przekazywał dużą część informacji przez ambasadę holenderską, na którą dna na co Zbigniew Batko, bo właśnie trzeba było czasem trochę pomyśleć natomiast oni obaj powoli nie zmierzają w stronę dyplomacji, bo w siedemdziesiątym szóstym roku Jan Nowak-Jeziorański przestanie szefować radiu wolna Europa zdaje, że potem przenosi się do Stanów zjednoczonych, gdzie działa w organizacjach polonijnych, a także zostaje takim konsultantem Amerykanów jeśli chodzi o czymś wręcz spraw bezpieczeństwa jak to wygląda tak konsultant to trochę te rzeczywiście konsultantem, ale on jest oficjalnym Kol konsultantem narodowej rady bezpieczeństwa Stanów zjednoczonych testy czas, kiedy przez czas prezydentury Jimmiego Cartera, którego bezpośrednim doradcą jest Zbigniew Brzeziński, a na bliski znasz jeszcze z czasów wolnej Europy z Nowakiem Jeziorańskim proponuje Nowakowi te prace właśnie Nowak skończył skończył pracę z wolnej Europie właściwie odszedł na emeryturę tak naprawdę w kupili z żoną domek w w Alpach, ale po 2 latach żadna, bo powiedział, że ten to były tam 2 najpiękniejsze lata i życia, kiedy miała męża dla dla siebie, a nie w radiu, ale za chwilę to ten tak bardzo aktywny wcześniej politycznie człowieka teraz mający tylko patrzeć na piękne widoki w górach to zwariuje zacznie chodzić po ścianach na Litwie na ten moment nałożyła się propozycja pszczyńskiego wyjechali do Stanów tam Nowak-Jeziorański był zawsze jest ryzyko mówienie, że był jedynym pomysłem był 1 z pewnie z bardzo nielicznych Polaków, którzy współpracowali z 4 kolejnymi amerykańskimi prezydentami to był Carter to był to było Regan to było starszy Bush to był Clinton, a po latach jeszcze kiedy się Nowak-Jeziorański wyprowadzał na stałe z zastaną wraca do Polski to był piąty prezydent, czyli żegnał go już osobiście bardzo bardzo ciepło prezydent Bush młodszy praca Nowaka jako tego konsultanta polega właściwy sporu sprowadzała się można co do 1 on psuł Amerykanom dobre samopoczucie setkami memoriałów rozmów listów spotkani takich dokumentów raportów, które przedstawiał pojazd tłumaczył Amerykanom i jedno, że świętują coraz częściej coraz większą chęcią coraz mocniej i współudziałem Rosjan kolejne rocznice zakończenia drugiej wojnie światowej, a i Nowak irański tłumaczył w moim kraju w Polsce wojna cały czas trwa mój kraj także z waszym udziałem został wbre w temu, że nigdy nie stracił całą drugą wtedy drugą wojnę światową brał był członkiem koalicji antyhitlerowskiej został po czterdziestym piątym pozostawiony sam w sobie mało został oddany w ręce swojego wroga i mówił w moim kraju wojna cały czas trwa w swoim kraju wojna się skończy dopiero wtedy, kiedy Polacy będą mieli samodzielnie prawo do zbierania partnerów w polityce partnerów w sojuszach militarnych, kiedy będą mogli sami wybierać swoich przedstawicieli do do parlamentu do tego się tego robota sprowadzała i to trwało do roku osiemdziesiątego innych do roku do osiemdziesiątego dziewiątego, kiedy w wyborach czerwcowych nastąpił ten pierwszy moment wolności wielkie święto oczywiście, ale Nowak uznał, że to nie jest jeszcze koniec misji którą, którą wykonuje tej misji Polskę z TYT dosta w oraz atak, że Polska jeszcze by musi być przede wszystkim bezpieczne militarnie wobec tego musi zostać członkiem paktu Północnoatlantyckiego i temu poświęcił kolejne lata stoję przy swojej pracy, a po wejściu do paktu północno atlantyckiego musi być jeszcze bezpieczna no ale gospodarczo politycznie czy też stać się członkiem AK w jakiejś większej grupy w tym wypadku Unii Unii Europejskiej i temu ten 80 kilkuletni mężczyzna poświęcił ostatnie lata swojego życia pyta się zamknęło takim symbolicznym bardzo wydarzeniem, bo już schorowany Nowak-Jeziorański będący w szpitalu poprosił przyjaciół, żeby z tego szpitala to wywieźli, żeby nie chodzić wykradli wyjechał z tego szpitala o świcie także zdążył widok do komisji do lokalu wyborczego, w którym było odbywał się głosowanie w trakcie referendum akcesyjnego w 2004 roku był o szóstej rano jako pierwszy przyjechał brat bez zagłosować za wejście Polski to do Unii Europejskiej i pół uznał, że ta kie, kiedy referendum okazało się, że pozytywne Otóż ta komisja skończyła jeszcze czekać kilka miesięcy później zmarł już do jego życia się tak symbolicznie z skończyło coś jest taki, aby wystawę otwieramy od takiego nigdy wystąpienia, które za każdym razem jak na Jana Nowaka-Jeziorańskiego za każdym razem jak go słucham to przelatują mi ciarki po po plecach brudna imprezie kończącej działalność wolnej Europy Radia wolna Europa Jan Bagiński składam meldunek w Polsce i melduje, że polsko wykonaliśmy swoje zadanie i teraz odchodzimy takie pożegnanie tego pokolenia trudno jest nie ulec wrażeniu, że nie były to przypadkowe momenty natomiast Władysław Bartoszewski nie po osiemdziesiątym dziewiątym też przecież nie kieruje się w stronę spra w międzynarodowych zostaje ambasadorem potomek dobrze wiemy także ministrem spra w zagranicznych, więc oni jakoś też tam musieli przecież współpracować się spotykać właśnie mnie po tylu latach wróciło to prawda ta współpraca oczywiście to oczywiście, że tak nawet te kontakty w trakcie wolnej Europy między nimi, by były w momentach, kiedy Bartoszewski był na Zachodzie no bo to jak bowiem musiało to być bardzo bardzo tajne jeszcze ważnym elementem była tylko okres internowania Władysława Bartoszewskiego to kolejna władza, która miała mu coś za złe wsadziła go do obozu dla dla internowanych w Jaworzu natomiast i w tym czasie sporo czasu spędzał na zaproszenia niemieckich uniwersytetów wykładając, ucząc młodych Niemców on co miało ogromne konsekwencje później dla jego pracy dyplomatycznej tor torze on się na Niemców nie obraził mimo to grzmiał wszelkie powody, żeby się na nich obelgi być obrażony w końcu przez przez 6 lat najpier w był więźniem Auschwitz potem przez kolejne lata pracy, że w bezpośrednim zagrożeniu śmiercią za to co wy co robił, ale podjął taką misyjną edukacyjną współpracy w z Niemcami młodzi niemieccy studenci pisali u niego swoje prace licencjackie w zwykle ze stosunków polsko-niemieckich, więc on sobie tłumaczy, skąd skutkowało to tym test taki na jej wyraziste 3 momenty w późniejszej pracy dyplomatycznej Władysława Bartoszewskiego, kiedy jest ministrem spraw zagranicznych i zostaje zaproszony do wygłoszenia przemówienia przed połączonymi z izbami Bundestagu Bundesratu dla rocznicy zakończenia pięćdziesiątą rocznicę zakończenia drugiej wojny światowej przemawia jako jedyny przez 58 minut mówi do Niemców ogląda to na żywo transmisję ogląda 220  000 000 Niemców energia dla swoich telewizorach kilkanaście minut trener dostaje owacje na stojąco po tym, przemówieniu mimo tego, że mówi Niemcom rzeczy przykre, bo już puentuje to tak turnieje w tym rozmawiam z zabójstwami teraz i mogę z wami rozmawiać podaję wam ręce rękę nie dlatego, że to ja się zmieniłem dlatego, że to wyście się zmienić w tym w tamtym czasie w takim miejscu takimi słowami mu do Niemców mówić o kilku ludzi mogło pewnie w taki sposób, ale byli 1 z nich był Bartoszewski oni go słuchali mieli wobec niego wyrzuty sumienia i słusznie, bo wsadzili go wsadzili go tego w Auschwitz jednak i tam był ogromnym ogromnym autorytetem dla środowisk niemieckich i talenty dlatego tu prace nie prowadził aż do końca do końca życia on był do końca ministrem w kancelariach w 2 i rządów oficjalnie ministrem ds. dialogu Międzynarodowego sprowadzało się to przede wszystkim do dialogu z Niemcami z państwem Izrael, a potocznie mówiło się, że był ministrem ds. trudnych, bo te rozmowy z Niemcami w Izraelu nigdy nie należał do najłatwiejszych, ale Bartoszewski ze względu na to co zrobił dla jednych i dla drugich ze względu na kontakty dobre, który miał z jednymi z drugim przez kilkadziesiąt lat, a sprzedawał się do końca najgłośniej przecież pamiętamy Władysław Bartoszewski zmarł zaledwie rok temu w tekście o nim mówiło, że to był piątek wieczór zdaje się, że jak pożądania urzędnik odłożył sprawy zamknął dokumenty zamknął biuro i wyszedł, aby umrzeć nagle tak się o tym, opowiadał w każdym razie nie pracował do samego końca to my też zupełnie niezwykła sytuacja nie ja mam takie jest pani Kalina z bardzo osobiste jest związany z tym wspomnienie widziałem się z nim ostatni raz we wtorek przed Piątkiem on był we Wrocławiu, ponieważ był kuratorem Ossolineum, więc 2 × w roku przyjeżdża na posiedzenia rady kuratorów we wtorek rozmawialiśmy powiedział, że się, że tworzymy wystawę ingerował kompletnie ale gdy pytałem go czasem jakieś dokumenty potrzebne jakieś rzeczy dowiedziałem się, że dno trafił do szpitala po tym, po kilku godzinach przyszła informacja o jego śmierci w Abu piątek w poniedziałek przychodzę do pracy restytucja było nic się nie wydarzył aha jeszcze w przychody we wtorek, ale odbieram korespondencje i w tej korespondencji z list od Władysława Bartoszewskiego, który on inny napisał do mnie w piątek w stopniu w dniu śmierci napiszą, że bardzo się cieszę z tego, że będzie ta wystawa, że ma nadzieję, że będzie mógł uczestniczyć w jej otwarciu drzwi w taki głos nagle głos z zaświatów się pojawią, a państwo mogą teraz oglądać wystawę misja Polska jest ona nerwy otwartym niedawno jak mówiliśmy muzeum pana Tadeusza we Wrocławiu to jest także wrocławski rynek kamienica pod złotym słońcem, a dokładnie tam i to jest także państwo pan na tę wystawę ułożyli formie gabinetów, o ile dobrze rozumiem to znaczy dział Ossolineum, który pracował przy tej wystawy co się nazywa się gabinety świadków historii natomiast wystawa jest dwuczęściowa 1 jest taką na geograficzną historyczną narrację tak jak tutaj rozmawialiśmy jak pani mnie pytała jak SUV-em opowiedzieć o tych obydwu życiorysach przez 23 wystawy opowiadamy o tej historii Polski dwudziestego wieku przez te 2 życiorysy przez ich drogę przez materiały, które oni nam po pozostawiali, więc im jeśli już w 1 np. mamy odtworzone studio Radia wolna Europa, gdzie można założyć słuchawki na uszy i od ich wysłuchać kilkunastu oryginalnych audycji Radia wolna Europa steki najważniejszych najważniejszych momentów polskiej historii z tego czasu mamy odtworzone diety cele stalinowskiego więzienia, gdzie można przez wizjer zobaczyć wysłuchać od wygranego przez aktorów, ale na autentycznych protokołach przesłuchań tego jak wyglądały przesłuchania Bartoszewskiego przez urząd Gminny fundusz oficerów urzędu bezpieczeństwa w czterdziestym szóstym testem ósmym roku, więc to jest taka taka historia, która prowadzi przez Polskę, ale punktami z węzłów ziemi są momenty z życiorysów Władysława Bartoszewskiego Jana Nowaka-Jeziorańskiego i oprócz tego są już 2 takie bardzo konkretne gabinety biograficzne, gdzie pokazujemy np. elementy cennej kolekcji zbiorów, które nagród, które obydwaj panowie gromadzili tam pokazujemy z takich rzeczy myślę ciekawych zagrań oryginał do Orderu Orła białego otrzymali go obydwaj panowie pokazujemy Order Władysława Bartoszewskiego Nowak-Jeziorański swój oddał na Jasną górę bez gabinecie Nowaka Jeziorańskiego pokazujemy go ogromne zbiory dzieł sztuki, bo on nie mając nadzieję, że kiedykolwiek wróci do polskich wszędzie, gdzie mieszkał w tym w mieszkaniach czy w domach budową taką namiastkę Polski, czyli kupował wszelkie pamiątki historyczne dzieła sztuki obrazy grafiki militaria numizmaty związane z polską ten powstał ogromny zbiór bardzo systematycznym, bo to było kupowane sercem, a nie jest taki brat kolekcjonerskim, jakim zamysłem rynek się okazuje, że wśród tych dzieł, które otrzymaliśmy w darze następnie jako Ossolineum od centrum Kaczyńskiego są obrazy Jana Matejki Józefa Czapskiego Józefa Brandta Piotrowskiego wśród numizmatów są monety z czasów Bolesława Chrobrego o Krzywoustego Jagiełły no i jest to ogromna ogromna ogromna kolekcja, którą skupował tylko o to, żeby wracając do domu poczucie w Polsce w Polsce, w której mógł nigdy nie zobaczyć w gabinecie Władysława Bartoszewskiego pokazujemy dokumenty z okresów jego woli pracy ochrony dyplomatycznej, więc prezenty od największej ówczesnej Europy, choć od kanclerza Helmuta Kohla, który prezenty tron dostał właśnie po tym, przemówieniu w Bundestagu w dziewięćdziesiątym piątym roku pokazujemy ich pokazujemy ich nagrody pokazujemy medal sprawiedliwego wśród narodów narodów świata no cóż wszystkie takie rzeczy już bardzo osobiste dokumentujące ich w ich życia weto ta wystawa jest też w pewnym sensie dwu dwuczłonowe pierwsza to jest biograficzna opowieść o Polsce i tych 2 panach natomiast gdy dodatkowo są 2 gabinety chcieli już prezentujemy ich zbiory, których pogodzenie tych 2 nurtów w muzealnictwie z 1 strony właśnie opowiadania takiego czysto historycznego, ale są także w sprawy takie jak osobiste pamiątki, a tak państwo z tego wybrnęli chłodnych Augustyn PL oni przekazali bardzo dużo do rzeczy nie tylko ich bezpośrednio dotyczących Władysław Bartoszewski np. kolekcjonował przez całe życie druki wydawnictwa ulotki plakaty afisze z okresu drugiej wojny światowej są nierzadko absolutnie unikatowe na inne rzeczy w, a afisze z września 3009 . roku wydawnictwa polskiego państwa podziemnego wydawnictwa tzw. akcji Enei, czyli druki przygotowywane przez polskie podziemie dla Niemców gazetki wydawane pisanej świetną paleniem przez nią graficznie przypominające oryginalne niemieckie gazety natomiast z absolutnie antyniemiecką treścią taki Niemiec brał taką bramkę ZK do ręki przekonany, że będziesz czytał coś, jakby natchnione czegoś w zgodzie żadnych narodowo socjalistyczną treścią tak, a dostawą niejako w przekaz od obniżający moralnej i po obniżających ducha ducha niemieckiego i się więc, gdy te rzeczy to wszystko teścia było wypowie korzysta tak chcieliśmy to bardzo bardzo pokazać i pokazać jeszcze coś co też jest na tej wystawie wyjątkowe i 1 i nie ma tego nigdzie na świecie i tym choćby po towar do Wrocławia przyjechać, bo to jest archiwum Felicji nerwowo komórką o nazwie Felicja była częścią rady pomocy Żydom Żegota zajmującą się udzielaniem pomocy finansowej ukrywającym się ukrywającym się Żydom załatwianiem metryk chrztu załatwianiem kryjówek po archiwum składa się ze 187 maleńkich karteczek takich po kilka centymetrów kwadratowych będących pokwitowania mi za pomoc finansową banków Vital kwitując kwotę, którą osoba pochodzenia żydowskiego no otrzymywała, a to jest taki wyjątkowy ponieść nie miał prawa przetrwać w w pewnym momencie polskie państwo podziemne podjęło decyzję, że tego typu dokumentacja powinna być w całości zniszczona po naszych wpadnięcia w ręce Niemców mogą grozić zwyczajnie śmiercią i dekonspiracja całej tej skali działalności Bud Kol 11 człowiek Annie Marceli Maurycy przepraszam Herling-Grudziński na SMS brat brat Gustawa brat pisarza, który nie wykonał tego rozkazu zapakował do 187 karteczek do blaszanego pudła zakopał zostało wykopane po 30 latach po wojnie przez żonę Maurycego Herlinga Grudzińskiego przekazane Władysławowa to Władysławowi Bartoszewskiemu od niego trafiło do Ossolineum i to jest jedyne tego typu świadectwo jedyny dokument nie ma go w Yad Vashem nie ma go w nie mają Amerykanie nie mają go w muzeum Polin jest tylko u nas zupełnie wyjątkowe rzeczy na wystawie misja Polska, która jest elementem całej wystawy stałej muzeum pana Tadeusza we Wrocławiu, a o jej bohaterach i samej wystawie opowiadał pan Mariusz Urbanek pisarz i kurator tej wystawy bardzo serdecznie panu dziękuję wie również dziękuję dziękuję pani Bolesław to była audycja biosfera dziś taka podwójna, a nawet szerzej, bo o całym pokoleniu nie opowiadał mój dzisiejszy gość za chwilę będą informacje po informacjach jak zwykle w czwartkowe wieczory po godzinie dwudziestej trzeciej zajmiemy się filmami i zupełnie zupełnie zmienimy klimat proszę z nami zostać Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA GŁOWACKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz radio TOK+Muzyka bez reklam - teraz 40% taniej w zimowej promocji!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA