REKLAMA

Dystopie i polityka. O popularności Orwella w czasach Trumpa

Weekendowy Poranek Radia TOK FM
Data emisji:
2017-01-29 08:40
Prowadzący:
Czas trwania:
16:28 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
weekendowy poranny w radiu TOK FM słuchamy Radia TOK FM dziś w niedzielę 29 stycznia łączymy się teraz z poznańskim studiem Radia TOK FM, w którym jest po prostu Przemysław Czapliński z uniwersytetu Adama Mickiewicza dzień dobry w Chinach w ostatni raz, kiedy rozmawialiśmy panie profesorze w ubiegłym tygodniu o pana książce poruszona mapa rozmawialiśmy o różnych narracji w oświacie, ale dziś chciałbym, żeby pomógł nam trochę pan profesor z pewnym problemem Otóż Rozwiń » patrzeć raz na informację wyda amerykańskiego wydawnictwa zajmującego się klasyką nie emerytom najdalej, która informuje, że sprzedaż książki Georga Orwella 1984 stała się i to czytam zdumiewająco wysoka jak na książkę uznawano za lekturę szkolną jeszcze firma pisze, że takie powieści jak rok 1984 Orwella przemawiają do lęków i niepokojów Czytelników i pewnie to jest tajemnica popularności tej książki ja chcę z kolei zapytać o rzeczy następująco jak to jest możliwe, że książka opisująca totalitarny ustrój staje się tak popularnej rozchwytywana użyczają dodrukować w kraju, który jest dalej demokracją liberalną roboty takie kraje są stany Zjednoczone i ściągać żony brudne odpowiedziałbym na to pytanie w 2 częściach, ale pierwsza część tej odpowiedzi na nie powinna wskazywać na zawartość samej książki samej powieści to jest wspaniała wspaniałe dzieło, które doskonale trafiło w swój czas działa, który jest pewnego rodzaju instrukcją obsługi tworzenia ma totalitaryzmu oczywiście ma wcielonego w postaci rozpisanego na wątki fabułę my, ale my zarazem jest to chyba najgłębiej poprowadzona w myśl dotycząca właśnie tego pytanie jak to właściwie zrobić jak tak jak jak tego dokonać Otóż ma myliłby się ten kto by sądził, że najprostsza odpowiedź jest tutaj ma właściwa mianowicie trzeba mieć po prostu dużo wojska policji my chwycić ma wszystko mocno wszystkich mocno za gardło po wtrącać do więzień tak, by tak, ale nie tędy droga przez karuzela pokazuje, że państwo totalitarne powstaje oczywiście w wyniku in na wyniku terroru i zaszczepienia nieufności to jest niesłychanie istotne nieważne ilu jest tajnych policjantów ważne, aby jak najwięcej obywateli sądziła, że drugi obywatel jest trudna członkiem tajnej policji donosicielem jak można, by powiedzieć na podstawie książki Russella, jeżeli pamiętamy ten ustawiczny lęk odczuwany przez trudne minister nas misa on nie wie czy człowiek, którego mija, a w łeb na korytarzu w pracy jest donosicielem czy nie, jeżeli tak to moglibyśmy na podstawie powieści Orwella opisać Vignale państwo totalitarne jako odwrócone doświadczenie Emaus jak pamiętamy w Emaus niech Chrystus powiedział Małysz swoim uczniom a gdzie 2 wraz z i nie mają się spotka tam ja będę zwami do odwróconej doświadczenie Emaus Sydney zastosowanej wcielone w życie przez państwo totalitarne wyglądałaby mniej więcej tak, gdzie 2 wasze spotka tam przynajmniej 1 z was będzie donosicielem oczywiście to wpływa na k im komunikację międzyludzką to my paraliżuje właściwie włożyli, ponieważ wymaga ogromnej odwagi przy okazji najprostszych zupełnie rozmów najprostszych Magdę kwestii podnoszonych we w codziennym dialogu nie mówiąc już o tym jak ogromnej odwagi wymaga nawiązania głębszego kontaktu zaufanie zawierzenie drugiemu człowiekowi, a zatem po pierwsze, zaszczepić nieufność, a po drugie, o zapanować nad przyszłością NATO wydaje się, jakby niemożliwe ludzie mają na swoją własną pamięć ma istnieje pamięć grupowa istnieje pamięć klasowa rodzinna i t d. regionalnej tak dalej tak dalej, a mimo to można doprowadzić społeczeństwo do takiego stanu, w którym będzie ono w tak dalece nieufne w stosunku do swojej własnej pamięci do pamięci drugiego człowieka do pamięci spoczywającej Pharmena w naszym umyśle do tego co pamiętają członkowie naszej rodziny tak dalej tak dalej aż nic nie będzie już pewne w związku, z czym wiadomości podawane przez mera oficjalną propagandę będącą na usługach rządu będą po prostu przyjmowane jako rzeczywistość, jeżeli czytamy na czytamy w powieści Orwella o tym wie jak to na przemian a wrogiem wrogiem Eurazji jest dumny Oceania, a my chwilę później jest pełno jest ona przyjacielem NATO to właśnie mamy do czynienia z taką, że zawsze była nowym przyjacielem tutaj mamy do czynienia z taką trwałą, ale trwało manipulacja pamięcią społeczną w wyniku czego rano obywatele takiego państwa i wstając na z łóżek będą pytali środki masowego przekazu oto co kiedyś istniało w związku z tym, że dzisiaj zostanie ogłoszony jako to co jest act czyli jakby następuje eksterminacja ma pamięć nie ufamy sobie nie ufamy temu co małe co gnieździ się w naszej pamięci o tym, wzroście no tak, ale tak pasażer tylko czy to co opisywane przez Georga Orwella, a opisywane było przypomnę w świecie dwubiegunowym 1, gdzie z 1 strony totalitaryzm nazistowski z drugiej komunistyczny totalitaryzm tworzyły takie naoczny przykłady tego jak działają media czy to da się zastosować do początku 2001 . wieku, kiedy mamy bardzo zdemoralizowane media no może i może i ale jak pan widzi przy tym przy tych spra w realizowanych w mediach mamy skłonność do tego, żeby jednak żyć w tzw. informacyjnych bombach prawda jest tych informacyjnych bom blach ma to być widoczne jest tyle badań socjologicznych na ten temat, że właściwie ma można chyba jednak uznać, iż są to wnioski wysoce wiarygodne w tych bombach ludzie nie chcą przyjmować nie tylko do wiadomości, ale inni tego co mówi strona przeciwna UE, a więc nie wchodzimy na portale, o których wiemy, że na nie należą do obozu przeciwnego nie oglądamy Dziennika telewizyjnego społeczny zbiorowy protest przypominający właściwie reakcję społeczeństwa po wprowadzeniu stanu wojennego zbiorowy protest i my polegający na wyłączeniu małe wiadomości telewizyjnych z metra programu pierwszego polskiej telewizji jest tego ma równocześnie, jakby potwierdzenie właśnie tego, o czym mówi to znaczy chcemy mieć takie wiadomości, które będą niejako potwierdzał naszą wizję naszą wizję małej świata i w 1 z badań nawet doszło do tego, że ludzie za pieniądze nie chcieli słuchać sięgnęły one cudzych wiaty w tych wiadomości obcych tak przeciwnych wrogich aren za jakiś tam skromne skromne datki odmówili prawda, więc moment do tego stopnia jesteśmy przywiązani do naszego światopoglądu ułatwia manipulacje tak, bo jesteśmy skłonni twierdzić, że my słuchamy prawdziwych wiadomości, a ta druga strona daje sobą manipulować trojga, ale problem oczywiście pojawia się wtedy, kiedy 1 z tych stron znajduje się w obozie władzy popiera władzę prawda i wtedy niestety dochodzi do przechwycenia coraz większego obszaru społecznej komunikacji przez małe jednolitą propagandę, która będzie posługiwała się tutaj przechodzimy do trzeciego punktu bardzo istotnego w tej analizie powieściowej dokonanej przez Russella jak założyć jak utworzyć jak utrzymać siódme władzę totalitarną ta trzecia ma ten trzeci próg ma trzeci konieczny element całej układanki to jest język, ale i to jest bubel pod tym względem właściwie Orłem chyba ma nie nie ma jego powieść nie ma precedensu i pod tym względem Orłem na długo pozostał mały mistrzem inspiratorem ma zróżnicowanych analiz porównań właściwie to można tylko srebra tym co w latach czterdziestych pisał Wiktor kamper ma niemiecki Żyd z Chin, który spędził okupację, że niektórzy, który przeżył drugą wojnę dzięki bohaterskiej postawie swojej na swojej żony, ale oczywiście nie mógł wychodzić z domu, więc są inne spędzał długie godziny nocne na notowaniu rozmaitych słów pojawiających się w prasie i radio Maryja hitlerowskich i poddawał analizie słynna taka książka lin VAT-R w ciągu alei Interii język trzeciej rzeszy, więc i to powstaje mniej więcej w tym samym czasie, w którym w, którym Orwell może pewnie jakoś tam zaczyna się przymierzać do 2 do swojej powieści Otóż co trzeba zrobić, żeby zapanować nad społeczeństwem, a panujemy nad sobą na ludzkim ciałami panujemy nad rybne ludzką mowę pamięcią panujemy nad sobą ma zatem nad przyszłością, ale teraz ma język kontrola nad językiem polega znowu na czymś zdumiewającym, ponieważ nie da się narzucić wszystkim ludziom jednolitych definicji ma jednolitego sposobu rozumienia wobec tego następuje stopniowa wymiana leksykonu na polegająca na wprowadzeniu odpowiednich złożenie słownych tak u Orwella to są bardzo proste w pewnym sensie złożenia takie, jeżeli coś jest trudne plus to jest dobre, jeżeli jest minus to jest trudne to jest złe, więc np. radni, jeżeli używamy słowa ma, jeżeli używamy słowa proste jeszcze używanego do stopniowania, więc jeżeli powiemy, że jest w 2 plus teraz uczyć się trochę zmyślam 2 plus nie ciepło to będzie oznaczało, że jest bardzo zimno i na odwrót tak, jeżeli powiemy, że jest wydma 2 minut srebrne zimno to będzie oznaczało, że gmina jest bardzo ciepło gorąco, że jest upał Otóż w ten sposób, tworząc takie kombinacje i oczywiście, kontrolując społeczną komunikację doprowadzamy do tego, że społeczeństwo zaczyna posługiwać się takim językiem, nad którym władza panuje, ale to nie wszystko istotne wydaje się również codzienne gwałty zadawane i inne społecznej pamięci i temu co w społecznej pamięci my funkcjonuje jako sposób rozumienia słowa mówimy o miłości rozumiemy przez to, że jest to ciepłe uczucia dobre uczucie mocne, że jest to uczucie, które może łączyć ma aleję ludzi bezcenne uczucie, które im zakłada zdolność do poświęcenia pragnienie, by ta druga osoba była szczęśliwa, jeżeli będziemy konsekwentnie gwałcić to słowa, jeżeli będziemy używali go w takich kontekstach, które łączą się z nienawiścią z odrazą ze skłonnością zdolnością prawem do stosowania przemocy to miłość będzie mogła przejść na służbę państwa, jeżeli nazwiemy po ciem wystąpienia na ulicy 1 mające charakter spontanicznego protestu obywatelskiego na to oczywiście stopniowo jakaś część społeczeństwa zacznie nazywać inne tego typu manifestacje demonstracje mają prawnie umocowany również zachowaniami o charakterze skandalicznym chuligańskim bezprawnym puczystów z kim ma my zmierzającym do buntu do obalenia władzy i t d. tak tak postępowano w PRL -u prawda i nie tylko biznes zresztą w PRL, a więc codzienny gwałty zadawane słowo polegający na tym, że w komunikacji publicznej o wolno używać słów tylko w takim znaczeniu w jakim pozwala na to partia, więc jeżeli ktoś mówi ktoś mówi ma wojna spokojem niewola jest wolnością to małe wpisuje się w ten mała językowy program partii, który polega na tym, by w gruncie rzeczy cała sfera między ludzkiego pozostawała pod kontrolą pozostawała do dyspozycji nowe władze, zanim coś powiesz, a panie profesorze czy Stanach USA wolno tak, ale tylko czy to nie jest ona 1 z bardziej pozytywnych historii, o których rozmawiamy szczególnie tam któryś z krytykiem literackim nowo oto ta informacja, której wyszliśmy jest taka zaniepokojeni rozwojem własnego kraju albo świata obywatele sięgają do literatury oczywiście, że dno dno z 1 strony z 1 strony to jest wspaniała wiadomość rosnąca sprzedaż rosnące czytelnictwo, ale Orły la mer jest wspaniałą wiadomością, chociaż na powieść Daniel nie należy do radosnych optymistycznych inne wręcz przeciwnie to jest powieść potwornie smutna straszna przerażająca tam jest przecież cała sekwencja tortury to jest ta trzecia jest czwarta i inne jeszcze konieczne jest czwarty konieczny element państwa totalitarnego na to, bo jeżeli ludzie mimo tego prawda mimo tej sławy czytają Orląt jest świetna wiadomość, ale zarazem wydaje mi się, że trzeba tutaj coś ma coś dopowiedzieć do tego jak taką krytyczną uwagę, gdy tylko pytanie czy to to oznacza, że będziemy mieli teraz to pytam pana intuicja czy będzie mieć teraz wysypuje autorów, którzy będą tworzyli coraz więcej opisów totalitarny rzeczywiście są możliwe to i to jest możliwe na gruncie rzeczy jak się ma jak się pojawiła się pojawiło pojęcie postprawdy, jeżeli dobrze się orientuję to inne w wielkiej Brytanii 1 z instytucji publicznych już teraz pamiętam bomba bodajże Oxford English Channel, ale uznała słowo postprawda za najważniejsze słowo dumne 2016 roku, więc Nate, jeżeli tak na to kim przypuszczalnie będzie powstawało ma bardzo wiele anty utopii czy wystąpi duet przy czym one w gruncie rzeczy będą mówiły o tym jak ma z demokracji demokracji liberalnej demokracji liberalna kapitalistycznej może się wyłonić państwo totalitarne, więc jedni będą wskazywali na to, że to ma charakter ma pewnego zwycięstwa zalęknionych mas które, szukając oparcia pewności poczucia jedności oddają władzę ma jakiemuś charyzmatycznego przywódcy i wówczas on, żeby ową jedność społeczeństwa utrzymać zaprowadzać rządy totalitarne inni będą wskazywać na prawidłowości związane z kapitalizmem jeszcze inni nas znajdą po prostu inny taki oto krótszym tkwiący w demokracji demokracja zakłada możliwość wyboru demokratycznego wyboru kogoś, kto będzie w maju zacznie przeciwko demokracji występować, ale mnie interesuje chyba coś innego jeśli wolno, a na to zwrócić uwagę Otóż wydaje mi się, że powinniśmy leczyć czytać złe dla Orwella Huxleya ma Asia Asia mowa w Rydze nie mam nic tak powinniśmy wrócić do tych, które do tych powieści przeczytać ewentualnie no ale zarazem nie chciałbym, żeby książka była ona zaczęła występować od dziś jako portret onych, a my jako portret jakiś tam ludzi jakiś jakich sił my politycznych rządów partii, które dokładnie pasują do dnia ma do tego opisów zawartego w powieści Orwella wydają się, że to jest pewnego rodzaju uproszczenie ułatwienie i że ci, którzy czytają Rueda powinni zaczerpnąć z jego powieści wystarczającą dozą krytycyzmu, aby jednak nabrać trochę dystansu do samych siebie w błąd panie profesorze musimy kończyć naszą rozmowę niż cena, którą bardzo panu dziękuję prof. Przemysław Czapliński Uniwersytet Adama Mickiewicza dziękuję bardzo widzę dziękuję bardzo do widzenia weekendowy poranny w radiu TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKENDOWY PORANEK - PAWEŁ SULIK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz radio TOK+Muzyka bez reklam - teraz 60% taniej w promocji Black Friday!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA