REKLAMA

49 lat temu "Dziady" w reżyserii Dejmka zdjęto z afisza

Historie Polski
Data emisji:
2017-01-15 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
43:30 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki dzień dobry zapraszam na historie Polski w Rajczy znowu odwołujemy się do pewnego wydarzenia, które miało akurat dokładnie miejsce 16 stycznia 1968 roku, a więc 49 lat temu, kiedy władze państwowe, czyli władze wczesnego PRL -u podjęły decyzję o zawieszeniu przedstawienie Dziadów Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka no i ta decyzja była początkiem tak sądzę, ale zaraz zapyta eksperta tego tzw. wydarzeń marcowych w Polsce, a w studiu prof. Rozwiń » Jerzy Eisler dyrektor oddziału Warszawskiego Instytutu Pamięci Narodowej autor książki znakomitego marcu 68 Vita dzień dobry witam serdecznie dość dobrze powiedziałam historycznego punktu widzenia, że to był ten punkt początkowy można tak można tak myśli, dlaczego Dziady Adama Mickiewicza, które o ironio miały uświetnić obchody 50 rocznicy rewolucji październikowej wystawiany w teatrze Narodowym od 25 listopada 81007 . roku stały się niepoprawne to miasto bardzo taka zagmatwana historia, bo wydaje się, że tutejsza niektórzy twierdzą mieliśmy do czynienia z prowokacją, ale co trzeba by od razu wyjaśnić słowo prowokacja ma 2 znaczenia jedno 100 i w jakim środowisku, jakiej grupie ludzi umieszczamy swojego agenta, który mówi nam co kto powiedział co kto zrobi mało tego radykalizuje te grupy w kierunku przez nas przewidywalnym, a z drugiej strony prowokacja oznacza ciąg działań, które mają doprowadzić do przewidywanego przez nas przewidywany przez nas reakcji z drugiej strony wg legendy kogoś obrażał szarpał wyzywał to prędzej czy później mogą dostać w twarz jest to bardzo prawdopodobne uczennica specjalnych studiów psychologicznych i kiedy na pięćdziesięciolecie rewolucji październikowej Kazimierz Dejmek wystawił Dziady Adama Mickiewicza w teatrze Narodowym to oczywiście to jest potężny utwór jak wiadomo dokonał pewnych szkół kupiło dokonał selekcji nie było pełny integralny przedstawienie to musiało trwać jak twierdzą specjaliści dobrze ponad 6 godzin i teraz trzeba dużo złej woli, żeby w ogóle Dziady odbierać w kategoriach antyrosyjskich, a już wkraczamy na pole kompletnej aberracji, żeby dzieło Mickiewicza uznawać za anty radzieckie skoro powstało 80 lat wcześniej ich 90, zanim powstał związek radziecki no to już jest zupełny obłęd to już nawet nie jest śmieszna to już wkracza na pole jakiegoś konkretnego surrealizmu i rzeczywiście torze, ale skanów intensywniej, gdy ze sceny padało to słowa łajdak, na których przez cały wiek z Rosji nadsyłają do Polski, że to wywoływało Przyjdź na Przedmieściu 1007. aż się tego ósmego roku o akcji w teatrze Narodowym trudno się dziwić było odbierane jako aluzja do czasów współczesnych w dygnitarze ach, carskich dramatu Mickiewicza widziano funkcjonariuszy radzieckiej ambasady albo życzliwych przyjaciół obserwatorów doradców, w jakich nazwiemy radzieckich, którzy tutaj w Polsce się znajdowali i Anna kolejnych spektaklach i w sumie było 10 o tym, że były tylko zamknięte pokazy przychodzili różni dygnitarze partyjni państwowi generalnie można powiedzieć, że przede wszystkim ci, którzy mówiąc językiem partyjnej nowomowy pracowali na odcinku kultury i propagandy uważali, że oni muszą zobaczyć oni muszą może nie tyle skontrolować, ale być na bieżąco, o czym się mówi co wywołuje w jakiej reakcji tutaj mamy opinię u mnie o różnych ludzi, którzy widzieli Dziady właśnie z szeroko rozumianego establishmentu komunistycznego i często także to byli raczej na ogół ci bardziej wykształceni lepiej wykształceni ci ci mądrzejsi, dlaczego co tu dużo mówić, którzy wiedzieli, kto to jest Adam Mickiewicz co to jest romantyzm, jaka jest wymowa tego utworu to np. Mieczysław Rakowski opisuje, że jak się wymaga jeszcze rola takiej, jaka jest historia relacji polsko-rosyjskich o tym, polsko radzieckich jeśli decydujemy się wystawiać Dziady i słusznie to musimy liczyć się z określonymi konsekwencjami należą obejrzał jeszcze mogę wejść słowo jak rozumiem Wincenty Kraśko kierownik wydziału kultury i dwudziestego pierwsza grudnia 60 trojga siódmego roku wezwał reżysera Kazimierza Dejmka do KC jak to się mówiła ona na dywanik naj powiedział może jego zdaniem inscenizacja Dziadów jest antyrosyjska anty radziecka i religiami ludzka cokolwiek cokolwiek z Miechowa z planu takie słowo religia w słowo wytrych były w tym elemencie związane z wiarą religią transcendencję i tutaj rzeczywiście my do końca nie wiemy, kto był inspiratorem dość długo już wtedy pojawiła się plotka, która żyła dość długo, że inspiracja wyszła ze strony Radzieckiego ambasadora dzisiaj wiemy, że to jest nieprawda, że to było rozpuszczony być może świadomie celowo po to, by upokorzyć Polaków, by wzbudzić dopiero w tym momencie ostre nastroje antyradzieckie nowo skoro mówi się, że Narodowy dział dramat zostaje zdjęty z teatru Narodowego na polecenia Radzieckiego ambasadora to jest to jednak bardzo bolesny dla polskiej dumy narodowej no i dla poczucia naszego masz jakiś tam choćby mocno ułomny, ale suwerenności to jest po prostu coś kompletnie niewyobrażalnego może też warto powiedzieć, że nowo tak jak pan powiedział już dzisiaj wiemy, że nie tylko ten ambasador radziecki, a wielki, a listów, które wtedy był w Polsce wcale nie miał takich jakich oczekiwań czy żądanie, by zdejmować ten spektakl to podobno zastanawiano się czy sztuka nie jest na tyle dobra, żeby wystawiać się w Moskwie, a oczywiście jak ja ja tylko tu odwołuję się do opracowań na łamach prawdy ukazała się pozytywna recenzja to wszystko prawda zgadza się, ponieważ w Polsce była wówczas grupa delegacja pisarzy radzieckich ich zabrano na tyle spektakli oni byli jak najlepszego zdania o o inscenizacji Dejmka potem w rozmowach z polskimi towarzyszami wyrażali się w samych superlatywach i co więcej to od nich wyszła sugestia, że być może warto byłoby Dziady pokazać w Moskwie na festiwalu teatrów teatralnym, że byłoby to zapewne to ważne wydarzenie nie tylko artystyczną, ale także odzież należy politycznym Ziobro Polacy przywożą do Moskwy spektakl, który tutaj niektórzy nazywają antyrosyjskim antyradzieckich mąż stało się zupełnie inaczej w swoją drogą to to można, by powiedzieć, że wtedy to był taki dobry pomysł na reklamę dla spektaklu nowo, jeżeli się pojawiały plotki czy pogłoski, że władza jest niechętna boi się nie podoba albo, że niewykluczone, że będą chcieli właśnie zawiesić zdjąć NATO siłą rzeczy wszyscy chcieli pójść zobaczyć na bardzo się władzy nie podoba to zły zobaczyć koniecznie trzeba na dodatek tam 2 spektakle były odwołane okazało się potem, że po prostu chodziło o choroby Gustawa Holoubka, który grał główną rolę, ale ulice już mówiła, że to pewnie właśnie są pierwsze takie szykany wobec tego spektaklu, więc działania najpier w niewinne władzy raczej tylko nakręcał zainteresowanie tą sztuką jak rozumiem jeszcze bardziej wzmożone reakcji publiczności taki to musimy wprowadzić głównego bohatera, czyli Władysława Gomułkę, ponieważ w Polsce w latach sześćdziesiątych nic istotnego nie mogło się dokonać bez jego przyzwolenie na bis jego polecenia bez jego udział w punkcie człowiekiem, który zrelacjonował mu głowę anty radziecki spektakl antyradzieckie przedstawienie był Zenon Kliszko w odróżnieniu od Gomułki, który był w Pekinie wykształcony był samoukiem Kliszko był wykształcony przyciągało go pierwszym sekretarzem, a zjawisko było jego prawą ręką osobą nr 2 w kierownictwie Arki i tłukli szkło przekonał swojego przyjaciela i zarazem szefa, że są to właśnie oklaski anty radzieckie i temu trzeba się przyjrzeć trzeba zadziałać zareagować, bo radzieccy przyjaciele będą czuli się dotknięci wobec braku reakcji i tutaj została uruchomiona można powiedzieć cała lawina nagłaśniane co ta lawina wywołała to już powiemy po informacjach Maciej Zakrocki witam ponownie zaprasza na drugą część historii polskich prof. Jerzy Eisler w studiu rozmawiamy o wydarzeniach ze stycznia aż 1008 . roku, kiedy to władze podjęły decyzję o zawieszeniu przedstawień Dziadów Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka w naszą opowieść zakończyliśmy na w momencie, kiedy to prawa ręka Władysława Gomułki Zenon Kliszko zasugerował mu, że jednak reakcji publiczności na aspektach są wyraźnie antyradzieckiej jemu może się to nie spodobać towarzyszą w Moskwie no właśnie i co co na to Gomułka, bo woda opadła wkrótce decyzja o tym, że spektakle będą przerywane nie będzie więcej Dziady nie będą dłużej prezentowane odbędą się 2 ostatnie przedstawienia szesnastego 30 stycznia 1968 roku po co stanowiło Novum i co właściwie trudno wytłumaczyć to fakt, że może nie podano tego w postaci radiowego czy telewizyjnego komunikatu, ale w zasadzie każdy w Warszawie, kto chciał wiedzieć, że zdobędą 2 ostatnie spektakle mógł to wielki cenzura jeśli ingerowała w singlu starała się robić to maksymalnie dyskretny sposób niewidoczny nigdy nie ogłaszała, że to będzie ostatni koncert ostatni występ ostatni spektakl no bo jak pan mówił przyciągało byto jeszcze większą grupę ludzi wzbudzało jeszcze większe zainteresowanie my tutaj można powiedzieć, że poszedł w ten sposób zrealizował już, że to była taka, spełniając samospełniająca się przepowiednia co on okrzyki antyradzieckie są nastroje antyradzieckie spektakle i w zasadzie nie było, ale na ostatnim spektaklu 30 stycznia owacja trwała 30 minut 10 × szła kurtyna w górę już w czasie spektaklu i wznoszono okrzyki pytanie co to znaczy niestosownych zachowań do lata w warunkach teatru no cóż zapytajmy, gdzie podejrzewam, że są kraje, gdzie zachowanie tam starczy dla nas byłoby w ogóle nie akceptowalnej takie, gdzie z kolei reakcje publiczności byłyby dla nas szokujące swoim spokojem powściągliwością nie są niezwykłymi racja reakcjami warunkach polskich oklaski, ale już krzyki skandowania haseł na spektaklach teatralnych, a raczej się w Polsce nie zdarzają to nie jest typowy zachowanie tymczasem na ostatnim spektaklu pojawiła się duża grupa młodzieży czy raczej 2 współpracujące ze sobą grupy młodzieży 1 to było to środowisko oś wokół skupione wokół Jacka Kuronia Karola Modzelewskiego przezywany komandosami grupa tych młodych ludzi z uniwersytetu Warszawskiego druga związana z nimi towarzysko współpracująca grupa studentów Państwowej wyższej szkoły teatralnej i oni też przyszli na spektakl było zresztą jak się szacuje kilkadziesiąt 506070 osób więcej niż niż było biletów niż sala była w stanie pomieścić no i faktycznie na tym ostatnim spektaklu mamy rozliczne mnie relacje atmosfera była już taka mówiąc kolokwialnie mocno podkręcona wydaje się, że ją jeszcze dodatkowo radykalizm wali aktorzy, którzy grali koncertowo wręcz wiedzieli, że to jest ostatni raz, więc już mogli sobie pozwolić na wszystko nawet na szarżował ani to oczywiście rozgrzewały publiczność, która wcześniej nagradzała oklaskami charakterystyczne momenty natomiast na ostatnim spektaklu to właściwie można powiedzieć, że oklaski wielokrotnie w przerywały trudno było nawet aktorom mówić, bo tam nie było słychać po spektaklu wznoszono też hasło, które wymyślił Karol Modzelewski, który ma taki podwójny sens niepodległość bez cenzury co zaznaczył zarówno niepodległość, która będzie nią ocenzurowana, jaki niepodległość bez instytucji cenzury, a prawdziwa niepodległość to samo dotyczyło hasła Mickiewicz bez cenzury, że po prostu mu dziewiętnastowiecznego romantycznego wieszcza po prostu nie wypchana cenzurować tutaj rządzący PRL, bo muszę powiedzieć, że w nie wykazali się przenikliwością komuniści zawsze lubi nawiązywać do różnych wielkich Polaków oczywiście, wybierając ich wg tylko im zrozumiałego klucza jedni byli dobrzy drudzy nie byli, ale wiedzieli przy, których można, by się sfotografować, gdyby wtedy były ADO aparaty fotograficzne małych Tadeusz Kościuszko Adam Mickiewicz to na pewno były te to Fryderyk Chopin te postacie ze starszych Mikołaj Kopernik ci wszyscy wymienieni przeze mnie wielcy Polacy mają swoje ulice i słusznie pomniki szkoły obiekty w różnych miastach Polski zawsze byli w PRL i pokazywani jako ci dobrzy Polacy przy czym to jest zabawne, bo w innym, gdzie już takiego myślenia nie ma, ale wtedy było bardzo silne takie myślenie całkowity nie wystarczyło, że ktoś tak jak Mickiewicz był wielkim poetą musiał być wzorowym mężem on do celów oraz trochę słaby przykład w górach jedno dlatego mówię FF wzorowym mężem ojcem Super patriotom lub wszystkim przecież na te pomniki wystarczą, by jego talent literacki z nawiązką to, że był genialnym poetą tak samo wszyscy pozostali to, że Chopin był wielkim kompozytorem i dobrze, ale muszą być też patriotom ruch i dalej kolejno mogę wymieniać dzisiaj nikt tak sprawić prawie nikt nie stawia oceniamy ludzi mówimy o wymiarze publicznym x jest porządnym człowiekiem nie wchodzimy w to czy nadużywała alkoholu czy ma jakieś inne słabości kocha uważa samemu z jakichś powodów do KO no tak oczywiście natomiast tam to zawłaszczanie wielkich postaci historycznych takich właśnie śmieszny sposób naiwnej idealizacji jutro mistrz Adam taka wspaniała postać, ale okazuje się taka nie do końca wspaniała, ale Gomułka był czujny czule od razu dopowiem powiedział, że Adam Mickiewicz nigdy nie będzie sztandarem reakcji w notach młodzież, której pan wspomniał, która była na spektaklu już zalegalizowane już rzucająca pasły hasła rusza pod pomnik właśnie Adama Mickiewicza na krakowskim Przedmieściu na jej również nie tylko domaga się jak rozumiem po tym co mówił Karol Modzelewski, żeby nie było cenzury ale, żeby też przywrócić spektakl moich napisano petycję do Sejmu w tej sprawie, a władza na to bym przede wszystkim po tej manifestacji, która była o godzinie jedenastej w nocy różne są szacunki, ale między 200300 osób ci nie jakaś gigantyczna wielotysięczna, która mogła się skończyć spokojnym rozejście się spod pomnika wieszcza po złożeniu kwiatów zamiast tego nagle ni stąd Żołądź zebraną tę grupkę młodych ludzi zaatakowała milicja zaczęto wyłapywać poszczególne osoby sporą grupę zatrzymano pobito pałkami no i reakcja zupełnie do właścicieli się uroczystość skończyła, kiedy Towarzystwo zaczynało się rozchodzić w i znów można powiedzieć, że to wszelkie znaki wskazują na prowokację no bo jeżeli się bije takich młodych ludzi nie trzeba być specjalnie mądrym przenikliwym, by domyśleć, że ich koleżanki koledzy będą próbowali jakoś zareagować meczu rzeczywiście jest właśnie geneza tego listu do Sejmu, który był masowo podpisywany w Warszawie, ale także w kilku innych miastach Wrocławiu Gliwicach rzeczywiście to się rozkręciło, ale dodajmy też, że MO mógł stał taki strażak, który miał wąż, z którego leciała benzyna ani woda i tu, gdzie była tu ognisko zaczynało się palić drze w lub robić gorąco to ten strażak dolewał tej benzyny do ognia, kto to był ten straszny mamy do końca nie wiemy w takim rozumieniu 100 % pewności, ale wszystko na to wskazuje właśnie wszyscy zajmują się tym uważają tak, żeby jeździć to w funkcjonariuszy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych gdzieś tam powiązani z jego szefem ministrem Mieczysław Moczar pojawił się nagle na Uniwersytecie w początku lutego antysemickie ulotki pojawiły się w takiej tonacji studenci nie dajcie się oszukać omamić zobaczcie, kto wam tutaj podpowiada niepolskie to interesy niepolskie ręce i t d . i t d. tak jak i kojarzoną z logo to część osób, które nie zna tamtego czasu dzisiaj słucha naszej audycji może być trochę zaskoczona Konrad w momencie, kiedy był problem Dziadów i antyradzieckich akcentów i protesty młodzieży związane z zawieszeniem zdjęciem z afisza tego spektaklu raptem w stosie wplątuje wątek antysemicki montuje się w trudny tak też wątek antysemicki, ale wszystkim wplątuje się oczyści niejawnie mówię tutaj nie możemy tego opisać dają się w naukowych książkach przepisy na takie czy inne dokumenty, bo jeśli spisku nie było na to nie ma żadnych dokumentów, ale jeśli jakieś spiski były to tym bardziej tych dokumentów nie ma i to tej rzeczywiście ten obok równolegle obok tego wątku kontestacji młodzieżowej inteligenckiej przeciwko zdejmowaniu ze sceny Dziadów przy skręcaniu cenzuralnych śrubę mówiąc kolokwialnie obok czego pojawia się drugi wątek walki oczywiście niejawnej niewidocznej podskórnej w kierownictwie polskiej zjednoczonej partii Robotniczej Władysław Gomułka był właściwie zawsze ja to często podkreślam, że poszedłem do szkoły podstawowej Władysław Gomułka był pierwszym sekretarzem KC PZPR poszedłem do liceum był pierwszym sekretarzem KC PZPR, gdybym poszedł do szkoły rok wcześniej to jeszcze za Gomułki zrobiłby maturę w to jest dla młodego człowieka cały jego życie i tonie chodzi o moje nastolatka postrzeganie Władysława Gomułki, ale towarzyszy z kierownictwa towarzyszy średniego szczebla, którzy od 10 od 68 lat nie awansowali modyfikacja układu personalnego stałość tego układu to 1 z tych wszelkich reżimów dyktatorskich w tym także w PRL nie była inna w państwie demokratycznym co kilka lat wybory przed sąd swoją scenę polityczną pojawiają się nowi niektórzy odchodzą inni zostają jest to rotacja jest ten ruch kadrowy jest zrozumiałe jest, że ci ich stosunkowo młodzi chętnie wcieli się pozbyć tych staruszków na czele z Gomułką przy czym pamiętajmy, że w marcu 60 tego ósmego roku ten ten Staruch był młodszy niż ja w tej chwili miał wtedy lat 63 i fakt, że wyglądał na 163, a nasz poważny wygląd i że i, że był dla tych młodych ludzi naprawdę młodych, bo wiesz, gdzie towarzysze chcieli coś poruszać coś pozmieniać po przesuwać te klocki i niezależnie od tego właśnie nurt inteligenckiego studenckiego pojawia się ten niewidoczny nurt walki politycznej w kierownictwie partii i w tym nurcie sięgnięto po antysemityzm ksenofobię po hasła mnie szowinistyczne no po tego typu repertuar środków oddziaływania, a nawet kiedyś napisałem, że to oczywiście z punktu widzenia logicznego niemożliwe, ale powinno się mówić o marce ach, 68 ani o marcu 68 Banaś tam było kilka zupełnie różnych nurtów, które w zasadzie łączyły 2 elementy czas miejsce wiosną A61008 . roku Polska, a tak pokazać coś wspólnego w wolnościowym ruchu młodych ludzi studentów i np. tej antysemickiej niejawnej ich pół tajnej działalności funkcjonariuszy MSW niepodobna nie można dotąd tylko czas miejsce łączy to w po, choć z drugiej strony może na koniec tej części jeszcze powiem, że kiedy torowych w idąc do do przodu, ale oczywiście środowego momentów w sensie analogi wrócimy Kazimierz Dejmek został usunięty z z PZPR i nie wnosi się nie miało nie miał pracy i to burza po zdjęciu Dziadów postanowił ze swoją żoną Danutą Wiśniewską spędzić w Zakopanem na jej jest taka relacja pani Marzena Wołos kuzynki Kazimierza Dejmka, którą tutaj teraz lepszy przywołam ona wspomnień wspomina atak na fali nastrojów antysemickich przedstawiciele władz zaczęli mówić, że ta rozróba to sprawa czeskich Żydów Dejmka i chorób oka każdy nas odwiedzał powtarzał, że jest nagonka na nich obu lub przypomnę to właśnie ten aktor, który grał główną rolę w oczach moja mama wyciągnęła wtedy świadectwo chrztu jego dziadka w Czechach i powiedziała weź i przedstaw się tym, a lekarzu odpowiedział nie potrzebuje się tłumaczyć zresztą nawet gdyby był Żydem to to nie jest hańba, bo to też pokazuje trochę chyba może nie tyle właśnie w łącznik tak, bo pan właśnie, mówi że go w zasadzie nie ma, ale że może rzeczywiście jakąś taką obsesję, która się wtedy pojawiła, że jeżeli nowy ta propaganda, która się pojawia i cały nastrój dziś jednak zmierza w stronę na rozkręcanie wyrastały nastrojów antysemickich NATO rzeczywiście ktoś musi oszukiwać, że może w tym ja, a w awanturze z dziadami to tak naprawdę chodzi o czeskich Żydów w MON dodajmy jeszcze, że to wszystko rozgrywa się w Polsce 25 lat po Holokauście, który niemieccy naziści realizowali to na ziemiach polskich to było w tym wszystkim też przerażającej takie obrzydliwe, a jak przerażające jak obrzydliwa jednocześnie jak jeszcze toczyły dalej wydarzenia tuż po informacji Maciej Zakrocki zaproszą na trzecią część winy tą samą historię Polski rozmawiamy dzisiaj o wydarzeniach z początku sześćdziesiątego ósmego roku, których punktem zapalnym było zdjęcie 16 stycznia czy decyzja podjęta 16 stycznia na zdjęciu spektaklu Dziadów Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka my powiedzieliśmy właśnie na tym, że gdzieś w tej całej historii w tle jest walka o władzę w Polsce i że jak rozumiem z tego co pan powiedział też rozkręcone nastroje młodzieży po ostatnim spektaklu, który miał miejsce 30 stycznia 0908 . roku po tej demonstracji pod pomnikiem Mickiewicza po napisaniu petycji do Sejmu w sprawie przywrócenia spektaklu jak rozumiem ktoś chciał się podłączyć do tego protestu i do tego zamieszania, aby wykorzystać jakąś destabilizację, bo tak można było to przedstawiać właśnie do tej walki o władzę, a tak, ale oczywiście trzeba bardzo wyraźnie podkreślić, że 2 nurty on jednak są rozbieżne nazajutrz po ostatnim przedstawieniu Dziadów 2 przedstawicieli członków tej grupy nieformalnej młodzież uniwersyteckiej Adam Michnik Henryk Szlachta spotkali się z korespondentem remont Warszawy i opowiedzieli mu jak ten aspekt tak wygląda jak i hasła były o tej manifestacji pod pomnikiem Adama Mickiewicza od ataku wieczorny późno wieczornymi milicji aresztowaniach zatrzymaniach oczyszczą to przekazał na zachód to wróciło za sprawą Radia wolna Europa i obaj już skrócimy to zostali z naruszeniem ówczesnych przepisów dyscyplinarnych usunięci z uniwersytetu Warszawskiego, a my wracamy jeszcze las do kwestii prowokacji, że dziś jakiś grób jakiegoś środowiska wyciąga się z liczącego kilkadziesiąt osób kilkanaście wąskim rozumieniu kilkadziesiąt szarż wyciąga się 2 osoby i okaże się on publicznie oficjalnie wyrzuceniem z uczelni mundurów i nie trzeba być jakimś geniuszem psychologii, by dojść do wniosku, że ci młodzi ludzie staną w obronie swoich delegowanych kolei co zrobią to dokładnie nie wiadomo, ale coś najpewniej za euro no i postanowili zwołać wiec na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego 8 marca w południe, gdzie i zarazem potępiali zdjęć Dziadów ze sceny teatru Narodowego udzielali poparcia rezolucji przyjętej 29 lutego na nadzwyczajnym zebraniu oddziału Warszawskiego związku literatów polskich zebranie trwało no dobrych kilka godzin skończyło się późno w nocy po północy już z przyjęciem rezolucji potępiającej decyzję o zdjęciu Dziadów w pisarze literaci tak na dobrą sprawę nie mogę czegoś takiego przemilczeć tak kiedyś ładnie ujął Adam Michnik, że stanęli w obronie starszego kolegi, że ci pisarze swojego starszego kolegi Adama Mickiewicza no tak no bo rozwali Solidarność od dawna jest żyjącym wieszczem najeść można coś takiego niewyobrażalnego zrobić to wszystko można na polu kulturalnym zrobić moje trzecie to była to był protest przeciwko delegowaniu Michnika Kuronia z uniwersytetu Warszawskiego Wrony historia na ogół jest zmiana myślę, że to co jest najważniejsze to niewspółmierna do tego wiecu, który zaczynał się od kilkuset osób reakcja władz przysłanie oddziałów milicji w hełmach w bojowym rynsztunku przesłanie tego co wówczas media nazywały aktywem robotniczym, a z byłą cywilnymi bojówkami wyposażonymi w pałki wylicza także robotnicy pracownicy fizyczni albo liczą także przebrani po cywilnemu oficerowie Ludowego wojska polskiego pracownicy różnych Zjednoczeni centralnych urzędów w Warszawie, czyli mułów pracownicy umysłowi jak to wówczas mawiano przebrani po cywilnemu też pałkami, którzy bili tych młodych ludzi i rozpędzenie tego wiecu publicznie wielu ludzi na krakowskim Przedmieściu było niewspółmierne do charakteru tej sumie dość spokojnej manifestacji tam nikt nie wybił szyby nikt nikomu nie zrobił krzywdy do momentu, do którego nie wkroczyły też tzw. siły porządkowe tak naprawdę to siły nie porządkowy siły nieporządku i ta reakcja spowodowała eskalację konfliktu następnego dnia doszło do strajku na Politechnice warszawskiej i dużych starć ulicznych w centrum Warszawy, a w niedzielę 10 marca w poniedziałek jedenastego zaczęło się to on już pływać po Polsce jeśli chodzi o zasięg protestów nie mówi o skalę charakter, bo to jest nieporównywalne, ale zasięg to co się wydarzyło w marcu 60 tego ósmego roku jest porównywalny tylko z wprowadzaniem stanu wojennego wiadomo, że czerwiec 56100 Poznań grudzień 70 Gdańsk Gdynia Szczecin Elbląg i tak można, by rok siedemdziesiąty szósty Radom Ursus Płock zawsze jest to kilka ośrodków Otóż przez dziesiątym ósmy roku mamy uliczne demonstracje marsze i starcia z milicją w Warszawie w Krakowie w Poznaniu Wrocławiu Gdańsku Lublinie i filmów z Łodzi nie wiem czy pominął w koszmarze już widzimy Tesco mapa polskich, gdy do tego dodamy strajki wpływ na uczelniach to mamy właściwie wszystkie cywilne szkoły wyższy niż w Polsce, że ten ruch obejmuje dziś w demonstracjach wzięło udział w sumie dziesiątki tysięcy młodych ludzi nie tylko studentów to jest jednak z legend, że to były tylko ruch studencki i jeśli studentów zatrzymano ponad 3 około 600 równocześnie zatrzymano ponad 900 młodych robotników, którzy mieli poniżej 30 lat, czego dochodzi młodzież szkół ponadpodstawowych to był bunt młodzieży to był błąd pierwszego pokolenia Polski ludowej mrożonego i wychowanego już po drugiej wojnie światowej dla tych ludzi młodych ludzi punktem odniesienia nie mógł ma być Polska przedwojenna obok niej nie pamiętali ich rodzice i dziadkowi naturalnie, ale on winien dla nich punktem odniesienia była zachodnia muzyka za pośrednictwem Radia Maksim bank było była moda długie włosy chłopaków krótkie sukienki dziewczyny przejęta z Zachodu były te wszystkie ciała ta rewolucja, która oczywiście, by wyglądała inaczej niż w stanach Zjednoczonych czy zachodniej Europie, ale to poczucie, że tak jesteśmy inni my chcemy być silną sami decydować o sobie też bardzo typowe dla młodych ludzi to był rzeczywiście generacyjna bunt młodego pokolenia my dzisiaj często mówimy w kręgu w tłum specjalistów tej problematyki, że wtedy były właściwie 2 bunkry 1 tych umownie nazwijmy ich dwudziestolatków do tych, o których mówiłem, ale drugi równolegle w czasie bunt Czterdziestolatku tych w partii tych działaczy tych aktywistów, którzy chcieliby do góry szybciej awansować ktoś, by chciał do komitetu centralnego ktoś jakimś tam zostać sekretarzem komitetu powiatowego jakiś awans różne na niskim średnim szczeblu mojej rozpętanie tego ruchu kadrowego rozkręcenie tej karuzeli zmian było no chyba celem tych, którzy do tych zmian dużej myślę, że głównie jednak mimo wszystko grupuje Mieczysława Moczara, a doznał już musimy tutaj wyjaśnić, tym bardziej żeby dla naszych słuchaczy zrozumiałe był nowy w pancerz finał tego zdarzenia, bo jeżeli, jeżeli to jest właśnie elementem rozgrywki wewnątrz, której pan mówi pojawia się nazwisko Mieczysława Moczara no rozumiem, że on chciał wyrzucić wsiadła Władysława Władysława Gomułkę Janinę przełom nie chciał tego co jest marzeniem wszystkich polityków, a w trzeciej Rzeczpospolitej kilka razy udało się zrealizować prowadzi klasę nazwami kierować samochodem z tylnego fotela i jest to marzenie władza bez odpowiedzialności niech sobie Starzec Gomułka starszy od niego kilka lat temu Starzec dalej nawet będzie pierwszym sekretarzem będzie tam przemawiał wstęgi przecinał, ale prawdziwa władza będzie w jego rękach my nie wiemy czy on chciał być pierwszym sekretarzem czy nie ja przypomnę ówczesny dowcip polityczny moim zdaniem może nie śmieszna, ale bardzo dobrze oddają istoty żartowano sobie w sześćdziesiątym ósmym roku w Polsce, że Moczara mówi do przejęcia władzy zabrakło tylko 1 głosu poparcia głosu Leonida Breżniewa sekretarza generalnego komunistycznej partii związku Radzieckiego rzeczywiście Sowieci patrzyli na ring Moczara z dystansem jest gotowych tłumaczeń sześćdziesiąty ósmy rok to jest moment, kiedy czy nawet wcześniej przesiąki w 0708 . rozpoczyna się nacjonalistyczne eksperyment Nicolae Ceausescu Rumuni oni już takiego 1 Ceausescu umieli mówić oni że, gdy widzi Moskwy taki drugi Ceausescu poza Bukaresztem w Warszawie byłbym naprawdę do niczego nie pomógł potrzebny i to zresztą też odegrało ogromną rolę 1,5 roku później w grudniu 70 tego roku, kiedy Moczar ponownie chciał wejść w Bush drogo rynki chciał zająć jego miejsce, a przyjaciele na Kremlu powiedzieli nie nie ma być Edward Gierek, a myśmy tu jeszcze Ogier ku nie mówi Wiktor Pysz jest 1 z tych potencjalnie chętnych do zmian tych czy zmiany wywołano, posługując się kartom antysemityzm przy czym jak pytanie brzmiało nie chodziło o to czy ktoś macie ktoś nie ma pochodzenia żydowskiego pochodziło to jak trzeci wreszcie ktoś jest Żydem oceniał Himmler czy Hitler, a oni przecież na co ja jakiś ustawowy wymóg ustawy norymberskie tutaj to o tym kto jest Żydem decydują decydenci dysponenci władzy i nagle można może być zaatakowanych z racji swojego żydowskiego pochodzenia ktoś chciał był kompletnie zasymilowanych spolonizowanej czuł się Polakiem nie mówił mówi dzisiaj po hebrajsku nawet mógł być ochrzczony i być katolikiem to wszystko nie przeszkadzało, że nagle gdzieś wyciągano mógł tzw. grzechem w przyszłości na takim przykładem jest Paweł Jasienica na książkach, którego wychowało się pary po kolejnych książkach historycznych parę pokoleń Polaków, któremu nagle wyciągniętą w ciąży Ciech byłby bohaterem żołnierzem wyklętym, że był w bandzie Łupaszki w oddziale partyzanckim, ale tak to wtedy ujmowano zmuszono pisarza historyka do wytłumaczenia sile na dokładkę w atmosferze takiej, kiedy zagrożone też było fizyczne bezpieczeństwo o tym, też trzeba powiedzieć, że w tej atmosferze tego i duszności w ciągu kilku lat z Polski wyjechało wyemigrowało ponad 15  000 ludzi, a nikt nie wie ile, ale myślę, że było to kilkanaście może kilkadziesiąt osób popełniło samobójstwo oczywiście w wypadku samobójstwami nigdy nie wiemy, dlaczego ktoś, kto zrobił na ogół nie jest to jedno 1 przyczyna tylko jest to jakiś zbiór Devils u różnych nieprzyjemnych złych i dokonań doświadczeń rzeczy, które kogoś spotkały, ale tutaj też jest ten problem jest czasem też wręcz w listach zawarty wytłumaczenie, że nie mogę żyć nie mogą znieść tej atmosfery antysemickich ksenofobicznych także to jest bardzo taki z 1 strony piękny okres, bo ten bunt młodzieży nagle rozstanie się z jakimiś złudzeniami, że socjalizm jest niereformowalny nie socjalizm jest zły oczywiście socjalizm biurowców wyszło, bo to, by w komunizm, by jest zły, bo biją pałkami tych studentów, a z drugiej strony, że prawda jest 1 z najwyższych wartości w życiu człowieka stąd jedno z popularnych haseł prasa kłamie i być może to jest z tym dziedzictwem tom tym testamentem sześćdziesiątego ósmego roku w Polsce wreszcie powiedzmy dla porządku, bo powiedziałem, że Kazimierz Dejmek po tym, jak został wyrzucony z partyjnej nie mógł realizować swojego spektaklu czy innych projektów w Polsce w ogóle kilka lat spędził za granicą ta mapa jego podróży jest dość ciekawa Oslo Wiedeń Essen Belgrad Mediolan nowy sad Berlin Zurych Hamburg w każdym razie wróćmy do Polski dopiero 702 roku reżyserował w teatrze wielkim w Łodzi teatrze dramatycznym w Warszawie w także inne inny bohater tego spektaklu Gustaw Holoubek, który wspomniałem no przez lata potem cieszył się swoją wielkością ma nawet w pojęciu został politykiem kiedy, kiedy doszło do przemian osiemdziesiątego dziewiątego roku bardzo dziękuję za tę rozmowę prof. Jerzy Eisler dyrektor oddziału Warszawskiego Instytutu pamięci narodowych proszę dziękuję bardzo, a za chwilę informacje to Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Dostęp Premium z 30% zniżką od serca. Pokochaj pakiet "Aplikacja i WWW". Słuchaj gdzie chcesz i jak chcesz.

KUP TERAZ 30% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!