REKLAMA

Jakie tajemnice skrywa kosmos> Dyskutują prof. Agnieszka Pollo i Tomasz Stawiszyński

TOK Powszechny
Data emisji:
2017-06-08 19:00
Audycja:
Czas trwania:
01h 44:34 min.
Udostępnij:

"Ani wszechświat nie jest skrojony na naszą miarę, ani my na jego" - pisał filozof. Rozwiń »

Czy rzeczywiście? Jakie (przerażające) tajemnice skrywa kosmos? Co o nim wiemy? Czy kosmologia jest metafizyką czy nauką empiryczną? Czy we wszechświecie istnieje życie? A jeśli tak - to dlaczego nic o tym jeszcze nie wiemy? O wszystkim, co chcielibyście wiedzieć o kosmosie, ale o co boicie się zapytać, bo jego otchłanna potęga odbiera wam mowę, opowie dr hab. Agnieszka Pollo, kosmolożka z Wydziału Astronomii Uniwersytetu Jagiellońskiego i Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór państwu coś na mnie nie dopisuje nam na razie pogoda w ogrodzie teatru powszechnego musimy się chować do środka witam serdecznie na kolejnym spotkaniu z cyklu o spotkań filozoficznych z ogrodzie teatru powszechnego dzisiaj prof. Agnieszka Pollo jest naszym gościem w kosmos los szkoły w tym obozie w w z wydziału astronomii Uniwersytetu Jagiellońskiego i centrum Narodowego centrum badań jądrowych to ja zacznę od z osobistego wyznania to dyskusja Otóż w kosmos Rozwiń » wywołuje we mnie odczucia przerażenia obcości czegoś takiego co jest niepojęte, ale zarazem jakiś odchudzone na groźne i odrzucające dałem na wydarzeniu Facebookowym taki cytat, z którym w chciał uczynić mottem tego spotkania to cytat z Bogusława Wolniewicza postaci nader ekscentrycznej zapewne dla Unii wielu z państwa, bo go państwo znacie być może z takich ekspresji dosyć osobliwych w kontekście politycznym prowadzonych, ale to wybitnym dla Polski filozof 1 z takich ważniejszych myślę w drugiej połowie dwudziestego wieku znakomity znawca i tłumaczyły Ludwika Wittgensteina rangi światowej znawcom filozofa Wittgensteina no i autor wielu takich esejów filozoficznych, które mają to do siebie, że dotykają spraw fundamentalnych i napisane są niezwykle wysmakowaną polszczyzną także bardzo serdecznie polecam tę dzieła prof. Wolniewicza tak mniej więcej po dziewięćdziesiątego dziewiątego roku, bo później przychodzi jakaś inna postać zajmuje jego miejsce Otóż jak to się często dzieje w opowiadania Philipa Dicka, który jest autorem przecież bliskim tematyce, o których tu rozmawiamy, że oto człowiek zostaje zastąpiony jakimś sobowtórem ten sobowtór niby jest taki sam jaków człowieka, ale nagle się okazuje, że generuje jakiś zupełnie inne działania i treści, ale żarty na bok Otóż to ten cytat czy ten ta myśl z tekstu Wolniewicz zabrzmi ani wszechświat nie jest skrojony na naszą miarę ani my na jego co mniej więcej oddaje właśnie to poczucie, że mam wykraczającym ze sfery ziemskiej, przekraczając granicę atmosfery wchodzimy w jakiś obszar czy jakość przestrzeni czy jakąś sferę właśnie, która rządzi się jakimiś kompletnymi kompletnie innymi prawami niż te, które znajomej, która stąd tytuł wszelakim sensie tego słowa nie chodzi o prawa fizyki jakieś inna rzecz jasna i które z lekarz kompletnie dla nas niedostępna obca dziwaczna i przerażająca skoro się pani tym zajmuje to zakładam, że pani kosmos nie przeraża interesy własne tak jest włączony, dobrze więc wydaje mi się, że umysł ludzki jest tak skonstruowany, że jeżeli mu się z tym jeszcze się obcować z po jakimś czasie przestaje się przeważać przestaje się tak bardzo dziwić, jeżeli się w uprawie astronomowie przez kilkadziesiąt lat no to już człowiek się do tych różnych specyficznych aspektów mu przyzwyczaja, chociaż rzeczywiście czasami potem zderzenie c, jeżeli się rozmawia z kimś tak Novum w bardziej bardziej prywatnie jedno i mówi się o tym, że noc co się wydarzyło w mgnieniu oka zajęło tylko Stomil 100  000 000 lat ewentualnie coś jest bardzo blisko tylko o tylko 2 miliardy lat świetlnych od nas no to rzeczywiście rzeczywiście wtedy można można poczuć, że jest pewne zdarzenie konwencji i albo zderzenie poczucie, a co to jest dużo, a co to jest mało, dlatego że rzeczywiście z punktu widzenia, ale z punktu widzenia astronomia szczególnie z punktu widzenia kosmologii no to co im dać czas życia jest takim bardzo drobniutki i Iskra, ale fizyczne, w jakich możemy operować są takie bardzo drobniutki, ale w gruncie rzeczy to poczucie obcości, jakie trzeba pokonać, który mówi pan redaktor ono dotyczy nie tylko astronomii, ale generalnie fizyki całej współczesnej fizyki, dlatego że tam w wielu aspektach VAT za puszczamy się w takie rejony, w których nasza intuicja oparta na tym co co doświadczamy na co dzień przestaje działać aż i co te intuicje trzeba zawiesić na kołku i zrozumieć prawa fizyki tak jakby od nowa w oderwaniu od tej intuicji kosmologia to znaczy co kosmologii, a to w tak trudnej ogólnie rzecz biorąc nauka o całym wszechświecie, chociaż lub, jeżeli teraz się wejdziemy w kontekście takiej współczesnej kosmologii szczegóły no to możemy mówić bardzo różnych odmianach kosmologii możemy mówić o kosmologii teoretycznej są Cosmo logo wie, którzy rozważają łup istnienie światów, które są tylko opisywane matematycznie wiemy że, że nasz wszechświat snajper najprawdopodobniej żadnym takim wszechświatem nie jest no ale teoretycznie są możliwe jest, więc jest część kosmologii taka bardzo bardzo matematyczna, a nawet można powiedzieć jest pewnie pewnie państwo znają książki profesora księdza prof. Hellera, który jest niewątpliwie wybitnym kosmologia, ale właśnie z tej takiej teoretycznej odmiany no i ich i nawet jak się z nim rozmawiać to to znów widać widać, że cały jego o ich podejście jest właśnie takie oparte na tym głównie na matematyce i to to jest to jeszcze tak powiem 1 osobna część natomiast jesteś kosmologia ta, którą n p. ja uprawiam i to jest kosmologia bardziej oparta na faktach, czyli nowo na obserwacjach na eksperymencie i one dotyczyć bardziej tego naszego konkretnego wszechświata nie tylko opisanego matematycznie, ale też obserwowanego, chociaż trzeba przyznać, że te obserwacje jakich wszechświat nam dostarcza nadal są stosunkowo skąpe wiemy coraz więcej, ale skonstruowanie z tego konsystencja tego obrazu tego jak wszechświat tak naprawdę jako całość działa nie jest wcale takie proste obserwacje w kosmologii jak prowadzi zasiada pani przed takim ogromnym urządzeniem z wystawioną ku niebu jako ślubne idą odpowiednio wzmocnioną i zaczyna pani obserwować czy inaczej się o tę walkę z gwiazdkami to właśnie takie sprawy jak to wygląda tak jak trzeba mnie nie to co dzisiaj tak nie działa tak naprawdę od strony technicznej to wygląda tak czy zasiadam przed komputerem natomiast jak te obserwacje kosmologicznej się prowadzi oczywiście to zależy od tego jak sobie te obserwacje zaplanujemy i jak chcemy je jak chcemy je realizować, ale m. in . no cóż wszechświat ma to do siebie ten dzisiejszy wszechświat tak jak dzisiaj postrzegamy, że wg najlepszych najbardziej racjonalnych i najmniej ekscentrycznych modeli, jakie możemy wymyślić wszechświat w 90 % składa się z czegoś, czego nie znamy nie umiemy opisać nie umiemy nazwać i inne modele też istnieją, ale są jeszcze bardziej zwariowany niż te czarnej materii mówi o czarnej materii czarnej ciemnej energii ciemny jak metali ciemnej energii od tych 2 składnikach także jeżeli, jeżeli operujemy w ramach tego modelu, który nadal nie jest jedynym możliwym, ale w tej chwili wydaje się najlepszy no to musimy pamiętać o tym, że w ogóle wszystko co możemy we wszechświecie zobaczyć to materia, jaką znamy, jakiej dotykamy ten typ materii to jest niecałe 5 % całkowitego Massu całkowitego bilansu masy energii wszechświata nie chce już to jest trochę zabawne, że próbują zaobserwować te przejawy istnienia tej materii, którą znamy od stwarzamy sobie strukturę i inni ewolucję wszechświata, który składa się głównie z tego, czego nie znamy potem mamy kolejny problem, że nawet jeśli chodzi o tę materię, którą znamy, toteż 3 mamy z nią pewne problemy, bo nie znajdujemy je we wszechświecie wszędzie tyle ile byśmy się spodziewali nie jest tak naprawdę widzimy jej tylko stosunkowo niewiele w związku z tym ta materia, która świeci jest tylko niewielki ułamek tej materii, która w normalnej materii takie jak ta nasza, która we wszechświecie i jest na list tego niewielkiego procenta w materii, która świeci musimy wydobyć jakość informacji o tym jak wszechświat działa Mateja święci, ale też co to znaczy, że materia świeci materia wskutek różnych procesów wysyła promieniowanie ta materia, którą widzimy tutaj wokół nas w tym pokoju, gdybyśmy wyłączyli światło wydawałoby nam się żona w ogóle nie wysyła promieniowanie one głównie odbija promieniowanie tak się dzieje, jeżeli patrzymy na siebie oczami, które widzą w zakresie widzialnym zakres fal elektromagnetycznych, jakie są dostępne obserwacją jest znacznie większy ta cała materia wokół nacji my wszyscy, owszem, świecą, ale w zakresie pod czerwone, gdybyśmy mieli noktowizory to nawet po gaszeniu światła, abyśmy wszystko widzieli no, więc są we wszechświecie też i rzeczy, które właśnie znów są podobne o podobnej temperaturze jak jak to co mamy wokół nas tutaj no i te rzeczy musimy obserwować w zakresie podczerwonym są rzeczy we wszechświecie, których nie widać ani w zakresie podczerwonym ani w zakresie optycznym, ale widać w innych zakresach promieniowania n p. promieniowaniu rentgenowskim w związku z tym tak naprawdę, żeby przeprowadzić możliwie dokładnej staranne obserwacje trzeba obserwować w różnych zakresach widma trzeba obserwować u bardzo dokładnie bardzo głęboko i to się to się robi na różne sposoby taki sposób na jej bardziej powszechne Pusz, by taki ona jest ładna i lepiej dostarczający danych, które są użyteczne kosmologii to są n p. przeglądy galaktyk przeglądy, czyli wielkie katalogi galaktyk, czyli takich dużych zbiorów gwiazd takich jak nasza droga mleczna wiemy, że mieszkamy w galaktyce, która nazywa się drogą mleczną jest w niej tam 100 miliardów gwiazd czy coś koło tego może może 400 miliardów w każdym razie sporo mamy tam się specjalnie mu, w czym my żyjemy gdzieś na odmienne na obrzeżach w 1 w 1 z radiem z idealnych no i takich galaktyk we wszechświecie jest mnóstwo nasza Galaktyka niczym specjalnym się też nie wyróżnia i tworzą takie wielkie wielowymiarowe struktur obserwację tych struktur pozwalają nam odtwarzać jak wszechświat w wielkiej skali wygląda więc, owszem, świat wielkiej skali wygląda jak coś w rodzaju takiej trójwymiarowej gołąbki i tak trójwymiarowa gąbka utkana jest punkt dzików i każdy ten punkcik w tej gorączce to jest 1 Galaktyka, która składa się właśnie z miliardów gwiazd takich jak nasze słońce to nam daje pewne poczucie realne poczucie naszego znaczenia we wszechświecie na jej, żeby badać tego rodzaju struktury Noto trzeba obserwować bardzo wiele galaktyk nie dziesiątki nie setki, ale tysiące, a najlepiej miliony i do tego właśnie służą takie wielkie katalogi galaktyk no, więc 1 z metod obserwacji wszechświata jest projektowanie takich wielkich katalogów galaktyk no i próba obserwacji jak wygląda ta struktura jak wyglądają własności galaktyk bliżej nacji coraz dalej próbujemy sięgać coraz dalej w przeszłość do coraz dalej coraz dalszych od nas galaktyk, dlatego że we wszechświecie to co jest daleko to jednocześnie i widzimy takim, jakim było dawno temu, dlatego że światło ma skończoną prędkość więc, zanim do nas dotarło to już trochę czasu musiało upłynąć dlatego obserwację tych odległych jednocześnie bardzo dawnych galaktyk topos jest coś co w coś się prowadzi przy pomocy takich katalogów, ale do tego są potrzebne obserwacje na dużych teleskopach wyposażonych w odpowiedni sprzęt do pomiarów były jednocześnie wielu galaktyk i w niektórych zakresach promieniowania n p . w zakresie widzialnym możemy prowadzić obserwację ziemi, ale nie są też zakresy promieniowania, w których możemy obserwator obserwować tylko spoza ziemi, dlatego że przeszkadza nam atmosfera się z proszę powiedzieć, jaka to złości sytuacja poznawczą ta okoliczność, że to co się ogląda tu i teraz to są często sytuacje czy stany rzeczy, które zaistniały bardzo dawno temu, a teraz są zupełnie inna sytuacja poznawcza dosyć wygląd wygodna, dlatego że od takich Cosmo logiki obserwacyjnej można myśleć jako, o czym w rodzaju archeologii patrzymy na rzeczy, które są od nas w różnych odległościach i jednocześnie odkrywamy tak jakby kolejne warstwy przeszłości wszechświata mogę się tutaj n p. pochwalić, że nasz Polski zespół brał udział bierze udział w takim przeglądzie wszechświata sprzed 78 miliardów lat z drobiazg największy przegląd jest wspaniale brzmi gra przegląd wszechświata sprzed kilku miliardów lat no nawet więcej niż kilku 7 to już całkiem w środę to sporo to prawda no więc, więc syn jestem dosyć dumna z tego, że naszym zespół odkrywa tam całkiem znaczącą rolę, a ten przegląd jest właśnie największym istniejącym przeglądem wszechświata aż tak daleko nazywa się wali po raz także Jerzy był on na YouTubie można n p. znaleźć filmik z tego naszego przeglądu, który właśnie bardzo ładnie widać, że już wtedy już 78 miliardów lat temu tak wielką skalę owa struktura wszechświata już wtedy, gdy miała taki kształt taki gołąbki przypominała bardzo struktury, jaką mamy obecnie pytam oto sytuację poznawczą, bo rozumiem, że zresztą pani profesor o tym, wspomniała wcześniej, że w tego rodzaju modelu pracy, jaki pani uprawia no to oczywiście pewnego rodzaju instrumentarium do pomiarów empirycznych jest 1 gałęzią czy 1 częścią kampanii ekwipunku badawczego, a drugą częścią jest instrumentarium pewnej analizy teoretycznej ekstrapolacji różnego rodzaju w działaniu charakterze rekonstrukcyjnym jeszcze pośrodku jest jeszcze 1 rzecz, która w tej chwili jest bardzo ważna to znaczy całkiem po prostu numerek i programowania jest teraz można powiedzieć, że nie da się być siłą aktywnym astronomem bez wielkich umiejętności programowa nie, a to programowanie polega na tym, że pani generuje jakieś narzędzia na bieżąco któraś z USA realizują jakiś czas na cele czy zadania 33 definiowane przez panią programem badawczym jak on tak na gotowych trzeba sobie wymyślić na nie dość, że mam dane to potem z tymi danymi coś trzeba zrobić, czyli trzeba jakoś przełoży wycisnąć z nich te informacje, jaką chciałabym dostać i to jest proces wieloetapowy, dlaczego pani sama musi to sobie napisać no czasami mogę wykorzystać do tego n p. doktoranta, ale jeżeli pyta pyta pan o to dlaczego nie mogę zatrudnić co mnie do tego profesjonalnego informatyka to powiem panu, że to przede wszystkim byłoby chyba zbyt trudne, dlatego że jak już mam wytłumaczyć się temu profesjonaliście co dokładnie ma zrobić to w końcu i tak i tak zrobię to samo szybciej być może nie rób nie na takim samym dobrym poziomie jeśli chodzi o algorytm i kaleczy 3 czy przyczyną i inne szczegóły układu programu to widać, że my piszemy te programy nieprofesjonalnie ale, ale z drugiej strony ta jest bardzo wiele szczegółów, które po prostu trzeba znać i zrobić własnoręcznie, bo inaczej jest ciężko, ale współpraca współpraca zawsze jest możliwa jest czasami taką współpracę też chodzimy, a jeżeli uda się to powiedzieć taki sposób, który w, który byłby przyswajalne dla nie astronomów zakładam, że jest kilku nie astronomów nowej na tej sali co chciałbym zapytać czy na innym, jakiego rodzaju zadania czyli jakiego rodzaju cele poznawczy realizujące programy do obsługi i do odpowiedniego strukturą wania danych, które do pani spływają z kosmosu w sensie ścisłym Noto zadał pan szalenie szerokie pytanie, bo tak naprawdę to to jest pytanie było, o co o to co my co my tak naprawdę robimy, więc takich takich zadań jest bardzo wiele było wału każde konkretne pytanie, które sobie zadajemy no to właśnie zasługuje na tego rodzaju odpowiedzi takich konkretnych pytań jest całkiem sporo jedno pytanie, które sobie zadajemy właśnie w kontekście n p . tego przeglądu Why SO, którym wspomniałam czy istnieje UFO o niej nie wie o tym od jesieni zajmuje, jakby gdzieś przeleciało w trakcie tego przeglądu to byłoby to dla was jednak mimo wszystko zastanawiająco ITS szyku waszą uwagę nie sądzę żeby, żeby mogło istnieć iłów lofty w skalach jakich mówimy to znaczy za blisko 3 jedno nie raczej raczej my sięgamy po pierwsze za daleko po drugie, mówimy o takich skala Rzym zastanawiamy się co się dzieje we wszechświecie w skalach obejmujących kilkadziesiąt godzin kilka dziesiątki milionów lat świetlnych n p . po takim odcinku czasu to mogło coś przelecieć no w nie posuwała się aż tak daleko, ale nawet, gdyby cokolwiek tylko hipotezy nie było to nie byłoby widoczne także wyśle myślę, że to żal, że to jednak nie wchodzi w zakres naszych badań miał przygotowanych kilka pytań o niezidentyfikowane obiekty latające, ale mogliśmy zabrać no nie wykluczam, że powinien pan zaprosić w tym celu jakiegoś lepszego eksperta odetchnąć, a proszę opowiedzieć o tym w takim razie co jest obiektem waszego zainteresowania jeśli nie są na coś jest zidentyfikowany obiekt dlatego mogę mogę spróbować, chociaż to rzeczywiście nie jest proste 1 z wielkich zagadek, jakie w tej chwili mamy w kosmologii jest taka, jeżeli ciemna energia istnieje to co to jest ciemna energia no to jest taki tak jest w gruncie rzeczy słowo Club przy wiemy od jakiegoś czasu czy w każdym razie z pomiarów wynika, że wszechświat w tej chwili rozszerza się coraz szybciej do pewnego momentu właśnie ty też w wyroku 556 miliardów lat temu rozszerzał się coraz wolniej po wielkim wybuchu, a potem przyspieszył i teraz rozszerza się coraz szybciej no i jego ludziom się rozszerza po prostu Sierow szef rośnie, ale jak tu, bo jak n p. coś się rozszerza jest jakiś obiekt, który się rozszerzano to się może rozszerzać jakiś przestrzeni na wkład nie przesłuchała już wie, że właśnie co jest tam w tym obszarze, których wcześniej nie był wszechświatem ocenia, że już nie był przed światem jak proszę sobie wyobrazić n p. nieskończone ciasto drożdżowe, w którym tkwią drodze bardzo łatwo tu zrobić prawda no i to często nieskończone ciasto drożdżowe rośnie rodzynki się od siebie oddalają, ale należy to ciasto musi mieć to nie musisz przestrzeń miało się jest skończone wypełnia całą nieskończoną przez 3, a mimo to rośnie jeszcze nic na temat projektu założeń Ludwiga Wittgensteina wspomniane tutaj w traktacie logiczna filozoficznym, o czym nie można mówić o tym trzeba milczeć dlatego już jest komentowana w Ależ mówić może idealny, ale właśnie właśnie to jest 1 z tych rzeczy, które nie do końca przystają do tej naszej codziennej intuicji w codziennej kuchni takiego ciasta drożdżowego sobie nie upieczemy, a może po prostu nie możecie tego zobaczyć, bo jesteście wewnątrz wszechświata to miejsce sianie to jest dość, że to jest jeszcze inny problem jeszcze inny problem, który polega na tym, że jesteśmy rzeczywiście w pewnym sensie zamknięci w tej części wszechświata, którą możemy obserwować, dlatego że i tak cokolwiek byśmy zrobili nie zobaczymy żadnego sygnału z tej części wszechświata, z której światło nie miało dość czasu od momentu wielkiego wybuchu, żeby do nas dolecieć w związku z tym wszechświat poza tym naszym horyzontem zdarzeń może sobie istnieć my i tak nigdy się nie dowiemy co tam jest to jest 1 aspekt natomiast to nie zmienia faktu, że jeżeli założymy, że wszechświat jest jednorodny no to kto tak może być wszędzie wróćmy do tej wielkiej zagadki związanej z rozszerzaniem się coraz szybszym wszechświata no dobrze no, więc wydaje nam się, że wszechświat rozszerza coraz szybciej no i teraz pytanie w jakiej jaki mechanizm za tym stoi co właściwie powoduje, że tak się dzieje i na nim są różne wytłumaczenia żadne w pełni satysfakcjonujące, ale jeżeli, jeżeli tak rzeczywiście jest cnotą jest we wszechświecie jakiś mechanizm, który działa jak coś w rodzaju anty grawitacji tak naprawdę, żeby Smuda tak naprawdę w dużych skalach we wszechświecie to co decyduje o tym jak wszechświat się rozszerza rozwija jak ta gąbczasta struktura wielkoskalowe ewoluuje to co decyduje o tym co jest grawitację niemalże nic więcej w związku z tym, jeżeli tam jest taki drugi czynnik, który modyfikuje to jak Grawitacja się zachowujemy to możemy n p. się zastanawiać czy nasze rozumienie grawitacji jest słuszne czy nie czy ogólna teoria względności w takich właśnie bardzo dużych skalach niż ja milionów lat świetlnych nadal zachowuje swoją ważność może nie, a może zachowuje swoją ważność tylko właśnie są jakieś dodatkowe czynniki elementy coś co wypełnia wszechświat co sprawia, że no właśnie dzieją się rzeczy, które u, których byśmy się nie spodziewa na jej w jaki sposób możemy to badać 1 ze sposobów w jaki możemy to badać no to przyjrzeć się jak galaktyki w tych właśnie ogromnych skalach się poruszają jak się zachowują wydawałoby się nic prostszego zmierzyć jako nasze poruszają no i i już wiem tymczasem technicznie to jest problem dość skomplikowany, dlatego że tak naprawdę jak mierzymy prędkości galaktyk to przeważnie mierzymy jednocześnie odległości prędkości i nie bardzo w przypadku pojedynczej galaktyki jesteśmy w stanie to rozwija rozwiązać rozwikłać tę tt zależność, ale jeżeli mamy galaktyk bardzo dużo no to już wtedy statystycznie, ale widzimy, że z dala styki tam gdzie, gdzie jest ich dużo poruszają się inaczej niż tam, gdzie jest ich rolę w mniej, dlatego że tam, gdzie jest dużo to poruszają się szybciej, bo tam jest większy potencjał grawitacyjny tam, gdzie jest, gdzie jest ich mało to poruszają się trochę wolniej, bo tam także pret-a-porter ten potencjał grawitacyjny jest słabszy no i możemy modelować i z tego modelowa możemy też zajść nawet z tak daleko, żeby próbować dopasowywać czy pasuje to nam do 13 modelu ciemnej energii bardziej czy do innego oddzielnego modelu ciemnej energii w czary bardziej im to jest właśnie 1 z rzeczy, dla których opracowaliśmy ten katalogi, które tam próbujemy próbujemy mierzyć fachowo Tosię nazywa Recz Space listonoszy z, czyli odkształcenia na przestrzeni przesunięcie ku czerwieni konkretnie przy odkształcenia funkcji korelacji, więc może może tego państwo nie chcą wiedzieć, ale każdy w każdym razie nie w każdym razie są Sol są szanse, żeby próbować to my to pomierzyć problem rzeczywiście w tym, że to są to są bardzo trudne pomiary jak na razie wiemy nadal, że nowy chodzi wychodzi nam, że ciemna energia rzeczywiście jest natomiast nadal nie jesteśmy w stanie tak z całą pewnością powiedzieć, który model byłby najlepszy to jest 1 z takich wielkich tajemnic i pomówień o tych wielkich tajemnicach, choć na razie mamy jeszcze kilka dni właśnie jakieś wielkie tajemnice no może może taka prostsza tajemnica z kolei w każdym razie prostsza do opisania niekoniecznie dała do rozwikłania jest to jest pytanie, skąd się wzięły dzisiejsze galaktyki nie wiem ile różnych galaktyk państwo w życiu widzieli w nim może może nie tak wiele, ale z nową galaktykę, którą z pewnym trudem, ale mamy szansę widywać na co dzień nie z Warszawy oczywiście to jest droga mleczna ale, ponieważ drogę mleczną widzimy, nawet jeżeli już możemy ją zobaczyć i będąc gdzieś się w 2 w miejscu, gdzie ładne ciemne niebo widać no to widzimy taki świetlny pas znani, ale wiemy że, gdybyśmy spojrzeli na nią z boku to jest to Galaktyka spiralna przypuszczalnie z poprzeczką, więc wygląda także w środku ma takie wydłużone zgrubienie i z tego zgrubienia West wyrastają radni na wspiera i wiem większość galaktyk dużych galaktyk we wszechświecie to są właśnie takie galaktyki spiralnej istnieją też inne galaktyki, które na pierwszy rzut oka są mniej efektowne, bo przypominają takie, a ja wiem jajka takie wydłużone sferą idealne twory wypełnione wypełnione gwiazdami znacznie mniej efektowne jeśli chodzi o kształt tych, więc one na zdjęciach popularnych pojawiają się rzadziej jej to są główne 2 typy dużych galaktyk we wszechświecie oprócz tego mamy jeszcze galaktyki nieregularne mamy różne różne różne innego jest różne typy innego rodzaju ale, ale realne, ale główne 2 typy to są OZE to są te 2, ale różnią się m. in . tym, że galaktyki eliptycznej są w zasadzie wymarłe zwykle wypełnione tylko starymi gwiazdami natomiast galaktyki spiralnej tak jak droga mleczna nadal tworzą młodych gwiazd jak osy w wielkich pytań właśnie brzmi, dlaczego mamy takie 2 podstawowe różne typy galaktyk, jaką one powstały kiedyś myślano Hubble, który pierwszy zrobił klasyfikacji galaktyk tzw. diagram z kamer to nowy myślał, że może one tworzą jakiś taki ciąg ewolucji najpier w powstają galaktyki eliptycznej, a potem, gdy po przed przekształcają się spiralne później myślano, że może jest odwrotnie galaktyki spiralne przekształcają się we -li styczne na jej pytanie jak to się stało nadal jest nie do końca nie do końca rozwiązane wydaje nam się w tej chwili się tutaj i 2 rzeczy, które mogą odgrywać role to z 1 strony od już u samego zarania przepraszam bardzo będę wdzięczny, gdyby pan zamilkł albo opuścił salę jakoś tak jesteśmy otwarci na krytycyzm, ale w ich części pytaniu przepraszam pan zakłóca naprawdę mam spotkanie, więc jak były, ale nie to nie jest to nie jest czas na pytanie tak to nie jest czas na pytania z 1 zaiste, nie jesteśmy kumplami na przetargach zawsze myślę, że możemy wrócić nad proszę kontynuować, a na tym na tym, że ich na tym, że nie jesteśmy nie jesteśmy pewni w jaki sposób powstały galaktyki eliptycznej spiralny i w jedno zawsze zawsze jakieś inne jakieś trudności mogą się pojawić się w nos to też to też wpływ cóż zrobić tego jeszcze nie było tutaj od chwili w latach 2 nowym właścicielem myślę, że to skala skala tematu po prostu zasługuje myślę, że płatne dodatkowe atrakcje na obrzeżach czy chce uświadomić po prostu, że funkcjonujemy w tej małej na tej małej planecie wśród tych niekończących się galaktyk z tym rozszerzającym się na efekt coraz szybciej wszechświatem to w zasadzie można mieć taką reakcję no i innym w dno wszystko przed nami nada przeto mam mówić dalej szczerze tak, dobrze więc zaraz zaraz zaraz ten wątek w każdym razie skończy, ale alei bardzo interesujące interesujący problem właśnie jest taki czy od początku garby życia galaktyki było zdeterminowane z jakiegoś powodu uczczona zostanie dach na oko na końcu galaktyką spiralną, czyli optyczną, czyli jakieś wydarzenia w ciągu życia galaktyki wpływały na to oczy, że jej luz jakoś się zmienia uczyli właśnie czy jedne typy galaktyk mogą przechodzić drugie czy może jakąś drożej tak nam się w tej chwili wydaje, że to taki jest odgrywają oba te efekty, czyli z 1 pójdzie w pewnym stopniu od początku pewne galaktyki są bardziej predysponowane pre dysponowani zdobycia eliptyczne mija inne do bycia spiralnej mi, ale po drodze oddziaływania między galaktyczny też mogą odgrywać role i prowadzić do tego, że luz galaktyki się zmienia na jej to jest bardzo interesujące też, dlatego że w gruncie rzeczy lub nie z nieznanych galaktyk, które byśmy przyłapali na gorącym uczynku przekształcania się z 1 typu w drugiej, a to cały czas nas intryguje, bo zdajemy sobie sprawę, że skoro galaktyki eliptycznej teraz w tej chwili zawierają całe populacje martwych takich już bardzo starych gwiazd Noto CD niż te gwiazdy musiały być młody kiedyś one musiały te gwiazdy stworzyć kiedyś to było jak to się odbywa łączy te galaktyki wtedy były spiralne czy może wtedy już miały takie wytyczne kształty to wszystko jest właśnie 1 z tych wielkich pytań co, które też usiłujemy rozwikłać w tym celu badamy różne typy galaktyk różnych etapach istnienia wszechświata wiedziała pani stworzyć gwiazdy właśnie, skąd się to gwiazdy biorą gwiazdy biorą się z gazu i pyłu Beck, a inny kraj mocno następne pytanie jest ono nie o to kto to oczywiście troszeczkę bardziej skomplikowane, dlatego że tego gazu i tu musi być dostatecznie dużo wnosi się dostatecznie zagęścić i wtedy dochodzi do powstania takich obłoków, w których wnętrzach dopiero tworzą się młode gwiazdy zwykle to nie jest także to powstaje 1 gwiazda tylko cała cała duża grupa gwiazd i to co jest ciekawe co może miejsca, gdzie powstają takie gwiazdy także w naszej drodze mlecznej przeważnie są 3 bardzo często są gołym okiem niewidoczne albo słabo widoczne większości państwa zapewne widziała na nocnym niebie gwiazdozbioru Oriona prawda czy ktoś z państwa na pierwszy rzut oka, by pomyślał, że patrzymy na 1 z najbardziej aktywnych obszarów wjazd do twórczych w naszej galaktyce pewnie nie dlatego, że to widać dopiero wtedy jak popatrzymy tam w podczerwieni wtedy dopiero w dacie, kto świeci tak tylko w zakresie optycznym no to co widać, że jest tam coś co przesłania, a dopiero jak się popatrzy w podczerwieni to widać, że za tym pyłem, który przysłania jest cała ogromna kolebka młodych świeżo urodzonych w 2 w także mniej więcej stąd się stąd się biorą gwiazdy natomiast rzeczywiście żeby, żeby gwiazdy wyprodukować no to trzeba mieć dostatecznie dużo tego budulca a, czyli gazu i inni niż w dzisiejszych czasach też i pyłu no i trzeba stworzyć warunki, żeby on, że boi się dostatecznie zagęścił, jeżeli będzie zbyt rzadki no to nic z tego nie będzie w Calais, skąd są już, skąd ten był w 2 i gaz, skąd one wiedzą, że mają stworzyć gwiazda one nie wiedzą jak one to robią Grawitacja mu ufa znaczy najpierw musi się zrobić dostatecznie gęsto do tego to zwykle zwykle nie wystaje nie wystarcza tak po prostu Grawitacja tyko n p. ramiona spiralne, które są w naszej galaktyce to tak naprawdę nie są stałe twory tylko takie gigantyczne fale uderzeniowe, które przechodzą przez galaktykę i zagęszczają materię w kolejnych miejscach, więc taka fala uderzeniowa idzie zagęszcza materię i tam, gdzie się robić gęsto tam zaczynają powstawać piasty, dlatego że ci się robi dostatecznie gęsta no to ten obłok zaczyna pod wpływem grawitacji się zapadać powstają tak jest, więc wszystkich, które dają początek młodym gwiazdom w środku takiego wyjątkowo dużego zagęszczenia zaczynają się reakcje termojądrowe co oznacza, że wodór wszechświat jest przeważnie złożony z wodoru nawet dzisiaj większość materii we wszechświecie to wodór no, więc ten wodór zaczyna się zamieniać w Helu no i od tego zaczyna się życie nowej gwiazdy w Toya teraz zadam pytanie takie powiedziałbym bardziej zakresu w jakim sensie metodologii może, a może nie ma stale nurtuje mnie to właśnie z pierwszych słów pani podczas tego spotkania od momentu, kiedy pani zaczęła opisywać to w jaki sposób wszechświat funkcjonuje Otóż myślę o takim szczególnym położeniu kosmolog właśnie bardzo rozlegle i szeroko zdefiniowała pani obszar zainteresowania czy przedmiot badawczy kosmologii jako wszechświat cały ten obszar zatem wciąż poszerzany jest gigantyczny rzeczywiście przedstawiciele banku i innych nauk tych, które nie mają tego przedrostka Cosmo nie Cosmo biologów n p. tylko biologów po prostu, ale w ogóle przedstawiciele innych nauk nauk empirycznych, a nie tylko postrzegają przedmiot swojego zainteresowania wewnątrz pewnego układu moczowego, który tworzy kula ziemska i to co w obrębie kuli ziemskiej atmosfery ziemskiej się rozgrywa i teraz, kiedy przyglądają się różnym wycinką rzeczywistości różnym fragmentom rzeczywistości, które nie są przedmiotami zainteresowania to rozpatrują te elementy jako składowe tego układu właśnie mogą ocena skok zadawać pytanie i udzielać odpowiedzi na to pytanie poco w obrębie pewnej logiki tego układu występuje n p. dany rodzaj skały albo dany rodzaj i mam pewne czy pytanie po co jest poprawna no właśnie, więc właśnie do tego zmierzam tak do tego do tego zmierzam to jest pytanie, które jest poprawne metodologicznie, ale może mu tak, bo ono brzmi metafizycznie Czyż w Zawiszy zróbmy sny tak dobrze, dlaczego to będzie lepiej, jakiego rodzaju w każdym razie funkcje w obrębie pewnego układu to coś pełni biolodzy z Anną Ano właśnie o to proszę zapytać, bo biolodzy biolodzy się przyglądają temu logice rewolucji n p . rozpatrują też rozwój poszczególnych gatunków w obrębie danego ekosystemu rozumieją elementy tego systemu jako współgrające współpracujące ze sobą mówiąc mniej lub bardziej metaforycznie, ale mają gdzieś ten układ jak narysowane domknięty w miarę natomiast kosmolog obserwuję te gigantyczne przestrzenie ten bezmiar ta przedziwna procesy, które z pań, które są tutaj opisuje zastanawia się czy właśnie pytanie, dlaczego jest tutaj w ogóle zasadne to znaczy czy moczu jest do pomyślenia w kosmos jako właśnie ten układ odniesienia zawierających różne elementy tworzące wewnątrz niego jakąś swoistą strukturę no tak naprawdę to to cała nasza cała nasza cała wszystkie nasze badania starają się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego w przeciwnym razie no to byśmy tylko robili spis tego co widzimy to żadna zabawa natomiast, dlaczego to gorszy Sven Zuber marsz może być zawarta, gdy jednak nie toną więc, więc jak najbardziej na nasze nauk nasza praca właśnie na tym polega, żeby próbować odpowiedzieć jak to działa, dlaczego to działa tak jak widziałam i ich traktować to w pewnym sensie jak właśnie taki układ, który bada Anny inna sprawa czy czy nasze modele opisują to poprawnie czy niepoprawnie no ale to tak samo dialogowi mogą się zastanawiać czy młodszy model ewolucji jest poprawny czy nie jest poprawny czy jego detale są poprawne czy nie są poprawne no i jak wszystko wszystkie badania wszystkie wyniki obserwacji wyniki eksperymentów pasują na to kto to dobrze jak coś nie pasuje no to coś trzeba poprawić na jej Yme robimy to samo, ale czy ten cenny model, którym pani mówi ten model czy modelek, które te, które tworzycie to są modele, które przy zachowaniu tego co pani powiedziała wcześniej o tym, że na dobrą sprawę znacznej części wszechświata nie obserwujemy w ogóle to znaczy nie dociera do nas to światło, więc nie mamy tutaj na dobrą sprawę żadnych danych żadnej Empik i możemy go zrekonstruować to matematycznie na zasadzie właśnie tworzenia pewnych modeli działających w oparciu o określone prawa czy to nie znosi możliwości właściwie takiego postrzegania tego jako takiego dużego spoin z tego układu w obrębie, którego te wszystkie elementy mają jakieś nie będzie zrozumiała, ale możliwe do zrozumienia funkcja na niej nie zanosi no bo mamy mamy z tej układanki do dyspozycji tyle ile mamy tu co mamy te puzzle które, które sobie zbieramy składamy się u staramy się układać lub konsystencji nową układankę oczywiście wiemy, że żel pewne rzeczy pewnych rzeczy nam tam brakuje no i wiemy identyfikujemy te obszary oczywiście zdajemy sobie sprawę no ale to w każdej są w każdej dziedzinie badań zdajemy sobie sprawę, że może się okazać się, że trzeba będzie tę układankę jako siły zmienić jeśli się okaże, że jednak ten najlepiej pasujący model to jest niepełna inny zresztą już taką sytuację w kosmologii n p. przeżyliśmy 20 lat temu na jej i bardzo bardzo dobrze może przeżyjemy kolejną za jakiś czas o jakiej sytuacji pani mówi no właśnie o wprowadzeniu w pewnym sensie na salony ciemnej energii, czyli o stwierdzeniu, że wszechświat rozszerza się coraz szybciej nie nie powiedziałaby, dlatego że my jednak nie operujemy dogmatami my jesteśmy opa otwarci na różne możliwości tylko za za moment za moment państwo oddało głos oczyścił go tutaj były problemy z takiej nie podzielam tego na początku za co przepraszamy osoby, które są po raz pierwszy, że na całą tę rozmowę nagrywamy i ona będzie później dostępna w na stronie Radia TOK FM i z tego powodu mówimy tylko do mikrofonu, dlatego że będzie, kiedy są pytania nie wpadają do mikrofonu to osoby, które tego słuchają nie słyszą, jakie byłoby taniej mogą mieć w związku z tym problemy ze zrozumieniem odpowiedzi musiałby dokonywać takich rekonstrukcji modelować te pytania na podobieństwo tego co robi pani profesor z galaktyką mikstury, do których nie dociera światło i t d. tak jak co jednak zbyt trudna chcemy słuchaczom ułatwiać to, więc mówiliśmy mówiliśmy o tym, że, że są różne modele no i rzeczywiście przeważnie jest także że, że jakieś modele są inni bardziej preferowany przez społeczności niż innej nie bez powodu, bo zwykle są wspierane większą liczbą obserwacji eksperymentów niż niż ich dna i ale to mimo wszystko nie oznacza, że się też modele się nie zmieniają no i właśnie tu, więc ponad 20 lat temu, czyli jeszcze jeszcze w latach dziewięćdziesiątych takim modelem uznawany za standardowy był model wszechświata wypełnionego co prawda ciemną materią, ale bez ciemnej energii takiego wszechświata, który przypuszczalnie będzie się rozszerzał w nieskończoność tylko coraz wolniej, chociaż też rozpatrywano takiej opcji, że od pewnego momentu zacznie się zapadać przestanie się rozszerzać i zapadnie się z powrotem tyle tylko, że ten model już od dłuższego czasu miał wtedy pewne problemy 1 z problemów tego modelu było to, że w tej ciemnej materii mimo wszystko nie udawało się znaleźć tak dużo ile było potrzeba, żeby ten wszechświat jak to się mówiło wtedy domknąć i po dlatego m. in . nim odkrycie tego, że wszechświat rozszerza się coraz szybciej nie było aż takim szokiem, bo to pozwoliło pozbyć się części problemów z modelem, który był najpopularniejszy poprzednio w związku z tym teraz ten model, który się nazywa takim modelem standardowym albo modelem zgody to jest model wszechświata ze stałą kosmologiczną wypełnionego zimną ciemną materię, więc w tej chwili to jest model, na którym wydaje się, że wskazuje najwięcej obserwacji, chociaż on też ma swoje drobne problemy, bo wygląda na to, że nie wszystkie te nie wszystkie obserwacje dokładnie podają te same parametry, więc jeszcze wszystko się może wydarzyć no ale to jest właśnie fajnie, że wszystko się jeszcze może wydarzyć to jest akurat urok uprawiania nauki, że nic nie wiemy na pewno zastanawia się cały czas nad czym położeniem kosmologii względem różnych innych dziedzin nauki, które w tym sensie być może są nieco bardziej przygrywa uprzywilejowanej pozycji, że ich teren jest jakość wyraźnie do określonej w nowego wieżowca w świat jest dość dobrze zdefiniowany teren jest czy nie jest właśnie w mojej wizycie w z w każdym razie z punktu widzenia koc w kosmos logo obserwacyjnego to jak najbardziej te przepastne otchłanie za dziwne byty powstające z gazu i pyłu twarze ludzi wielkie c no właśnie co sądzi na te wielkie planety, ale na, których niewielkie, bo niektóre są wielkie, chyba że gigantyczne, ale nadal bardzo niewielkie w odniesieniu do czego no w odniesieniu do kosmosu którą, w jakich mysie zajmujemy czy pani ma czasami taki moment czy takie odczucie, kiedy pani na to wszystko patrzy, że wszyscy pani to jest piękna czy raczej ma pani poczucie, że to jest nie przerażające nie jest już stwierdziliśmy walczyła pani, bo przecież jest piękne, jakby nie było piękne tobym się nie zajmowałem czy jest ona jest, jakiego typu to jest piękno i jakie są typy piękną może być gorąca i chłodne piękno n p. w bloku wydaje mi się, że się nie rozpatruje piętnasty w kategorii, ale ma pani pewnego rodzaju doświadczenie estetyczne w kontakcie jest niewątpliwie mam pewną przyjemność estetyczną wyobcowania ze wszechświata, a wreszcie metafizycznym myślę, że po jakimś czasie człowiek się do treści metafizycznych zdecydowały jest taka książka bardzo dobra Bertranda raz dla nauka i religia, gdzie Bertrand trasy pokazuje na czym polega konflikt między nauką i religią potwierdził, że jest taki konflikt rozstrzyga go następnie na korzyść nauki, ale pozostawia taki mały kawałek jak na nas lata w ogóle ogromne rzecz jasna, ale taki mały na coś w rodzaju intuicji metafizycznej czy doświadczenia metafizycznego właśnie to jest coś co człowiek ma wg niego właśnie w kontakcie z wszechświatem przed kosmosem jakiś takie poczucie, że to jest to coś co przekracza całkowicie goście wszystkie kategorie, z którymi, z którymi obcujemy z no i na coś miałem jednak polemizowała macie po pierwsze, wydaje mi się, że kwestie naukowej kwestie metafizyczne lepiej lepiej trzymać oddzielnie w oddzielnych przegroda, bo to co to to nie całkiem to samo jak się to zbiera razem i to może się źle skończyć dla 1 i dla drugiego, a to cały człowiek odczuwa albo czego nie odczuwa w kontakcie z wielkimi rzeczami rozmiarów powiedzmy gromady galaktyk no to już jest kwestia indywidualna 1 poczuje dreszcz metafizyczny inni nie, więc dodatnie w stoczniach dla neuro biologów ostatnie pytanie zdaniem, zanim oddamy państwu głos z jest zam. przeświadczenie strony w nim mieszkam w my w nim mieszkamy to prawda, ale poza nami, a któż bowiem o tych pytam, dlatego że ostatnio przyznaje w ostatnich 10 latach mniej więcej mówią o tym co do nas dociera po ustaniu stan badań jest zapewne inny jest pani perspektywy zupełnie inny, ale ich w ostatnich latach mnóstwo jest takich doniesień często doniesień z bardzo profesjonalnych ośrodków czy właściwie najbardziej profesjonalnych ośrodków zajmujących się kosmosem właśnie czyni z nas n p. że, o co w nim odkrywamy czystą badamy na trop kolejnych takich układów planetarnych planet z dziwnych obiektów kosmicznych znaczy dla nas dziwne dla mnie dziwne dla pani nie, o których się sądzili nie tylko na podstawie jakiś postulatów życzeniowy tylko właśnie na podstawie pewnej pewnego pewnej analizy o charakterze naukowym, że są podstawy, aby sądzić, że w tych miejscach istnieją warunki do tego, żeby życie da się rozwinęło przynajmniej takie życie leki, jakie my znamy i to w co po to, są te warunki, które po do tak rozumianego życia znanego nam są są konieczne, bo jak pani na to patrzyli z panią osobiste zdanie wiem, że nie rozstrzygniemy teraz tego czy tam jest, że nie jest coś inną sprawą jest to czy wreszcie ma to jakikolwiek dla nas znaczenie czytam coś jest czy czegoś nie ma, ale jak pani myśli osobiście czy jest czy nie ma myślę, że ten temat na kilka wątków generalnie 1 wątek jest taki, że rzeczywiście poszukiwanie planet pozasłonecznych to zrobiła się w ciągu ostatniego ćwierćwiecza cała wielka dziedzina nauki jeszcze pod koniec lat osiemdziesiątych to trwały dyskusje czy w ogóle gdzieś poza układem słonecznym jakiś planety istnieją czy nie, bo szukano ich długo i bez skutku potem Wolszczan odkrył swoje pierwsze planety wokół pulsara potem zaczęto odkrywać kolejne planety wokół normalnych wjazd no i teraz wiemy że, że właściwie pewnie większość planet są większość gwiazd może mieć swoje układy planetarne no i to w rzeczy rzeczywiście jest w gruncie rzeczy dość nowa dziedzina astronomii i w bardzo w tej chwili popularna kolejny kolejny temat są w taki trochę bardziej socjologiczny jest taki, że wszyscy musimy jakoś zdobywać finansowanie na nasze badania, a to jest są takie znowu tanie badania trzeba stawiać teleskopy wysyłać w kosmos satelity robić przyrządy to wszystko co tu dużo mówić kosztuje w związku z tym w Polsce to może jest co winno i tak wiadomo, że się, że finansowanie jest, jaki jest, ale n p . w stanach Zjednoczonych w tych rzeczywiście poważna sprawa, żeby przekonać opinię publiczną, która następnie wpłynie na no a na odpowiednie agencje rządowe, żeby przyznać na ten i ten typ badań finansowa ni w związku z tym, żeby przekonać opinię publiczną, że trzeba, by prowadzić badania akurat w dziedzinie poszukiwania planet słonecznych to takie hasło poszukiwanie życia poważnie jest bardzo nośne jak pyły PUP napiszemy, że po szczególnie miału środki to też bym wyłożył na takim hasłem prawda, a gdyby, gdyby ten sam człowiek napisał, że tutaj jestem zainteresowany tym, żeby poszukiwać silnik, by z obiektów w tej listy ich Wołyń o dyskach rekreacyjnych wokół gwiazd tylko pół n p. w no to myślę, że jednak byłby to z państwami na myśli państwa miny mówią same za siebie to nie wzbudziło mocno, więc właśnie, więc dlatego dlatego to życie pozaziemskie to jest taki wabik który, który dobrze działa m. in. dlatego co jakiś czas regularnie słyszymy, że odkryto planetę, która już jest prawie tak jak ziemia w noc reszta mnie jeszcze brakuje tego czy owego może trochę za dużo może trochę za ciepła no może coś z tą atmosferą nie tak w aleję, ale już są już wprawdzie, że druga ziemia w no no właśnie, więc co córce co już jesteśmy coraz bliżej no bo to rzeczywiście działa na nas na wyobraźnię i to pomaga w tym co tu dużo mówić zdobywaniu finansowania dalszych badań no i teraz 33, jakie ich życie tam istnieje czy nie no to w statystyk statystyka, mówi że obrzeża pewnie pewnie ma prawo istnieć nowo, bo jak się pojawił u nas Motoru to czemu nie gdzie indziej no i co ostatecznie tych planet jest cała masa galaktyk we wszechświecie jest cała masa natomiast, ale Polska jest tylko na 1 planecie no i zapewne zapewne my jesteśmy tylko na 1 w każdym razie natomiast otwarty otwarta kwestia jest taka czy kiedykolwiek będziemy w stanie takie życie pozaziemskie zaobserwować, dlatego że proszę zwrócić uwagę, że tak naprawdę i nasze, że tak powiem skala fizycznej jest bardzo ograniczona do najbliższej gwiazdy, jaką mamy światło leci 4 lata pomiędzy 2 Ukraińcami naszej galaktyki światło leci 100  000 lat i do innych galaktyk światło musi już podróżować miliony lat jeśli nie miliardy, a czas życia takiej cywilizacji jak nasza no to człowiek się pojawił na ziemi ile lat temu 100  000 cywilizacja techniczna powiedzmy, która jest w stanie wysłać jakieś siły sygnał radiowy w kosmos to jest Stolat no, więc co to jest Stolat w stosunku do tych milionów, które dzielą nas są z od potencjalnie gdzieś tam istniejącego życia, a więc, nawet jeżeli ta cywilizacja gdzieś istnieje to szansa, że nasze okienko życia spotka się z nich okienkiem życie, a nie wydaje się wielka brutalnie rozwiała pani wszystkie iluzje, z którymi tu przyszliśmy Noto teraz czas chyba na pytania od państwa jak go trzymano tu jakoś krążył z mikrofonem niekiedy może być także będzie brakowało kabla, który niestety się nie wydłuża nieskończenie, więc w przeciwieństwie do wszechświata, więc będę tak podchodziło, a czasem będę prosił, żeby państwo podeszli z tych dalszych części galaktyki teatru powszechnego ja mam do pani profesor 2 pytania byle nie za trudne myślę, że nie pierwsze badanie dotyczy układu planetarnego trapistów 1 jak wiadomo ten układ jest bardzo mały i cały układ mieści się w 15 odległości Merkury słońce tym zakresie 12  000 000 km tras biorąc pod uwagę takie rzeczy jak Grawitacja wulkaniczną część 3 efekty magnetyczne tego czerwonego karła jak to wszystko się trzyma w kupie może się trzymać skupioną, bo czerwony karzeł jest mniejszy od naszego słońca, więc Dunaj najwyraźniej tam, a te zjawiska magnetycznej, które są zabójcze no dla życia pewnie są zabójcze natomiast czy czy dla kawałka skały, jakim jest planeta no to już zabójcza być nie muszą efekty grawitacyjne, jakie się wpływy tam na pewno występują i przypuszczalnie przypuszczalnie te naczelną WDT planety to odczuwają prawda, czyli tym ja się wszystko utrzymanie rozpadnie się jedno 111 najwyraźniej się nie rozpada, czyli najwyraźniej trzeba się silniej niż te zjawiska w błocie działają oddziały nie powinno działać no skoro działa to widocznie widocznie jednak może nie jestem nie jestem bez niej nie jestem pewna czy istnieją już jakieś symulacje, które to, które to pokazują realny, ale wydm istnieją i pokazują, że możecie nie może spać są takie symulacje zrobiono to istnieje zeznania, ale jeżeli symulacje pokazują, że to może je, bo przez symulację mam namyśli symulacje, które właśnie symulują wszystkie możliwe oddziaływania w takim układzie i sprawdzają u z, jakie warunki muszą być spełnione, żeby to istniało w, więc jeżeli symulacji wychodzi, że to może istnieć to pewnie może nocnych nauka tak, by tak mówi w takim wypadku a jaki nie może to trzeba pomyśleć, jakie elementy tam trzeba odwrócić, żeby mogło tak drugie pytanie chodzi o obłoki międzygwiazdowego Otóż w tych obłokach powstają cegiełki życia molekuły dziś mamy chyba ponad 200 takie m. in . jak alkohol 3 aminokwasy proste, które są związane z 4 mam pytanie pan w takich warunkach kosmicznych, gdzie panuje prawie 0 bezwzględne jak też możliwe, że takie molekuły powstają one powstają w warunkach, gdzie temperatura jest jednak ciut wyższa od zera bezwzględnego i one one powstają właśnie w taki w obłokach, gdzie jest nie tylko sam sam gaz, ale też i pyłu one są charakterystyczne dla dla takich obłoków pyłowych, więc tam jest trochę cieplej przede wszystkim natomiast jak one dokładnie powstają i co więcej co tam dokładnie święci, toteż jest 1 z tych wielkich zagadek, o których o, których mówiliśmy, dlatego że w ogóle ten limit związany z bólu z tymi właśnie wielo wielo cykl licznymi węglowodorami aromatycznymi i tam jest bardzo dużo rzeczywiście także w niektórych w niektórych Galaktyka ach, takich aktywnych gwiazd twórczą o to kto to jest bardzo znaczący komponent widma, więc stołu w dno widać w każdym razie żony żony się tworzą oni tworzą na potęgę i przypuszczalnie jest ich tam więcej niż 3 niż te 200 już już się odbyły odtworzonych wiem, że wiem, że to jest ja się osobiście tym nie zajmuję, ale to jest tak naprawdę też spora zagadka, ale z punktu widzenia to takiego naukowego, dlatego że w dno najlepiej to by było spróbować po odtwarzać je na ziemi, a tutaj trzeba by znaleźć laboratoria które, która się tym zajmą, które to zrobił i to nie jest wcale takie łatwe tego rodzaju badania no w każdym razie te cegiełki rzeczywiście istnieją bardzo powszechnie takie nawet dość skomplikowane związki można zadać pytania trudno zacząć remont tego, że powiedziałem, że jest religia prawda to znaczy ja, jakby chciałbym usprawiedliwić moją moje sformułowanie tym, że pan prof. Roger Pen Rose, który jest autorytetem w kosmologii prawda dostało ordery chyba Order Orła białego za współpracę z polską prawda ostatnio spraw otrzymujemy zdjęcia Dody w pan ostatniego dzieła kosmologicznych ma taki tytuł Fantazy Faith and farszem imprezie krzyż, czyli po polsku, bo fantazja wiara i moda i moda prawna, jakkolwiek pan profesor pewną myślał co innego niż mnie się nasuwa to mnie się nasuwa to, że ja jestem fizykiem kwantowym prawda i pomiędzy fizyką kwantową kosmologii jeszcze problem, że jakby one się nie chcą zgodzić, że są naczelna pomiędzy fizyką kwantową ogólną teorią to znaczy właśnie w tym część z pasma nawija opiera się o ogólną teorię względności Einsteina, a fizyka kwantowa teoretycznie, że tak bym posługuje się aparaturą pojęciową zupełnie inną prawda, ale teraz jest pytanie takie czy w ramach eksperymentów którymi posługuje się gastronomia, w którym momencie ona zaczęła używać narzędzi kwantowych, bo n p . mówi się o przesunięciu ku czerwieni jakiś tam w 1 z prawa, czyli mówimy n p . o atomie wodoru, który jest gdzieś tam na zjeździe wysłał sobie kwant dawna nagle ten kwant nam się czerwienią tych Stanów z punktu widzenia fizyki kwantowej jest to pojęcie bardzo trudne, bo Quandt jest samcem Jan, a nie lubi się czerwienić on albo jest czerwone albo niebieski albo zielony PE równa się cha ni prawda i trudno na ziemi znaleźć mechanizm, który spowoduje, że ten kwant z niebieskiego zrobi się czerwoną Blaira istnieje efekt Dopplera nie jest zjawiskiem klasycznym przełożenie go na własność fotonu jest bardzo trudne natomiast, ponieważ ja w powietrzu badam nudny jakieś tam molekuły i 25 lat na tym straciłem to w moim obszarze istnieje zjawisko zjawisko sztorm szalejący stał się to znaczy, że molekuł, a może, że tak ładnie świeci jak i jak pochłonie kwant to możemy świecić kwant o wyższej energii albo niższej prawda kadra z punktu widzenia fizyki kwantowej oświecenia Sun Tzu najniższej energii, czyli czerwonego jest bardzo prawdopodobne, by świecenie niebieskiego bardzo nieprawdopodobne, bo trzeba znaleźć coś, żeby one energię w pochłoną tak, ale to są aż 8 ja mówię aparat pojęciowy i fizyki kwantowej bardzo czasami trudno jest przełożyć na teorie w pani Steinbach no powiedziałbym, że ja pozwoliłem sobie na 150 nastolatek ani czy pani w stanie zadać pytanie czy eksperyment Tzadik Johna mówiący, że w słońce zagina promieniowanie gwiazdy, która jest teoretycznie za słońcem, ale w trakcie zaćmienia widać to gwiazdy często efekt związany z grawitacją prawda natomiast z punktu widzenia optyki kwantowej teorii czy jakby optycznej ja twierdzę, że x jestem w stanie wynaleźć mechaniczne za pomocą, którego świat w głosie zagina i nie ma nic wspólnego z grawitacją prawda i teraz, jeżeli na wszystkie zjawiska soczewkowania grawitacyjnego sędziów z diamentu trwa tak, że za albo na nowej dobrze ja zbija dokończy w takim razie pytanie czy takie jest 33, że tak powiem moglibyśmy, jakby z takiej dyskusji innych uznać, że jednak mimo wszystko nauka powinna też w pewnym momencie w być taka bardziej pokorna w tym trzęsie, że mówimy, że opowiadamy, że coś widzimy ojciec tak dalej albo de facto jest to interpretacja, która wynika z faktu, że przyjęliśmy jakiś model zawsze to podkreśla dziękuję zgadzał się całkowicie, gdy chciałam zapytać o tworzenie się gwiazd bardzo mi się ta spodobało, że te były są tak na drewniane, ale zapewne dla pani Danuta wiadomo, o co chodzi ja nie bardzo, więc to jest ten pył, jaki jest wielkości czy mówimy o wielkościach tak, by metrycznych czy już w latach świetlnych, bo zupełnie inny wymiar mówi wyraźnie wolniej czy takie są po prostu drobinki, jaki widać gdzieś tam się wzmógł ze światła i one się zagęszczają ido jakich rozmiarów to mniej więcej powstaje także w dołek w paru zdaniach pani wytłumaczy inżynierem zobaczyła to tutaj, by było we wszechświecie i był w galaktykach ty jesteś osobą na gruncie rzeczy dziedzina badań EIT też względnie nowa i to jest bardzo bardzo interesujące, dlatego że w tu jak ten pył się zmieniało w czasie też mówi nam wiele o tym jak się zmieniały samej galaktyki, a także o tym co tak naprawdę w tych odległych galaktykach widzimy, czego nie widzimy, więc to jest bardzo bardzo istotna rzecz i te ziarenka pyłu, o których mówimy one mają dość duży zakres rozmiarów, ale mamy raczej raczej takich intuicyjny dla nas, czyli od takich drobinek rzędu kilku posklejać innych cząsteczek poprzez takie najbardziej powiedzmy sobie powszechne rzędu milimetrów może do mijających go centymetrów, ale z punktu widzenia tej dyskusji no tak naprawdę to taka ziemia to też jest coś w rodzaju drobinki pyłu tylko taki trochę większe, ale większym powiedzmy sobie nowe większe otwory to już raczej nie są mu drobinki pyłu tylko powiedz mi wjazd i chciał zapytać ile silne jest empirycznie status ciemnej energii ciemnej materii uwłacza mu nawiązać do do początków teorię elektromagnetyzmu, które opierało się na silnych obserwacjach empirycznych i całkiem niezły modelu, który miał pewne problemy i że go rozwiązać deklarowano istnieje terroru, który pewnie będzie kazał się w mózgu walc nad takim kozakiem zupełnie zbędny element czysto teoretycznym i się go pozbyto na ile, a miał takie same cechy, czyli był nie pozna walne nie można go było w żaden sposób zmierzyć podobnie także zobaczyć podobnie jak ciemną energię czynną czynną ma sens pytanie na ile więcej, jeżeli jednak zupełnie szczera co jeść i pewnego dnia się okaże, że w ciemnej materii ciemnej energii nie ma, a za to jest właśnie jakiś kompletnie inny inny model, który pasuje nam lepiej do obserwacji dotąd też specjalnie zdziwiona nie będę natomiast natomiast tych przesłanek obserwacyjnych, które nam potwierdzają ten istniejący model no jest w tej chwili dość sporo tak jak powiedziałam na początku to nie jest tak, że to jest model, który myśmy sobie u lubili i w związku z tym za wszelką cenę go potwierdzamy tylko ze wszystkich umów, bo rozpatrywanych modeli akurat ten pasuje nam najlepiej do wszystkich obserwacji co też nie ma pan słuszność nie oznacza, że żyje, że jest słuszny ale, ale wydaje się ze wszystkich jeszcze stosunkowo stosunkowo najmniej udziwnione i teraz znów przesłanek zaistnienia ciemnej materii jest jest rzeczywiście sporo to znaczy widać, że tak, jeżeli dobrze rozumiemy działanie grawitacji w dużych skalach robót zawsze zawsze są pewne jeśli jeżeli, jeżeli nasze rozumienie teorii grawitacji podpowiada nam dobrze jak gwiazdy powinny się poruszać w galaktykach jak galaktyki się powinny poruszać w gromadach jak gaz powinien się poruszać w gromadach, jeżeli to wszystko co ty to wszystko jest prawdą no to widzimy, że tam wszędzie brakuje masy jest więcej masy niż to wszystko co jesteśmy źli w stanie zliczyć mamy obserwacje, które mamy obserwacje tzw. soczewką wanie grawitacyjnego i to jest tak naprawdę argument za istnieniem ciemnej materii, który w, który w tej chwili wydaje się może nawet rozstrzygający, dlatego że w przypadku tych wszystkich rachunków opartych właśnie na ruchu gwiazd galaktyk no to cały czas robimy założenie, że wiemy jak te ruchy powinny wyglądać wiemy jak działa Grawitacja w bardzo dużej skali, a to może być błędne natomiast pomiar soczewką wahania on pokazuje nam jak światło się zaginiona właśnie na masie, która niekoniecznie, ale niekoniecznie jest widoczna i to jest jakby niezależny pomiar oparty na innej przesłance i tutaj obserwujemy takie układy n p. słynna Gromada Gromada Kulig Bullet klaster, gdzie widać silny, że mamy 2 gromady, które się kiedyś były gromady galaktyk no, więc też olbrzymie struktury, które kiedyś się w przeszłości zderzyły Nate, ponieważ się zderzyły no to materia w tych gromadach, ponieważ się ze sobą zderzyła no to auto zwolniła natomiast ciemna materia, która nie oddziałuje ze sobą to po prostu przeleciała przez siebie nawzajem i poleciała dalej no i tutaj taki efekt już znacznie trudniej wytłumaczyć tym, że jeżeli rzecz, że nie rozumiemy jak działa w i jak działa Grawitacja no bo to jest jakby jakby zupełnie niezależne, chyba że zupełnie nie rozumiemy jak działa soczewką wanie grawitacyjne no ale to jak właśnie osobny pomiar natomiast, jeżeli chodzi o o ciemną energię no to tutaj tutaj kwestia jest trochę subtelniej sza, dlatego że pomiar bezpośredni, jakim dysponujemy jest oparty tak naprawdę na 1 typie pomiaru uczyli nas supernowych 1, a wiemy, że one o obserwowany dalej są słabsze niż powinny być, gdyby przeświadczenie rozszerzał coraz szybciej no, więc to ona, mówi że przez świat się pewnie rozszerza coraz szybciej, ale może też być czegoś nie rozumiemy, jeżeli chodzi o te supernowe 1 na, więc tutaj potrzebujemy trochę więcej pomiarów natomiast jest właśnie cała seria takich pomiarów argumentów pośrednich i dlatego dlatego ten koncept tak łatwo zresztą przeszedł, bo to mnie było także wszystkim się ta tak tak bardzo uśmiechało do rzucania do równań i 1 min parametru, który strasznie te wszystkie równania zresztą komplikuje, a więc Sylwii no ale ale właśnie dzięki temu coraz szybciej rozszerzającym się wszechświata owi zniknął nam problem z tym, że już, że w galaktyce mamy gwiazdy słynny starsze niż wszech świat zniknął nam problem z tym, że nie bardzo wiemy jak ta struktura wielkoskalowe mogły nam powstać cała ta cała masa innych problemów takich pośrednich się rozwiązała i właśnie n p . do tych ruchów wielkoskalowych galaktyk też znacznie lepiej pasuje nam wersję z ciemną energią, bo nie bardzo umiemy wyjaśnić jak te ruchy wielkoskalowe galaktyk wyewoluował u Lu ewoluowały i we wszechświecie bez ciemnej energii, więc to wszystko wszystko jakoś klei razem, ale to nadal nie oznacza, że w, że nie znajdziemy pewnego dnia jakiegoś innego konsystencja tego modelu, który to dobrze opisze też tylko jedno pytanie ma odnośnie do jego pytania i coraz złożonej kwestii jak ewoluują galaktyki czy spiralne mi o to by walczyć tyle tyle dziwne, że to wciąż nierozwiązywalny, jeżeli mamy tak świetne mechanizmy patrzenia w przód w przeszłości tak mam bardzo precyzyjnego datowania, które galaktyki były mu są młodsze, które są starsze, więc wydaje się, że mamy możliwość oglądania rok po roku przesadzam, ale nowych galeriach i tak wyławiali wzięła ta podzieli Serb na stary model to wiemy, które jak one się on jest na czym polega zaczyna się problem mający problem polega na tym, że jak ja to tak opowiada, że jak patrzymy to widzimy nie wszystko nam się fajnie układa to brzmi brzmi ładnie natomiast właśnie jeszcze 20 lat temu n p . takie przeglądy galaktyk, które sięgały w szefa wszechświat starszy niższy powiedzmy kilka miliardów lat świetnie wokół nas liczyły sobie w najlepszym razie po kilkaset sztuk galaktyk nie istniały jeszcze wielkie przeglądy wszechświata wokół nas, w którym które liczyły więcej niż te kilka tysięcy galaktyk ten ogromny postęp w obserwacjach wszechświata to jest właśnie ostatnie ostatnie 20 lat mniej więcej i to akurat wiem, bo osobiście brała w tym udział i to tutaj widać, że tak mniej więcej co 10 co 10 lat jesteśmy 10 × lepsi w związku z tym powiedzmy 10 lat temu obserwacji wszechświata 8 lat to odległy od nas to były oparte na 10  000 Galaktyka la katalogach liczący 10  000 galaktyki wydawało nam się, że to jest nie wiadomo co mu, bo wcześniejsze katalogi był 10 × mniejsze już wtedy się okazywało, że wszystko, cośmy wcześniej wiedzieli to jednak wygląda inaczej albo całkiem inaczej albo trochę inaczej dzisiaj mamy w 2 i 6100  000 galaktyk i też widzimy że, że wszystko wygląda jednak trochę inaczej niż nam się wydawało wcześniej i więc teraz w miarę swobodnie sięgamy do tego wszechświata 7 miliardów lat temu, ale wszechświat przed 10 miliardów lat z kolei no to znowu teraz mamy mamy do dyspozycji najlepszy najnowszy dzisiejszy katalog, z którym zresztą też jury, w którym zresztą też z uczestniczymy, który liczy sobie aż całe 10  000 galaktyk i toteż wydaje się, że to jest tak strasznie dużo, ale tak naprawdę też już widzimy, że tam jednak tego jest za mało no, więc znowu musimy więcej lepiej i a i tak naprawdę dotyczą ciągle jest jesteśmy jeszcze w takiej fazie kiedy, kiedy odkrywamy te nieznane lądy i widzimy tylko być może znajdujemy poszczególne wysepki, a cały kontynent dopiero zobaczymy historię od 5 miliardów lat do teraz rozumiem jest już dość dobrze poznana nie wiemy jak ona dość dobrze, ale cieszy też nadal znajdujemy tam też tam nadal jest sporo rzeczy, które trzeba wyjaśnić sporo rzeczy, których nie rozumiemy sporo rzeczy, których nie widzimy, dlatego że już po prostu to są bardzo technicznie wymagające badania to nie jest wcale takie proste, żeby te galaktyki zaobserwować zobaczyć pomierzyć znaleźć nadal niewiele wiemy n p. ograła Galaktyka karłowatych poza tymi, które znajdują się w najbliższym naszym otoczeniu, a te galaktyki stanowią większość galaktyk we wszechświecie, więc jeszcze sporo sporo do odkrywania wszedł na 2 mam pytanie propos ciemnej materii i ciemnej energii czy one są skupione, w jakich skupiskach czy jest to przykład prawdopodobieństwo, że nas przenikają również w tej chwili oczywiście dla nas przez przenikają również w tej chwili nie one są skupione w skupiskach to znaczy ciemna ciemna materia konkretnie, bo ciemna energia to raczej tak w jedno rodnie wypełnia wszechświat i te skupiska ciemnej materii nazywa na te skupiska mówi się halo ciemnej materii to są takie grawitacji nie stworzone struktury i tak jak sobie teraz wyobrażamy ewolucję galaktyk to wygląda także mamy halo ciemnej materii w takt i galaktyki rodzą się właśnie w takich halo ciemnej materii, które stwarzają odpowiednio głębokie studnie potencjału grawitacyjnego, żeby się tam na mogło na gromadzić dostatecznie dużo o tej takiej naszej normalnej materii wodoru Helu konkretnie, żeby zrobiło się dostatecznie gęsto, żeby zaczęły powstawać nowe gwiazd zwracamy uwagę na to sformułowanie niesamowite, która tu się pojawią n p. studnia potencjału to jest poezja czysta dobrze teraz ja, ponieważ tak, słuchając tej dyskusji wszyscy to jakby cofali się trochę w czasie prawda do wielkiego wybuchu tam kwantowych efektów, a mi się wydaje, że kosmologia próbuje, jakby odpowiedzieć sobie jak to się wszystko może skończyć bo, badając stołeczny z lat 2 ZM to jest to jest 1 możliwość ta, ale ma moje pytanie dąży do tego czy jest jakiś Święty Graal kosmologii trzeba przed nie jest to właśnie znalezienie tego jednoznacznego modelu jak wszechświat się rozwija i jaki będzie jego notowań jest tak naprawdę no, jeżeli znajdziemy model, który nam powie jak się rozwija no to jednocześnie jednocześnie powie nam o tym jak on jakoś się skończy, więc dla taty rozlała się dopełnia, bo n p . teraz wiadomo, że jak się rozmawia z fizykiem to wszyscy mówią, jaką chcą znaleźć teorię tej unifikacji, czyli fizyki kwantowej mojej teorii grawitacji prawda w debacie kosmologia mówi my wszyscy dążymy do znalezienia tego 1 modelu najważniejszego, które nam odpowie na NATO pytanie co będzie w przyszłości własny nowy, jakby to powiedzieć niestety tam gdzieś w tle też jest ten nieszczęsny modelu unifikacji, bo chce na nim trochę też też wisiał IT IT wszystkie modele, o których mówimy, ale no, jakby to powiedzieć w tej chwili wydaje nam się że, że ten model Lambda lamentacji wiem jest nową w miarę dobrze pasujących tylko tak jak powiedziałam no w jak by się udało znaleźć inny lepszy są też płakać nie będziemy, a może nawet wręcz przeciwnie po non teoria wszystkiego nie istnieje i może bardzo dobrze ze sobą państwach UE mówił, że nie może istnieć, ale wszystko mieści się dobrze wydaje no, a dzisiaj też nie musiał być sił w 100 % nie musiał mieć 100 % rację, ale jednak teoria wszystkiego jest dosyć trudno jednak, że chce chce mnie zaciekawiła i jak duża gęstość musi powstać, żeby mogło zaistnieć jądro gwiazdy także 12 zapoczątkowała to jest pytanie jest bardzo konkretną odpowiedział, ale niech nie pan w tej chwili nie pyta no bo nie chce się skompromitowali się w stylu obu dużo powietrza ciśnienie jest znacznie więcej dlatego, że to musi być gęstość, w której mogą się za inicjować reakcje termojądrowe, więc dotrzeć musisz zrobić taka bomba atomowa non no w nowym domu tak Kaleta to co tam gęstość gęstość musi być odpowiednio wysoka, więc stałym co to jest to jest dużo w każdym razie się więcej więcej niż inni sztuk w tej chwili możemy do czegoś porównać z całą pewnością druga kwestia było wspomniane o początkach wszechświata jak głęboko weszliśmy w początki wszechświata liczy to jest w końcu uformowane, że to wcale faktycznie był wielki wybuch czy jednak ciągle jest inne bardzo zależy zależy, od której strony wchodzimy na, dlatego że tak obserwacji nie rzecz biorąc to co uważamy za najdalsze obserwowany Signal sygnał we wszechświecie to jest mikrofalowe promieniowanie tła którą, który dobrze pasuje właśnie do modelu wielkiego wybuchu było przewidziane przez model wielkiego wybuchu i potem zostało znalezione i wg tam aktualnych modeli parametrów zostało wyemitowane jakieś 400  000 lat po wielkim wybuchu tyle tylko żoną wszystko co się działo wcześniej cała historia wcześniejsza to jest rekonstrukcja dokonana przez fizyków cząstek elementarnych na podstawie ekstra populacji obserwacji w akceleratorach cząstek, czyli oni wiedzą jak cząstki się zachowują no i na tej podstawie Extra budują to do wyższych temperatur wyższych energii no i odtwarzają tak jak by historię wszechświata jak na rajdzie no to wszystko się jakoś klei Almy, ale też mogą tam być elementy, które być może wymagają dopracowania albo zmiany wspominając o cząstkach elementarnych to w końcu czy bozon Higgsa jest potwierdzony czy nie, bo już tyle razy czytałam już żadną z Koreą skoro dostał nagrodę Nobla notabli myślę, że można uznać, że jest uznałem, że wcale wyniki były niedokładne przez to, że GPS nie Paul wykazywał czy rynien oni nas w końcu w końcu myślę, że jednak akurat Higgsa można uznać za potwierdzonego natomiast Novum n p. ciemnej materii nadal nie ma mowy tak tak w Kwolek znamienne w był były w historii nagrody Nobla, które mocno Novum wycofa się nie wycofano, ale wiadomo że, że nie były za coś co rzeczywiście na Nobla zasługiwało Anny, ale akurat ta akurat z tym Higgs wydaje się, że można uznać, że jest jeszcze do koncepcji wielu wymiarów byłem tak samo jako to jak z tą czytam, że może go misji 7 maja wymiaru 32 lat wyginają się spotkałem się z mamą, która koncepcja jest teraz najbardziej obowiązująca w świecie kosmologii to znaczy tak tylko teoria strun trochę straciła ona na atrakcyjności, dlatego że mato do siebie, że ona co prawda jest właśnie taką odmianą teorii wszystkiego, ale jak to strojami wszystkiego bywały ma duży problem, że w, żeby opisywać konkretne rzeczy no, więc są, więc albo z nowym szefie wszystko wszystko jest dobre właśnie no, więc już więcej powstaje w tym, gdy teoria strun była taka bardzo bardzo popularne jeszcze powiedzmy 20 lat temu natomiast już w tej chwili wydaje się, że ona po prostu nie odpowiada na nas na nasze potrzeby teoretyczne i praktyczne, więc są po jakimś sensie znaczy to nie jest także, że jest teoria strun i co zamiast nowych no właśnie w i ja chciałbym zadać także 2 pytania, które chyba mają taką dosyć konkretną odpowiedź na temat obserwowania i metod obserwowania wszechświata pierwsze takie dosyć nam bliskie, bo na temat naszej własnej galaktyki to znaczy zaciekawiło mnie teraz skoro, z którą obserwujemy to naszą drogę mleczną noc środkami siłą rzeczy nie mamy takiego narządu, który będzie mógł zrobić jej zdjęcie z zewnątrz i nam ładnie pokazać, jaki ma kształt jak wygląda z wyższym z kont mamy taką pewność, że jest to właśnie ta Galaktyka z konkretną liczbą ramię będziemy się w niej znajdujemy i właśnie że, że ma taki konkretny kształt no, więc to jest to nie to jest rzeczywiście także o naszej własnej galaktyce wiemy mniej niż w innych galaktykach, które obserwujemy z boku i odtwarzanie kształtu naszej galaktyki to jest to jest bardzo nie trywialna sprawa dlatego ciągle tak naprawdę się co się odkrywa coś nowego to, że żal, że tamto zgrubienia centralny ma kształt poprzeczki to jest nim stosunkowo niedawne odkrycie torze ramion jest aktualnie 5 to też jest bardzo niedawne odkrycie, a może się znajdzie jeszcze szóstek, kto wie, więc to się to się robi poprzez obserwację właśnie gwiazd był gazu i próby pozycjonowania ich w przestrzeni takiej trójwymiarowej są też nie jest proste, dlatego że w przypadku poszczególnych gwiazd w poszczególnych gwiazd, jeżeli nie jesteśmy w stanie określić odległości i odległości do niej metodami geometrycznymi i to jesteśmy zdani na metody znacznie mniej dokładne, więc n p . teraz w wzeszłym roku pierwsze obserwacje dostarczył satelita Gaja, którego celem jest właśnie takie m. in. precyzyjne oznakowanie całej naszej galaktyki pewnie tutaj jeszcze też będziemy mieli jakieś dodatkowe dodatkowe informacje z badania właśnie ramię spiralnych to jest też domena, ale astronomii podczerwone i dlatego że tam jest wtedy ten pył, który też jakoś się tym lepiej wizualizację ujemne, więc stolik to jest składanie takich razem z wielu wielu kawałków informacji i próba odtworzenia kształtu w 3 wymiarach natomiast drugie pytanie w drugim pytaniu skoczy w skali do całego świata to znaczy nie być może tutaj po prostu gdzieś po drodze jest jakiś mój błąd w rozumowaniu, ale o ile, o ile dobrze sobie wcześniej przez nowo przyswojone różne informacje to nasz wszechświat widzialny to znaczy, że wszechświat jest większy niż niż ten świat jesteśmy w stanie zaobserwować na ten moment to znaczy i nie mówię tutaj o ciemnej energii materii tylko mógł zdobyć tak KRS są świecące i tutaj mnie bardzo zastanawia jak by jak to jest możliwe to znaczy no jakieś gwiazdy galaktyki oczywiście tworzyły się w czasie i światło mogło nie mieć czasu do nas do nas dotrzeć natomiast kiedy już się patrzymy na te wszystkie możliwe z sektora widziane na podczerwień i t d . czy nie powinniśmy widzieć no, czego się, jakby świecącego na przestrzeni, jakby czasowo całego istnienia wszechświata, czyli tych tam 12 miliardów lat jak to jest możliwe że, że część świata jest dalej niż jesteśmy go w stanie zaobserwować, bo to na mój rozum sugeruje trochę, jakby kiedyś powiedzmy n p . w okolicach wielkiego wybuchu wszechświat rozszerzał się nie prędzej niż światło do nas docierało po pierwsze, tak po pierwsze, tak było przynajmniej właśnie wg tego standardowego modelu, jaki w tej chwili mamy tak było i ten okres po bardzo szybkiego rozszerzanie się wszechświata nazywa się inflacją i brudne toto to jest rzeczywiście jeśli byłaby 1 z elementów natomiast niezależnie od tego czy trzeba sobie uświadomić, że tak naprawdę tak jak teraz widzimy właśnie termin ten model powstania wszechświata w wielki wybuch to było jednoczesne powstanie czasu i przestrzeń nieskończonej przestrzeni natomiast w tej nieskończonej przestrzeni na 3 zakres widzenia ograniczali czas istnienia wszechświata, czyli my możemy zobaczyć to co do nas dotrzeć z tym tylko z tego kawałka przestrzeni ograniczonego czasem wędrówki światła poza tym obszarem wszechświat może istnieć, ale my tego nigdy nie zobaczymy i to niezależnie od tego, jaką prędkością, by się rozszerzał po prostu nieskończony wszechświat powstał w momencie wielkiego wybuchu i nawet, gdybyśmy my tam już mogli istnieć to nasza percepcja byłaby ograniczona tym, że światło mógł wędrować w naszym kierunku tylko od momentu, kiedy kiedyś, kiedy zaczęło istnieć w takim razie bardzo mnie fascynuje właśnie to pojęcie inflacji tego tego momentu, bo wydaje mi się jak grono łamało z tańszej no z tą nasiliła nie, dlatego że dlatego, że ograniczenie dotyczące rozszerzania znaczy, że ograniczenie dotyczące poruszania się nie szybciej niż światło dotyczy obiektów materialnych dotyczy światła, czyli informacja nie może się przenosić prędzej niż światło światło nie może podróżować prędzej niż światło materia nie może podróżować trend prędzej niż światło, ale uwaga przestrzeni może się rozszerzać prędzej niż światło i to nie dotyczy brakuje już wędruje z mikrofonem w pech chciał zapytać o o wiek wszechświata tylko, że może z punktu widzenia, a gwiazd galaktyki, czyli rzeczy więcej jest tych Bumaru chce więcej rodzących się czy takich średnia wieku chętnych, by dobre dobre pytanie no, więc wszystko wskazuje na to, że już odsłony jakichś 10 miliardów lat aktywność wjazd do twórcy życia we wszechświecie obumiera już od jakichś 8 miliardów lat spada nawet dosyć szybko, czyli wszechświat jest cel raczej w fazie schyłkowej jeśli o to chodzi i to już nawet dość dawna Luft nie wiem czy by wystarczyło w, a wraz z takiej drogi powstanie powstało przed chwilą w zasadzie kolega z wypowiadało, a autorytet Einsteina po prostu cały czas wielostronną i fizyce w astrofizyce czy jest no nie wiem czy po nadto co powiedzą czy jest nadal aktualne w pełni to znaczy nowym, jakby to powiedzieć się zależy zależy które, które elementy generalnie nauka nie upiera się, a przynajmniej nie powinna się opierać na autorytetach tylko na tym co jest weryfikowalne i co jest nieweryfikowalne cholerny nie chodzi oczywiście autorytety jak o sensie taki, że powiedział to ani sztangę stara się być no właśnie MCK chodzi o bardziej graczy z punktu widzenia fortecznego Nowince, więc z punktu widzenia takiego właśnie obserwacyjnego to wydaje się, że ogólna teoria względności nawet działa ostatnio zaobserwowano fale grawitacyjne no, więc to to też ładnie pasuje do do całości, więc już, że tak powiem jako jako całościowej koncepcji wydaje się, że to nadal nadal działa dobrze, chociaż nie jest wcale nie jest powiedziane, że nie wymaga gdzieś jakichś modyfikacji ale, ale jeszcze nie jesteśmy w stanie powiedzieć, gdzie te modyfikacje trzeba było już tak naprawdę zrobić ktoś z państwa jeszcze jakieś pytania była dobrze, bo tutaj już był pan, który zgłaszała panowie już mówili teraz nie wie pan też był tylko, że to trwa także tutaj pan się pierwszy zgłosił i tak hasło do tajnego rów co do pytania jak wrócić do kolegi był dowód na to odpowiedzieć niewątpliwie pewnie będzie bardzo trudna, bo wchodziły jak mniemam jakiś obszar Kantorski ich nieskończoności różnego rzędu od dekoracji przejawia taka teza, że się od samego początku jest nieskończony, ale jednocześnie się rozszerza, czyli w Hucie jest nieskończona ale gdy może być bardziej tak hołd jest bardziej skończony teraz Znicz był wcześniej, więc do kariery to znaczy tylko to się n p . z byłym Espo dojeżdżamy właśnie one co tutaj no właśnie właśnie tutaj chodzi o to, że z tymi z tymi odniesieniami do do dożycia codziennego to się w to taki nie do końca nie do końca wszystko wszystko pasuje możemy sobie wyobrazić n p. tak siedzimy sobie teraz na powierzchni ziemi prawda no i wyobraźmy sobie, że ziemia ktoś zacznie nadmuchiwane czuć się od tak i wtedy wszystkie odległości na powierzchni ziemi zaczną się powiększać odległość między nami zacznie rosnąć, a mimo wszystko powierzchnia ziemi to będzie nadal ta sama powierzchnia ziemi no i w ten sam sposób na drukuje się wszak świat tak jak we jak taki nieskończony balonik wszystkie odległości oraz Tychy to ja mam takie techniczne pytanie, bo tu padło fale grawitacyjne moi wszyscy się fascynowali mnie tylko, że potwierdziła czy potwierdza odkrycie tych fal teoria Einsteina, ale tezy kosmologii ciasto Romowie dostali takie Super narzędzie teraz do obserwacji wszechświata i to rzeczywiście zaczęła, więc pani do potrzeb znaczy to jest o tyle takie właśnie że, że mamy do czynienia, jakby zupełnie nowym nośnikiem informacji nośników informacji nigdy dość większość nośników informacji w gastronomii to są fale elektromagnetyczne poza tym no nie wiem no można mówić, jakiej sile cząstka promieniowania kosmicznego tutaj mamy do czynienia z czymś takim zupełnie innym zupełnie zupełnie nowym, czyli do takiej zmarszczki przestrzeni, które do nas docierają jej nogę co coś się z tego filmu w serwisie kosmologicznych da wyciągnąć no to trzeba trzeba trochę poczekać i nazbierać pewną statystykę, ale potencjalnie to rzeczywiście jest po prostu nowe możliwości nowego niezależnego pomiaru ma może być może być no tak tak no, więc tutaj mamy mamy bardzo bardzo silną grupę saldo fal grawitacyjnych w Polsce zresztą w Narodowym centrum badań jądrowych w zakładzie, który kieruje m. in . się tym zajmujemy także ich także mogę mogę być też w gimnazjum z tego, że to się dzieje na naszym terenie GM chciał wrócić nowość do tej do tej naszej inflacji znaczy teraz się zacząć zastanawiać się skoro skoro kiedyś w UE skoro kiedyś świat rozszerzał się prędzej niż niższe szybciej niż prędkość światła, a później ten wycinek spadła, mimo że obecnie mamy ten model, który nam wyjaśnień teraz coraz szybsze postępujące rozszerzanie się świata w w takim razie co takiego sprawiło, że ta prędkość tę niechęć spadła, ale jednak teraz mam cały czas rośnie dobrze to zadaje pan tutaj za Tuska spadła zaczęła rosnąć teraz w zawiadomieniu no tak można można to tak ujęć zadaje pan trudne pytali się w, dlatego że w rzeszy w tle jest m. in. powód, dla którego miesięczna inflacja cały czas tak trochę nie, bo do mianowicie w mianowicie inflację to jest tak naprawdę taka Łatka na modelu standardowym modelu standardowym właśnie temu, którym mówiliśmy są też oprócz Żywno oczywistych obserwacyjnych argumentów za deszcz i pewne problemy problem n p . taki, że wszechświat jest bardziej jednorodny niż powinien no i w celu rozwiązania tych problemów z prowadzoną w latach osiemdziesiątych właśnie taką łatkę, czyli inflacji, która rzeczywiście, mówi że w bardzo bardzo wczesnym etapie istnienia wszechświata tuż po wielkim wybuchu był pewien okres, w którym wszechświat rozszerzał się bardzo szybko w rezultacie cały wszechświat, który dzisiaj jest dla nas widoczny jest taki Marczuk Belki kawałek wszechświata sprzed inflacji, który już wtedy był ze sobą przyczynowo powiązany no i dzięki temu celują w szereg problemów nam się rozwiązuje problem w tym, że ta inflacja to jest taki Deus ex machina coś tam się zadziało pojawił się jakiś potencjał inflacyjny, który sprawił, że pojawiła się inflacja i potem się skończyła, a jego wysokogórska stoi konkretna poruszone są rozpatrywane różne różne powody, ale dobrego powodu powiedzmy sobie szczerze nie ma raczej takim powodem n p. mogą odbyć się jej niestabilności pojawiające się w momencie, kiedy oddziaływań elektrosłabych silny aut przed dało się od sumy od silnych grawitacyjnego natomiast czy takie rozwiązanie do nas przemawia czy nie to trudno powiedzieć, bo eksperymentalnie do tego do tych energii, jakie były we wszechświecie wtedy jeszcze długo nie dojdziemy bardzo dziękuję prof. Agnieszka Pollo dziękujemy dziękujemy państwu i od razu zapowiem, że za tydzień będzie naszym gościem tutaj w środę o dziewiętnastej w przyszłym tygodniu prof. Jacek Hołówka i będziemy sobie próbowali odpowiedzieć na pytanie, które zapewne większość z państwa po dzisiejszym spotkaniu z wielką mocą sobie zadaje, czyli TrzyRzecze masę Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: TOK POWSZECHNY

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Posłuchaj o tym, co ważne w TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam 40% taniej! Bądź na bieżąco.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA