REKLAMA

Fizyka w Ogrodzie: Co to jest masa? Rozmawiają dr hab. Krzysztof Turzyński i dr hab. Jan Chwedeńczuk

TOK Powszechny
Data emisji:
2017-06-09 19:00
Audycja:
Czas trwania:
01h 46:38 min.
Udostępnij:

Rzadko kto zadaje pytanie "co to jest masa", albowiem jest to jedna z bardziej "namacalnych" cech obiektów fizycznych. Niemniej odpowiedź na to pytanie nie jest oczywista - dostarcza jej dopiero mikroskopowa, a zatem kwantowa, teoria cząstek elementarnych. By wyjaśnić, czym jest masa, dr hab. Krzysztof Turzyński opowie, czym jest cząstka elementarna, co to jest Model Standardowy i co to znaczy "bozon". W ten sposób dojdziemy do bozonu Higgsa, czyli "boskiej cząstki" nadającej innym masę, której istnienie zapostulowano w latach 60-tych, potwierdzono doświadczalnie w Wielkim Zderzaczu Hadronów (Larga Hadron Collider - LHC) w roku 2012, a od tego czasu intensywnie bada się jej własności. Rozwiń »

Od 25 maja w co drugi czwartek zapraszamy na nowy cykl spotkań „Fizyka w Ogrodzie Powszechnym”, który poprowadzi Jan Chwedeńczuk. Wspólnie z zaproszonymi gośćmi, naukowcami i pracownikami Wydziału Fizyki UW, przyjrzymy się współczesnej wiedzy o fizyce w skali mikro i makro - bozon Higgsa, kondensat polarytonowy, fale grawitacyjne czy grupy kwantowe wytłumaczymy prostym i przystępnym językiem. Przedstawimy zarys teorii oraz metod empirycznych, jakimi posługują się badacze w swoich dociekaniach. Opowiemy, jak wyglądała droga do najważniejszych odkryć ostatnich lat oraz zastanowimy się nad ich możliwymi konsekwencjami.

Prowadzący:
dr hab. Jan Chwedeńczuk – pracuje na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego w Instytucie Fizyki Teoretycznej. Zajmuje się badaniem podstaw mechaniki kwantowej, lokalnym realizmem i metrologią kwantową. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
kupowali rozstrzygnąć to pytanie, które w ogóle dla wielu z nas nie jest żadnym pytania mianowicie, skąd się bierze masa w we wszechświecie, a na to pytanie będzie odpowiadał dr hab. Krzysztof Turzyński, który z prodziekanem naszego wydziału wydział fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, a ponadto jest specjalistą od kątowej tory pola rozum traktory oddziaływań fundamentalnych największym skrócie no, więc tak, jakby tu zacząć, więc jak zaczął od tego czy Koniarz Rozwiń » chcemy dojść do tego czy miasto Boska cząstka, czyli bozon Higgsa może to rzeczy jest co raczej dni skończy się w ogóle bierze ten pomysł więc, że po spróbujmy to kawałek po kawałku rozłożyć to te parę słów, czyli np. zrozumieć czym jest cząstka we współczesnej fizyce mniej więcej, bo wyjaśnić co to jest bozon to jest dość trudno może kosztu to podejmiemy próbę, ale to jest nie trywialny już się zagadnieniach w noc właściwie może zatrzyma tego Jodko powiem mu w ramach krótkiego wstępu, że to do czego ja jestem na zwykłej i jej przez państwo pewnie też, o ile się nad tym zastanawiać się to to że świat się składa z cząstek, czyli kulek zasadniczo rzecz biorąc, który na, które działają siły siła grawitacji elektromagnetyczna elektrostatyczne i tak dawny czy to jest to świat tak jakbym powiedział Newton noski, ale też świat, który jak może za argument czujemy się pojawia we wstępnej takiej początkowej fazie rozwoju mechaniki kwantowej, czyli no właśnie cząstka cokolwiek to znaczy plus coś co z zewnątrz na nim działo my teraz w związku z tym prośba do ciebie, żebyś zburzył ten obraz spójny w miarę, aczkolwiek z tą siłą Otóż jest problem, bo to jakiś takie coś działa na odległość nie wiadomo za bardzo stojąc, żeby zburzyć ten obraz i powiedział, jaka jest natura rzeczy to znaczy jaki obraz tej fundament fundamentalnych zjawisk w przyrodzie daje współczesna mikroskopowe teoria, a on to bardzo mądrze zabrzmiało, a i teraz będzie się musiał wytłumaczyć z paru rzeczy po pierwsze, powiedziałeś cząstka i ciasta to jest pojęcie, które myślą ludzie nie zajmujące się fizyką cząstek sprawia troszeczkę problemów, bo czasami słyszymy, że Proton jest cząstką czasami słyszymy, że propan jest zbudowane z mniejszych jednostek i tutaj chciałbym po pierwsze z zwrócić państwa uwagę co to jest, kiedy mówimy myślimy cząstka elementarna jak po pozwolę sobie się posłużyć taką analogią, jeżeli siedzimy sobie w parku, ale ja to powiem z punktu widzenia mężczyzny i czekamy na ukochaną panią powiem z punktu widzenia mężczyzny, który czeka na panią i widzimy na horyzoncie tę panią, która się pojawia to na początku widzimy ją jako tako taką, zwłaszcza jeśli ma pewną wadę wzroku widzimy ją jako małą plamkę bez struktury, ale sercem opowiada, że tak, że to jest już to tylko, żeby facet to co widzimy widzimy taką małą niepodzielną całość i renta jest to co fizyk nazywa cząstką elementarną, jeżeli nie jest w stanie udzielić żadnej wewnętrznej struktury NATO wtedy bardzo proste jest opisać te tego rodzaju obiekt na dobra, ale to pani się zbliża jesteśmy w stanie stwierdzić, że ma powiedzmy nową fryzurę włosy się układa jak piekło z planem nieznanego nam jest koloru, żeby uznać również jest w nowym dla nas kolorze, ale na jeszcze więcej nie widzimy coś wyróżniliśmy kilka elementów składowych, czyli zeszliśmy z rozdzielczością 1 poziom niżej, czyli nie mamy do czynienia z pojedynczą cząstką mamy do czynienia z układem kilku mniejszych cząstek no i ja oczywiście mógłbym dalej snuć opowieść i coraz Kol wiek coraz bardziej delikatny poziomy rozdzielczości tutaj państwu przekazywać ostatecznie możemy zejść na poziom, jeżeli już mogę tak frywolnie powiedzieć pojedynczych włosków na skórze pieprzyków i t d. to będą nasze cząstki elementarne i na tym się zatrzymam czyli, ale morał z tego jest taki, że najprostsze struktury struktura zależy w jaki pyta co uznajemy za najprostszą strukturę zależy w jakiej skali potrzeb ne, ale co to oznacza proszę państwa to oznacza, że pojęcie cząstki elementarne to takie pojęcie robocza to znaczy to jest to coś takiego co roboczo jest nam wygodnie przyjąć do PiS -u, że nie potrzebujemy wiedzieć z czego jest złożone, bo nie mamy dostępu do tych mniejszych części, a tak jak fizyk patrzy na cząstkę elementarną, czyli to jest po prostu coś takiego do czego opisu nie potrzebujemy myśleć o żadnej wewnętrznej złożoności wewnętrznej strukturze tego co opisuję to dobra, ale teraz jest jeszcze druga rzecz jest 1 cząstka jest druga cząstka albo zobaczyć jak ja zrobię ci tak tak to, jeżeli nie mam żadnych mocy paranormalnych to nie czujesz, że tutaj jest jakiś oddziaływanie nadal jest na 3 no dobrze notach mienia chodzi mi o to, że żywica także jest oddziaływanie elektromagnetyczne czy widzę, że widzę zagrożenia jest ze powinnam zamknąć oczy, żeby to było dobre, ale i jak ja bym był protonami, czyli cząstką naładowaną dodatnią i gdyby do tego uprawnionym, czyli cząstką naładowane dodatnio to wtedy między nami istniałoby bardzo wyraźne odpychanie jak i chcieli w jaki sposób ja jako cząstka wiedziałbym, że gdzieś kawałek dalej jesteś ty i coś, by się ze mną w w wyniku tego działu IT jest, że państwa taki problem, który jest strasznie filozoficzną potwornie męczą np. Newtona, bo to jest problem oddziaływania na odległość, skąd obiekty, które się nie stykają wiedzą o istnieniu tych obiektów, które są gdzieś daleko w jaki sposób wiedza o tym co się dzieje gdzieś w jakiej odległości jest przekazywana i to tak strasznie męczyło to tak strasznie męczyło fizyków filozofów aż do wskutek chyba pewnego opatrzenia przestało męczyć po tym, kiedy w dziewiętnastym wieku parada i powiedział, że no to jest normalny tak przestrzeń jest wypełniona polem, a pole jest taki byt, który jest wszędzie i o właśnie służy do tego fizykom, żeby mu pośredniczyć w oddziaływaniach czyli, jeżeli ja jestem Proton to jak wytwarza wokół siebie w całej przestrzeni pole i raz, gdy znajduje się w tym polu i właśnie będąc w tym polu za pośrednictwem tego pola jak siebie odpycha, czyli pole to jest taka taki byt trudno jest tutaj użyć jakiegoś bardziej precyzyjnego wyrażenia no bo w praktyce to jest pewien obiekt matematyczne i inni z PIT, który inni czy też pewne taka wielkość, która potrafi przenosić energię i to jest to co służy do przenoszenia oddziały, czyli to jest czy innymi słowy raj z objawia się taka struktura, której są zbyt dwojakiego rodzaju tak to znaczy jest to cząstka plus jest jest to zupa tak, ale to zupa, jaką się z nią u stóp cząstkową z kolei skoligacony z tak to znaczy, jeżeli mówisz Proton i mówisz pola to topole jest bytem no Name masztu na myśli pole elektromagnetyczne, czyli to nie jest czy to jest byt związany z tym ładunkiem tak stół Cechu liczą zyski oczywiście to znaczy innym to w jaki sposób przestrzeń jest wypełniona tym powiedziałbym niematerialnym, ale to znowu jest gender kwestia, do której musimy podyskutować jest nowym wypełniona tymi niematerialnym bytem, który służy przenoszeniu oddziaływań na ten sposób wypełnienia przestrzeni oczywiście zależy od tego co jest w tej przestrzeni natomiast tutaj tutaj i oto rozróżnienie, które wprowadziliśmy to okazuje się i to jest wieść, która nam przykro nam przynosi mechanika kwantowa to ono jest jednak troszeczkę pozorne, bo jak fizycy, ale to już dwudziestym wieku pomyśleli sobie troszeczkę głębiej NATO pomyśleli sobie coś takiego dobra to, jeżeli sobie wyobraża jakieś takie cel jego przestrzeń Press gładko równomiernie wypełniona tym właśnie polem czymkolwiek topole, by nie było nawiasem mówiąc proszę państwa jak ja mówię pole to niewiele co państwu się kojarzy, ale tutaj ze 2 przykłady na 1 przykład to jest obraz oglądamy prognozy pogody jakimiś kanale telewizji na jakimś kanale telewizyjnym i widzimy, że tam, gdzie jest ciepło robi się na mapie czerwona tam, gdzie jest zimno jest zaznaczone kolorem niebieskim, czyli każdemu punktowi jest przyporządkowana jakaś liczba odpowiadająca w temperaturze, czyli mamy do czynienia z polem temperatury w każdym miejscu jest jakaś temperatura, czyli najprostszy przykład pola druga rzecz na jej, jeżeli ja powiem Polak, jeżeli państwo mają skojarzenia rolnicza to sobie wyobrażą Łany pszenicy i teraz ja mam takie wyobrażenie, że w takim razie każdy każde źdźbło pszenicy no to pokazuje mi pewien wektor tak mógł sobie pójść daleko daleko w kierunku tego wskazywanym przez taki wektor jest drugi przykład po każdym punkcie, ale mam pokazany jakiś kierunek i te kierunki na jak jest piękna pogoda sucho natomiast ułożone tak samo jak akurat przyszła jakaś wichura i Deszczno po to, one się zmieniają z miejsca na miejscach i ta jest inny przykład po, czyli cała przestrzeń wypełniona jakąś taką wielkością to chyba opowiedziano takich rzeczach no z 1 strony bardziej z drugiej strony mniej materialnych, ale główna rzecz jest taka, że w każdym w każdym miejscu coś jest je mogli wtrąca się tylko o Otóż to co mnie zawsze zastanawiał to jest to, że z jakiegoś powodu i to nawiązuje do tego, o czym się 2 tygodnie temu w tych polach w tych w tych właśnie atomy są w takiej zupie lubią się wzbudzać no bo teraz razem, że to obraz, który z miast jest taki, że to obiekty fizyczne cząstki ładunki o nas modyfikują własności to tego tylko pola i w ten sposób się komunikują no i teraz z kimś powoduje dla mnie test nie klarowny czuł taki jest w tych polach Rubio lubią się propagować zaburzenia Sol w postaci folii i innymi słowy euro piszesz sobie jakieś skomplikowane równania 3 to elektromagnetyczne łączy równania Maxwella czytam równania Einsteina teorii względności okazuje się, że na końcu często jak już naturalnym taką prowokacją jest tu jest takie solowe zaburzeń czy ty masz jakąś intuicję czemu to taki uniwersalny pojazd nie ma prawdę powiedziawszy ja myślę, że to jest kwestia prostoty matematycznego opisu Otóż znowu, jeżeli myślimy sobie o zaburzeniach, które się propagują jakość, ale na to możemy sobie w Łęcznej to jak 1 z prostych przykładów fali fala dźwiękowa dworzan i tutaj mamy propagującą się, ale gęstości kołowym, ale sprężystości materialne, ale gęstości powietrza usłyszymy to jako dźwięk także widzimy widzimy przykład propagującego się zaburzenia pola w tym przypadku będzie to zadłużenie gęstości, które zmienia się z w różnych miejscach w przestrzeń, ale mechanika kwantowa nam podpowiada, że istnieją takie elementarne wzbudzenia tego poleży nie może być dowolnie małe wzbudzenie, że istnieje takie najmniejsze wzbudzenie, której jesteśmy w stanie zrobić i jest takie wzbudzenie, który jest zlokalizowane i przemieszczać się z określonym w określonym kierunku z określoną prędkością i to jest coś co sobie wyobrażamy cząstka, czyli we współczesnej fizyce mamy od razu unifikację tych punktowych obiektów, które mają jakiś własności tych obiektów, które są zbudowane z pól, czyli tych wielkości, które były wprowadzone w zupełnie innym celu, żeby wyjaśnić, dlaczego jedno wpływa na drugie, a ty się okazuje, że to jest jedno i to samo to znaczy cząstki zawsze sobie możemy wyobrazić jako takie małe wzbudzenia pól wypełniających całą przestrzeń tylko stać to jest jakiś punkcik miał w sobie jest nie to jest po prostu lepiej takie małe wzbudzenie jako siedzi w miejscu to mamy do czynienia ze złudzeniem, które po prostu się nie porusza albo mamy wzbudzenia, które się przesuwają w przestrzeni także takie najmniejsze wzbudzenia to wg dzisiejszej wiedzy są cząstkami właśnie, czyli innymi słowy tylnym spóźnia się nieco ten Prostak zajęły to co podział tortu zaraz zarys historii po latach czy innymi słowy opisujemy toalet całe zoo o tym, zjawisk i cząstek masz mu już cząstka protestami takie bardziej intuicyjna, które są we wszechświecie zaczynamy opisywać w języku noty tego pola to właśnie takie trudne co ulotne dlatego możecie się państwo wyobrazić jakieś takie przyporządkowania punktom za przestrzeń jak i własności osób po ma plus na tym tle są leki zmarszczki tak te zmarszczki nie mogą być dowolnie małe tylko one są, w jakich porcjach i to nazywasz cząstką to dlaczego cząstka dokładnie tak podobno to teraz czy to znaczy, że z każdą cząstką, że jeżeli mówisz Kwark inny Elektron coś tam coś tam to czy innymi słowy mówisz o jakieś tam właśnie takich podstawowych cząstka to z każdą z nich musisz je skorygować Fitch dniem czystek słowa w ogóle powiązać jakiś osobne pola zgadza się i to działa w 2 strony ja powiedziałem jak z pola zrobić cząstkę i to nie, ale kto to kto działa również drugą stronę okazuje się, że wszystkie cząstki, które znamy w przyrodzie dają się opisywać za pomocą pól i znowu to jest kwestia pewnej skali jak może spróbuje zrobić małą demonstrację może w tym celu wejść stąd i to co ja mogę zrobić to mogę wzdłuż kable mikrofonowe owego opuścić pewne zaburzenie także widzieli państwo pewne zaburzenie pola tym polem jest wychylenie kabla propagujące się w przestrzeni mała przestrzeń taka głupia tak jednowymiarowe i ona po prostu poszła wzdłuż kabla i mechanika kwantowa na pana właśnie, mówi że są takie najmniejsze wzbudzenia, czyli pewien dalej i tu i tutaj jest jeszcze 1 rzecz mianowicie to co co ja zrobię ja za pomocą jakiegoś oddziaływania wzbudziła pewną energię ruchu tego kabla i ta MO sobie poszła wzdłuż kabla także, gdy taką, przesuwając się porcję energii wyobrażamy sobie jako czas tej jak mówię znowu działa w 2 strony potrafimy zrobić odpis od pola do cząstki cząstki dopala czach no dobrze to teraz co rozróżnia je ile jest tych Bytów i bez tego rodzajów Bory to nie jest teraz dzięki bogactwu tych pól tak jak choćby wiedział ile ich miast i dlaczego PiS jakiś argument, który da się tu państwu sprzedać w miarę bezboleśnie, a to jest bardzo dobre pytanie powiedziałbym tak co jest potrzebne do opisu świata koniec dziewiętnastego wieku i tam sąd to stwierdzono, że mamy na to, że są elektrony i w tym momencie można było budować taką teorię z, gdzie jądra atomowe składają się z elementarnych ładunków dodatnich takich są ulepione z cząstek ładunku dodatnim, a inni jeszcze dodatkowo są cząstki o ładunku ujemnym tak powstał model jądra atomowego, czyli potrzebowaliśmy Proton i Elektron potem się okazało, że jeszcze dodatkowo jest potrzebny neutrin, czyli mamy całą materię, która jest zbudowana z 3 rodzajów ciastek to był bardzo wygodna PiS wydawało się, że nastąpiła wspaniała unifikacja tylko, że no niestety dalej w tej klasyfikacji tej się wymykały rozpadem jądrowe do rozpadu jądrowych konieczne było wprowadzenie cząstki, które się nazywała neutrina to zrobił Pauli i Pauli stwierdził, że to w ogóle jest o wyjątkowo obleśne sztuczka matematyczna do tego się nigdy nie da zaobserwować, bo to jest cząstka, która w zasadzie prawie nie oddziałuje jest potrzebna tylko o to, żeby na to, żeby fizyce znaczy że, żeby energia nie tworzyła się znikąd nie zginęła budżet traci on tylko przerwę co znaczy, że on nie znaczy rząd wprowadził na 3 masz równania i tam coś w jakiś bilans się nie zgadza 3 jak znaczy wprowadzić neutrina rozumiesz jak tu jest właśnie powstaje pytanie właśnie, jakie wprowadza cząstki znaczy, bo to jest to jak się wyprowadza sztandar to sobie każdy wyobrażam natomiast wprowadzenie cząstki to polega na tym, że fizyk publicznie prezentuje teoretycznie, mówi że powinny powinien istnieć pewien byt punktowy o określonej masie określonych właściwościach i przez właściwości Natalia mam namyśli, każąc się tworzywa określonych w przewidzianych przez ten model reakcjach, że na to stać się w określony sposób za zachowuje w towarzystwie innych cząstek określony sposób się zachowuje towarzystwie silnych pól magnetycznych także, jeżeli teraz taki opis jest zgodny z wynikami pomiarów oraz ich tutaj jest drugi ważny element mianowicie, jeżeli daje się sprawdzić jakich pomiarach, które nie były dotąd przeprowadzone w taki model jest akceptowany i cząstka elementarna jest wprowadzony w norach Żyto to neutrina no, więc Pauli wprowadził neutrina powiedział mianowicie, że w rozkładach i radioaktywnych wytwarzana jest cząstka, która wcześniej nie była wymyślona mianowicie owo neutrino jej ta cząstka była Paul jemu akurat potrzebna, bo Pauli wierzył w to, że energia w przyrodzie jest zachowana nic się nie tworzy energetycznie ani nic nie ginie na jej wzrost atak jądrowy musiała istnieć cząstka, która unosiła kawałeczek brakującej energii z grilla z bite w, by w ten sposób kawałek po kawałku liczba cząstek rosła dalej odkryto czas ich promieniowaniu kosmicznym i ta jest bardzo długa historia ja może przejdę do konkluzji, jaka tutaj i z tego płynie Otóż w tym momencie cząstki nad cząstki są zbudowane, że świat jest zbudowany z kilku rodzajów ciastek elbląskich dzielona cząstki, które możemy powiedzieć, że są takimi podstawowymi cegiełkami budującymi materia i jak mówimy o czymś takim to myślimy sobie kwart kwarki to są cząstki, które uważamy za najmniejsze i niepodzielna na podstawie przeprowadzonych dotąd doświadczeń im się z kolei mają większe jednostki takie jak np. protony, które z kolei siedzą w jądrach atomowych drugi rodzaj cząstek to są le to one przykładem elektronów dla stanu jest Elektron, a i teraz mamy taki prosty model już jądra na czym prosty model atomu mamy jądro, które jest zbudowane z protonów neutronów, a te są zbudowane z kwarków i wokół tego znajdują znajdują się elektrony i tak są zbudowane, a to one 2 rzeczy tutaj wymagają wyjaśnienia po pierwsze to nie jest wszystko to z jakiegoś powodu świat jest zbudowany tak, że w i na dodatek do tego wszystkiego do tych wszystkich atomów, z których jesteśmy zbudowani my teraz nasze całe otoczenie to istnieją również cząstki, które mają bardzo podobne właściwości tylko są cięższe niż na co jesteśmy zbudowani i bardzo nietrwałych proszę państwa mnóstwo nagród Nobla się posypie, jeżeli ktoś kiedykolwiek zrozumie, dlaczego materia, z którego z, której my jesteśmy zbudowani ma jeszcze 2 w miarę bliźniaczek kopie różniące się ewentualnie masą i tt tt tt światu, że tak powiem tej dodatkowej materii to jest świat cząstek nietrwałych bardzo krótko żyjących doświadczenia pokazują, że właśnie mamy do czynienia z tego rodzaju cząstkami druga rzecz jest taka no dobrze, ale to ja powiedziałem, jakie są konkluzje, ale skąd wiemy, że taki jest to znaczy na podstawie jakiego rodzaju doświadczeni wnioskowania się, mówi że istnieją cząstki Otóż on eksperymenty, które są przeprowadzane przez fizyków to są takie eksperymenty, że nowy w pewnym sensie takie kraść testy samochody się zdarza z nieruchomą ścianę albo ze sobą, żeby zobaczyć czy są bezpieczne cząstki zderza się z nieruchomym celem albo ze sobą, żeby zobaczyć co się z nimi stanie to znaczy jak można im zaszkodzić, dlaczego no, bo jeżeli się bardzo mocno zderzy ciast z jakąś przeszkodą, jeżeli ona ma wewnętrzną strukturę to może się rozpadnie, a jeżeli ma jakiś fajny oddziaływania to może tych oddziaływania się wytworzą jakieś nowe cząstki także właśnie w wyniku tego rodzaju eksperymentów zderzeniowych takich kraść testów Ukaha i udało się po pierwsze, wykazać, że protony neutrony zachowują się tak jakby były złożone z mniejszych jednostek i tak wymyślono kwarki i również w ten sposób w oddziaływaniach wytworzono całą masę cząstek, które wykraczają poza tych kilka podstawowych cegiełek, które są niezbędnie potrzebne do wyjaśnienia otaczającego nas świata no dobrze to teraz czym się różnili, bo czas, żeby dojść do tego wsi Higgsa to trzeba powiedzieć czym się różnią, tocząc to znaczy sól tłuszcz skwarki elektrony są już tak jakiś fundamentalny mikroskopowe byty, że Monia nie rozróżnia się ich gniew strukturą wulkanu, że tam jest chropowata czy coś takiego tylko on jest taki zbiór parametr tak orzekł, że zbiór liczb jakiś parametrów, które były odróżnia Kwark od elektronu czy innej cząstki elementarne co to to co to są te liczby tutaj to są właśnie to powinienem powiedzieć przede wszystkim o różnych oddziaływania zasadniczo fizyce cząstek elementarnych mamy oddziaływania silna sławę i elektromagnetyczne i w elektromagnetyczne to to są oddziaływania dosyć proste no bo to są oddziaływania pomiędzy cząstkami naładowanymi i one są opisywane najdłużej w sposób satysfakcjonujący fizyków teraz druga rzecz to to są oddziaływania silne i oddziaływania silne to to są to to jest powód, dla którego kwarki trzymają się na kupie w maratonie na protony neutrony trzymają się na kupie jądrze atomowym, a i kasą oddziaływania, które są tak silne, że nie pozwalają markom istnieć swobodnie, bo teraz pytanie jest takie pytanie jest takie jest to, skąd my wiemy, że one w ogóle istniał skoro nie możemy tworzyć tego swobodnie proszę państwa tato ja może sobie zaproponuje Zawiercia no proszę sobie wyobrazić, że mam tutaj układ taki związany z 2 chciał, które są ze sobą jako silnie związane i teraz, jeżeli byłby pozbawiony zmysłu wzroku na to w jaki sposób mógłbym stwierdzić, że ten obiekt, który jest sprzedano też obiekt złożony z z 2 elementów, więc państwo powiedzą oczywiście dobrze na to mogę namacalnie się od tak, ale jeżeli powiedzmy jestem bardzo daleko i wszystko co mogę robić na to mogę tutaj rzucać jakimiś elementami zderzać jakiś element z tym obiektem NATO wyobrażam sobie państwo, że jeżeli będę tutaj rzucał małymi piłeczkami i patrzył jak się one podbijają na to jak ławki dla takiego obiektu się po odbijają pod innymi kontami niż, gdyby to była duża baza, jakby to była duża baza NATO tutaj miałbym znacznie więcej obiektów, które Demi wracały z powrotem dla mnie porzucenie piłeczką atuty stosunkowo dużo przelatuje także to jest to jest potęga eksperymentów zdarzenia wyrażone są w stanie za pomocą tego co się dzieje jest pociskami bombardujące mi taką strukturę powiedzieć jak ta struktura wygląda i dzięki temu wiemy, chociaż nigdy nie wytworzyliśmy swobodnego w parku, że protony neutrony są zbudowane z kwarków, a to oddziaływanie muszą być bardzo silne no bo właśnie trzymają parki na kupienie pozwalają im się rozejść co to się od nich odbija tu nad Mot możemy puścić możemy puścić na to rozpędzone cząstki np. elektrony elektronem badają się wytwarzać pod dnem n p . jak się podgrzewa jakieś obiekty, czyli i potem siedzi jakiś fizyk faktury tylko takie, które Niemcy 1001 oraz czym nie jest nim jak i teoretyk jak i teoretyk najpier w musi policzyć tych kont tak nie na sekundę najpierw musi być doświadczalnie, który umie zbudować taki aparat którymi bombarduje na moją grupę cząstkami AC, więc musi zbudować dookoła Tadek detektory, które mi mówią, jeżeli mam tutaj pocisk, na którą stronę poleci no proszę państwa, jeżeli bombarduje elektronami na to mogą sobie państwo wyobrazić, że lektury można zbadać na elektroniczne ładowane może powodować jonizacji ośrodka jakiś świecenia na każdym razie ono jest mnóstwo takich fizycznych sposobów, żeby wykryć poruszający się elektrod, więc musiał najpierw jako doświadczanie zbudować eksperyment to znaczy mieć próbkę mieć pociski mieć detektory dookoła ach, i opisać wyniki tego doświadczenia i drugą sprawą to to jest to, że przychodzi teoretycy mówi, jeżeli te oddziały, a nie jest taki i takie powstałą stronę idzie 2 × więcej cząstek niż tą stronę i bez pańska hipoteza, którą ja mogę porównać z wynikami doświadczenia czyli, jeżeli przychodzi teoretyk i mówi że tutaj są 2 obiekty, które są ze sobą związane na jakiej takiej odległości NATO w takim razie mam bardzo charakterystyczny rozkład odbitych o czy też oddziałujących z tym moim układem pocisków i to jest taka synergia, a eksperymentu z teorią z 1 strony po prostu teoretycy z snuli, by różne mrzonki, gdyby nie mieli zakorzenienia w wynikach eksperymentów, ale z drugiej strony wszystko czym dysponują osoby zajmujące się eksperymentem NATO to są te takie rozkłady tego co się dzieje w wyniku eksperymentów zderzeniowych to dopiero trzeba z interpretować porównać z przewidywaniami jakiegoś modelu, a to rachunki to są dość dużym niebanalne to, ale ktoś się zgadza no ale ja swoich studentów uczę zrobienia najprostszych tego rodzaju rachunków jak jednak cząstka jest teraz 1 cząstką, a i to zajmuje mi mniej więcej semestr pracy, ale można sobie wyobrazić, że jeżeli po pierwsze, się włoży odpowiednio więcej pracy, a później to już ta nauka jest łatwiejsza, że można dojść do partii skomplikowanych układów to, że toczył się różnie elektronikę kwartet i czworga 3 po pierwsze, kwart oddziału jeśli nie ITS podstawowa różnica kwart oddziału jeśli nie w związku z tym siedzi sobie razem z innymi kolegami parkami strata nie n p . na tronie natomiast elektrony nie oddziałuje silniej i żyje sobie na ogół samotnie w przestrzeni albo związany w atomie związany to znaczy jak ma on jak protony jest naładowany dodatnie elektrony naładowane ujemnie na różne ładunki przyciągają się tworzących stabilne układy raz drugi aspekt dotyczy wielkości tego ładunku elektrycznego ach, jak się okazuje mają ładunki elektryczne, które są prawnymi pułapkami ładunku elektronowego są 2 rodzaje kwarków i 1 mają ładunek, który jest równy - 23 ładunku elektronowe drugie pozostałe markiz mają ładunek równy 13 ładunku do elektronu, dlaczego tak jest proszę państwa nikt tego nie wie nagroda Nobla czeka no po prostu ta tajemnicza 13 i 23 prześladują fizyków od pół wieku na rzeczy to to co się tu klaruje, bo pora, jakby ktoś w końcu tego Higgsa, chociaż to samo w sobie cóż z Marzanną oświadczając, że to w ogromnym stopniu, ale ja jeszcze chce oczywiście powie na to z rocznych wzięła się nie ta nie to, żebym nie, żebym się do mego głosu, ale jeszcze więcej więcej czasu na powiedzenie tego, o czym chcę powiedzieć, ale nie powiedziałem jeszcze o masie jedni powiedział jeszcze o energii Otóż ani Stalinowi zawdzięczamy 11 i 1 genialny wygląd struktury świata i to jest zrównanie równa się MCK Kwadrat i żeby powiedzieć na na tym polega genialne tego poglądu na tę chciałbym powiedzieć o różnych rodzajach energii teraz mówiąc troszeczkę przewrotnie myślą o różnych rodzajach energii to mogę sobie jeszcze myśleć o różnych sposobach, na które człowiek może sobie zrobić krzywdę mojej 1 przykład jest taki, że jeżeli wjedzie we mnie rozpędzony tramwaj to to jest dla mnie sytuacja niebezpieczna, dlaczego dlatego, że taki rozpędzony tramwaj przekazuje mi swoją energię w ilości wystarczającej do dezintegracji moich tkanek i sołtysi znaczy to to właśnie jest inaczej tutaj na tym właśnie polega niebezpieczeństwo czyli, jeżeli ma to co ma tramwaj tramwaj rozpędzony ma pewną energię związaną ze swoim ruchem ruch ruch niesie za sobą istnienie energiczni takiej możliwości dokonania zmian w otaczającym świecie teraz drugi rodzaj energii gaz energia związana z oddziaływaniami, jeżeli ktoś się nagle spodem nie zabierze krzesło to energia, którą ja mam w polu grawitacyjnym ziemi zamieni się w energię związaną z ruchem zaznaczył wpadnę na tylną część ciała i znowu mogę sobie zrobić krzywdę, a i tutaj mamy do czynienia możemy pokazać wyścig na zaproszenie na wykład teoretyczny w także tutaj jest drugi rodzaj energii związane z oddziaływaniami i w tym przypadku to jest moje oddziaływanie z ziemią na jej genialny oglądanie Steina polegał na stwierdzeniu, że jest jeszcze 1 rodzaj energii mianowicie, jeżeli ciało posiada masę to również związana jest energia to mówi wzór równa się MCK padre, czyli za każdym razem nie myślę sobie o jakiejś materii posiadające jakąś wadę, która się przemieszcza to równie dobrze myślę co mogę sobie myśleć o energii, które się przemieszcza, ale teraz różne rodzaje energii mogą zamieniać się jedno drugie przykład z, wysuwając się pod spodem nie krzesłem pokazuje, że moja energia potencjalna może zamienić się z kin etyczną, a w przypadku cząstek elementarnych to my bardzo duże korzystamy z jeszcze 1 rodzaju przemiany energii mianowicie, jeżeli my bardzo mocno rozpędzimy cząstki to możemy, zderzając je zamienić energię ruchu energię kinetyczną na energię związaną z masą tych cząstek, czyli w wyniku zderzeń bardzo rozpędzonych cząstek my możemy wytworzyć ciężkie cząstki i testy zamiana energii ruchu na energię związaną z masą podstawowe narzędzie w fizyki cząstek elementarnych no i teraz używamy brzydkiego słowa na ME to jak nie wiemy, z której strony teraz będziesz gorszy, choć romans to ja, że nie będę gorszy, bo mi to w ogóle w życiu bym nie wpadł na to, że wyjaśni się czuć jakiekolwiek mieć wątpliwości, ale nic to co teraz snuje się to opowieść twoim tworzy pewien obraz ten obraz rozumiem mniej więcej nazywa się model standardowy test zgadza się, czyli innymi słowy ich być w 2 zdaniach jeszcze podsumował czym jest to model standardowy i wtedy byśmy zarysowali wręcz proszą o zarysowanie tego, dlaczego nagle ktoś zaczął mieć wątpliwości co do tego, skąd się bierze masa to bardzo dziwna, ale HOKEJ tt tt sporym credo modelu standardowego istnieje 18 kwarków z czego one występują trójkami w 3 Stanach, które fizycy z braku lepszego słowa i dla zamontowania umysłów młodzieży nazwali kolorami, a które nie mają nic wspólnego z kolorami jest po prostu sporty po prostu fizycy, licząc do 3 czerwony zielony niebieski dalej wśród tych parków, jakie już zebranych z trójki są 3 ładunku równym - 23 ładunku elektronu i 3 ładunku równym + 13 ładunku elektronu, ale i w tych 2 klas naczep teraz w każdej z tych klas występują po 3 parki i kwarki górnych dolne należące do pierwszej drugiej klasy twarzą protony neutrony, czyli są nam potrzebne dalej są kwarki powabne i dziwne dalej są kwarki Top i bota państwo widzą tutaj, że fizycy są kompletnie beznadziejni w wymyślaniu mądrze brzmiących nazw a jakie inne polskie Towarzystwo fizyczne co więcej proponuje tłumaczenie to i batony jako kwartet szczytowy i Denny także, a także dla bezpieczeństwa fachowcy pozostają przy Anglicy zamach i PET naczynia z doświadczenia wynika raczej w doświadczeniu udało się wytworzyć cząstki lub stany zawierające właśnie te rodzaje kwarków to są cząstki, które oddziałują silnie one wszystkie mają ładunek elektryczny teraz są elektrony, które nie oddziałują silnie przykładem jest Elektron jest również neutrina, ale są znowu ta struktura jest pokrojona to znaczy oprócz betonu występuje miliony i Tauronu, które są bardzo podobne tylko cięższa i każdy z nich ma swoje neutrina dalej są cząstki, które są związane ze wzbudza Miami pula przenoszących oddziaływania Foton to jest taka porcja energii pola elektromagnetycznego, ale sąd również inne cząstki, bo pole ruszamy oddziaływania silne są przenoszone przez cząstki, które są nazywane bólu łanami ze względu na to, że one sklejają kwarki protony neutrony i trzymają protony neutrony wiąże i są jeszcze cząstki, które przenoszą oddziaływania słabe te, które są odpowiedzialne za rozpad promieniotwórczy różnych jąder to są plotki, które znowu się wyjątkowo nie po etycznie nazywają poza nami wół IZ nawiasem mówiąc teraz te nazwy zostały wprowadzone, dlatego że fizyce myśli, że są najcięższe cząstki, więc przyporządkować im ostatnie litery alfabetu myśląc, że już nic jeszcze dość niedawno tworzyć jak się okazuje błędnie to to jest skład modelu standardowego jest jeszcze cząstka Higgsa no właśnie Alert, czyli innymi słowy jeszcze, żeby to domknąć co jest tak zbiór cząstek plus zbiór cząstek meldując oddziaływania tak zgadza się z biur ciastek z powiedzeniem jak ona oddział inaczej, jakie one są jak one oddziałują to to jest teoria cząstek elementarnych, więc jak ja podpowiedziałem, jakie są cząstki te jak one się zachowują względem różnych oddziaływań to tam już po pozwala napisać wszystkie równania, które określają użycie tych cząstek no dobrze trzymasz tak nie umiem ich rozwiązać chyba nikt nie umie, ale czy właśnie to skończę to ciekawe, bo uznali, że te wszystkie rachunki i robi się w sposób bardzo przybliżone tak wiele rachunków robi się w sposób zadowalający przybliżone, ale jest wiele rachunków również, które co, do których nie wiemy, jakie zrobić albo wiemy, że używane przez nas przybliżenia są bardzo niedoskonałe, jeżeli chodzi o rachunki dokładne na to są przykłady takich obliczeń, które się zgadzają z dokładnością do 11 cyfr znaczących z wynikami doświadczeń często nie można masowo powiedzieć, że nasza metoda jest bardzo przybliżona, bo to są najdokładniejsze obliczenia, które w ogóle istniał w fizyce oraz najdokładniejsze pomiary istniejące w fizyce, ale to to są takie dosyć delikatna aspekty zachowania milionów w polu magnetycznym natomiast, jeżeli chodzi o zachowanie się dajmy na to Charków pro tonie to bardzo niewiele wiadomo, ale czy to jest wynik, czego sami złożoności kalorycznego żona tak silnie oddziałują, że rzecz nie wiem co się robi czy bardziej skomplikowane czy to łatwo powiedzieć to jest powiedziałbym tak siła oddziaływania wpływa na komplikację układu, więc cząstki oddziałujące silnie są opisane w tak skomplikowany sposób, że do końca nie potrafimy rozwiązywać trudne do sieci to jest obraz osób jest sąd dość wyszukany powiedział również ze względu na to, że tych cząstek rodzajów jest wiele gmin w porównaniu jakoś to wszystko komplikuje ten obraz nie da się ukryć, że być może jest też nawyku do tego witam 17 w inny jak sztampowa Pinkwart, który się określeń już nie boli, ale myślę, że państwa słyszał takie historie to jest to jest dość dziwna prawnik ze wsi oczywiście na szczęście jak wychodzę z pracy to nie przestaje boleć, dlatego że wszystkie te cząstki, które nie są paroma ciastami gorącymi znany świat żyją bardzo krótko i oczywiście bardzo ciekawie jest je badać, żeby się dowiedzieć jak ona oddziałują, ale ich istnienie nie jest jakoś dramatycznie ważne dla naszego świata, a właśnie ale gdyby nie było to by coś zmieniło, bo wszystko tak czy w ogóle ma sens tych pytań, a w pytanie coby było, gdy nie, bo załóżmy, że na nowo kościelnym niemy, kto sformułować, bo czy czy jest jakiś zjawiskowo tak właśnie w ten sposób sztuk widać coś w tym pomieszczeniu co jest przejawem ewidentnie tej skomplikowanej struktury może być pytanie, które wyjaśnia Grzegorz Głowiń może na nią odpowiedzieć, bo ja np. wiem, że stabilność materii tak to, że to się nie zapadły wszystko to biorę wiąże się z jakimiś tam własnym z mechaniki kwantowej tam jakimiś obserwacjami jak zakaz Pauliego i t d. czy innym słowy to, że materia się nie za nie zapada to jest jednak jakoś wiąże się z z mikroskop powód teorię o 30 też tu coś co w ogóle da się połączyć z tą bogatą strukturą czy też ona się tylko objawia, jeżeli wydamy 20 miliard euro i zderzymy ze sobą wiązka elektronów z wiązką protonów czy nie część tych raczej raczej trzeba raczej trzeba wydać raczej trzeba wydać nawiasem mówiąc fizycy podejrzewali ją, że istnienie 3 kopii materii nie jest bez wpływu na to, że wokół nas jest materia ani antymateria natomiast, dlaczego tak jest jak jest precyzyjnie mechanizm tego znowu jest to kolejny z otwartych pytań, ale czy do pytania zasmucił tegoż sądu szaleć to pytania i wzywa wywrócą model standardowy 40 wyjdą znacząco poza pozór poza tym Motor przytoczona będą jako tylko uzupełnienia Jenny nie wiadomo główny model standardowy jest doskonale przetestowane i ja chciałbym wrócić do mojego przykładu ze zbliżającą się ukochaną na my możemy zobaczyć więcej szczegółów i w miarę postępu prac badawczych, ale tego, cośmy już zobaczyli sobie zinterpretowali to nikt nam tego nie zabierze żonę Mazowsze to teraz, w czym jest problem z tą masą, w czym jest problem problem z masą, ale jest przede wszystkim związane z oddziaływaniami słabymi i to się zaczęło w latach sześćdziesiątych, gdzie fizycy sobie pomyśleli no bo co nam tyle ty prośbę różnych rodzajów oddziaływań i na początku lat sześćdziesiątych był Jan Śmigiel wymyślił na papierze równaniami następującą obserwację, że jak się napisze równania, które rządzą oddziaływaniami elektromagnetycznymi przy tym wszystkim co odpowiada za nasze codzienne życie fale elektromagnetyczne trzymanie atomu jest w 1 całości no tak wszystkie te równania okazują się bardzo podobne do równania, jakie można, by napisać dla oddziaływań słabych, czyli tych, które powodują, że rozpady radioaktywne, ale my zgadzam się państwo, że rozpad radioaktywny to jednak nie jest to samo co elektromagnetyczny smog, który jest wszędzie dookoła nas te procesy, które powodują rozpad radioaktywne są znacznie słabsze niższe wszelkie oddziaływanie elektromagnetyczne na nasze szczęście no bo jakby się wszystko w ciągu Ułamka sekundy radio aktywnie rozpadło na tym grali świat wyglądałby może mniej wesoło mokrych, ale na poziomie równań to wyglądało strasznie podobnie, jeżeli natomiast o to wszystko dało się to wszystko zrozumieć jeżeliby przyjąć, że cząstki, które przenoszą oddziaływania słabe są znacznie cięższe niż inne znane cząstki, a w szczególności są cięższe niż Szatan, który jest bez masowych tutaj i ja nie mam może jakiegoś dobrego wytłumaczenia, ale oddziaływania elektromagnetyczne przenoszą się na bardzo duże odległości i każdy, kto słuchał sobie na falach długich Radia Luxemburg Matović i że chory posągu i odległości duże odległości natomiast oddziaływania jej jądrowe, które powodują rozpad radioaktywny one zachodzą wyłącznie w skali jąder atomowych Otóż to długo zaściankowość jest związana z bez masowość ciągu fotonu, który nie niepokojony może przemierzać bardzo dalekie odległości i teraz oddziaływania słabe musiały mieć masywne nośniki, żeby się dało wytłumaczyć takie właśnie masywne nośniki, a na pewno cięższa od jądra atomowe tyle, że to stwarzało kabarety com problem, bo te teorie jakoś nie chciały się zamykać nie pasowały były pełne problemów w ogóle no tak nie teoria, a jakieś bazgroły te wsie wszystko nie miała sensu na papieża i w po w tej sytuacji w połowie lat sześćdziesiątych przyszło kilka zespołów ludzi papież był samotny litery x po drugie, był Franz zabrał Francois Englert z Robertem grał tam, a po trzecie była grupa ludzi pod wodzą hamaki natura wymyśliła sobie pewien taki obraz mianowicie oni wymyślili coś takiego na dla ich już nie było problem to, że przestrzeń wypełniona jakimś polem Czyżew w przestrzeni jest coś i teraz ani zaproponowali równaniach, które się dadzą opisywać w sposób następujący, jeżeli są diety, bo wyobraźmy nad morskim w kurorcie parę mieszaną, w której pani jest na diecie, a pan ma wielką ochotę na to, żeby przekąsić coś słodkiego niż poruszanie się wzdłuż promenady, gdzie występuje kawiarnia przyprawia o NATO wiadomo, że pan ma pokusę, żeby skręcić do którejś z cukierni natomiast pani raczej będzie starała się na mnie patrzeć i pójdzie prosto przed siebie więc, gdyby poruszał się te 2 osoby niezależnie od pandy co chwila skręcał do kolejnej kolejnej kawiarni cieka w jak ciasteczko Kawka ciasteczka umiejąc się oprzeć wszystkiemu prócz pokusy natomiast pani sławy prosto przed siebie była różnica prędkości, dlaczego byłaby różnica prędkości, bo pan oddziałuje z kawiarniami, a pani nie i teraz w przypadku ruchu różnice prędkości przy tej samej energii możemy zinterpretować także 1 obiekt ma większą masę znęca się porusza wolni i przy tej samej energii, a drugi ma masę mniejszą i to był właśnie ten genialny pomysł grupy teoretyków to znaczy, gdy w przestrzeni istniało coś, z czym niektóre cząstki oddziałują, a inne nie to by tłumaczyło, dlaczego niektóre cząstki poruszają się wolniej niż inne przy tej samej energii, a zatem, dlaczego jedne cząstki mają masę, a drugie nadpłat nie mają mas albo dlaczego różne cząstki mają różne masy to byłby byłaby różna siła tego oddziaływania na nowe, ale proszę państwa ja teraz powiedziałem państwo takiej historii, która rano jest bardzo ezoteryczne, bo z drugiej strony czy wypowiedzenie się przestrzeń jest wypełniona jakimś niewidzialnym, by temu, który robi ma jakiś konkretny efekt na obiekty obserwowane różni się odpowiedzenia, że tutaj pod sufitem tej przestrzeni znajduje się niewidzialny smok, który podpowiada mi co mam robić i tutaj na tym, by w tym miejscu objawił się genialny pomysł i grafika, który stwierdził, że zaraz, ale mówimy o psie o o Opolu wypełniającym przestrzeń jest szóstym co potrafimy zrobić spalono topole może się wzbudzać co to są wzbudzenia pola to są cząstki, czyli w związku z tym z istnieniem polach wypełniającego przestrzeń oddziałującego z niektórymi cząstkami powinna być związana istnienie jakiegoś wzbudzenia jakiś czas to jest proszę państwa cząstka Higgsa ta, która w naszej świadomości realnie występuje od 5 lat także to pozwoliło na wyobrażenie sobie, dlaczego cząstki elementarne mają masę po prostu 1 oddziałują bardziej z polem Higgsa, a drugie oddziałują mniej z polem Higgsa i zwracam uwagę, że nie mamy problemu niewidzialnego smoka, bo mogę wytworzyć doświadczalnie wzbudzenie tego pola czy to było przewidywanie teorii sformułowanej w latach sześćdziesiątych, że jeżeli, by dostatecznie długo cierpliwie i silnie zderzać cząstki to w końcu powinna się wytworzyć wzbudzenie tego pola wypełniającego przestrzeń, czyli cząstka Higgsa także zajęło to pół wieku natomiast zdecydowanie tak się w końcu stało, ale co się stało odkryta cząstka Higgsa, a jako odkryta bardzo dobre pytanie jak już mówi pan to co potrafimy robić to potrafimy wytwarzać cząstki, zderzając ewentualnie, zderzając jakiś inny czas i wyznaczamy sobie 2 ciotki w wyniku tego oddziaływania powstaje jakiś stan, w którym coś się dalej idzie o większość cząstek, jakie znamy jest to ten sam czas i nietrwałe JST cząstki to one możemy podzielić z grubsza na 2 kategorie niektóre cząstki żyją na tyle długo, że potrafią narobić jakichś szkód w otaczającej przestrzeni na czwartek o postawimy kliszę fotograficzną to przylecą przyspieszają Zaczernie albo zrealizują na jakąś substancję albo spowodują oświecenie i substancji, ale to samo dotyczy tylko cząstek, które żyją na tyle długo, że one powstają są w stanie przelecieć jakiś kawałeczek i potem ewentualnie się rozpadają na inne cząstki natomiast wiele cząstek, które żyją horrendalnie krótko, bo żony i 2 IZ żyją mniej więcej 10 do minus dwudziestej trzeciej sekundy to jest taki potwornie krótki czas, że one nawet jak się poruszają z prędkością bardzo bliską prędkości światła te nie są w stanie uciec z miejsca produkcji i przeci w gdziekolwiek one się od razu rozpadają, więc my mamy tylko poszlaki to znaczy, ponieważ te cząstki się rozpadają pewien bardzo konkretny sposób to możemy widzieć te śmieci pozostałe z rozpadu cząstek w przypadku bozonów wół IZ no to były bardzo konkretne sygnały w przypadku bozonu Higgsa to były charakterystyczne charakterystyczny sygnał rozpadu tej cząstki na 2 FOT tony czyli gdy 2 cząstki przenoszące oddziaływania elektromagnetyczne to jest macie tutaj czuć się 1 szczegół kuchni eksperymentalnej ujawnia, dlatego że cząstka Higgsa najchętniej to ona by się rozpadała na ciężkie kwarki, ale te ciężkie kwarki znowu jak siecią takich rozpadnie na ciężkie kwarki to WDT tak parki dalej się rozpadają tworzy się taka Kaskada cząstek, a co gorsza proszę państwa to ciężkie kwarki jeszcze nad są trudne do zaobserwowania, dlatego że wiadomo, że mamy oddziaływanie silnych partii nie lubią żyć samotnie natomiast obrastają różnymi innymi antykwariat sami te z kolei w swoim polu wytwarzają kwarki itd wyjątkowo wyjątkowo zaśmiecony teoretycznie jest ten proces, a jak to się dzieje w takim środowisku jak wielki Zderzacz Hadronów, gdzie śmigają od siebie to wokół siebie kupy protonów neutronów jest mnóstwo innych procesów, zwłaszcza z udziałem parków to takiego sygnału się niedawno odrębni światła natomiast jak taki kiks raz na 1000 × większe wyprodukuje wypluje z siebie takie 2 fotony, które jeszcze, w jakich przeciwnych kierunkach rozlatują to jest piękny czysty sygnał, który się, by je rozróżnić i co więcej 2 fotony mają bardzo charakterystyczną energia także, jeżeli odpowiednio się od pozy wlicza wszystkie pary fotonów, które trafiają do sektora to występowanie cząstki Higgsa wyraźnie się uwidacznia jako pewien wzrost liczby z wyliczeń fotonów o pewnej określonej charakterystyce dokładnie odpowiadającej stawce Higgsa, czyli my widzimy my nie widzimy złodzieja widzimy wyłącznie szkody, które nam narobił w mojej gminy wnioskuje się jednak jakiś taki nowy szyb i 13 wnioskowania tak to znaczy mówić o pokazałem, że powtarza się ten eksperyment pani milionera z dnia ziemi, jakie to są liczby, żeby rzeczywiście zauważyć, bo to co się obserwuje co się soki detektory one pochłaniają też fotony, których detektor pochłania Photon zgadza się w tym sektorze powstaje prąd tak po prostu ci i na komputerze ci się gdzieś tam dokładnie dokładnie to, ale no, ale fotograf, który wtedy potrafi jednak czy potrafi, z jaką dokładnością obliczyć co powinny widzieć my detektory przy czym jestem w stanie wyprodukować 2 hipotezy w tym konkretnym przypadku test hipotezy cząstka Higgsa istnieje oraz cząstka Higgsa nie istnieje i jest media Markt w sektorze Widzewa nadmiarowe w stosunku do hipotezy cząstka Higgsa nie istnieje elit bez liczenia ich to muszą jakoś wyjaśnić ten nadmiar możliwości pierwsza to jest taka, która występuje najczęściej, że zepsuł się detekty w możliwość druga, która występuje jako druga w kolejności jeśli chodzi o częstość to jest to, że ten, kto przejmie, kto obliczał ile powinno wejść się pomylił, jeżeli te 2 rzeczy zostaną, jeżeli te 2 wątpliwości zostaną usunięte NATO to oznacza, że mamy pewne zjawiska, które nie powinny się były zdarzyć się zdarzyło i jeżeli tak się dzieje na to hipoteza moja pierwotna hipoteza zerowa cząstka Higgsa nie istnieje no i zostaje spacyfikowany, a to oznacza mogę z pewną dozą prawdopodobieństwa uznać, że jest ona nieprawdziwa, ale wtedy, a wtedy mogę przystąpić do testowania drugiej hipotezy to znaczy tejże cząstka Higgsa istnieje i sprawdzić czy po co obserwuję jest zgodne z postulatem istnienie cząstki Higgsa czyli, a priori ktoś mógł tam siedzieć z latarką tak oczywiście to ekstremalny przypadek ale, ponieważ to wnioskowanie jest tak subtelne i pośrednie, bo to my też, by przychodzi namyśl to co mówił 2 tygodnie kompresor Bulik fala grawitacyjna, a mianowicie to co oni widzą to jest przesunięcie tego ramionach interferometru od 10 do - 19 metro na 4 km nosili jedyne co mają tu mają sygnału wiesz tak tez drgnięcie od tych luster no i z tego co do tego dopuścić do tego charakterystycznego właśnie jest kluczowa przebiegu dopasowują różne modele innych tych dramatycznych zdarzeń kosmicznych i wnioskują, o którym jest analogiczna przy mąż bardzo charakterystyczne kropki się gdzieś pojawiają i teraz czy pokazujesz, że w ramach swojej wiedzy wiedzy te kropki odtwarza proces rozpadu bozonu Higgsa tek w związku z tym mówisz zobaczyłem ślad Higgsa zgadza się, ale to nie jest takie różne od tego jak ja widzę powiedzmy Elektron procesach z państwa widział kiedyś Elektron no właśnie elektrony, które o istnieniu elektronowe wnioskujemy na podstawie efektów, które ten Elektron wywołuje w środę w otoczeniu w środowisku nie da się zapewniam, że się nie da się jak Marek i chyba atomów pojedynczo tato tato tato było zdjęcie pojedynczych atomów nie elektronów, ale i przesiąkł goście zapytano dobrane skoro nie widzę elektronu bezpośrednio i innym to samo dotyczy protonów i neutronów toto co widzę, bo to widzę zmiany w środowisku, które wywołują obecność tych cząstek, a skoro nie widzę elektronów nie widzę elektronów nie widzę protonów do nie czuje się bardzo skrępowany, mówiąc że w takim razie będę wnioskował o istnieniu jeszcze innych obiektów za pomocą protonów elektronów, których nie widzę bezpośrednia tylko wnioskuje o nich jest ich oddziaływań ze środowiskiem, aczkolwiek elektrony to jednak widzisz, bo ile szyję tak bozon Higgsa i dążenia, zanim się rozpad podobnie jak podobnie jak za nową mówimy o rzeczach o czasach życia rzędu 10 do minus dwudziestej którejś z tych właśnie to jednak to jest nieco subtelniej sza niż Elektron, który żyje, który rozciął skonta no tak, a właśnie on on ją się nad Wizną Elektron się może rozpaść się do czegoś nie nie można nie elektrony z cząstką stabilną dalej się nie rozpada rattan jest prostą może się rozpaść owych Proton jest cząstką stabilną swobodny Proton nie rozpada się, o ile wie to współczesna nauka w każdym razie prowadzone badania dotyczące czasu życia protonu mówią, że są większe niż 10 do 3003 . lat jest wielokrotnie więcej niż czas życia wszechświata rośnie, czyli subtelna dość metody badawczej też metody wnioskowania odkrywamy tę cząstkę moim zdaniem to i 1108 z pytaniem czy więcej rozumieliśmy się skomplikował ten obraz jak ty to oceniać nowym to jest to jest kwestia naszej wiedzy o świecie proszę państwa, jeżeli mamy w pułapkę na myszy i wkładamy tam kawałek sera, żeby był ładny obrazek i następnego dnia Sarah niema pułapu West nietknięta NATO wnioskujemy o tym, że ta mysz była niezależnie od tego, czyj nigdy nie widzieliśmy, że teraz oczywiście wiadomo, że nie musiała to być mecz nie mamy żadnego nam coś namacalnego dowodu na istnienie myszy, ale cała nasza wiedza o świecie jest zgodna z hipotezą istnienia myszy, zjadając Racer ich głód to jest proszę państwa w odniesieniu do zjawisk, które w niedzielę w mikroskali jest to jedyna metoda badawcza, jaką mamy dostępną w związku z tym nie mam oporów, żeby jej używać w granicach, gdzie potrafi zrobić obliczenia i wykonać eksperyment alternatywą jest siedzieć na kanapie i myśleć o niebieskich migdałach ja się zgadzam tylko, że ja bym łatwiej jest przyjąć, że istnieje też takie jak masowe niż to, że muszą wprowadzić kolejne jak jakiś Polak no bo teraz dlaczego, dlaczego akurat masa jest usłyszy inne parametry nie ładunek elektryczny czy krzyk należałoby wprowadzić, dlaczego to akurat ten parametr opisujący cząstkę wymaga wprowadzenia tych zupy, a nie inne parametry to ja wracam do historii zaćmienie Schnyder pisało swoje swoje równania to on zrozumiał że, gdyby cząstki akurat w jego przypadku to były książki przenoszące oddziaływania słabe mecze miały masę w jakiś inny sposób niż oddziaływanie z Paulem to taka tego równania kompletnie nie miałoby sensu on miał piękne równania proste takie koncepcyjnie proste obliczenia było okropnie trudne, ale równe nie były proste pięknej symetryczne i to re jest pewne taka reguła metodologiczna, która na lód na skieruje w opisie świata my się staramy opisać świat tak, żeby był możliwie jak najprostszy, żeby te porównania były proste i żeby te równania w zadowalający sposób opisywały otaczający nas świat Otóż na poziomie matematycznym model standardowy z cząstką Higgsa jest najprostszą najbardziej symetryczną najbardziej elegancką teorią, która ma paręnaście dni wolnych parametrów liczb, które trzeba wyznaczyć doświadczenia i opisuje tysiące procesów fizycznych, więc w tym sensie to jest niezwykle ekonomiczny opis świata pomimo tego, że wymaga dał im prowadzenia rozumowań ich odbiegających od codziennego zjadanie chleba no dobrze, ale był już kończąc to my ostatnie pytanie, gdyż Kwark ma kolor tak tak oto dlaczego nie ma pola bar w, które oddziałuje z Gwarkiem i go koloruje Ależ oczywiście że tutaj 2 rzeczy po pierwsze jest pole związane z oddziaływaniami silnymi to jest pole, które ma pewne warunki, ale to nie jest pole nadające kolor Otóż, żeby sformułować teorię cząstek elementarnych to muszę powiedzieć, jakie są w niej cząstki jak oddziałują, więc powiedzenie, że kwartet ma kolor jest wyrażeniem myśli, że podlega on oddziaływaniem silnym oddziaływania silne są tak skonstruowane, że wymagają istnienia 3 Stanów raz 23 no dobra no ale to mu dziś powiedzieć, że powiedzenie, że rektor ma masę jest wyrażanie myśli, że się przeciąga grawitacyjne, a jednak tak nie jest chyba, że to się jakoś uspójnienie, kiedy powstanie teoria kwantowa grawitacji Otóż ja chodzę na obszar jest bardzo się czuje i komfortową bo dlaczego nie czujesz się w porządku się, mówiąc że aquapark ma kolor związki jest to wyrażenie myśli, że oddziałuje silniej, a nie przyszłoby im masz podstawy ku temu nie cieszy swobodny, kiedy powie, że lektor ma masę bożka, bo oddziałuje grawitacyjnie ktoś się zgadza, ale tutaj pytanie było przeznaczyć pytanie historycznie dotyczyło przede wszystkim bozonów WSIiZ Otóż Bazan EW IZ nie mogą mieć masy po prostu taka teoria nadaje się natychmiast do wyrzucenia do kosza, bo one nic nie przewiduje jest wewnętrznie sprzeczne, ale z historią jeszcze 1 nagrody Nobla, dlatego że w roku 10031969 niezależnie śledzą naszą Steven Weinberg i Abdul Salam stwierdzili, że ten sam mechanizm, który nadaje masę bozonu IZ może być zastosowany do nadawania masy Elektronowej kwart kont i to tezie, że to też jest oddziaływanie z polem Higgsa, czyli zwróci uwagę, że tutaj masz pewien efekt taki uboczny, który ci jeszcze dodatkowo upiększenia tę teorię nie musiały z tego mieć dostałeś za darmo teoria była wymyślona i ten mechanizm był wprowadzony po to, żeby rozwiązać problem mas cząstek pośredniczącej w oddziaływaniach słabych, a dostało się teorie, które pozwala na wyjaśnienie masy wszystkich cząstek elementarnych doceniam już państwu przekazuję mikrofony, że w końcu Maciek pytania jeszcze tylko 1 uwaga im państwo zwróciliście uwagę na to, że w dla fizyka i pójście do kawiarni to jest wejście w dniu oddziałów oddziaływania także stopy to i tak zawsze to postrzega się gdzieś na kawę, gdyż w Chodzieży w oddziaływaniu z kawiarnią, a kobieta jest rozbito cząstką prawdy to starałem się przekazać państwu tylko część swoich doświadczeń w pewnym miejscu zatrzymałem się, że to, że państwo macie ich pytania aż 1 chciałbym wiedzieć czy ma pan prywatnie jakąś ulubioną cząstkę istniejącą albo nie tak półwyspu, jeżeli taka troska czy ławek Soska sunex lekturę, której stwierdza Krystian z dnia żona nie istnieje cel obalenie było dla pana jakimś rozczarowaniem, choć STK w kioskach, które jeszcze nie została potwierdzona ani obalona i która w pańskim XC, na które pan bardzo wyczekuje żeby, eksponując za to, że odkryli to ja mam swoją ulubiona to nie powie bez ciasta, które nie istnieje teraz nazywa się u psa Leon teraz to jest historia poszukiwania cząstek właśnie taki sposób w jaki mówiłem zderzamy znane cząstki może coś się wytworzy jak dostarczymy dostatecznie dużo energii Otóż 1 z bardziej genialnych znanych sławnych i u nagranych fizyków był Leon Leder man, który prowadził badania zdarzających się elektronu w 2 i pozyton najem w szczególności patrzył czy przypadkiem nie pojawiają się w detektorach znaki świadczące o istnieniu we jakiś nowych cząstek na listowne pewnego dnia analizował dane to zobaczył, że widzi pewną nadmiarowość rozliczenia i tutaj ogłosił radośnie światu odkryłem nową cząstkę, a ponieważ odkrywca cząstki zwykle ma takie moralne prawo, żeby nadać nazwę to Leder man nadał jej nazwę i znał fizycy mają bardzo mało wyobraźnię akurat wtedy nadawali cząstkom imiona za pomocą greckich liter, więc sąd nadał cząstce nazwę cząstce nazwę obsydian jak się okazało mógłbyś napisać jak to wygląda to litera to jest jakiś łatwy do napisania od mogę napisać, ale to nas nie zmieni teraz fontanna trochę tak proszę państwa, lecz armia nadal mamy miało pecha mianowicie jego detektory zarejestrowały pewną taką fluktuacje szumu to także sygnał, który zobaczył co się okazało sygnałem nieprawdziwym on nie zrobił dostatecznie dokładnej analizy, żeby wykluczyć fluktuacje takich ślepych niezwiązanych z niczym z ćwiczeń w detektorze, a do przeprowadzenia dalszych badań okazale pokazało, że to niestety był błędny sygnał, ale niestety wieszcz pozostała wpuszczone w świat nazwa MUKS Stilon ZOZ została już nadana k i złośliwi koledzy, którzy chcieli wetknąć Leonowi Leder man nowi to, że się pomylił nazywają to ten teren to wzbudzenie u z Leon, z czym nie ma nie ma, ale tak jak takie symbole widuję włos czasem coś oznaczać w ten sposób przez czy to złośliwość zawsze, bo letnie niebo Leder man potem odkrył prawdziwą ciastka jej wtedy jeszcze raz spróbował i tym razem się udało n p . jeżeli część tych innych dobrze to ja mam takie pytanie nie jest odpowiedź na to pytanie czy dobrze sformułuje, ale spróbuję, ponieważ mówiliśmy, że mamy oddziaływania słabe silne elektromagnetyczne prawa, ale z tego co zrozumiałem to, żeby istniały Polaka, dzięki którym mamy co oddziaływania pyta pan powiedział musi być nośna promotor, który wytwarza wokół siebie Polek tramwaje zdrowo jest niemniej protonami jest otwarty, który wytwarza wokół siebie polega choćby boje z innymi kwartałami, czyli mamy, jakby źródło tego pola to ogólnie mówiąc co jest źródłem pola Higgsa co jest ta jest bardzo dobre pytanie Otóż pole Higgsa się różni od tych pozostałych pól, dlatego że i ja przepraszam, że tak filozoficznie bowiem istnieje samo z siebie co znaczy, że istnieje sama siebie to znaczy, że stan wszechświata, w którym przestrzeń jest jednorodnie wypełniona polem Higgsa jest stanem energetycznie korzystniejszym niż stan, w którym przestrzeń nie jest wypełniona polem Higgsa i innymi słowy ten sytuacja braku pola Higgsa jest sytuacją niestabilną, gdybym miał taką potężną moc i stworzenia wszechświata bez pola Higgsa to wedle współczesnej wiedzy na temat tego, jakie są transfery oddziaływania cząstek elementarnych ten stan w ułamku sekundy przekształcił się w bardzo gwałtownym procesie do wszechświata wypełnionego polem Higgsa, bo to po prostu jest energetycznie korzystniejsze oraz odbyć oczywiście narobiło, bo ta energia musiałaby być dziś uwolniona natomiast proces gestem w stronę przepaści i skont i jaka jest kawą, bo to jest bajki zagadkowe, dlaczego akurat taka jest wartość tych Polakach to jest wiadomo czemu tak jest to jest pytania czym to jest pytanie, bo na 2 poziomach, bo wartości z 1 strony mogę powiedzieć że, gdy wartość tego pola to to jest po prostu pewien parametr teorii jest, jaki jest praca ma jakąś masę, czyli elektro ma jakąś masę to świadczy o jakiej sile oddziaływania z polem Higgsa to jest parametr teorii to, że i nikt by w tym sensie NATO w tym sensie to jest po prostu liczba, którą muszę dopasować do wyników doświadczalnych, ale i jest drugi problem, który nie jest już bardziej zaawansowany, bo jeżeli zacznę robić przy użyciu wszystkich dostępnych mi narzędzi bardzo precyzyjne obliczenia kwantowej teorii polano to się okazuje, że jakiś wielkości muszą się kasować dokładnością do parunastu cyfry znaczących, żeby uzyskać taki ładny wynik no i to jest coś co oczywiście może się zdarzyć, ale wszyscy fizycy patrzą na to z obrzydzeniem nazywają to problemem hierarchii także jest możliwość występowania tego problemu natomiast pytanie jest nam na ile należy uznać, że to jest problem poważny test teoretyczny nad czym możemy liczyć czy wolno nam odjedzie 2 liczby z dokładnością parunastu c w znaczący i technicznych daje zrobić, a masach i co jest, jaka jest wartość pola Higgsa jest, jaka jest wnioskujemy ani na podstawie mas i innych ciastek, więc wynik znamy pytanie jest jak się teoretycznie dochodzi do tego wyniku to jest problem, czyli jest, jaka jest znacznie mniej niż w Lotto przyjmujemy jako dane te na czas to jest w nim cechą wszechświata tak to jest cecha wszechświata bez mierzalne cechy wszechświata ale, a priori mógłbyś napisać równania, gdzie ta cecha jest inna to jest, by się trzymało kupy za przeproszeniem 3 Ależ oczywiście to znaczy mogą sobie wyobrazić znowu, a teraz DD daje do jeszcze większego rozpasania myślowego nie prowokuje mogą sobie wyobrazić mnóstwo wszechświatów każdy z inną wartością tego pola Higgsa i 11 nad parametrami tak dopasowywać dopasowanymi, żeby to był stan stabilny Otóż w pewnym bardzo wąskim przedziale wokół tego co wiemy na czym wokół tego co mierzymy byłoby równie dobre wszechświat jest bardzo podobnym pod podobną materię z podobnymi procesami, a sporo byłoby dookoła również wszechświatów, które się byłoby zupełnie inne niestabilne cząstki zupełnie inne cząstki byłyby stabilne materia byłaby elektrycznie naładowane cała nie tworzyłyby się obojętne elektrycznie atomy w ogóle wyjątkowo wyjątkowo obrzydliwe rzeczy uniemożliwiające pod powstanie znanego życia, aby się tworzył to jest proszę państwa co zaprezentowano nam nazywa się rozumowanie antropologicznej to jest takie wnioskowania postawionej na podstawie możliwości wystąpienia obserwatora widzącego ten widzącego wszechświat, jakim jest, a on także nic nic się wszechświata nie zmusza w sposób oczywisty, że miało obserwowane cechy w szczególności dokładnie taką wartość się w polach i c jako mierzymy natomiast jest pewien zakres, który jest zgodny z naszą percepcję z naszymi doświadczeniami świata, a inne przeznaczy, gdyby było zupełnie inaczej to te wszechświaty byłyby różne chciałbyś, żeby te wszystkie możliwości się realizowały naraz nowym torze jest dopiero rozpasania i Leszno tak jak w mechanice kwantowej, że te wszystkie takie współużytkowanie wszystkich możliwości, a nie boi się n p . że gdyby pewien parametr nie był ustaloną liczbą tylko byłby pewną rzeczą, którą można jakoś przesunąć się dynamiczny sposób to moglibyśmy przyłączyć wszechświat z naszego stanu do takiego stanu, który nie umożliwia nam życia na na 3 pozwala to byłaby szybka wtedy szybka rozgrywka przypuszcza, a właśnie w momencie, kiedy uruchamiano LHC to w stanach Zjednoczonych do sądu wpłynął wniosek o zablokowanie włączenia LHC jest właśnie wskutek takiej obawy, że istnieje tego rodzaju dynamicznych parametrach, które nam zmienić przez stan wszechświata na takich, których nie nadaje do użycia proszę państwa jest 1 z większych PR-owe wpadek fizyków cząstek elementarnych dlatego, że kiedy zadano bardzo znanemu koledze takie pytanie nazwisko tutaj litościwie przemilczę czy to jest w ogóle możliwe jest niezerowe prawdopodobieństwo, że coś takiego się w wyrazie LHC to kolega się głęboko zastanowili powiedział tak, ale jest małe i miał namyśli liczba, która się zdarza raz na 10 do czterdziestej, której przypadków, czyli raz na daczy, gdybyśmy sobie pomyśleli o wszystkich, a tomach, które są w obserwowanym wszechświecie na to mniej więcej, gdybyśmy myśleli o 1, a to jest tych wszystkich na to to jest taka szansa wylosowania danego, a to dobrze to spotkanie z re wszystko powiedział precyzyjne ale, ale ogółu, ale ogół niezrozumiały i uznał, że to prawdopodobieństwo jest niezerowe, a zatem stanie sytuacje bardzo groźna dla było od, a jeszcze dopytać się być tam w czarnej dziury powstałe w tych historiach show ma żylibyśmy, ale nic się nie udało wyprodukować oraz, że czarne dziury to z bardzo ma powierzchowną wiedzą, że one żyją tym krócej i są mniejsze korki to, że to jest 1 z powodów, dla których być może ich obserwuje się czy jej nie, gdyby udało się wyprodukować czarną dziurę w LHC swą drugą co to znaczy wyprodukować czarną dziurę dziurę w LHC to co to znaczy wyprodukować taki stan z punktu widzenia fizyka cząstek elementarnych znaczeń wyprodukować taki stan, który natychmiast wyparuje i zostawili je po sobie powiedzmy 100 cząstek potomnych w wyniku tego parowania, czyli tak jak normalnie zderzamy 2 cząstki powstaje mit 35 cząstek miał taki egzotyczny proces jest tam 2 cząstki powstaje nie od razu stop potomnych nowym jest do doświadczeń cyber ataki bardzo dostają za zarejestrować po to, by był proszę państwa sama do zaobserwowania czegoś takiego znaku to jest sygnał na miarę nagrody Nobla, bo to, by oznaczało, że nasze wyobrażenia o tym jak powinna istnieć jak powinna wyglądać teoria grawitacji i nasza wiedza na temat powstawania sił grawitacyjnych to się okazała w tym momencie zupełnie nieadekwatna do tego wyniku no ale tak było to byłby przełom w Rijece i takiego przełomu udało się osiągnąć no bo widocznie czarne dziury nie produkuje się prace to, że jeżeli jeszcze 6 osób ściema siła Ależ oczywiście ja mam 2 pytania powiedział pan, że pole Higgsa może mieć wartości, które będą stabilne i będą też mogły tworzyć stabilne wszechświat czy to znaczy, że mogą istnieć tzw. światy równoległe obok las i coś takiego tylko z inną wartością stabilną pola Higgsa IT jest 1 sprawa, a druga wyczytałem w takim czasopiśmie świat nauki, że naukowcy zaczynają się zastanawiać co wypełnia przestrzeń kosmiczną pustką Otóż wymyślili jakieś splątane cząstki informacji, które pozwolą połączyć w teorii względności z fizyką kwantową czy słyszał pan o czymś takim dziękuję to pierwsze pytanie o inne wszechświaty wszechświat inaczej gdyby, gdybyśmy widzieli rejon świata, gdzie wartość pola Higgsa byłaby inna na to ten region miałby inne własności fizyczne na wkład byłby źródłem charakterystycznego promieniowania, a poza tym należałoby sobie zadać pytanie, jeżeli dotąd na prawo mamy wszechświata o jakiej wartości polach i scena na lewo jest inna wartość polach i za to co się dzieje na granicy ta granica NATO ta granica była mocno niestabilna to znaczy, by występowały takie naprężenie tych 2 wartości, które byłoby źródłem gwałtownych procesów produkujących cząstki najprawdopodobniej ich, a i od lat siedemdziesiątych jak się wysyła wahadłowce kosmos to one w szczególności patrzą czy przed nim jakiś takich granic we wszechświecie, które są źródłem gwałtownej produkcji ciastek na razie wszystkie wyniki są negatywne, więc na podstawie danych można uznać, że w obserwowanym wszechświecie nie ma miejsc o jakiś istotnie różnej fizyce, jeżeli przestrzeń jest nieskończona, a czas życia wszechświata skończony siłą rzeczy obserwujemy tylko mały wycinek nieskończonej przestrzeni być może, gdzie indziej daleko są obszary o w jaki sposób wytworzyły się na drodze ewolucji wszechświata obszary o innej wartości ich pola Higgsa lub innych wartościach stałych fizycznych, ale to jest pytanie, na które nie potrafimy odpowiedzieć teraz jej natomiast, jeżeli chodzi o kwestie na ożenku teorii względności i Astorią cząstek elementarnych no to oczywiście te próby są podejmowane nieustannie to jest 1 z największych wyzwań współczesnej fizyki, ale najlepsi koledzy temu, poświęcając dużą część swojej aktywności badawczej to, o czym pan mówi to ja rozumiem Maczeta to w świetle moich lektur się kojarzy z pracami Recovery Lindego, który próbuje w sposób wykorzystujący wykorzystujący do osiągnięcia w szczególności informacji kwantowej oraz stosowanie informacji kwantowej do czarnych dziur w jaki sposób dać EURES styczny opis tej rzeczywistości, ale to trzeba powiedzieć, że to jest teoria, która jest na czym ma parę obiecujących wyników, a le jest bardzo daleka od ukończenia i nie sposób przewidzieć to gdzieś się nie nie nie wywrócić, kiedy zostanie porządnie skonfrontowana z eksperymentem w tym momencie to jest próba znalezienia pewnego języka, który pozwoliłby sformułować precyzyjną teorię fizyczną, która byłaby dopiero weryfikowane także ta jest 1 krok wcześniej niższe model standardowy np. w rytm natomiast niewątpliwie to są bardzo ciekawe myśli jaz wielkim zapałem śledzą moje pytania my zmierza w tym kierunku po przyznał, że jestem niezwykle zapracowany relacją między matematyką i fizyką matematyką, która jest znana maksyma tyczkę zamkniętym niemającego nic wspólnego z z faktami rzeczywistością dostosowaną do eksperymentów do prawdziwych realnych im to stek z tego co pan mówi bardzo wiele postulatów rzeczy bardzo wiele konsekwencji, które się postuluje jest wynikiem po prostu równań matematycznych i ty to, że taki układamy tak wielkie ma tak wielkie zaufanie do pewnych procesów prawnych systemów dowodzenia matematycznego i niższe to co uzyskamy na końcu równania powinny żyć i w rzeczywistości jest dla mnie frapujące zmierza do moje pytanie brzmi my tak na ile nadzieja w uproszczeniu im tych wszystkich teorii jest kładziona w coraz bardziej nowoczesnych i zaawansowanych technologicznie akceleratorach ana ile w rozwoju matematyki, która cały czas jak wiemy historycznie my rozwija się i my znajdujemy nowe sposoby na Arena na przedstawianie tak znane nam dokonywanie pewnych pewnych operacji plastycznych innych tt Tay na początek powiem tutaj o moim wewnętrznym przekonaniu, które jest kontrowersyjna od razu po 5, a mianowicie, jeżeli sobie wyobrazić jak i składowe elementy matematyki na ostatnich napięć Otóż ludzie wymyślili 25 nie, dlatego że była możliwa w ogóle do wyobrażenia sobie poziom 2 w świecie istnieją pewne zbiory, które się w ten sposób dobrze opisują to co się im matematyka jest na nauką, która wyraża się w sposób abstrakcyjny, ale wymaga pewnych idei tej idei tej de najczęściej są jednak inspirowanej rzeczywistością przyrodniczą tych matematycy wymyślili takie obiekty, o których mogli pomyśleć, dlaczego mogli pomyśleć no bo w, jaki sposób one przyszły im do głowy w wyniku oddziaływania ze światem technologiach pracujemy na samej idei zbiorów i to jest dla mnie zrozumiałe że, że ruch kuli jest inspirowany tak matematyka tutaj jest to językiem, bo to świetny rok z naszym nasze doświadczenia tak ale kiedy wchodzimy do fizyki cząstek elementarnych doświadczenie i zrywane absolutnie jest stekiem potoczną pojęciem zbiorów tego typu operacji, a wciąż działa, a kraj co dalej, bo można się zastanowić czy rozwój wiedzy matematycznej poprzedza zrozumienie treści fizycznej świata czy też jest odwrotnie i ja tak sobie myślę, że to, że wykaże, że te 2 sposoby Poznania się przepychają pierwszeństwa, jeżeli pomyślimy o tym jak Newton wymyśla swoją teorię grawitacji czy też system w ogóle teorię dynamiki ich to on potrzebował stworzyć sam dla siebie nowe narzędzia matematyczne, bo nie miał dopisano musiał stworzyć rachunek różniczkowy całkowy, bo bez tego się nie dało napisać tych praw, a te prawa się okazało cudownie uniwersalnej stosujący się do wszystkiego, więc w tym sensie potrzeba fizyczna była motorem rozwoju pewnej inspirowanej przyrodniczo gałęzi matematyki, jaką jest rachunek różniczkowy całkowy z drugiej strony, jeżeli pomyślimy sobie historię odkrycia kwarków Otóż członek partii jest gmin zostały pomyślane jako wynik pewnej własności i innych symetrii równań i obserwacji fizyczny, ale twórca hipotezy kwarków, czyli Marek Edelman to on najpierw muszą się nauczyć abstrakcyjnej teorii grup, czyli obiektów matematycznych, która została wymyślona obiektów matematycznych, które zostały wymyślone w celu zdecydowanie zupełnie innym niż opis cząstek elementarnych inna naszemu okazało, że najprostsze możliwe do pomyślenia symetria opisane najprostszymi możliwymi pewnymi grupami pewnego rodzaju jakich można byłoby sobie pomyśleć świetnie się nadają do opisu fizyki i w tym sensie te poznanie matematyczne umożliwiło głębszy wgląd w istotę fizyczną świata powstaje pytanie, dlaczego tak jest i to jest pytanie, na którym nie znamy odpowiedzi na Jurij Milner sformułował to w słynnym eseju, w którym pisał w tytule o niepojętej skuteczności matematyki w wyjaśnieniu zjawisk fizycznych i akurat taki jest, że duże, że to, że to się świetnie nadaje i ma moc wyjaśniającą, a powiem tak wydaje się, że model standardowy jako teorię zapisana językiem matematycznym przy okazji przy pomocy równań to jest zamkniętą teorią, która na bardzo duże rzeczy opisuje testujemy ją coraz dokładniej ich, ale nie produkuje już nowych przewidywań, więc w tym sensie przełom, na które czekamy najprawdopodobniej polega na tym, że zaobserwujemy coś nowego doświadczenia zobaczymy jakąś anomalię wyprodukujemy jakąś nową cząstkę, której nie ma modelu standardowym, a co gorsza nie da się włączyć sensowny sposób do modelu standardowego albo wytworzymy wytworzymy jakiś oddziaływanie, który będzie trzeba dodatkowo opisać to za stymuluje rozwój teorii natomiast może się tak zdarzyć ja nie neguje, ale nie wyobrażam sobie akurat tak się stanie, że nastąpi rewolucja w myśleniu matematycznym, która pozwoli ukierunkować program doświadczalny jest w tym momencie wydaje się, że wydaje się, że czekamy na jaki sygnał ze strony doświadczenia, które prowadzi pozwoli nam spośród dostępnych narzędzi matematycznych wybrać te, które są właściwe do opisu cząstek znowu przesiąknięta jest prywatny punkt widzenia raz w nazwie tam ja chciałam zapytać odnośnie teorii superstrun zakładam, że pana czymś takim słyszał oczywiście i chciał się właśnie zapytać czy czy pan osobiście w to wierzy czy warto iść w tym kierunku, o czym właściwie ta teoria superstrun różni się od fizyki kwantowej, jakby tak w 23 zdanie pan powie coś od tych Super strona dla latem nicienia, które n p . nie wiedzą, o co chodzi o to to bardzo duże wyzwanie Otóż powiedziałem, że powiedziałem, że cząstki elementarne z wyobrażamy sobie jako zlokalizowane w przestrzeni, a więc punktowe porcje energii, które mogą sobie przestrzeni podróżować Otóż można ten napis uogólnić, wprowadzając przestrzeń, która nie ma 3, a więcej wymiarów i obiekty, które nie są punktowe, ale rozciąga w tej przestrzeni, a konkretnie mają 1 wymiar wzdłuż naj dlatego zwą się stronami, a tak macie tak się tworzy się teorii strun i teoria strun ma w swoim Super struna owym sformułowaniu, gdzie tutaj i słowo Super oznacza, że wprowadza się pewną relację pomiędzy różnymi wzbudzenia mi tego podstawowego bytu, a zatem między różnymi rodzajami cząstek elementarnych i pozwolę sobie w tym momencie nie wchodzić głębsze szczegóły, czyli to jest taka wycieczka myślowa próba opisu próba opisu świata za pomocą bardziej skomplikowanej struktury teraz po co opisywać świat bardziej skomplikowaną strukturą niż ta jest potrzebna Otóż okazuje się, że ta jest tu ma taką własność, że jak się dobrze opisze wynikające z niej oddziaływania to można w sensowny sposób włączyć do oddziaływania grawitacyjne, jaki jest mi dostali struna Otóż oprócz tego, że można w to włączyć oddziaływania grawitacyjne za cenę niesamowitej komplikacji teorii to tak skomplikowane teorie nie prowadzi nie doprowadziła do tej pory żadnego szczególnego przewidywania, które można byłoby zweryfikować w doświadczeniu i biorąc pod uwagę prawdopodobieństwo wystąpienia odpowiednich oddziaływań związanych z tą rozbudowaną teorią uogólnioną teorią, a dno wydaje się, że ona pozostaje ciekawostką teoretyczna nie widzę eksperymentów, które można byłoby w jakikolwiek sposób testować doświadczalnie tt od nich, ale to jest wyraz pewnej bezradności, bo proszę państwa to, jeżeli ja powiem, że nie umiemy zweryfikować czy to jest prawda no to być może być może to jest poprawny model wszechświata, ale i z tym, że my musimy się pogodzić z tym, że to pytanie jest otwarty do rejestru prowadzi do wielu bardzo ciekawych problemów matematycznych jako taka jest intensywnie rozwijana niezależnie od możliwości zastosowania do opisu świata przypuszczam naczep przypuszczam, że jeżeli chodzi o możliwości odpisu oddziaływań w taki fizyczny sposób to znaczy, że buduje model i sprawdzam doświadczalnie czy ten model odpowiada rzeczywistości to teoria strony nigdy nie osiągnie tego stanu natomiast jest to bardzo ciekawe wyzwanie intelektualne pracować w ramach tej teorii od ponieść obciążony PIT aktualny jest to może BOŚ będziemy z wolisz zmierzy do końca się z góry proszę wybaczyć brak śmiertelnej powagi ten z dniem przerwy oglądał pan takich seriali z najmniej nie boja od tych 21 lat nie oglądam telewizji aha i stroni od sztuk wizualnych z ruchomymi obrazkami kwestii jest takich seriali wspólnie generalnie chodzi o to, że są superbohaterowie, którzy mają różne niesamowite umiejętności w tym np. tracenie wytracanie masę na chcę, żeby w tym, że pan sprostował 3 dobrze zrozumiany w pole Higgsa to jest taka zupa tak, o której cząsteczki się przemieszczają i to 3 bardzo operują w operują w tej zupie zaś decyduje o tym, jaką mają masę, by tak w przypadku takich ciastek, które uważamy dziś za niepodzielne HOKEJ to moje pytanie jest taki, jaki jest przepis na to, żeby małe operować w polu Higgsa czyli i odpisy od czego zależy ten opór, jakbym chciał np. mają masę małą upolować w polu Higgsa to co mam zrobić z tym fantem na Hel jest nie jest pan pre czy pytanie pytanie pytanie jest niesłychanie poważne i głębokie jak i dotyczy aspektu który, który udało mi się ominąć tak jak powiedziałem tak jak powiedziałem to jak własności cząstek decydują o tym w jaki sposób one operują w po polu Higgsa je Ignaczak po i jaka znaczy, jaki jest prawdopodobieństwo oddziaływania zupą gipsową jest po prostu immanentną własnością cios i dana cząstka ma pewne prawdopodobieństwo opisane pewną itp stan rzeczy to jest własność tej troski tego się nie da zmienić natomiast, jeżeli sobie pomyślimy, skąd się bierze masa człowieka to jest bardzo dobry przykład mianowicie człowiek jest zbudowane masowo w dużej części z protonów, a protony składają się z kwarków tylko tutaj problem jest taki, że k Warki są bardzo silnie uwiązane w maratonie ma on jest niesamowita energia tego oddziaływania w porównaniu z samą energią wiążącą się z masą kwarków, czyli w proc to nie jest masa wynikająca z masy kwarków, czyli ze stopnia w jakim operują one w polu Higgsa oraz masa związana z energią wynikającą z tego użytek parku bardzo silnie silnie oddziałują między sobą to są 2 rodzaje masy i teraz masa związana z oddziaływaniem z polem Higgsa akurat w przypadku protonów jest znacznie mniejsza niż masa związana z tym, że tak parki są silnie sprostanie związane i tutaj model standardowy jest po prostu dodatkiem do jej masę tanich hajnowskiej po prostu związanej z występem związanej z występowaniem równoważności masy i energii, czyli niestety, ponieważ ładunki kolorowe związane z oddziaływaniem silne są ustalone ich to masy naszej nie da się za pomocą manipulowania teorię cząstek elementarnych zmniejszyć to znaczy nie możemy sobie wyobrazić żadnego przyrządu, który by nam lokali nie zmniejszał pole Higgsa i w tym sensie spowodowało zmniejszenie masy w cieniu oddziaływać z kawiarniami wszystko jedno wszystko jedno ta siła, która trzyma protony na naczep marki w plutonach na kupie jest akurat za większość masy ludzkiej odpowiedzialna w pole Higgsa odpowiada za masę obiektów elementarnych ostatnie pytanie i jest skorzystać mówi wnuk parkach na pytania, które jest prawo nie bardzo eleganckie, ale nie daj mi spokoju kompani powiedział, że w partii mają na tyle silne powiązanie, że nie sposób ich rozdzielić się zwoje takie bardzo mówię naturalistyczne myślenie takie, że skoro kwarki tak silnie oddziałują z sobą pół wyłączenie takiej pary kwarków kolejnego kwarta, ale się z nimi znak ja nic nie rozsypią zerwali z niego szczypior znowu z tym pytanie czy lutym konnych kwartetu mamy coś co jest jeszcze zgłosić 4 parków i znowu jest nierozwiązywalne z tym pytanie czemu tych partii, które są wokół siebie znajdują już kolejny znajdzie się w pobliżu to się znowu przylepia dlatego nie mamy wizji jesteśmy w świecie, w którym jest 1 wielkim znakiem z sobą kwarty, tym bardziej że jak w wynikach stoliki wybuchły one kiedyś były niezwykle blisko siebie, więc powinniśmy być w świecie jego quad owym tego w piątym stąd tak nie jest w dół są naczepy tutaj też to odpowiedź trzeba podzielić na kilka rzeczy banana kilka kroków nie wtedy to co to jest znowu złożone pytanie, które odsyła mnie do historii wszechświata, ale najpierw może powiem o tych układali wielokwiatowy jest jakość tak i na czym można podać przybliżone argumenty, dlaczego tak jest, że układ 3 parków to jest bardzo mocno związany, a układ 4 kwarków, kto nie jest tak mocno związane i teraz w ostatnich latach pojawiło się doniesienia o wyprodukowaniu stanu w 4 kwart COVEC to trzeba było wiele lat pracować, żeby coś takiego zrobić, żeby wytworzyć, żeby tor żyła tak, żeby się dało zaobserwować są doniesienia o wyprodukowaniu stanu w 5 czwartkowych znowu trzeba dużo nad tym pracować to wiąże się z pewnymi specyficznymi własnościami oddziaływań silnych, ale problem jest również taki, że tutaj mamy do czynienia z cząstkami, które są ładowane elektrycznie jak zgromadzimy za dużo parków przy sobie to zaczynamy mieć do czynienia z oddziaływaniami elektromagnes elektro magnetycznym, a w szczególności elektrostatyczne niektóre będą dążyć do tego, żeby obiekty naładowane jedno imiennie oraz zepchnąć się od siebie, jeżeli pomyślimy sobie aż 6 parkach, które by tworzyły w 2 proc to on na to wtedy już możemy naczepy toto to jest sytuacja, która doświadczalnie jest niestabilna no bo trzeba byłoby jakoś zbliżyć do siebie te 2 rzeczy tak, żeby się zlały wskutek oddziaływań silnych, a nie odpychał wskutek 1 imiennych oddziaływań elektromagnetycznych także tutaj to istnienie tej bariery gwarantuje nam spokojne życie, a nie zapadnięcie się wszystkiego do Stanów wielokwiatowy ego, czyli byśmy powiedzieli nawet gwiazdy w markowej natomiast pytanie jak to się zrobiło historii wszechświata Otóż rzeczywiście pierwotna zupa z Charkowa wszechświata była gęsta występowały w niej x partia anty partię, ale one one się często ze sobą zderzały i Energie tych zdarzeń były na tyle duże, że spadek Arki, że tak parki nieustannie polegały przemianie w inne cząstki w związku z tym to była taka ważąca zupa tutaj się trochę cieczy kochacie czy się we wrzącej zupie mamy ją zamkniętą w Browarze no to trochę cieczy się zamienia w nas podstępem nas znowu kondensuje dacie czy jest taka pewna równowaga, więc tutaj, by w tym wszechświecie mieliśmy procesy, w którym z, których 2 parki i 8 kwarty za anty park im się zdarzało powstawały np. 2 fotony albo Elektron pozyton no i to były tego rodzaju procesy te cząstki były wysoko energetyczne i będąc wysoko energetycznymi nie mogły statystycznie często tworzyć stanu związanego no bo one się zderzały rozle w trwały przeciwnych kierunkach, ale wszechświat się schłodził na to akurat akurat antymateria z ani kilowatogodzinie wania zostało tylko troszeczkę kwarków, które były skutecznie podważane promieniowania także tutaj tutaj mamy po prostu pewne szczęście co do historii wszechświata co do tego, jaka była różnica między materią antymaterią, że wszystko się nam udało natomiast rzeczywiście można powiedzieć, że tego rodzaju niebezpieczeństwo gdzieś po drodze mogła czekać winnym wszechświecie innych parametrach zgadza się to znaczy w eksperymentach takich, które się dzieje n p . w wielkim Zderzaczu Hadronów w przerwach pomiędzy tym jednak tam się zderzają protony z platanami to tam się również zdarza ciężkie jądra no i zdarzenia takich 2 ciężkich jąder bardzo małym kawałku przestrzeni odtwarzana chwile takie warunki wczesnego wszechświata to znaczy tworzy się właśnie taka pierwotna zupa gorący kwarków no ale ta zupa, ponieważ ona się tworzy lokali nie to ona przez morze jest ograniczona i ma powierzchnię to bardzo szybko stygnie także znowu wraca do stanu pierwotnego także jak najbardziej na bardzo krótką chwilę i w bardzo ograniczonym obszarze przestrzeni można taki pierwotny styl stan zbliżony do pierwotnego stanu wszechświata wytworzyć dobrze, że państwo, zanim podziękujemy naszemu dzisiejszemu znakomitemu wykładowcy to jako prywatne odważny zaproszeń do 2 tygodnia siedzący tu Grzegorz Kułach opowie o czymś co wydaje się być banalnym zagadnienie mianowicie w jaki sposób ustalić jednostki w fizyce zapewniam państwa jest bardzo inni bardzo nie trywialny problem, a tymczasem poprzez podziękujmy krzyżem czy mogę jeszcze powiedzieć coś się Grzesiu proszę państwa, choć jednostki fizyce to w najbliższych latach czeka nas rewolucja na pewno nowocześniej Thomas zainspirowało tę rozmowę dziękuję Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: TOK POWSZECHNY

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA