REKLAMA

Biosfera: Imre Nagy. Prof. Bogdan Góralczyk w rozmowie z Karoliną Głowacką

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2016-11-03 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
47:01 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Radia TOK FM Karolina Głowacka zaczynamy audycję biosfera w studiu pan prof. Bogdan Góralczyk dobry wieczór panie profesorze dobry wieczór pan profesor jest politologiem sinologia my dyrektorem centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego, a także znawcą Węgier i podkreślam to inny właśnie z tej przyczyny, że dzisiaj na Węgry są naszym programie się przeniesiemy porozmawiamy o postaci bardzo dla innych najnowszej historii węgierskiej symbolicznej premier Imre nosić, Rozwiń » dlaczego taki symboliczny nos symboliczne jest chyba nawet emisja naszej audycji, ponieważ w tym roku mija od 60 lat od rewolucji węgierskiej 1956 roku i dokładnie w tych godzinach, o których rozmawiamy, czyli z nocy z trzeciego na 4 listopada 1956 roku czołgi sowieckie po raz wtóry wkraczają do Budapesztu inni dokonują zmiany systemu czy też restauracji i systemu istniejącego poprzednio no i obalają właśnie renowacja i rozumiem, że w trakcie audycji do tego dojdziemy jak najbardziej postać symboliczna, ale też niełatwo prawda jeśli chodzi o jego graffiti nie jest także to krystaliczne człowiek poprowadził Węgrów zdrowo i krystaliczne dalszy nijak nie za bardzo mu natomiast rzeczywiście mamy do czynienia z przekonaniem Kohut komunistą, który wszystko na to wskazuje jako komunista odszedł z tego świata Imre Nagya urodził się w kołchozie warto jest taka miejscowość miasto niedaleko od Balatonu ów komika cieszą mogił w 1800 dziewięćdziesiątym szóstym roku w czerwcu w bardzo bardzo biednej powiedzielibyśmy biedoty chłopskiej rodzinie ojciec Stangret matka pomoc domowa z tym, że do tych rodziców zawsze odnosił się później przez całe życie z niezwykłą frekwencją i szacunkiem szczególnie do matki no i jako ten człowiek z takiego klasycznego Miejskiego proletariatu w 1914 roku, kiedy wybuchła wojna, więc miał 18 lat trafił do wojska czy z trafił na front najpier w w Galicji później był bardziej w głąb Rosji tam się dostał do niewoli był ranny wizję, kiedy był prawie 3 lata rosyjskiej niewoli przyszła rewolucja październikowa i ich mnożyć stał się komunistą już jako komunista do tego się tylko w ślad w 1921 roku powrócił i rozpoczął działalność już wtedy wywrotową antypaństwową komunistyczną jak ten młody człowiek, który wierzył w ideały i który wierzył w ideały na pewno, który uważał, że system jest niesprawiedliwe, że burżuazję trzeba gonić i pogonić, że system forty stosunki z gruntu przegniły ne z tym, że on od początku, kiedy wrócił na Węgry wykazał jeszcze 1 cechę trwałą oprócz tej, o których wspomniałem to znaczy nie wyjątkowego szacunku wręcz uwielbienia dla rodziców w podobny stosunek miał do rodzimej ziemi do tego stopnia, że w czasie pierwszej wojny światowej, gdy był ranny matka mów wręczyła gór woreczek ziemi stoi właśnie pól w Somoninie i jej ta ziemia pojawiła się w ostatnim jego akcje życia to znaczy, że miał ją nawet na szafocie co on będzie pokazany w filmie ma to miejsce róż, do którego też wrócę i teraz, kiedy jej prowadził tę działalność komunistyczną wywrotową w 1925 roku ożenił się z Kristiną ruch i diety w zasadzie niewiele możemy o nich powiedzieć poza tym, że małżeństwo było niezwykle udany trzeci, jakby punkt uznały przywiązanie do ziemi przywiązanie do rodziców przywiązanie do rodziny z tego małżeństwa 1927 roku urodziła się jedyna córka natomiast policja Hortus Tosca zaciśnie mała, jakby krąg wokół niego on kilkakrotnie uciekał do Wiednia w końcu 1930 roku przez Wiedeń musiał uciec do związku Radzieckiego ojczyzny proletariatu jak to się wtedy nazywało i w tym związku Radzieckim przesiedział 15 lat ICO robił w pracował w węgierskiej edycji jest sowieckiego Radia pracował w urzędzie statystycznym był takim z 1 strony urzędnikiem z drugiej strony tłumaczymy uznało oprócz oczywiście rosyjskiego i węgierskiego trochę francuski i sporo niemieckim obok term pierwsza wojna światowa się kłaniam natomiast z nich to są lata trzydzieste szczególnie, gdzie w tym również polską partię call, czyli komunistyczną partię Polski w tym jest w stałym czytelnikiem to jest wielka czystka nogi przeżył, a nie nie mamy do końca pewności, ale jest wiele poszlak, że musiał sporów współpracować z NKWD, chcąc przeżyć był tam wraz z żoną i córką Noli to jest okres taki ciemny i chociaż można powiedzieć, że w tej chwili już jest praktycznie wszystko zbadany jedyną taką jasnością i są te lata trzydzieste, gdzie już pewnie pozostanie niejasność to znaczy jeżeliby Sowieci jeszcze Rosjanie coś odkryli to może byśmy się czegoś dowiedzieli z archiwów węgierskich nie dowiemy się już więcej nic, ale nie wiemy, jaką cenę zapłacił za to, że przez zaprowadził taką cenę, że wygląda wszystko na to już się nie dojrzał politycznie dojrzał życiową i wiele rzeczy przemyślał efekt jest taki, że praktycznie rola polityczna i publiczna im Renovalia rozpoczyna się w 1944 roku w październiku, kiedy on jest wysłany przez Sowietów do miejscowości Solno k, żeby zakładać już i w ślad za idącą armią czerwoną komunistyczny rząd na Węgrzech wyjeżdża ich 3 za chwilę po miesiącu wraca do Moskwy i tam rodzimy węgiel i German to później bardzo ważna postać i panem ery i Walii, który był potem głównym geologiem systemu we 3 rozmawiają również z trójką na Kremlu Stalinem Mołotow GM i Georgi Dymitrow był szefem Kominternu ówczesnego, czyli z najwyższymi możliwymi kapłanami religii komunistycznej, na jaką taki z namaszczeniem odrębnie szykowaną dyktatora Węgier tych stalinowskich Mathias szerokość jego z nim prowadzono rozmowy odrębnie z tą trójką odrębnie i jedno z nich przyjeżdża w grudniu czterdziestego czwartego roku ponownie na Węgry już tam zostaje i obejmuje Netzel jest ciekawe jest na rok ne urząd jak on, ale i jak on sam nazywał zgryźliwie urząd ministra parcele racji, czyli rolnictwa, a więc dokonywał tych z reformy rolnej, bo na tym się znał tym się zajmował też w latach dwudziestych go pożar w natomiast w wewnętrzne rotacje w kierownictwie sprawiły, że pod koniec 1945 roku na chwilę strach stracił na stałe inny ministra spraw wewnętrznych to ciekawa to na wielu moich rynkową i wykrętów wykazał w się właśnie temu dojrzałością polityczną jej przenikliwością mianowicie zachorował jak to stwierdzono na przepuklinę i po 4 niespełna miesiąca zrezygnował z tego stanowiska na jego miejsce przed dniem Filas trojga jako szef ministerstwa bezpieczeństwa publicznego, który stał się ofiarą i symbolem RI z reżimu jakoś się z polskiego no, więc przez dwa-trzy lata prawie 3 lata jest szefem parlamentu Węgry się teraz już coraz bardziej komunizm ujął następuje podobny proces jak u nas odchodzenie od 2 LO partyjnej demokracji na rzecz dyktatury rak kosi Stocki czy czytaj stalinowskiej i w 1949 roku co przypłaca pierwszym atakiem serca jeszcze lekkim traci wszystkie stanowiska w sensie partyjnymi państwowym, ale nie znika zupełnie ze sceny politycznej mianowicie staje się głównym ekspertem w państwie i w systemie od spraw rolnictwa i Lili wykładano nadaje się mu poprzestał tytuł profesora nie miał profesora akademickiego, ale był profesorem wykładowcą na uczelni wyższej w Budapeszcie główny Akademii ekonomicznej jej cechy te najciemniejsze lata przeżywał, więc w takim lekkim otrzymujemy o wycofaniu, ale nie jest aresztowany nie jest ofiarą w tym czasie ofiarą jest natomiast w zastępującym jej jako trzeci z kolei lasu Rojka nasze na stanowisku szefa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych niejaki Janos Kadar, który nam wrócić w tej opowieści, ale i Kadar jako szef MSW miał 1 zasadę nie tykać tych, którzy po języku węgierskim do dziś nazywa się Moscovici, czyli ci z nadziei na nasze dania namaszczeni przez Moskwę jest w innych sytuacja zmienia się w losach Imre Nagya po 1 oczywistym wydarzeniu po tajnym referacie Nikity Chruszczowa na Gruzję z tym zjeździe KPZR w lutym 19500310 . przepraszam piątego roku wcześniej oczywiście jest śmierć Stalina, która inna analogia bezpośrednio nie wpłynęła 50 trzecim roku i ten tajny referat powoduje, że oczywiście pozycja dotychczasowego dyktatora Mark Jaś Lara kusi jego jest gruntownie podważona, że rozpoczyna się odwilż cytuję, cytując tytuł wtedy głośny i bardzo książki i -li RN Burgera i na fali tej odwilży w maju 195551003 . roku di Mare nogi wraca do stanowiska premiera i w lipcu 5 lat temu bardziej liberalną lub osoba, która z liberalizmu jest system i dał tego dowody jak ocenia Roland z tym uczestnictwem w tych najbardziej ościeżnica zbrodniach i najciemniejszych czasach dał tego dowody, że po prostu po pierwsze, zmienił zasady operowania rolnictwem co oczywiste to znaczy mniejsza mniejszy nacisk na dekomunizację tego rolnictwa dopuszczenie częściowo rynku spółdzielczość, ale też akty symboliczne jak chociażby spotkanie z episkopatem w, czyli również spotkanie z przedstawicielami opozycji i najważniejsze chyba wypuszczenie masowe wypuszczenie z więzień więźniów politycznych w tym Janosa Kadara, który też zdążył jako trzeci z kolei minister spraw wewnętrznych trafić do tego więzienia co nie zmieniło stosunków między nimi 2 jej to jest tzw . nowy kurs ogłoszony w exposé no jasne czy 4 lipca 1953 roku później rodzi jednak jest coraz bardziej powiedzielibyśmy dzisiaj i Solankowym językiem grillowany i przez władze w Moskwie i tym bardziej przez aparatczyków systemu, że jednak jest zbyt liberalny, że jednak idzie zbyt daleko, że to nie jest kurs właściwy i co więcej Moskwa w pewnym momencie mianowicie w początkach pięćdziesiątego piątego roku pozwala na powrót marki szara kusi go na stanowiska i poprzedniego dnia tego poprzedniego dyktatora na kontrolę jakości wracali w połowie kwietnia 1955 im Renault traci stanowisko premiera co opłaca mu drugim teraz już poważnym groźnym atakiem serca no i wycofuje się już całkowicie nową odosobnienie i inni w tym odosobnieniu zastają go wydarzenia rewolucji 1956 roku, która wprowadziła go na karty historii do panteonu węgierskiej historii testy słynne rewolucja, która miała naprawdę daleko idące postulaty przecież m. in. rezolucję nie miała Imre Nagy miał jelit to wszystko dojrzewało to zdarzyło się to tak, że niewątpliwie przyczyną powodem był straszliwy reżim nie mówię tu o ofiarach poprzednich nie nie wchodzimy w to, bo to jest jakby inny temat i nie w koniecznie wchodzący w biografii melodia natomiast ten system był tak okrutny było tak wielu aresztowanych tak wiele ofiar ziem społeczeństwo węgierskie potrzebowało Iskry tą Iskrą ukazały się najpier w wydarzenia w Poznaniu w czerwcu 1956 nasze pojazdy wydarzenia nasze polskie w Poznaniu, kiedy to robotnicy wystąpili i to z, używając środków przemocy przeciwko robotniczym z nazwy i państwu i Robotniczej z nazwy partii co ciekawe Węgrzy mogli się o tym, dowiedzieć ze środków masowego przekazu nawet jeśli się z tego co z własnych nie dowiedzieli co dowiedzieli się za niezwykle aktywnego wówczas Radia po węgiersku Wojsław Ameryka, czyli głos Ameryki, który wtedy widząc, że istnieje możliwość dokonania głębokiej korekty systemu, a może nawet jego zmiany i uaktywniło się je radiostacja Polska Jan Nowak-Jeziorański z tym, że u nas ta albo głos Ameryki opowiedział się za Gomułką, a na Węgrzech nie opowiedział się za Imre Nagya, dlaczego też dojdziemy i te wydarzenia pod poznańskie przygotowały grunt i w efekcie kiedyś 6 października 1956 roku w zasadzie wcześniej można jeszcze powiedzieć, że w czerwcu już było takie pierwsze wydarzenie, ale to jeszcze przed wydarzeniami poznańskimi, bo 7 czerwca o Imre Nagy obchodził sześćdziesiąte urodziny już wokół niego skupili się inteligencja opozycja nieformalna pokazując, że nie zgadzają się na to co się w kraju dzieje, ale tak naprawdę demonstracja przyszła 6 października 1956 roku, kiedy doszło do ponownego prawdziwego symbolicznego pochówku Laszlo Rojka tego, który zastąpił Imre Nagya na stołku ministra spraw wewnętrznych i zapłacił za to głową na nogi to była demonstracja polityczna im trenować z małżonką się na tym pojawił nie zabierał głosu był bierny w ogóle starał się, żeby nie było wrażenia, iż wokół niego skupia się opozycja rząd jest alternatywą, ale on sam w sobie był takim uosobieniem alternatywnego reżimu też komunistycznego, ale o bardziej powiedzielibyśmy socjaldemokratycznym wydźwięku ana pewno nie dyktatury komunistycznej no i te 2 wydarzenia Poznań i szósty i października przygotowały to co stało się 23 października, czyli wielką demonstrację studentów węgierskich na ulicach Budapesztu, którzy szli z hasłami zieleń oddzielała zieleń orszaku to mój teatr, czyli Polska pokazuje drogę idźmy polską drogą, czyli nawiązanie do tego co się działo u nas następuje zmiana na Władysława Gomułkę, a na Węgrzech też oczekiwano zmiany, ale czegoś konkretnego Jean Noel Bruno Conti rekiny żółwie czerwono pień z pierwotnie, żeby ustąpił w ówczesny szef partii jej inne legendy ten, o którym wspomniałem, że należał do tej trójki, która pod koniec drugiej wojny światowej rozmawia ze Stalinem złotowymi Dimitrow rem, czyli też ten MOS gov witała, że użyjemy tego już znanego nam terminu ne i odsunięcie od dyktatury, ale z równocześnie podobne postulaty sprawiedliwości społecznej jak był u nas w Poznaniu no to nie jest zmiana tej siły reżimu, bo w Polsce już Władysław Gomułka dochodził do władz i drenować w tym czasie był poza Budapesztem poza swoją willą na osi ulica budżetem, ale uznaje na jesieni na Węgrzech zawsze jest z LED, czyli Winobranie w inny rejon udał się nie na Winobranie na 3 dni i tam zastały go rewolucyjne wydarzenia to znaczy te ruchy i on po południu 2003. wrócił, a już wieczorem wydarzenia sprowadziły go na balkon parlamentu, gdzie ludzie żądali, żeby wystąpił on się do tego przygotował był bardzo skrupulatny ciągle w nim było sporo tego urzędnika nawet księgowego, którym był na początku swojej kariery i później na pewno w Moskwie w ciągu tych 15 lat 19301945 ciekawy obraz rewolucja i w tym jako ten księgowy rozpoczął swoje z ról w swoje wystąpienie z balkonu na bocznym skrzydle Pawlak gmachu parlamentu do zebranych tłumów mówiąc Stowarzyszenie na co tłum wrzasnął my nie jesteśmy żadnymi towarzyszami no i doszło do 3 Comarch Ania się w efekcie nogi zmienił swoje notatki, jakby dostosował się do nastroju panującego na placu nie było to do końca udane wystąpienie, ale było niejako konsekracja nowego przywódcy i teraz muszę dodać kilka rzeczy biograficznych mianowicie w ostatnich latach w ostatniej dekadzie na Węgrzech istniał taki Instytut w 1956 roku historyczny niestety po 2010 roku on już nie istnieje jego tak długo letni dyrektor Janusz Rainer Wendt opublikował książkę opublikowało dwu Gryf 2 tomy biografii bardzo szczegółowej i melodia opartej na teren, gdzie tylko i wyłącznie archiwaliów głównie oczywiście węgierską muzycznych plus rosyjskojęzycznych później Rainer zrobił z tego wyciąg z takich dla nowych szerokiego czytelnika i mam przed sobą wersję polską tej i tego wyciągu, która jest mi bliska, bo tłumaczyła moja małżonka, a jak to trojga do dawałem pewnych elementów takich doręczony z ich merytoryczną kim natomiast to nie wszystko później ten Instytut 1956 roku opublikował wszystkie możliwe dokumenty dotyczące zachowania się Imre Nagya podczas rewolucji w tym jego wszystkie zapiski, kiedy po rewolucji znalazł się w Rumunii na wygnaniu do czego dojdziemy, czyli praktycznie co do minuty w jej wiemy i co się stało, a co więcej w 2007 roku węgierskie archiwa wydały nagrania z przesłuchań procesu i melodia i ponieważ część z nich jest typu aktu oskarżenia mowa obrońcy jest z oświadczenia świadków i t d. jak też ogłoszenie wyroku i ostatnie słowo Imre Nagya 3 wszystko to jest inie tylko w nagraniu chronicznym, ponieważ czasami jest jej nie wszystko dobrze słyszalne są trzaski szumy to obok idziesz ścieżka, gdzie można sobie to odczytać i porównać wobec tego pokazuje mam to ze sobą wyjątkowo w studio, żeby pokazać, że my praktycznie o tym co teraz będę mówił wszystko wiemy w szczegółach, czyli żadna interpretacja jest do nocy z 2003 . na 24 października 1956 roku i rano jest po tym, nieudanym przy wystąpieniu do tłumu tłumy są rozpuszczane rozkołysane on wraca do swojego biura i co słyszy Geimer Gerry rozmawia z Rosjanami po rosyjsku i zapraszał wojska rosyjskie sowieckie do ataku na Rosjan węgierski Sandor węgierski dotychczasowy przywódca następnie w nocie otrzymuje niejako równolegle para mylnie informacje, że niedaleko od gmachu parlamentu przy gmachu węgierskiego Radia dochodzi do szturmu i zbrojnych starć zaczynają ginąć ludzie on w pierwszej chwili waha się przy jej nie pójść, ale doradcy mówią mu mniej dziś nigdzie w czasie rewolucji, która trwała od tej burzliwej nocy z 23 października do wkroczenia wojsk sowieckich, o czym powiedzieliśmy na wstępie czy o świcie 4 listopada i Merano i wraca do swojej willi tylko na 1 noc z 2009 . na 30 października przez cały pozostały czas spędza w gmachu parlamentu i 2004 . roku na rano wojska sowieckie wkraczają po raz pierwszy po raz pierwszy do Budapesztu dochodzi do walk ulicznych następuje posiedzenia Najwyższego kierownictwa i na tym najwyższym kierownictwie tuż przed obradami i Renault po raz pierwszy jest proszony, żeby podpisał 2 przygotowany mój podane na kartce wystąpienie, że to on wystąpił anty datowane w tym sensie jako premier o zaprosił wojska sowieckie do inwazji ktoś czegoś na wielu następnie doszło do posiedzenia biura politycznego ścisłego kierownictwa nastąpiła zmiana i -li der upadł ten, który poprzedniego wieczora zaprosił Rosjan natomiast oświadczenie podpisał poprzedni premier i Ondraszek kiedyś dopiero 28 października, czyli jeszcze bardziej anty datowane i tego dnia jego lider tego Andraż Darek dusza likiery wysyp wysłano do Moskwy, bo obawiano się, że nie przeżyją zimy nawet będąc w gmachu parlamentu, ale to jest bardzo ciekawe wejdę bonusu chciałbym sobie wyobrazić jak to wygląda w tym gmachu parlamentu jest iluś tam facetów, którzy za sobą dysku znajdują się najwyżej do komunistycznej broni tak po prostu siedzą w 1 pokoju nie są różne z biura jak to działa w Ełku no ja ten parlament wyjątkowo przez długie lata dyplomacji wyjątkowo dobrze znam od wewnątrz również jest tam są długie korytarze i wiele biur wielu się tych aparatczyków mogły zmieścić jedni drugich nie musieli koniecznie wiedzieć to można było robić knuć spiski na wiele sposobów natomiast doszło do tego posiedzenia biura politycznego Imre Nagya zostaje premierem natomiast sekretarzem generalnym partii to jeszcze się wtedy nazywała węgierska partia pracujących zostaje, jakby nie było ofiar systemu Rakoczego Janos Kadar i tak naprawdę Kadar odpowiada za partię, a im Renault odpowiada za państwo i o to chodziło i teraz im renomę i obserwując co się dzieje zaczyna powoli dostosowywać się do nastrojów ulicy i żądań tego co słyszy, że związek coraz bardziej nie sprzeciwia się kadrowicz i partii, a coraz bliżej podchodzi do żądań demonstrantów po pierwsze, że trzeba zrobić system wielopartyjny ani jednopartyjny po drugie, że to powinny być wybory, żeby do tego można było dojść po trzecie, że trzeba wypuścić uwięzionych przedstawicieli jest Episkopatu z głową kościoła katolickiego kardynał reminiscencji co stanie się faktem, a po 29 października i kluczowe są tutaj w dni 33331 października i 1 listopada Imre Nagya decyduje się na rzeczy bezprecedensową w systemie komunistycznym ogłaszam, że jest nie tyle suwerenność są niezaangażowani Węgier na wzór sąsiedniej Austrii, która otrzymała ten status dopiero w 1955 roku k i w ślad za tym decyduje się na jeszcze 1 niezmiernie istotną decyzję wypowiedzenie układu Warszawskiego baru z dość wcześnie negocjuje z Rosjanami, żeby oni opuścili a, ale z ambasadorem sowieckim w tym czasie w Budapeszcie jest nie kto inny tylko sam Jurij Andropow późniejszy szef KGB w 2 przez wiele wiele lat, a i pod koniec przed Gorbaczowem nawet przywódca ZSRR, czego im Reno czemu się spodziewać się, ogłaszając tak mocne hasła przecież, a co się stało też z tymi czołgami, które wjechały do Budapesztu zdążyły wyjechać nie jest były walki uliczne Imre Nagya nie chciał zaakceptować długie były negocjacje na ten temat, żeby powołać specjalną milicję robotniczą, do której do, czego pan Parka dar nie chciał do tego do tego dopuścić, żeby były walki to znaczy robił wszystko, żeby było jak najmniej przelewu krwi niestety na te wydarzenia z brudnego kluczowe 31 października 1 listopada nałożyła się jeszcze bardzo nieszczęsna sytuacja, że 30 października w siedzibie partii komunistycznej dokonano linczu na Yme MSZ z kolei, iż sekretarzu partii w Budapeszcie co oczywiście propaganda komunistyczna wykorzystała teraz lub inna analogia wpływały elementy wewnętrznym, czyli nastroje ulicy i żądaniami, którą słyszał o nich wiedział przekonania i przemyślenia, które znał on, który miał z poprzednich dekad i sytuacja zewnętrzna kluczowa, że w podobnym stanie wrzenia była wówczas Polska i Władysław Gomułka udało mu się bez rozlewu krwi dokonać istotnych korekt korekty w systemie, a wojska sowieckie jednak nie wkroczyły nie może Chruszczow przyleciał tutaj w Belwederze rozmawiał i re dotychczas sól te 2 państwa wspierały władze chińskie, chcąc ugrać swoje cele przeciwstawić Chruszczowa owi te czynniki przestały działać z chwilą, kiedy nosi on głosił suwerenność i wyjście z układu Warszawskiego jeśli muszę przyznać, że w tym momencie w zasadzie stracił już władz nie jestem w stanie tego pojąć na co on liczył przecież wypowiedzenie wyjście z układu Warszawskiego jednostronny w tamtym okresie to przecież jak policzek dla Moskwy, czego się spodziewać jej ja myślę, że wierzył po pierwsze w swój program, który później przedstawił jak był już na wygnaniu po drugie, liczył, że jeżeli dano po 10 latach po drugiej wojnie światowej status takiego państwa nie zaangażowanego w Austrii to dlaczego nie Węgier nie Węgrom, czyli ten przykład austriacki był bardzo bliski po trzecie zawsze był przekonany i używał bardzo opóźni mocnego słownictwa, że poprzedni reżim to była klika banda inni to duży reżim przestępczy te czynniki sprawiły, że zdecydował się na coś, czego komunistyczny przywódca nigdzie indziej się nam coś podobnego nie zdecydował w efekcie Rosjanie najpierw przekonali jeszcze Josefa Broz Tito Jugosławia na wyspie w rejonie doszło do rozmów Chruszczow Tito no i kiedy już do głosowania mieli Rosjanie po swojej drogi w stronie to oni podjęli decyzję wiemy dokładnie z końca października na 1 listopada Rosjanie podejmują decyzje o drugiej inwazji TENIS w nocy z 0304. listopada no i ona już jest ostateczna doprowadzą brutalnie do brutalnego obozu oraz robienia rewolucji no i uwięzienia Imre Nagya i znowu nie chce mówić o rewolucji skupiamy się na Imre Nagya, bo bodaj najciekawszy okres przed nami w sensie ludzkim, a mianowicie najbliżsi współpracownicy Imre Nagya skłaniają go, żeby w chwili, kiedy wojska sowieckie już idą do Budapesztu ogłosił takiego oto mogło oświadczenie przez węgierskie radio o piątej 20 nad ranem tu cytuję tu mówi Imre nogi Prezes Rady Ministrów węgierskiej Republiki ludowej dzisiaj o świcie radzieckie wojska rozpoczęły atak na naszą stolicę z oczywistym zamiarem obalenia legalnego demokratycznego rządu węgierskiego nasze oddziały podjęły walkę rząd pozostanie na swoim stanowisku zawiadamiamy o tym, naród naszego kraju, a także światową opinię publiczną koniec cytatu i koniec jego wystąpienia to na później do ósmej rano tylko przez 3 godziny węgierski radiostacja nadawała w języku węgierskim podawano jeszcze w języku angielskim innych obcych językach i oczywiście z chwilą, kiedy Rosjanie całkowicie już Sowieci weszli przez radio stacja przestała nadawać wciąż liczy na pomoc kogoś zewnętrznych kraju w takim razie Taize nogi liczył przede wszystkim na to, że Rosjanie się nie zdecydują, że nie będzie inwazji podobnie jak w Polsce, że pomogą mu Jugosłowianie, że pomogą Chińczycy, że jest ferment i odwilży w ruchu komunistycznym, że czasy dyktatury takie jak Stalina czy jakość jego minęły przeliczył się w efekcie, kiedy już było wiadomo, że sytuacja jest nieodwracalna dał się namówić najbliższym, a w tym zięciowi, by czwartego do listopada rano udać się do ambasady jugosłowiańskiej, która zaproponowała im azyl polityczny i tam trafili łącznie 40 osób 27 dorosłych trzynaścioro dzieci w tym żona córka zięć i dwoje wnuczków Imre Nagya i oni przebywali tam do 22 listopada i ponownie przedkładam panu Imre Nagya owi teraz już inny list nie o zgodę na podpisanie zgody np. wejście wojsk sowieckich tylko na rezygnacji ze stanowiska ustąpienie ani nawet mu proponowano, że będzie w nowym rządzie w nowych władzach nawet może wicepremier a kto mu to proponował ci twardogłowi już założyła się nowa partia, ponieważ 1 listopada z Najwyższego kierownictwa w doskonale znanych historykom okolicznościach Janos Kadar ucieka i pojawia się na 1 dzień w Moskwie i potem z Rusi zakarpackiej wraca 7 listopada na radzieckich czołgach Noli panuje do 1989 roku natomiast Imre Nagy jest w tej nowej Unii jugosłowiańskiej ambasadzie i dopiero po wynegocjowaniu pisemnej zgody Kadara, że nic im się nie stanie oni wychodzą i zostają natychmiast aresztowani i wysłani zesłani do miejscowości znaków takiej wypoczynkowej miejscowości 40 km od Bukaresztu i tutaj mamy przez ten Instytut 1956 roku wydany wszystkie jego notatki zapisy nawet pisał swoją biografię był tam do kwietnia 1957 roku pisał listy m. in. 2 do Władysława Gomułki wszystkie, o ile wiemy nie trafiły do adresatów na to, chyba że przez służby specjalne, bo wszystko było filmowane co jest świetnie pokazany w BOŚ z kolei w filmie Marty miejsca ruszyć z Janem Nowickim w roli im re no ja o tematach tlen Whole lot, czyli nie pochowany jest filmem który, jakby jest symbolem współpracy polsko węgierskiej, bo reżyserka Węgierka 2 główne role in Renoira i też prokuratora go przesłuchującego aktorzy polscy muzyka Zygmunta koniecznego ten filmy niesłusznie zapomniany, bo też jest oparty był to jest jakby w wypełnieniu z kolei woli córki i jedynej Imre Nagya, żeby taki film powstał i to jest o latach wygnania z wagonów i później więzieniu wstrząsający poruszający pokazujący człowieka, a nie komunistę w i co jest w tych w tych notatkach z nagą codziennie z rolnej żni w w tym niema się już wie, że nie, ale jego los praktycznie chyba jest przesądzony i wtedy w tych w tej sytuacji powiada, że tutaj mamy dokumenty w języku węgierskim mówi wprost, że trzeba po pierwsze nie było żadnej grupy Imre Nagya nie było spisku nie było zdradzieckie grupy jak zaczęło, bo jest zaczął mnie goniła gardzi takimi epitetami oskarżeniami nowy reżim, że nie była to kontrrewolucja tylko wg jego zapisków Narodowy ruch demokratyczny narodowa demokratyczna rewolucja, a więc zupełnie inny język mu pisze jak nie komunista, mimo że ze Kozłów ideologii marksistowsko-leninowskiej nigdy się nie wyzwolił wysłannicy do niego jadą przede wszystkim członek biura politycznego oka kalorii, ale nogi wszystko odrzuca w efekcie tam w tym z nagłą i jest aresztowany i w gronie najbliższych przywieziony do więzienia w Budapeszcie w tych w kwietniu 1957 roku i dosyć szybką i władze przygotowały akt oskarżenia, że on dokonał rewolucji przeciwko chciał obalić za pomocą spiskuje swojej grupy zorganizowanej przestępczej wciąż obalić system, a tym razem linię Adler, żeby księża to nie zgodził nigdy nie przyjął tych argumentów moni w efekcie już w 1957 roku władze nowego reżimu i Janosa Kadara były przekonane, że im re no i jak trzeba zgładzić pozbyć się kontrpropozycji kontrkandydata, żeby nie było się do kogo odwołać do słabnie rząd musi zniknąć hale mamy też innym masę dokumentów na ten temat niestety nie w języku polskim, że doszło do niebywałych rozmów między kandaharem na rok z Sowietami Chruszczow w tym czasie próbował odwilży z Zachodem w tym z Amerykanami zgładzenie czy usunięcie Imre Nagya byłoby przeciwskuteczne w efekcie dopiero w lutym 1958 roku powraca się do przesłuchań natomiast sam proces odbywa się przesłuchania odbywają się w kwietniu 58 i proces odbywa się w dniach od dziewiątego do 15 czerwca 1958 roku i ten proces jak mówię jest zdigitalizowanych dostępny na CD można jak większość zdecydowaną większość wysłuchać włącznie ze słowami Imre Nagya jeszcze 1 cytat, jeżeli jeszcze się zmieść z prośbą o naszym czasem, bo chciałbym zacytować ostatnie słowa Imre Nagya, kiedy wydany jest już na niego wyrok śmierci wypowiada on wybieram z nieco tylko w dłuższej wypowiedzi wyrok śmierci uważam za nim sprawiedliwi, a jego uzasadnienie za bezpodstawne uznać tego wyroku nie mogę w tej sytuacji jedyną pociechą jest dla mnie przekonanie, że prędzej czy później węgierski naród uwolni i międzynarodowa klasa robotnicza uwolniony nie od tych ciężkich oskarżeń, których ciężar dzisiaj samo musi udźwignąć i w konsekwencji poświęcić życie sądzę to ostatniego słowa, że jestem ofiarą poważnej pomyłki pomyłki sądowej nie proszę o ułaskawienie i jeszcze co wiemy to było jego ostatnie słowo, bo było pytanie sędziego Trybunału zresztą klasycznego Savona roli przyp Pisz sędziego widok, że czy prosił o ułaskawienie oto odpowiedź natomiast kiedy już to wygłosił swoim współ pracownicą, z którymi był sądzony powiedział najtragiczniejsze jest to, że ci, którzy będą mnie teraz wskazywali oni gnali na śmierć przyjdzie im później mnie rehabilitować miał rację i drenować zginął na szafocie to jest bardzo wstrząsająca scena w tym filmie Marty miejsca Rosz prosimy naszych słuchaczy obejrzeniem filmu jest dostępny z dniem mecz został pochowany jako bezimienny na dziedzińcu więzienia tego, gdzie go zgładzono na ulicy Kosma w 1961 roku przewieziono jego ciało innych pod mur cmentarza komunalnego i Rafako 40 i na tym cmentarzu przeleżał do od tych mniej bezimiennie w krzakach do 1989 roku stąd tytuł tego filmu nie pochowany w taki jej opozycja węgierska śledziła jego ślady jako bohatera rewolucji jako tego, który się nie ugiął ugiął w obronie pryncypiów i stanął w obronie narodu ani partii komunistycznej i w efekcie dokładnie zlokalizowała tę mogiłę, która dzisiaj nazywa się w Barcelonie 301 i dokładnie pamiętam, że 1 z bohaterów tej opozycji węgierskiej mój wielki przyjaciel w nim nie mylić dziś bardzo ważna postać, której się ślad po pięćdziesiątym szóstym przesiedział w więzieniu do amnestii w sześćdziesiątym trzecim, a 1,5 roku w celi śmierci pokazał mi jeszcze te krzaki jeszcze kiedy ta parcela była nieuporządkowana dopiero wiosną 1989 roku Imre Nagya ekshumowano i 16 czerwca dokładnie w rocznicę jego stracenia 1989 roku na placu bohaterów w Budapeszcie pochowano go ponownie psy ras z tymi, którzy zostali celne 2 razem z nim innych skazano na śmierci stracono tego samego dnia od piątej nad ranem były miałoby ogromne tłumy wtedy w czerwcu 89 to było katharsis wtedy wypłynął na scenę wielką węgierską niejaki Wiktor Orban, ale też jest inna opowieść i pewnie dopiero za dekady w naszym cyklu, bo to za wcześnie natomiast akt był iście Szekspirowski taki, że dosłownie kilkanaście dni później, bo 9 lipca tegoż 1989 roku umiera Janos Kadar, o którym wiemy, że to on ani Rosjanie doprowadził do śmierci i melodia, bo nie chciał mieć rywala bał się go co udowodnił w swoim niesamowitym zupełnie też iście szekspirowskim wystąpieniu 12 kwietnia 1989 roku, kiedy już cierpiąc na chorobę Alzheimera wymóg plótł przed członkami najwyższych władz państwa o tym, że on chciał dobrze, a jej i aż wyszło tak jak wyszło widać było, że poszedł do grobu i zmarł 9 lipca 1989 roku rano, a po południu Sąd Najwyższy już demokratycznych Węgier uniewinnił ich zrehabilitował Imre Nagya tylko jedno pytanie na koniec z tych notatek, bo to jest niezwykłe to notatki już się w czasie internowania, kiedy on wie, że rewolucja się nie udała, kiedy wie najpewniej, że z życiem nie ujdzie Cionek koszt tego żałował żałował, że poszedł za daleko bardzo cierpiał w ciągu tych niespełna 2 lat w odosobnieniu, a później więzieniu stracił ponad 15 kg mamy dowody, że wielokrotnie płakał, że wielokrotnie się wahał, ale ostatecznie wygrał sam sobą stał twardo przy na stanowisku, że to on miał rację, że on stał z ludem rząd stał z narodem, że historia jest po jego stronie i że musi za to zapłacić najwyższą cenę w takich okolicznościach, czyli dał dowód niesamowitego męstwa i twardości charakteru co film Marty miejsca rośnie wyjątkowo plastycznie pokazuje o Imre Nagya opowiadał prof. Bogdan Góralczyk politolog sinolog znawca Węgier dyrektor centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego dziękuję bardzo panie profesorze dziękuję to byłaby sfera za chwilę informacje po informacjach klasyki dla grzeszników zapraszamy Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA GŁOWACKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu w jesiennej promocji. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA