REKLAMA

Ludzie potrafią powodować trzęsienia ziemi. Jak to możliwe? Wyjaśnia dr Grzegorz Lizurek w rozmowie z Karoliną Głowacką

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2016-06-30 21:20
Prowadzący:
Czas trwania:
23:32 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wyk Karolina Głowacka zaczynamy audycja radiowa Akademia nauk w ostatnim numerze magazynu Academia nie jest teksty wzburzenie Scout tekst jest także dostępny na stronie nauka on-line Krupka PL, a w studiu autor tego tekstu pan dr Grzegorz Lizurek dobry wieczór dobry wieczór Instytut Geofizyki Polska Akademia Nauk w Warszawie, a pan doktor zajmuje się fizyką źródła sejsmicznego wstrząsów tektonicznych i antropogenicznych no to słowo antropogeniczne wiadomo sugeruje, że są to Rozwiń » wstrząsy, które powoduje człowiek jak to jest, że my możemy swą działalnością w gruncie rzeczy dość malutkich osobników w skali całej ziemi możemy doprowadzić do trzęsień możemy naruszyć takie struktury jak to możliwe zasadniczo dzieje się to nad 2 możliwe w 2 murów nawet na 2 sposoby możemy zrobić coś takiego, że budujemy wielką np. głęboką kopalnie w miejscu, gdzie nigdy nie nigdzie nie ma żadnych wstrząsów zanotowanych wcześniej moi młodzi sami swoją działalnością w tym, że w ten sposób naruszamy całość tego górotworu może spowodować, że dochodzi do jakiś zawalenia stropu lub innych efektów może bardziej nie mniej oczywistych ale, ale również powodujących wstrząsy sejsmiczne, a druga możliwość to jest za stworzenie jakiegoś np. zbiornika wodnego lub innej gminnej infrastruktury, która wpływa na istniejące już w naprężenia w skałach działamy jakiś uskok, który jest już poddany jakiś, jakimi naprężenie miły przez to, że budujemy tam coś naruszały ten teren ten stan równowagi odrobinę i przyspieszamy wystąpienie wstrząsu, który mógłby wystąpić np. za 50100200 lat my naszą działalnością powodujemy, że szybciej dochodzi do przekroczenia wytrzymałości skał moich następuje trzęsienie ziemi jak to wygląda z jak to działa z takiego fizycznego punktu widzenia to znaczy jakie siły się gromadzą, jaka siła się uwalnia w czasie tego trzęsienia co się dzieje z oczu ogólnie rzecz biorąc mamy skały są w stanie równowagi, jeżeli mamy jakieś pęknięcie w skałach no to one tarcze trzyma to, że to, że nie przesuwa albo się nie no, jakby sama Grawitacja PUK powoduje, że to raczej się nie otwieranie nie zamyka natomiast, jeżeli my dołożymy jakąś siłę związaną np. z wybraniem spod takiego pęknięcia z np. dużej komory w kopalni głębinowej albo cokolwiek w tym stylu to powodujemy, że ta szczelina albo, że chce zacząć otwierać albo zaczyna zmieniamy siły tarcia, która tam jest, bo jest np. więcej miejsca, żeby to wszystko się zdeformowaną no i wtedy, jeżeli tarcza nie jest w stanie przeciwdziałać temu naprężenie, które myśmy wytworzyli lub, który jest w ogóle wskazane to dochodzi do gwałtownego przesunięcia na duże pęknięcia ewentualnie samego otwarcia takiej szczeliny lub zawalenia się dużej dużej masy skalnej wełny to generuje przede wszystkim ciepło wbre w pozorom przyczyny tego cie to ciepło się bardzo szybko rozprasza w skałach zaledwie do 20 % to są drgania zyskał tylko to ciekawe maksymalnie do 20 Profumo, który się rozpruł rozprzestrzeniają wszystkie strony i dalej jesteśmy od miejsca, gdzie do tego doszło w tym te drgania są mniejsze natomiast to co my odczuwamy jako trzęsienie ziemi to jest właśnie głównie podleganie, czyli do odczucie kołysania się budynku w taki stukanie spod spodu to zależy jeszcze jak się daleko jest jak silny jest trzęsienie ziemi, czyli ludzka działalność się poza taką tak jak pan mówił, że mamy kopalnię głębinową po prostu wyciągamy jakiś kawał ziemi to naruszamy strukturę ewidentnie, ale i inne mogą być bardziej takie tam uwalniania tego co czekało na to, żeby to trzęsienie się pojawiły go za jakiś czas, tak więc przyspieszamy proces tak to możemy rozumieć tak tak przyspieszamy proces, który jest w pewien sposób naturalny to nazywamy w nauce sejsmologii mamy trzęsienia ziemi, które są antropogeniczne nazwami indukowane tymi, czyli te, które my wywołujemy jako ludzie stricte naruszając, czyli bez nas, by nie lada wyczyn trzęsienie nie było oraz wstrząsy wyzwalane, czyli takie którymi wyzwala my przez to, że tam już były jakieś struktury tektoniczne, które były aktywne w pewnym sensie to znaczy miały możliwość, by za jakiś czas wystąpienia zjawiska i Tosię zdarza naprawdę doprowadziliśmy jako ludzie do dużych trzęsień ziemi no zdarza się największe trzęsienie ziemi, które na pewno wyzwoliliśmy jako ludzkość to z Magnic Duda bodajże 7 w rejonie wydobycia gazu w w obecnym Uzbek i Uzbekistanie były też wstrząsy powyżej Manitou, gdyż 6 w rejonie napełnienia zbiornika w Indiach kolejna ważna to były lata sześćdziesiąte to prawda, ale wstrząsy były potężne Manitou da 7 w Haiti spowodowała, że w Haiti ciągle jest w zasadzie w klęsce żywiołowej natomiast zazwyczaj wywołujemy dużo mniejsze zjawisko to są ekstremalnie silne zjawiska zazwyczaj te zjawiska są albo w ogóle nieodczuwalne przez ludzi albo nieco odczuwalny albo powodują drobne szkody typu pękanie pękanie jakiś tynków i t d . w Polsce największe trzęsienie ziemi wywołane przez kopalnie miały Manitou de 43, czyli było znacznie mniejszy od tych największych, które tuż przed chwilą wymieniłem, a to w myśl jest dobry moment, żeby przy okazji wyjaśnić co nieco w jakimś ujęciu pan mówi Mancini cuda, a zwykle jednak do tej pory często w mediach pojawia się przy okazji trzęsienie ziemi tzw. skala Richtera to jak mamy w takim razie rozumieć jak i co to w zasadzie znaczy, że jakiś wstrząs było ładnie tu, gdzie 4 albo 7 to jest trochę trudna skala ogólnie rzecz biorąc, bo skala Manitou jest skalą logarytmiczną czyli, jeżeli mamy wstrząs o powiedzmy Manitou Jet 4 to wstrząs o magnitudzie 5 jest naprawdę 10 × silniejszy natomiast Energi uwalnia się 30 × więcej, więc jeżeli mamy Dyzia w 2 jednostki Manitou dróżnicy to mamy odpowiednio 100 × silniejszy wstrząs i prawie 900 × więcej energii uwolni natomiast sama skala ona ewoluowała od początku dwudziestego wieku czas histerią wymyślił na podstawie pomiarów wychylenia się sejsmograf wiek konkretnego typu w odległości odpowiedniej od epicentrum wstrząsu i następnie była tak, by było to skalowalny w zależności jak daleko jesteśmy od tej tego miejsca no to te wychylenia amplitudy maksymalne było to odpowiednio dopasowywać natomiast no ta skala miała pewien defekt, bo ona powyżej Manitou, gdy siedzi pół 7 nie była w stanie w ogóle już pracować w tym wszystkie wstrząsy powyżej Manitou, gdy siedzi pół były dokładnie takie same testy te ten most, ale tego nie przewidywał było wiele różnych sposobów na to, żeby to obejść ostatecznie w latach siedemdziesiątych w siedemdziesiątym siódmym roku połączoną skale Manitou wdową z tym jak duży jest przesunięcie skał na uskoku jak duża jest powierzchnia uskoku na jakie są własności samych skał dzięki czemu temu powstała pojęcie momentu sejsmicznego ci czegoś co jest ekwiwalentem momentu sił, czyli Newton razy metr jakaś siła przesunęła o jaki kawałek dany dany przedmiot podzieli teren bardziej konkretnie z taką jest czysto fizyczne, by to po spowodowało, że następnie połączono z Magnic do Unii była Mag nic do momentu sejsmicznego, ale to są bardzo zwykle trudne słowa i ludzie coraz lepiej pamiętają skalę Rich tera od tego, że małe Manitou te po prostu w tej chwili wszystkie agencje sejsmolodzy liczne na świecie mówiąc o wielkości wstrząs mówią o magnitudzie lub w domyśle mając namyśli magnitudo momentu sejsmicznego, czyli to jak duży kawałek uskoku został przesunięty o jak i o ile o największe trzęsienie ziemi mają rozmiary typu, a powierzchnia to jest długość około 1000 km zrzut to jest 3040 m wzrostu zaznaczyli ilość tej, jaka była droga przesunięcia, kiedy są potężne obszary, które zostały zaangażowane w ruch to tak było n p . w przypadku Japonii w 2011 roku, a nie więcej taki rozmiar, a skoro skala Magdy Dudy jest taka, że skoro trzęsienie o magnitudzie 5 jest jak pan 10 × większe od tej o skali 4 TK jest bazowa dana ta pierwsza najmniej cuda image Duda od dołu nie ma ograniczeń nie ma od góry nie ma ograniczeń cha to znaczy każdy drobne pęknięcie można by, gdyby się udało zmierzyć można byłoby zmierzyć oczywiście w pewnym momencie zaczyna nas ograniczać po prostu możliwość w ogóle mierzenia tego no bo wiadomo jest, że jeżeli pęka nam Daniels Paged i w w woreczku NATO nikt tego nie zmierzy, nawet jeżeli zostało na ziemi blisko były czujniki natomiast no od góry z BIK z fizycznego punktu widzenia jedynym ograniczeniem jest grubość skorupy ziemskiej i o obwód ziemi po wolelibyśmy takich treści nie rejestrować, bo też pewnym niespecjalnie udałoby się nam później o tym, rozmawiać literalnie zawiadomiono też indukowane czy antropogeniczne wstrząsu oczywiście są zazwyczaj sporo mniejszy i też w Polsce na szczęście nie musimy się zastanawiać nad tak silnymi trzęsieniami, ale to my opowiemy państwu za chwilę, bo jednak jest się nad czym zastanawiać chodzi o mnie wydobycie gazu łupkowego za chwilę pan dr Grzegorz Lizurek, który jest gościem Radia TOK FM opowie państwu więcej, a wracamy do radiowej Akademii nauk studia pan dr Grzegorz Lizurek z Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór jeszcze raz nie zagraża nowy seks z tą polską cieszy się u nas rejestruje jakieś większe trzęsienie ziemi znaczy w Polsce mamy całą sieć sejmowe tytułów, która jest do 2 celów 1 cel to zmierzenie całej aktywności w naturalny na całym świecie w sejmie w włączeni w międzynarodowej sieci pomiarowe i to działa bardzo automatycznie to znaczy część rzeczy robimy sami raczej rzeczy po prostu jest dane są przekazywane do wielkich centrów psychologicznej tam trwają one mniej lub bardziej zautomatyzowane procesy wyznaczania, gdzie wystąpiło trzęsienie ziemi jak duże było natomiast poza tym mierzymy również naszą lokalną aktywność sejsmiczną i ta może być też 2 rodzajów mogą być bardzo rzadko występujące wstrząsy naturalne, które głównie występują w pasie południowym w naszych górach, które ciągle się w piętrze mają, więc z tą aktywnością tektoniczne one są ciągle aktywne, a 2 no to są w większości przypadków, jeżeli mówimy o wstrząsach w Polsce to mówimy o wstrząsach, które wywołuje człowiek dla porównania wstrząsy naturalne tektoniczne to jest z rzędu kilku takich bardzo słabo albo w ogóle nie odczuwalnych wstrząsów na kilka lat odczuwalny 1 średnio na 10 lat podczas gdy na wstrząsy generowane przez człowieka to są wstrząsy odczuwalne to jest kilka miesięcznie ogółem jest to kilka tysięcy wstrząsów rocznie rejestrowanych natomiast warto tak mało wcale nie tak mało znaczy to całkiem sporo jest natomiast o to chodzi o to, że to są bardzo charakterystyczne miejsca, czyli Górnośląskie Zagłębie węglowe, gdzie mamy wydobycie podziemne węgla kamiennego na różnych głębokościach, ale chodzi tu do ponad kilometra oraz legnicką głogowskim okręgu miedziowym, gdzie mamy głębinowe wydobycie Rudy miedzi i srebra i złota i w tych miejscach mamy Manitou da takich zjawisk maksymalnie z około 4 do 4 pułk w historii, więc większość nie zarejestrowały jak być technologia też poszła do przodu, więc szansę na zwiększy na większe zjawiska jest coraz mniej jest mniejsza, bo albo po prostu, jakby przemysłowcy w po w porozumieniu z naukowcami troszkę rozsądnie personalnie tyle rosła nieco dopracowuje technologie wydobycia do tego co się może wydarzyć no i trzecie miejsce, gdzie występują wstrząsy takie typowo indukowane no to jest od wywoływanej przez człowieka wywoływane przez człowieka to jest kopalnia odkrywkowa w Bełchatowie, która bardzo rzadko daje taki efekt, ale raz na 50 lat pojawia się zjawisko, które może być odczuwalny ponadto mamy jeszcze tylko jedno miejsce które, gdzie mamy takie wyzwolone najprawdopodobniej wstrząsy w rejonie Pienińskiego pasa skokowego jest zbiornik w Nidzicy, a i tzw. jezioro wolsztyńskie w przełomie Dunajca i tam są bardzo słabe zjawiska, które my mierzymy natomiast ludzie ich w ogóle nie odczuwa to ja przypomnę, że mam inne mogą państwo znaleźć tekst dr Ali córka on na stronach nauka on-line Krupka PL i w magazynie Akademia to z magazynu Polskiej Akademii Nauk i pan tam dużo pisze o gazie łupkowym i tym, że jego wydobycie może także do takich wstrząsów doprowadzić jak to możliwe to tak jak z każdą działalnością człowieka, która ingeruje w skały tak jak wcześniej mówiliśmy człowiek mnie swoją działalnością jakoś przemysłową może spowodować zmiany w naturalnym stanie w skałach o szczelinowanie do hydrauliczne, które jest, jakby istotą całego sposobu wydobywania łupków, czyli cud się co to znaczy dziś robimy odwiert w normalnie jak się wydobywa gaz i ropy to robi się odwiert pionowy zazwyczaj w tym przypadku robi się odwiert poziomy, czyli najpier w jest pionowy, a potem rozkręca jest poziomem i następnie wtłaczana jest bardzo duża liczba ilości i pod dużym ciśnieniem wody z jakimi rozpuszczalnikiem chemicznym plus do tego wszystkiego jeszcze mamy takie kuleczki ceramiczne zazwyczaj, które mają powodować to wszystko ma spowodować, że naturalne szczeliny skał zostaną powiększone albo stworzą się nowe no i tak kuleczki nie pozwolą zamknąć się tym szczeliną dzięki czemu żłóbka będzie wypływał gaz podobne rzeczy robi się przy już takich standardowych polach naftowych gazowych, które mają już są w końcówce wydobycia, jeżeli chcemy jeszcze spróbować wyciągnąć więcej to też się generuje jeszcze robisz szczelinowanie, ale i, jakby sam proces szczelinowania to jest spowodowanie, że skała pęka, więc jak skała pęka no to daje to może powodować wstrząsy te wstrząsy, które są produkcyjne w w tych wszystkich działalności związanych ze szczelinowaniem one są bardzo mało to jest tzw. mikro sejsmiczne, czyli to jest sejsmiczne, w której nikt nigdy nie odczuje to ze swoją magię dług rzędu ujemnych jak już mówiłem nie ma dolnej granicy, więc może mieć ujemną Manitou de, ale są oczywiście mierzalne mierzalne mierzyć się z 2 powodów, żeby wiedzieć, jakie są możliwe pęknięcia oraz to, żeby sprawdzić moją monitorować w jaki sposób przebiega proces wydobywczy do rzeczy mogą być duże, bo to jest to pytanie natomiast w uszach naszych słuchaczy teraz natomiast duże w z powodu tego, że my tam jakby procedura jest taka, że dużo wody wpłacamy skałę zmieniamy trochę ciśnienie w całym otoczeniu tego wszystkiego no i teraz mamy złe scenariusze są takie pierwszy zły scenariusz jest taki, że mamy połączenie hydrauliczne z uskokiem, który jest niedaleko, który jest może jest aktywny może nie należeli woda dostaje się do takiego uskoku, a to woda ma to do siebie, że zbliża i zmniejsza tarcie, a ja mówię na początku uparcie trzyma to wszystko w ryzach, więc jeżeli zmniejszymy tarcze to może dojść do przesunięcia w takie wydarzenia się zdarzały to niemal nie ma co pisze czarować zryw zarówno w stanach jak w Kanadzie oraz w tylko w Europie tylko w wielkiej Brytanii występowały takie zjawiska, gdzie nieznany nam skok w Europie mówi słabiutki oto były praktycznie nieodczuwalne Manitou da rzędu 2 z hakiem bodajże 2 , 5 etatu w wydaje się, że w tekście jest dokładnie wszystko opisane natomiast w stanach to są już odczuwalne zjawiska w Kanadzie największy miał mogli czuć magii Dave około 4 ,5, czyli to już było takie dosyć nieprzyjemne natomiast jest ich dużo gorzej być dużo, bo w, jeżeli mamy dużo otworów to jest ich dużo w Polsce mamy w tej chwili 1 otwór, który jest w tej chwili testowany natomiast od całych, gdy to, jakbyś był co sejsmiczne jest tylko elementem pewnego ogólnego wpływu na środowisko, jaki może szczelinowanie wygenerować to to jest tam jest dziś jeszcze zagrożenie związane z zanieczyszczeniem wód powietrza oraz ogólnie jakością degradację krajobrazu w i w tym wszystkim po to, żeby się ustrzec przed niebezpieczeństwami są 2 projekty inne badania tej sprawy projekt unijny szyję i eposy ich w ciąży czy szyld to jest projekt typowo naukowy, który nic horyzont w programie horyzont 22020 został pomyślany w taki sposób nea, aby w z każdego możliwego punktu widzenia spojrzeć na problem jaki, jakie zagrożenia mogą być związane ze projekt z projektami związanymi ze szczelinowaniem i to niezależnie od tego czy to jest szczelinowanie zaułkami czy szczelinowanie w starych polach gazowych o niemal jak proces jest ten sam, więc nie ma sensu się tylko skupiać na 1 typie jest 3 Ścibior w tej chwili działa w taki sposób, że bas jako bazowe dane i trwa monitoring w rejonie w kasie na Kaszubach w Polsce, gdzie jest otwór, który jak się ma eksploatować PGNiG i w tej chwili są zbadane wszystkie bazowe tzw. jak to się mówi w nauce tło sejsmiczne tło, jaka jest jak jest jakość wody, jaka jest jakość powietrza oraz generalnie jakość życia i Ali krajobrazu następnie w porównaniu, zakładając oczywiście, że w wyniku eksploatacji w tamtym miejscu nic się nie wydarzy specjalnego na co oczywiście no to już jest po stronie operatora, ale operator też dokłada wszelkich starań, jeżeli nic się nie wydarzy to mamy takie tło natomiast w innych miejscach na świecie mamy dane, które nie są tłem, gdzie już coś wydarzyło np. wstrząsy ewentualnie zanieczyszczenie wody, więc na tej podstawie będzie można stworzyć taki zesta w dobrych praktyk do tego jak monitorować taką działalność oraz w jaki sposób oceniać ryzyko takiej działalności i krótko o programie epos o programy pozy w szerszym programem to jest program na jak rozwinięcie tez rupia klej do celi system, czyli od systemu obserwacji płyty tektonicznej Euroazjatyckiej i ten program skupia w sobie wszystkie możliwe sposoby mierzenia czegokolwiek co występuje naturalnie bądź sztucznie w skorupie ziemskiej w Europie, a my jesteśmy, o ile wsi liderem jest Włoch są Włosi z, a wraz z Neapolu to w eposie jest również Włosi są liderami z in z ujęć mówi natomiast Polska Instytut Geofizyki lideruje pakietowi czternastym związanymi właśnie z zagrożeniami antropogenicznych w dobrze słyszeć więcej od tych ziem zagrożenie antropogenicznych przeczytają państwo w tekście mojego dzisiejszego gościa na stronach nauka on-line krótko po wzburzenie skała, kto przegapił na początek rozmowy to za chwilę ona pojawi się w archiwum bardzo serdecznie panu dziękuję za rozmowę pan dr Grzegorz Lizurek z Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk dziękuję panie doktorze dziękuję za chwilę będą informacje po informacjach program jest sfera Radia TOK FM dwudzieste pierwsze 51 to jest radio TOK FM, a w międzyczasie zakończyła się pierwsza połowa meczu Polska Portugalia z wynikiem 11 w drugiej części nie pierwszej połowy zrobiło się jeszcze goręcej niż w pierwszej Portugalczycy się rozpędzili, ale Polacy mimo straconego gola w trzydziestej trzeciej minucie nie tracą rezonu i stwarzali sytuacje, a więcej o tym jak wyglądała ta pierwsza połowa w informacjach Radia TOK FM o godzinie dwudziestej drugiej, a po nich serdecznie państwa zaprasza na audycje biosfera dzisiejszym bohaterem będzie Huawei był Madeleine to algierski przywódca rządzącej krajem przez 13 lat nie był pierwszym przywódcą po odzyskaniu niepodległości, ale to jego uważa się za budowniczego tego kraju to będzie też opowieść o bardzo ciekawych i skomplikowanych relacjach francusko algierskich polecam Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA GŁOWACKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA