REKLAMA

Turcy pod Wiedniem. Prof. Mirosław Nagielski o wojnie 1683 roku (powtórka)

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2017-07-27 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
50:04 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
koło historii w radiu TOK FM Group w nią słuchamy Radia TOK FM przyszedł czas na program koło historii w naszym studiu profesor dr habilitowany Mirosław Nagielski Instytut historyczny Uniwersytetu Warszawskiego i dobry wieczór w kongresów w, a w naszym studiu książką, który ma nadzieję rozpoczniemy naszą rozmowę jest książka Andrzeja Witkiewicza czerwone sztandary Osmanów wojna roku 1 80 0 osiemdziesiątego trzeciego opisana na nowo to jest bardzo opasły tom książka, Rozwiń » która została napisana jako Łuczak z tak rozumiem jako prowadzenie historyk z wykształcenia, ale jako praca, która ma wypełnić po pewną lukę, a tymczasem lektura tej książki we mnie wzbudziła dość dość dużą frustrację, a to, dlatego że każdy Polak był przekonany, że oto chylący się ku upadkowi imperium osmańskie słabo zarządzane przez słabych dowódców do bloku się po ten Wiedeń i szczerze mówiąc ale gdyby niemy toto na samo prędzej czy później się tancerzami poddało i trochę roboty przyspieszyć ten proces i to się pojawia nasz król, w które w sposób fascynujący po pierwsze, broni chrześcijaństwa w Europie my rozpędza się całą nawałnice muzułmańską i to był mój bardzo prymitywny stereotypowymi obraz tymczasem okazuje się, że historycy nie są zgodni co do tego ani ilu żołnierzy imperium osmańskie, że pojawiło jak byli wyposażeni jak byli zorganizowani to okazuje się, że nie mieliśmy nawet tej siły, która miała zalać Europę zbadany na takim poziomie, żeby można było ten stereotyp upadającego imperium albo wręcz przeciwnie rosnącego w siłę obalić albo potwierdzić jak moglibyśmy słuchaczom słuchaczką opowiedzieć o tym co to za armię wtargnęła do Europy, a resztę życia Europy w Europie była, ale cud cóż to za organizm imperium osmańskie to, które sięgnęło próbował sięgnąć po Wiedeń pamiętajmy, że to kilka razy już twórcy próbowali zdobyć 1 i ja dobrze, że autorowi tej pracy i prezentuje to przygotowania nie tylko oczywiście związane z działalności wodza naczelnego kara Mustafy, ale wcześniejsze takie zabiegi Osmanów przyczyna nie ulega wątpliwości, że tej pracy nam brakowało mu brakowało w historiografii choćby z tego względu, że nasza wiedza ograniczyła się do świetnej monografii bitwy wiedeńskiej Jana Wimmera i oczywiście źródeł wycinków z kronik tureckich Abramowicza kara Mustafa pod Wiedniem i to w zasadzie pod względem merytorycznym był najbardziej cenne opracowania uczy się do tego trzeba dodać się przede wszystkim prace prof. Kołodziejczyka Jarot Lech Kamiński, a więc czy ten region Podolak, który został zajęty przez członków po upadku Kamieńca Podolskiego w 19 8 2 roku w i w zasadzie brakowało tu pracy, ale od tych z drugiej strony przedstawiają się kara Mustafy wojska tureckie przypomnę, że nawet, by prace profesora zim mera no mamy dość dobrze opracowane sił sprzymierzonych, a więc swoje wojska w rzeszy niemieckiej cesarskiej no i oczywiście normalne doskonale przygotowania do kampanii wiedeńskiej Jana trzeciego, czyli wojsk polsko polsko litewskich natomiast gorzej wygląda to sprawa turecka dobrze ta sprawa ta właśnie prace się okazało co do wstępu, który tak przedstawił nie ulega wątpliwości, że prawda historyczna jest zupełnie inna Otóż te przygotowania były rzeczywiście podjęte z dużym wysiłkiem organizacyjnym całego państwa zwróciłbym uwagę, że organizacja struktura armii tureckiej na trasie przypominała struktura armii Rzeczypospolitej, dlatego że rdzeń siły był bardzo małej mówi o na wojska zawodowych Allegro to były pospolite ruszenia z sandałów Eliane TUW tureckich azjatyckich afrykańskich i te siły, by na znacznie gorzej wyposażone uzbrojone od ogrodzenia sił zawodowych nagle z rajdów są rzeczy na chwilę możemy taką taki przepis zrobić w naszej rozmowie w bankach są już takiego określenia SsangYong mamy jeszcze określenie ja lat tak czy coś co co znaczą te słowa to są po prostu podział Administracyjny Turcji na poszczególne oczywiście prowincję regiony my mamy podziała Rzeczypospolitej na województwa powiaty i odpowiednio to należy przełożyć się, że chodzi o organizację administracyjną państwa osmańskiego i te pospolite ruszenia potrzebowałby bardzo dużo czasu, żeby w ogóle dotrzeć do części europejskie imperium Osmanów pamiętajmy, że prawie 4 miesiące trwały przygotowania do od momentu wyruszenia z Adriana opona w głównej sił aż do pojawienia się ich lepsze od 14 jedno lipca główne siły tureckie pod murami Wiednia siły afrykański maszerowały jeszcze dłużej jak podaje autor prawie 6 miesięcy, a to musiało także w jaki sposób odbić się na moralne, ale przede wszystkim na fizycznym o uwarunkowaniach tej armii druga sprawa to jest kwestia kwestia dyplomacji pamiętajmy, że bardzo długo Habsburgowie uważa, że główne uderzenie pójdzie na Rzeczpospolitą mówi o nieudanych rokowaniach żnińskiego w 1 800 sześćdziesiąty dziewiątym roku, gdzie wysłany został, aby coś utargować gatunkach, a więc przede wszystkim odzyskać 1 przynajmniej jakieś pograniczne rynnę tutaj już nie mówią kamienice Podolskim, ale pograniczne twierdze Podola nic z tego nie wyszło Turcy odstąpili, ale mieli czystą sytuację zawarty pokój, że z Rosją po kampanii czy chińskiej 1 6 8 1, a namiot miał miejsce wcześniej, ale zawarto ją, że właśnie z Rosją zawarty był wrażenie, że Wenecją no i był zawarty oczywiście przez Glińskiego pokój z Rzeczpospolitą i pytanie, gdzie uderzą no i do końca trzymał to węzeł w tajemnicy nawet agent kaprala i 3 inne długo donosił do Wiednia, iż ten, ale uderzenie jest skierowana Rzeczpospolitą stąd Austriacy bardzo długo oddala, ale wszystkie propozycje jak na trzeciego dworu Warszawskiego Sojuszu czy to obrony czy zaczepny skierowane przeciwko Turcji uważają, że uderzenie pójdzie na Rzeczpospolitą, gdy okazało się możliwe 10 02 . roku jesienią z doniesień kapral, że to uderzenie uderzy w samym centrum monarchii cesarski cesarstwa, a więc Wiedeń jedno wtedy Austriacy zaczynają już bardziej poważnie traktować te nasze relacje inaczej mówiąc traktować możliwość zawarcia Sojuszu Rzeczypospolitą tego Sojuszu rzeczywistego piel 1 kwietnia anty datowanego z racji ja już wiadomo 1 kwietnia, czyli prima aprilis znaczeń tego pierwszego man w dla mnie zaskakujący panie profesorze ewidentnie było to jak wiele osób w armii, która ruszyła pod Wiedeń czy w kierunku Wiednia to nie byli etniczni Turcy tak w takim znaczeniu znaczeniową w jakim teraz znowu ich, gdyby uważamy do dzisiaj zresztą historycy nie mogli dojść i tu autor zebrał wszystkie dane dotyczące liczebności sił 1 i drugiej strony nie ulega wątpliwości, że na zadajemy sobie pytanie, jakie siły, by okazuje się, że na papierze rzeczywiście te siły nie wychodzi wynosiły od 100 przyjazd do 1 5 0 nawet tysięcy, ale wiele z tych sił po prostu nie uczestniczyło w działaniach lub pozorował działania jak n p. siły hospodara mołdawskiego włoskiego księcia siedmiogrodzkiego czy też nawet króla węgierskiego taka jak Ameryka to Kalego, który ne, które mimo, że uzyska poparcie Turcji jej Korony węgierskiej no to wiemy, że te działania nie były dość dobrze skoordynowane z drugiej strony rzeczywiście udział Polaków jest mocno w tej chwili akcentowane Bonin zakładał kara Mustafa udziału wojsk polskich Jana trzeciego z kilku powodów po pierwsze, że zawarto rozejm właśnie przez duńskiego po drugie, znał dobrze czasu okres przygotowań siły polskich do każdej kampanii, że trwa to bardzo długo, więc uważał, że tak kawaleria Polska, która pięknie wokół pokazała, że doskonale radzi sobie z kawalerią turecką choćby Chocim osiemdziesiątego trzeciego roku nie przybędzie pod Wiedeń nie prowadził żadnego rozpoznania to był ciężki błąd kara Mustafy, bo nie ulega wątpliwości, że historycy i ciągle skupiali się na błędach kara Mustafy, ale do pojawienia się pod Wiedniem to autor zresztą udowadnia tej pracy kara Mustafa świetnie przygotował angażowanie bardzo logistycznie zabezpieczył i 2 ten przemarsz był dość szybki i stąd m. in. pierwszy zresztą walki już z siłami i lokali czy kakao to jeszcze oba pokazały, że jest na pewną przewagę jednak sił tureckich i wspomagających i Tatarów, którzy później unikamy większych działań to też było około 2 0 2 5  000 rdzeni armii, na którą mógł liczyć na to na pewno to było mniej więcej niecałe 100  00 0 ludzi, ale pamiętajmy, że straty bojowe straty w dobie przemarsz dezercje no no i druga sprawa pamiętamy ile zostało użyte do boju tego 12 września, a więc było, że te maksymalnie 60  000 60  00 0 ludzi, bo wszystkich nie ściągną na czas kara Mustafa, bo nie chciał przerywać oblężenia i za to krytykowany, że nie ściągnął wszystkie siły i artylerii, żeby przeciwstawić się siły sprzymierzone, ale pamiętajmy że, jakie wrażenie moralne oddziaływało na armię jeżeliby wino dobre, że jednocześnie ułatwiłby działania Stauffenberga komendanta Wiednia, który mógł uderzył ją wykonać wiążące uderzenie od strony obleganego miasta kolejny stereotyp, który gdzieś pokutuje wciąż chichot historii przynajmniej w takie nauczanie powszechne jest taki, że oto klęska była całkowita, że te rozdziały rozbito w pełni że, gdy w tym, że dobra wpadły w bramce zwycięzców i z lektury książki wynika, że ten zniechęca prawda jasne jest po pierwsze, czy widział kara Mustafa także, że największe niebezpieczeństwo grozi mu od strony Dunaju tu, gdzie znajdował się siły Karola Celińskiego to była najkrótsza droga prowadząca do odblokowania Wiednia pamiętajmy, że Austriakom co innego chodziło, a plan gen. Janaszek, czego zakładał rozbicie zniszczenie tej armii to były 2 różne rzeczy odblokowanie ledwie dyszą z tego już Wiednia przeżywającego duże kłopoty logistyczne w zaopatrzeniu pamiętajmy, że gminy były oczywiście podarowali na mnie i bastionami na to pytanie takie są hitem zjadają, dlaczego kara Mustafy nie chciał zdobyć Lidia, dlaczego dlatego, że terminy od dawna były podłożone i czekano tylko na rozkosz kara Mustafy odpowiedź taką dane historyczne m. in. również prof. Kołodziejczyk no bo wiemy doskonale wierzymy wojsko szturmem zdobędzie miasto utwierdza nas przez 3 dni ma prawo rabunku, kiedy dla skautów cesarskiego to jest czysty debet natomiast, jeżeli się podda wszystkie można powiedzieć aktywa przechodzą Oskar Ślusarski, który przecież już same koszty wojny powodował, że chciał zrekompensować sobie te koszty wojny to jest 1 sprawa druga pamiętajmy, że jak to udowadniają, że już wcześniejsza literatura poświadcza to autor, że znaczna część sił odeszła nie została rozbita tylko odeszła, dlaczego dlatego, że w mamy sytuację taką, że Sobieski projektował oskrzydlającą uderzeniem przekroczenie 1 i wzięcie w kleszcze siłą łącznie z Kirkiem szansę, czyli punktu dowodzenia kara Mustafy, a więc co doprowadziło zamknięcie drogi odwrotu w kierunku ściany domu realną siłą turecki natomiast Karol lotaryński stawiał za zadanie główne jak najszybsze odblokowanie wielu naszych dotarcie pod mury no i pamiętajmy, że działania toczyły się od godziny niemal piątej rano 12 września i prawie do godzin popołudniowych 17 1 8 wierszy Austriacy nie dochodzi do murów z dnia natomiast Sobiecki z genialnie zaraził całą sprawę z góry szaf Bergu półgodzinna szarża dwudziesto tysięcznym Kawalerii ach, no i zapłaciła cały problem i można powiedzieć, że to on znalazł się w obozie kara Mustafy w doprowadzało to nie ulega wątpliwości to widać, że korespondencja Sobieskiego do Marysieńki do wściekłości wielu, dlatego że główne precjoza w różne komuś wpadł w ręce Polaków na tak, ale w wpadł czy nie wpadnę czytamy książkę Andrzeja Witko widział to wychodzi na to, że duża część sił tureckich są po prostu sobie odeszła, bo się wycofała to niebyła taka klęska przedstawiona takich klasycznych polskich patriotycznych obraz wziął pomysł bazujemy bierzemy 100 % straty były rzeczywiście duże niektórzy obliczają naleje nawet na 20, a nawet ponad 20  00 0 ludzi nie da się ukryć, że były to duże straty biorąc pod uwagę stosunek do całej armii tureckiej natomiast był to raczej szybki odwrót mniejszy jedno totalna ucieczka, ale mniej kara Mustafy jak obliczamy w ślady były jednak w całej kampanii wiedeńskiej na Bombaj pada deszcz targom później mamy przecież drugą bić się pod parkanami, gdzie mamy duże straty wojsk tureckich w sumie oblicza się nawet na 50  000 strat ludzkich całą kampanię turecką, ale nie w tym problem problem z tym, że w ręce sprzymierzonych głównie cesarskich wpadła cała aparatura wojenna, której można było spod murów Wiednia wyciągnąć ciężka artyleria w czego nie może już było odrobić w następnych kampaniach i tu widać dokładnie załamanie się jednak na wszystko struktury militarnej jej tak to Tomański czy to była ewidentnie ten moment przełomu tak można powiedzieć w historii tej ekspansji, a naturalny Europy, że na terenie Europy logicznej tej części Europy to był moment krytyczny później już był tylko takie potęgi już portal Domańska nie zdołała stworzyć, żeby zagrozić poważnie Wiedniowi natomiast do tej dyskusji włączyli się historycy oczywiście zachodnioeuropejscy i bardzo długo zresztą to widać było choćby po w naj o rocznicach obchodzony jest obchodzony jest w związku z kolejnymi rocznicami kampanii wiedeńskiej bitwy wiedeńskiej, kto dowodził jego pomoc de facto pod Wiedniem już ten problem mamy za sobą i Austriacy i gminne i oczywiście Niemcy niemieccy historycy zgodzili się, że nie ulega wątpliwości, że główną rodzącym i był dla BU Lilian trzeci Sobieski natomiast plan plan operacji stworzyli razem z Karolem lotaryńskim przy czym bardziej ofensywne i bardziej ekspresyjne zakładający zmniejszenie armii tureckiej był plan na naszym ciele prezydent jak pan profesor, mówi że Jan trzeci Sobieski dowodził, że zgoda konsensus to trzeba tutaj w tym meczu zostawać zdaniem pana recenzję książki na lądzie Witkiewicza słusznie autor zauważył, iż to ja trzeci zmierzą się zwroty jazdy, prowadząc zapewne kolejny rzut kawaler ciężkiej ku stanowisko Turków uratował sił osmańskich przed większymi stratami tak że, gdy zajął się tylko dowodzenie jak rozumiem powiem tak w prosty sposób to straty byłyby większe, ale że, gdyby poczuł na dachach o związkach działów walutę co innego to, że w pewnym momencie dowódca traci kontrolę nad całym ugrupowaniem nie tylko o część swojego skrzydła, ale również jej tych zgrupowań jazdy, które były pod dowództwem Sieniawskiego Jabłonowskiego co jakiś sposób utracą kontrolę w jedno nie można było kontynuować aż takim wymiarze w zgodzie otrzymali od nas poniosły go emocje tak pani wrażenie bardziej no ale to trzeba widzieć ten atak dwudziesto tysięcznym Kawalerii w grę i jednocześnie monarchę w otoczeniu własnych chorągwi Husarskiej sił wydaje się, że na pewno poniosły go troszkę emocje, ale zdarza się bardzo szybko w namiotach wawelskich Annę i tutaj jedno znowu piękna najlepszym źródłem do tego oczywiście są liście naszego aż Sobieskiego do Marysieńki, który obrazuje również na pewną dekoncentrację pewną pewne złe można powiedzieć nawet kino choćby z tego względu, że wojsko jest utrudnione po tej całej kampanii, a niektórzy nasi dają namioty i te precjoza dostaje się w ręce w jedno co tu dużo mówi Czeladzi i w pocztowych i później mamy takie ciekawe wpisy Lesia beta złotych tak jest mnóstwo wojsku, a Sobieskim nie ma gotówki, żeby pan klejnoty wykupić z rąk żołnierzy, którzy zresztą większa część tych precjozów sprzeda, ale mogą poszukać czegoś nałożyć na to stanowisko Austriaków zmieniło się jak zawodnicy czarodziejskiej różdżki jak wiemy zaraz po odblokowaniu Wiednia na samą zgodę nie było zgody początkowo na wjazd sobie, że jego amory Wiednia no bo to dotykało trochę, gdzie jest cesarz, który powinien być i bronić tego wielu dniach, ale nie ulega wątpliwości, że później były kłopoty z logistyką z rannymi które, którym ktoś, że było naprawdę wielu ich duże, że z głodu i z kranu umieramy, bo nie wszystkie można było po prostu zaopatrzyć ich ściągnąć ten trafi tam tratwami biorąc pod uwagę, że dalej przygotowana kampania przeciwko przecież niezniszczone do końca wojskom turecki właśnie co się dzieje dalej co się dzieje po tej bitwie, którą ewidentnie przegrywają ranny Turcy czy imperium osmańskie przegrywa, więc co się dalej dzieje czy to jest taki, a takie przekonanie, że oto nie udała się cała ta planowana wiele miesięcy kampania i oto musimy wrócić z powrotem na tereny, które są co teraz pewnie słuchaczom, choć może się wydawać dziwne, ale nasze, ale to są tereny przy obecnej Serbii Bułgarii tak czy czyn czy to było załamanie czy też po prostu przekonanie, że to jednak, że pierwsza bitwa i druga Bitwapod parkanami to jest październik, a więc co robiono między 12 września, a piąty miesiąc od października wiemy, że na kampanie wiedeńską nakłada się wielka polityka to co zresztą nie dopilnowała do Warszawy, kiedy zawierano sojusze cesarzem mówi on klauzulach, które powinny mieć miejsca dotyczące tych zabiegów dworu Warszawskiego, o które później i Marysieńka Liliana zabiegały, jaką mariażu dla swojego syna Jakuba jak podział łupów nauczy, że jedziemy na kampanie to staramy się również na mundial to dokładnie widać w wielu konfliktach militarnych siedemnastego wieku podzieli strefę wpływów i tutaj mamy kwestię Księstwo naddunajskich no i Węgier pamiętajmy, że z chwilą klęski Turków wzdłuż bardzo, że w trudnej sytuacji znalazł się też chemię w ich, w którego chciał ratować Sobieski i przeciągnąć na stronę nastoletni wymierzonych w jedno, ale wiemy, że grozi im zostało przyjęte bardzo negatywnie przez Leopolda pierwszego rektora uważa, że Węgry Alicja zwana Dunajski to jest strefa wpływów cesarstwa to już pewne bardzo istotne nieporozumienia mimo jeszcze innych kwestii w ciągu tego miesiąca, a później mamy wiemy nieudaną oblicza pierwsze pod parkanami, gdzie bez rozpoznania, albowiem to rozpoznanie było bardzo słabe wydaniu Bidziński ego w Omanie traci życia przecież sam Jan trzeci Sobieski jego syn Jakub Anna i sami Turcy odnosili się, że zabili Jana trzeciego, ale zabili w podobnej tuszy wojewody pomorskiego Władysława Lenovo w UE, a więc trup padał gęsto, a to, dlatego że my byliśmy w awangardzie w inwestycje byłyby przedniej, a wojska cesarskie nie nadążały znajdowały się na tyłach i w związku z tym doszło do tej pierwszej klęski bardzo poważne straty były duże szczególnie Dragon Żylina klubu zwycięstwo pod Wiedniem, a później klęska podparte analogii odbudowaliśmy ten prestiż swój jak i osobisty Jana trzeciego kolejnym starciu pod parkanami ja rzeczywiście jest to majstersztyk z punktu widzenia dowodzenia Sobieskiego w ale brały w niej udział i wojska polskie jak i wojska Austriacy albo inwestorzy z perspektywy dla setek lat, kiedy wracamy do do tamtych wydarzeń to co to jest także Polska polityka zagraniczna oczami ta prowadzona środkami militarnymi adresat mógł powiedzieć, że to był dobry słuch nawet wybory zaangażowanie się po tej stronie taki udział militarne czy to rzeczywiście w pytam o to, bo do nas dziecko w klasie, który przegląda Atlas historyczny i nie może zrozumieć, jakiego powodu myśmy w na południe czy południowy wschód wysłali wojska skoro tak naprawdę przyszłość naszego kraju to zawsze była ta falująca wschodnia granica IZ i tam był ten ciężar tych głównych wydarzeń historia znać NATO, więc 1 sprawa nie ulega wątpliwości rzeczywiście ściana wschodnia była ona zdecydują się i kto posiada w swoim ręku Smoleński Kijów ten dyktuje warunki w Europie Środkowo-Wschodniej wypracowywane nadzoruje niestety pan sobie to jest po klęsce w wojnie, że Moskwą trzynastoletniej Noma tracimy oczywiście i Kijów, bo Kijów miał wrócić, ale niestety już nie wrócił w granice Rzeczypospolitej, ale przede wszystkim bramę smoleńską w PRL po drugie, pamiętajmy, że ten bufor południowe w już ono odgrywa ogromną rolę szesnastym wieku w planach Jana Zamoyskiego zajęcia obu gospodarek z pomorskiego mołdawskiego sławetnej wyprawy w 1 5 9 5 1 800 miałem w jakimś miejscu zatrzymać Turcję i właśnie w granicach Księstwa mołdawskiego włoskiego, dlaczego to gwarantowało bezpieczeństwo rdzennym ziemią choćby województwa łódzkiego, czyli podbrzusza Rzeczypospolitej w, a więc były to plany dalekosiężne, która w jakiejś mierze ukazywały no te strefy wpływów między Porto oto męską, a jeszcze wówczas bardzo silną Rzeczypospolitą czy to nie jest tak, że to dopiero wyprawy mołdawskie on wraca po prostu do tej walki o tę strefę wpływów z wy tu zaraz po kampanii wiedeńskiej pamiętajmy, że później mamy Legia się to, więc jest 1 marca 8 4 i długie letnie wyprawy mołdawskie, które od którymi dowodzi albo królową Jabłonowski mających na celu no w jakiejś mierze wyjęcia pewnych apanaży Nosek kompani wiedeńskiego pamiętajmy także jeszcze jak orzekł, że w latach 7 9 8 3 to są bardzo trudne dla Rzeczypospolitej z punktu widzenia właśnie wybrania drogi polityczne z 1 strony przecież początkowo po osiemdziesiątym szóstym roku po Żuraw nie w dochodzie do rozejmu z Turcją no imamy tzw. osławione plany Bałtyckiej na trzeciego, czyli przy zorientowanie polityki na audycję Zalewską jak te będę boisko nic z tego nie wychodzi nie ma takiego poparcia społeczności i ogromną rolę na sejmach odgrywają ekshumacji, bo dosyć Ivicic utracili dobra na Podolu i na Ukrainie, którzy domagają się przecież wojnę z Księżyca zagrożenie ze strony gmin nie uzyskanie odpowiednich ustęp ze strony Turcji w wyniku poselstwa niskiego z powrotem kieruje polską dyplomację w kierunku anty tureckiej, ale sami tu nie działamy my proponujemy jak sam na wstępie powiedziałem ten Sojusz Austriacy są sceptyczni uważają, że uderzenie pójdzie na Rzeczpospolitą, kiedy okazało się, że to wiele innych zagrożeń to oni szukają tu żadnego porozumienia Rzeczypospolitą pamiętajmy, że w skład wojsk sprzymierzonych spod Wiednia to 1 3 stanowią stanowi armia koronna z czego i jej struktura jest taka, że grono to jest jazda, której brakowało w przybliżonym, bo grono tych sił i rzeszy kontyngentu rzeszy niemieckiej i cesarskich wojsk w dosyć Piechota głównie w, a do rozbicia silny konnicy tureckiej potrzebna jest jazda i tutaj jak trzeci Sobieski wykonał dobrą robotę przeprowadzają właśnie dość dużo kawalerię ale gdyby nie było pod Wiedniem i ja trzeciego Sobieskiego i tylko Walerii, gdyby okazało się, że kara Mustafa po prostu wygrywa albo zdobywa Wiedeń to jak wyglądałaby historia tej części Europy, bo z punktu widzenia mieszkańca Belgradu albo nie wie mieszkańca dajmy NATO w Sofii to nie wydarzyło się dziwnego tak jak to bywa imperium osmańskie po prostu władały przez jakiś tam tkactwa czy w naszym kraju ma to, żeby sobie poszli tego czy przyczyną było możliwe są to oczywiście jest to historia alternatywna coby było, gdyby w natomiast nie ulega wątpliwości, że jest w wariancie, gdyby nie było sił polskich to zapewne siłą niemieckiego cesarskim udałoby się dotrzeć pod mury Wiednia i odblokować, ale wtedy armia turecka bez żadnych strat odpłynęła, aby tak jak niejednokrotnie się to działo, bo takich prób zdobywania Wiednia było wiele przed nami 2, o których wiemy od wpłynęłaby w kierunku jeszcze tego mu natomiast czy można było założyć się zdolny zdobyć Wiednia na część historyków twierdzi, że rzeczywiście takie szanse były, ale przed pojawieniem się sił sprzymierzonych działanie na 2 fronty możemy podać szereg przykładów historii militarnej na kończą się też reguły tragicznie, bo z 1 strony mamy załoga silna, która stanowi załogę miasta Wiedeń, a z drugiej strony siły sprzymierzonych po drugie, pamiętajmy na morale wojsk i bez względu na to co by zrobił kara Mustafa morale było fatalne to było sytuacja jest tego typu, że już prawie 2 miesiące trwa oblężenie 1 4 lipca pierwsze oddziały tureckie pochodzą od 1, a mamy generalne starcie 12 września ci ludzie są już bardzo zmęczeni po drugie, każdy myśli, o czym o zachowaniu głowy i łupów też oni tam no i w drodze nie tylko pod Wiedeń, ale później mamy przecież ogromną ilość Kawalerii, która nie jest potrzebna przy oblężeniu miasta ona działa na zapleczu tego tego Wiednia i okolic na prawym brzegu Wiednia i tu niższy kompletnie wiele wsi miasteczek i Dolnej Austrii i to powoduje, że oni uciekają jak piszą pamiętnika, że tureccy w kara Mustafa musiał wyznaczyć ze swoich sił znaczną część takich dozorców, którzy po wyjeździe, ale czy po prostu siły, które łapały dezerterów i wycofywały już, że trafi tu jeszcze radomskiego taka to żandarmeria Lady Gaga żandarmeria, która album, ale duch był taki, że należy się spieszyć uciekać, bo przy przydzielaniu decydująca batalia nie wiem jak należy zakończyć, a więc tutaj inna niż się zdały, bo te posiłki były niewielkie, które Ibrahim pasza przywiózł nam, że ja z obozu pod awaryjny to było kilka tysięcy ludzi i także, którzy przebyli 8 września bardzo zmęczonych, więc jeżeli patrzymy również na starcie pod Wiedniem to mamy starcie 2 równorzędnych armii o troszkę innej strukturze, ale są to się mniej więcej równe znowu mamy mit, że tych trunków było tam 6 1 50   000 po 1 po drugiej stronie było około 60  00 0 ludzi co i tak na warunki europejskie była to 1 z największych bitew, a już o szarży nie wspomnę była to 1 z największych szans Kawalerii w murach siedemnastego stulecia, ale teraz w Polsce wziął tylko w Polsce w wielu krajach w Europie bardzo popularne się stały seriale produkowane w Turcji są seriale telewizyjne, które dotyczą zazwyczaj jakiś przełomowych albo ważnych w historii imperium osmańskiego dotąd 2 auta albo znanych władców tureckich album haremu każdy marzy o miliony ludzi w Europie to oglądają sam byłem zaskoczony, kiedy przeczytałem jak wiele osób w różnych miejscach w Europie do szczególnie na Bałkanach, ale w Polsce też oglądać tureckie seriale, które dotyczą historii, a teraz pytania, a czy tureccy historycy chodzą w kontakt z europejskimi historykami jeśli chodzi o opisanie n p. w kampanii wiedeńskiej czy jest taka wymiana rzecz idzie na konferencję międzynarodową i rzecz dotyczy historii Turcji, ale czy baz imperium osmańskiego ani Turcji przecież to traci to jest tak tam zawsze zapisze profesor z Turcji tak jak w tym bardziej bo mieliśmy 600 lecie stosunków polsko, która było kilka konferencji organizowanych na zamku Królewskim Milik i właśnie na Uniwersytecie w derby już w tej chwili mamy serię wykładów właśnie na zamku Królewskim dotyczącej właśnie na stosunków polsko tureckich to w wielu wymiarach militarnym ekonomicznym politycznym i ta wymiana jest między oczywiście naukowa między ważnych zdań między historykami tureckimi i polskimi, tym bardziej że wiele nas łączy wbrew pozorom, a przecież wiemy dobrze, że Turcja ma swój wymiar szczególnie w układzie nieuznawania zaborów osiemnastym wieku oraz w no i znalazła się w podobnej sytuacji jak Rzeczpospolita można mocarstwa słabnącego ciążącego na znaczeniu, który groził również rozbiór pamiętajmy traci po kolei szereg prowincji europejskich i traci też znaczenie, które posiadała siedemnastym wieku, ale i to jest interesujące bo by ktoś może powiedzieć wreszcie taki taka dyskusja, która toczy się pewnie wśród historyków od zawsze czy na ile te stosunki między polską, a imperium osmańskim to była historia konfliktów wojen i ofiar po obu stronach najlepsza była współpraca handel i wymiana, gdzie tu jest gdzie tu znaleźć w tym per pan profesorze jak ktoś chodzi do szkoły to uczy się, że była bitwa w tym tym roku tylu zginęło albo historycy próżniowego i Triada, więc z dnia albo nie zjawił się w głowie człowieka zostaje, że nasz kontakt z Turkami był także tłukliśmy takich zmian mamy, żeby siedemnasty to już wiek wojen, że są same wojny polsko-szwedzkiej polską moskiewskiej i polsko-tureckie nic bardziej błędnego, jeżeli chodzi o wymiar wojny polsko-tureckie po prostu zwrócić uwagę, że w szesnastym wieku, ale właśnie mamy bardzo dobre stosunki z Turcją mimo wielu zatargów ze względu na kozaków Tatarów Kozacy naczelnika oczywiście napadają na sygnał Renata ten rząd, a nawet kurzą względną siłę w inny wchodząc na ląd, czyli niedaleko Stambułu Czyż nie jest powodem wojny oba państwa, by wzajemnie wiedzą, że ta wojna nie jest na rękę wobec toczących się z dnia innych konfliktów i kłopotów na innych można powiedzieć teatrach operacyjnych siedemnasty wiek to znowu mamy 2 duże konflikty na cały dzień siedemnasty, bo rok 1 80 0 do 20 01. a spod cesarza, kiedy mamy Osman drugi, który próbuje zająć się próbuje zająć część terytorium Rzeczypospolitej mamy obrona Chocimia, a później długo długo nic, bo mamy oczywiście wolny od 1 800 czterdziestego ósmego roku związany z powstaniem kozackim i Tatarami, ale aż do 1 80 0 siedemdziesiątego druga roku de facto nie prowadzimy działań wojennych z Turcją, bo wojna o tysiące sześćdziesiątego siódmego roku to znaczy mówię choćby bicie Podhalański to jest to czarny działania przeciwko Hamasowi ludzkiemu i kozaków Doroszenki faktycznie to dopiero w 1 00 6 7 2 otworzył pasmo wojen, kiedy czasy Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana trzeciego Vojens Turcję w wiele się tym ostatnio zaczyna pisać właśnie tym pokojowym współistnieniu mówi się, że moda w Polsce była kształtowana przez wzory tureckie, że broń i jedno drugą stronę przechodziła IS i sposoby wojowania i chociażby uzbrojenie mówi się też o tym, że dyplomacja jednak działa i musieli być po 1 po drugiej stronie ludzie, którzy znają jakiś wspólny język co sugeruje, że być może również jakiś rodzaj wymiany kulturalnej był z puszczą w żaden zastanawiam się na ile zimą można mówić właśnie o o tym, wieku jako wieku wojen albo w ogóle o o takim konflikcie ana ile można zacząć badać teraz moda jest taka, że to, żeby badać historię od strony bardziej wymiany i chyba Ania i ambitnych mówiącą w Wiedniu skupiam się ekonomii Dan cha cha, ale przecież w założeniu są tu relacje dyplomatyczne ekonomiczne w polityczne, a więc generalnie jest często zapominamy, że jak to jest wykładnią dopiero w właśnie tych działań wojennych prowadzonych w 1 800 osiemdziesiąty trzecim roku po drugie, pamiętajmy, że ta wymiana była zawsze, że zastanawiamy się na nauce właśnie tą bronią, na który z klasami zawodowymi radami Puławami to były wszystko surowce w cudzysłowie rzeczy strategiczne i polscy władcy i tureccy zakazy, ale z eksportu tych przede wszystkim konie i Wroniej na gotowym w jakiejś mierze na ów do zbijania przeciwnika, ale nie sportowa dlatego i to on oczywiście dostawało się droga do organu różnymi szans już poselstwa dyplomatyczne, które miały prawo w ciele dobrych relacjach zakupu i Velma no cóż się to zresztą kończyło dalej pamiętajmy, że nawet poselstwo niskiego zakładał nie tylko wykup jeńców na co Stomma jednak druga przyznaje przewalały pamiętajmy, że mamy świetne materiały choćby w archiwum państwowym z miejską białoruskim, gdzie n p. znajdują się w świetle doniesienia Samuela Zborowskiego to jest ten drugi agent agent dyplomata Sobieskiego, który znajdował się w Turcji, a później przy boku, ale kara Mustafy no i te relacje o armii tureckiej o zagrożeniu dłużej zagości w Wiedniu na to właśnie mamy też dokładnie umotywowany działanie jeśli dojdzie do polskiego wywiadu nowo to jest doniesienia właśnie tak jak kaprala takim meczu, czyli troski tutaj informował Jana trzeciego o wszystkim co się dzieje we w państwie turecki, ale nie tylko handel, ale również Jerzy byśmy powiedzieli właśnie poprawne stosunki dyplomatyczne i to widać dokładnie szesnastym, jaki przez długie okresy również wieku siedemnastego, kiedy w styka się z takimi stereotypami na temat imperium osmańskiego na wzięcie szczerze kilka lat temu przez tę książkę Bułgarskiej, choć pracujący w stanach, ale Bogacki historyk i Marita zdrowej p t . Bałkany wyobrażone, która próbowała odwrócić ten stereotyp o kilkusetletniej okupacji krajów bałkańskich, pokazując ile pozytywów na Bałkanach studenta ani okupacja znów stworzyłaby systemu w jakiś tolerancji religijnej 1, chociaż różnie opodatkowani, a system dróg utrzymanie tak dalej tak dalej tak budowa karawan z krajów, które zapewniają kontakt jakaś tam bazy logistyczną tego, że akurat w całej Bułgarii ta książka została odczytana przez niektórych w ten sposób, że my jak to odwiecznego naszego wroga pokazywać jako takiego, z którym kto, który nie tylko nam czynił zło i krzywdy, ale też nas trochę tak jak było cywilizacyjnie w pewnym momencie do góry podciągnął i była dyskusja toczyła długa na ten temat i teraz pytanie czy w przypadku imperium osmańskiego, które wchodzi jakieś zwarcie z krajem chrześcijańskim, ale jak wiadomo częścią tej chrześcijańskiej Europy jesteśmy czy też zdarzają się wśród historyków takie dyskusje, że oto może o nim dzień, gdy dzieci muzułmanie nie byli tacy tacy źli i pojawia się dyskusja właśnie jak to blisko walczyliśmy właśnie na ten temat dyskutuje nawet 3 wątki religijne pomóżcie nam Wojciech dominujących koordynować kampanię 1 8 8 3 czy decydowały sprawy militarne polityczne dyplomatyczne i wreszcie ekonomiczne, bo taka kampania miała się zwrócić okazuje się, że te drugie były znacznie ważniejsze jest zielone mówimy n p. z góry od strony tureckiej to stanowczo i autor, ale i historiografię stawiał, że te wątki właśnie złożone militarne polityczne ekonomiczne były dla kanału ustawy ważniejsze niż obudowa, bo taka obudowa była z obu stron ideologiczna związana ze tym konfliktem islam chrześcijaństwo jest natomiast słyszymy także mieliśmy ten program Regina bardzo mocno rozbudowane po pierwsze, dlaczego, dlatego że no tutaj jednak duże straty terytorialne w kampanii 1 8 7 2, czyli społeczeństwo szlachtę francuski rzeźbiarz to było za wolno i to manifestowało z punktu widzenia religijnego również druga sprawa bardzo istotna to jest sam program nie jest zobaczymy samego Jana trzeciego Sobieskiego jego żołnierzy, którzy no i podróżując idąc tym szlakiem najpierw katedra Świętego Jana następnie mamy Częstochowę Jasną górę następnie mamy Piekary Śląskie następnie może być Kahlenberg musiała uroczysta przed samą batalią, aby wstępowali jest to bardziej nawet manifest maskowany niż po stronie tureckiej to jest bardzo interesujące doczekamy myślę, że wierzy, że wiele osób, które słucha tego możliwe, że to zupełnie świeża nowa perspektywa, bo zazwyczaj słyszeliśmy co wyczytaliśmy o tym, że ta podstawowa idea to była takiego muzeum lubelskiego muru przeciwko islamowi, który być może chce to Europę zająć, ale z drugiej strony jest jeszcze taki taka figura wyprawy krzyżowej ona już nie była używana w różnych drużynach i to się nakładają też TDT figur, bo z 1 strony taki szlachcic mógł przemyśleć oczywiście jak przede wszystkim zarobić pieniądze tak, ale z drugiej strony jak tu bronię jesteśmy przedmurzem chrześcijaństwa albo też nawet w pewnym sensie jest to taka wyprawa krzyżowa może też tymi kategoriami myślano trochę na pewno tymi kategoriami, ale z drugiej strony te działania przeciwko Turcji mówię już w latach szkolnych czasów panowania Sobieskiego bardzo istotnie oddziaływały na społeczeństwo szlacheckie z 1 strony orientalne wakacje orientalnych Lacjum wielu płaszczyznach również uzbrojenia pamiętajmy, że te UPA żołnierzy z łupków i wiemy doskonale, że inne tanie żołd, który nie oddaje mamy czy zakupionego pocztu końskiego, jeżeli mamy poczet ceny w Mielcu husarski kozacki sięgający od 1 , 5 do kilku tysięcy złotych to rząd jest w granicach 200 20 0 kilkudziesięciu złotych do tego dodać trzeba dodać Bernat, czyli utrzymanie żołnierza w okresie zimowym natomiast decydowały łup i TVP jedno jednak część tych chłopów uratowaliśmy Jonasz dostała do takiego można powiedzieć obiegu w obiegu prawnego ponadto zakochani jesteśmy właśnie nowy tej w rynnach wystroju we broni pochodzenia wschodniego i to widać bardzo długo aż do początku wielkiej wojny północnej, a nawet, ale i tak, ale czy tylko by to była kwestia tego wyłącznie do mody na pewno w finale mody czyli gdy ubioru broni nie wiemy do żadnego smaku, jeżeli chodzi konkretnie ratusz tego, bo te rzeczy mamy przecież ona nie wszystkie w wieku już muzeów w były one później w jaki sposób przekazywane jako dar dar dla klasztoru choćby jasna Góra w jako wota i zachowało się, choć bardzo mało, dlatego że te łupy powędrowały na bardzo często do żołnierzy cesarskich w bojach stały się dziełami widać stosy pism Sobieskiego aż nawet dochodziło do naśladowania taboru w polskich żołnierzy pozorną, którzy wyszli w szpicy przedniej szybie w awangardzie tabory, gdzie się w mleku z piechotą z tyłu w noc klasyczny przykład to jeszcze również artyleria z zdobyta przecież przez Sobieskiego w no i NATO działa nałożono płaszcze z herbami Sobieskiego Janiny, ale cesarscy po przebyciu oczywiście biorę całą artylerię przewieźli do Wiednia tak, że tutaj na nim również w tej płaszczyźnie niewiele wyszło, ale czy można zapytać jeszcze 1 rzecz skoro w innych jakoś inspirowaliśmy się tym co udało nam się z pola bitwy pod Wiedniem wziąć, czyli bronią na spoglądali jak wolną, a czy cokolwiek z organizacji państwa imperium osmańskiego sposobu funkcjonowania tego państwo przenikała do Polski to był odlot to było państwo inaczej zorganizować to było imperium, ale Polska mężczyzny, który była traktowana wtedy jako jednak historia podmiot polityczny, tak więc pytanie czy było też czy, jaką mieliśmy wiedzę o tym jak funkcjonuje imperium osmańskiego to było olbrzymie geograficznie, bo jak się patrzy na mapy to aż trudno uwierzyć, ale w pewnym momencie rzeczywiście to był kawałek Gazy i części Europy i Afryki, a jutro pytanie 3 czy w Polsce wiedzieliśmy jak to funkcjonuje jak wygląda tam system władzy w jaki sposób oni zbierają je i podatki n p . czy to do nas też dochodziło w mniejszym zakresie choćby z tego względu, że Note kroniki czy też korespondencja pamiętniki z diariusza, które przede wszystkim ukazują się na wschód okazywały ze strony dyplomatów czy wysyłane do Turcji nie przedstawicieli posłów małych posłów i t d. aż jedno ten odbiór był bardzo znikome po drugie mamy zupełnie inny system system demokracji szlacheckiej, której klasycznie całkowicie odróżnia się ode systemu funkcjonującego w raporcie Tomański czym Szlachta się szczyciła zresztą, że wszystkie decyzje podejmuje się tutaj na Sejm Walny i że to król konkretnie, choć stanowi 1 ze stanu Rzeczypospolitej wiele nie może nas tu nie było inspiracji tym, że taki imperium z ceną bardziej centralnie zarządzane jak imperium osmańskie jest w stanie szybciej działać bardziej dynamicznie mobilizować duże środki na bok autor Andrzej Kiedrowicz piżamy z tych 30 paru milionów ludzi dało się szybko zrobić na walkę pod warunkiem, że jeżeli system zarządzania takim torem pionowe ani taktyką oraz rozbieżności i oczywiście biorąc pod uwagę obszar ogromne bardzo szybka koncentracja dużych sił przekraczających 100  000 zł było 100  000 ludzi była bardzo im i była imponująca w natomiast nie ulega wątpliwości, że na ich cenę, jeżeli chodzi o system funkcjonujący w Rzeczypospolitej to wykluczał tego typu działania wielu powodów po pierwsze, każde działanie dla wzmocnienia władzy królewskiej oceniane było jako swoistego rodzaju absolutu ramieniu toczy się dyskusja, dlaczego Sobieski no przecież to jest apogeum jego, lecz może po ich wpływu Rzeczypospolitej kampania wiedeńska to jest ogromny sukces króla nie tylko w wymiarze wewnętrznym, ale również i europejskich i pytanie Czyżby plany reformy państwa zostały całkowicie zarzucony, o czym mówimy, że plany jej tzw . Bałtyckiej króla to także mają w pełnym odniesieniu do płaszczyzny reform ustrojowych, czyli inaczej mówiąc o królu wszak, które nie wiedział o słabości władzy królewskiej o źle funkcjonującym w sejmie o konieczności likwidacji liberum veto, wykorzystując te zwycięstwa nad i choć nakłada mu na skronie koronę, bo tak to odbieramy wszyscy natomiast później piękne zwycięstwo Biegański któż nie ten człowiek przeżył przecież Rokosz Lubomirskiego wiedział, że konflikt, że gmina Szlacheckim nobilitacji prowadzi do niejednokrotnie klęski, a nawet utraty władz no przecież jak wiadomo, że on przejął nowa gwiazda Sobieskiego zamocowana na koszu, dlatego że przejął po wskazanym Jerzym Lubomirskim oba urzędy marszałka wielkiego koronnego i Hetmana polnego koronnego co później wyniosło go do pierwszej personel politycznym Rzeczypospolitej no i czy nie decyduje i po osiemdziesiątym trzecim roku, ale my niewiele możemy powiedzieć o programie reform Rzeczypospolitej w zasadzie został cały ten program zastąpione jedynie walką pary królewskiej o następstwo tronu, ale do tej pory pensum jest niesamowite, bo to oznacza, że nawet jeśli widzimy czy w na Zachodzie czy w imperium osmańskim, że coraz częściej te duże struktury państwowe 3 niech szukają centralnej władzy idą w kierunku absolutyzmu to nam od czasu klęski wiedeński zajmuje 10 0 lat, zanim elity w Polsce zaczynają pracować nad realnymi reformami, które trochę zmniejszą ten negatywny negatywne destrukcyjne działanie liberum veto postulat to zajmuje to zaskakujące czemu, gdy historycy zastanawia, dlaczego w Polsce wcześniej nie było takiego reformatorskiego ruchu, który pokazywano skoro jest wszędzie tam tt tt tt tt centralizacja następuje to u nas też powinna czy też nie mieliśmy taki żywioł szlachty, który mamy silną wiarę w latach pamiętamy w odróżnieniu od wsi monarchii zachodnioeuropejskich to prymas sekunda tam było silne mieszczaństwo obaj jazzman, którzy mogli wspomóc króla w walce z arystokracją szlachtą tutaj w zasadzie cała władza należała do stanu szlacheckiego, a z kolei elity polityczne mówią magnata dygnitarza wolały ten system, gdzie mogły poprzez własną klientelę, czyli szlamy faktycznie sprawować władzę król tutaj był w nos w zasadzie ubezwłasnowolnić, a czy ma tak czasami takie myśli pani profesorze tych wielkich latyfundystów tych jest to pogadamy, a bogate arystokratyczne rody, które miały od zmian w posiadanie olbrzymie majątki czy jakby ktoś teraz 20 17 roku nazwał tych ludzi oligarchami to wg pana profesor jest dobre określenie nawet historia filmu już siły oligarchii stawiła się magnackiej od kiedy możemy mówić czyli od kiedy król traci pełną kontrolę nad elitami politycznymi, ale nie ulega wątpliwości, że jak to w układzie historycy ustroju szukają pewnych szans na reformę państwa właśnie w dobie panowania Wazów, ale wiemy czym się skończyło zepchnięcie władzy monarszej, że gmina Szlacheckim mamy Rokosz Sandomierski trampkarze żydowskiego i wycofanie się Zygmunta trzeciego ze reform oczywiście, że on na tyle armia klęska była silna, bo stanęła za królem, czyli mówię o siłach litewskich Chodkiewicza i koronę Żółkiewskiego, że król wyszedł ze LM osłabiony, ale na polu militarnym oraz biura kosza, choć lewica pod Guzowem natomiast już 2 pokolenia później, że zamknięcie to samo prowadzi nas do totalnej kompromitacji dworu nie tylko dwory wycofuje się z planów elekcji vivente realny wszelkich planów również umocnienia swojej władzy w oraz form ustrojowych, ale ponosi ciężkie porażki na polu militarnym bitwa pod Jasną górą el 3 piąte i bitwa pod mątwami 13 lipca 2 tysiące szóstego roku i całkowicie można powiedzieć wygrywa, ale opcja druga, a więc ograniczenia władzy monarszej i wydaje się, że to było ostatnie bowiem na jakiekolwiek szanse modernizacji systemu ustrojowego używamy w zasadzie po Sobieskim Sasów, a czekać na pewne reformy można dopiero do epoki Stalin zaś Stanisławowskiej idzie próbujemy ratować szczątki Rzeczypospolitej dopiero w wojnie z Rosją w obronie konstytucji 3 maja w profesor dr habilitowany Mirosław Nagielski Instytut historyczny Uniwersytetu Warszawskiego był naszym gościem bardzo dziękuję za rozmowę dziękuję również koło historii w radiu TOK w Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - PAWEŁ SULIK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast - bez reklam. Słuchaj wygodniej w naszej aplikacji mobilnej z pakietem "Aplikacja i WWW"

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA