REKLAMA

Konstytucyjny i Stanu - po co w Polsce dwa trybunały?

Magazyn Reporterów
Data emisji:
2017-08-24 17:00
Prowadzący:
Czas trwania:
26:35 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
magazyn reporterów to jest wakacyjna odsłona magazynu reporterów Radia TOK FM dzisiaj koncentrujemy się na władzy sądowniczej w Polsce właściwie na 2 trybunach w Trybunale Konstytucyjnym i Trybunale stanu ze mną w studiu prof. Marcin Wiącek konstytucjonalista katedra prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Warszawskiego dzień dobry dzień dobry panie profesorze zacznijmy od tego, skąd w ogóle wziął się Trybunał Konstytucyjny, skąd pomysł na taką instytucję w naszym kręgu Rozwiń » kulturowym mam namyśli mam namyśli Europę no przyjmuje się inne, że powinien istnieć organ stojący na straży zgodności norm prawnych z konstytucją u mnie tam każdy porządek prawny jest oparty na hierarchii polegającej na tym, że MO, że akty określone akty prawne muszą być zgodne z aktami wyższego rzędu im w niektórych państwach n p . w stanach Zjednoczonych mamy do czynienia z tzw. kontrolą rozproszoną konstytucyjności prawa prawie co już w zasadzie każdy sąd może ocenić czy nowe przepisy aktu prawnego zgodne z konstytucją natomiast w Polsce i wielu innych krajach europejskich przyjmuje się, że powinien istnieć 1 organ, którego celem ich zadaniem podstawowym będzie właśnie kontrola zgodności prawa z konstytucją i taka jest zasadnicza rola Trybunału Konstytucyjnego w naszym kraju poza tym Trybunał ma również jeszcze inne funkcje, z których korzysta stosunkowo rzadko w namiastkę główną rolą jest zaś ochrona nadrzędności konstytucji będącej no to zasada nadrzędności konstytucji to jest 1 z fundamentów państwa prawa w dal i stąd właśnie Trybunał Konstytucyjny a jakie są te pozostałe funkcje, o których pan wspomniał, z których Trybunał korzystają zwykle rzadko Trybunał w nie zajmuje się również kontrolą zgodności z konstytucją celów lub działalności zasad działania partii politycznych chętni mówiąc najprościej Trybunał jest jedynym organem, że państwu polskiemu, który może zdelegalizować partię polityczną lub nie dopuścić do utworzenia partii politycznej jeśli uzna, że cele lubicie zasady działania są z konstytucją niezgodne i takie postępowania było kilka dosłownie postępowanie było wszczęte przed Trybunałem Konstytucyjnym Trybunał ma również kompetencje do rozstrzygania, a tzw. sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa po inni, a teraz mamy taką sprawę z baru kompetencji teraz mamy taką Sądem Najwyższym panem prezydentem dokładnie teraz jest wszczęto takie postępowanie w przeszłości, że postępowanie w tym trybie było wszczęte 2 × raz doszło do wydania merytorycznego orzeczenia w sprawie tzw. sporu o krzesła pomiędzy radą ministrów, a prezydentem związanie negowania polityki zagranicznej znanego właśnie z kreowaniem polityki zagranicznej na poziomie Unii Europejskiej, a oni, a Trybunał Konstytucyjny ma wreszcie taką kompetencję, z której nie skorzystał nigdy inni na jeszcze, że MON oraz trudno wyobrazić sobie sytuacje, które mogły skorzystać ma kompetencje do powierzenia marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków prezydenta w sytuacji przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez prezydenta to niech pan taki bardzo ściśle określają okoliczności w konstytucji jest to nie są kompetencje rano tej umowie swoje Trybunał nigdy nie korzystał i nie znaczy, że walczy się wniosek przez urzędy nie to jest ktoś ma na wniosek marszałka Sejmu istnieje mówi istnieje stan faktyczny to jest zapisane w konstytucji, kiedy ta marszałek Sejmu powinien wystąpić do Trybunału właśnie mnie właśnie z takim jest takim wnioskiem kiedy, kiedy dochodzi do zwanej przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez przez prezydenta nowe podkreśla Bekas Trybunał Konstytucyjny nie ma mnie żadnego udziału w łeb w sferę sytuacji, w której dochodzi do składu śmierci prezydenta mandatu to mamy taką specyficzną sytuację przejściowej niemożności raz właśnie tak nazwanej nie sądzę, żeby w dającej przewidzieć przyszłości doszło do wykorzystania tej tej kompetencji Trybunału zdaje sprawę, że rozmowa na temat Trybunału Konstytucyjnego bez opowiadania o konflikcie wokół Trybunału, który rozgrywa się od grudnia 20 1 5 roku jest niezwykle ciężka, ale jak byśmy mogli opowiedzieć o tym w jaki sposób w ogóle wygląda postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym, kto ma prawo zgłaszać wnioski i skargi do Trybunału Konstytucyjnego postępowanie przed Trybunałem przede wszystkim toczy się na wniosek, że nie nie Trybunał nie może wydać orzeczenia z urzędu, lecz wyłącznie musi postępowanie przed trybunę musi być zainicjowane przez obawy o pełni podmiot niekiedy są podmioty Ełk i ni Ka do Trybunału można o postępowaniu przed Trybunałem można wszcząć 3 rodzajami pism procesowych tzw. wnioskiem, o którym może być złożone n p . przez prezydenta przed podpisaniem ustawy przez prezydenta już po wejściu ustawy w życie przez Rzecznika Praw Obywatelskich przez prokuratora generalnego czy przez grupę posłów to jest bardzo często wykorzystywany instrument przez posłów bądź senatorów ugrupowań opozycyjnych i nie wówczas na skutek takiego wniosku o Trybunał Konstytucyjny bada w zakresie zaskarżenia ustawy czy inny akt i wynajem i wydaje wyrok z innym sposobem wszczynania postępowania przed Trybunałem nie jest tzw. pytanie prawne sądu każdy sąd w śnieg, przed którym staje problem konstytucyjności prawa, jakie ten sąd ma zastosować w toczącym się postępowaniu może zgłosić do Trybunału takie pytanie prawne o zgodność ze przepisy ustawy czy innego aktu prawnego, który ma być przestępcą zastosowany w danej konkretnej sprawie to wiąże z tym, o czym mówiłem na początku, że co do zasady przyjmuje się, że sądy nie powinny samodzielnie orzekać o konstytucyjności ustaw, lecz w tym zakresie powinny korzystać ze wsparcia Trybunał Konstytucyjny właśnie pytanie prawne jest taką instytucją, która ma co do NATO pozwolić i wreszcie po mnie konstytucja przewiduje mechanizm tzw. skargi konstytucyjnej każdy każdy człowiek czy osoba osoba prawna spółka może po wyczerpaniu toku instancji, czyli po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia, które uznaje za niekorzystne dla wspólnot z punktu widzenia własnego interesu prywatnego może złożyć do Trybunału skargę właśnie konstytucyjną na przepis prawa, które było podstawą takiego osaczony ostatecznego wyroku z puszczą podkreślić, że do Trybunału Konstytucyjnego w naszym kraju nie można zaskarżyć orzeczenia sądowego bardzo precyzyjnie zadbano o to, tworząc konstytucję, aby nie pokrywały się kompetencje Trybunału Konstytucyjnego z kompetencjami to w szczególności Sądu Najwyższego i stąd nie do Trybunału w trybie skargi konstytucyjnej można jednak przesłanką wystąpienia ze skargą konstytucyjną jest uzyskanie prawomocnego wyroku natomiast to co się skarżyć to nie jest ten wyrok tylko podstawa szef PiS, który był podstawą prawną i wygrana w Trybunale daje wówczas możliwość wznowienia postępowania, czyli uchylenia tego orzeczenia, które było przyczyną wystąpienia ze skargą konstytucyjną na nas Trybunał nie jest kolejną instancją sądową w ramach właśnie władzy sądowniczej w te wnioski te 3 wnioski, o których 3 rodzaje wniosków, o których pan powiedział trafiają do Trybunału i co się z nią nadzieja i one trafiają na pełny skład orzekający Trybunał Konstytucyjny wiemy składa się z 1 5 sędziów oni sprawy są rozpatrywane w różnych składach od niej w składzie trzyosobowym w składzie pięcioosobowym lub w składzie pełnym to wszystko zależy od wagi sprawy też w pewnym zakresie od decyzji prezesa Trybunału Konstytucyjnego i handel jest wszczynane postępowanie i KLM inny Trybunał bada te sprawy na posiedzeniach jawnych niejawnych kuluarowe, o czym publicznie jak to wygląda to wygląda różnie obecnie obowiązująca ustawa o Trybunale daje Trybunałowi pełną tutaj możliwość podjęcia decyzji co do tego czy wyrok ma zostać wydany po publicznej rozprawie czy też może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym i wyłącznie publicznie jest wówczas taki wyrok ogłaszany to jest w pewnym zakresie, ale nie należy do uznania Trybunał czy będzie wyrok wydany na masie po rozprawie czy na posiedzeniu niejawnym my zawsze wyrok jest po naradzie głosowaniu ogłaszane publicznie i ludność polega na tym, że Trybunał stwierdza czy zaskarżony przepis jest zgodny czy niezgodne z przepisem, który skazanych tzw. wzorzec kontroli badanie musi być przepis konstytucji zawsze może być to przepisy umowy międzynarodowej czy nawet przepis ustawy jeśli przedmiotem zaskarżenia jest zawsze musi być AWC wyższego rzędu tak jak Trybunał bardzo dba o to, żeby nie nie dokonywać tzw. poziomej kontroli zgodności prawa startu w Trybunał wychodzi z tego założenia, że od tego są sądy jeśli n p. 2 przepisy ustawy są ze sobą niezgodne to istnieją metody interpretacji nie prawa w takiej sytuacji natomiast to, bo to jest zadanie sądów to nie jest zadanie Trybunału Konstytucyjnego jako taki bardzo rażący przypadkach sprzeczności między aktami tego samego urzędu może dojść do naruszenia tzw. zasady określoności prawa mnie wtedy, bo powstaje pewna możliwość wszczęcia postępowania przed Trybunał natomiast co do zasady nie co do zasady to Trybunał unika wikłanie się w tego typu spory interpretacyjne właśnie o charakterze poziomem Trybunał może orzec orzec, że ustawa bądź dany przepis jest w całości niezgodne z konstytucją, ale może n p. uznać, że tylko część zapisów oskarżonych jest niezgodna z konstytucją co wtedy co jeśli niektóre przepisy ustawy pozostają nadal zgodności z konstytucją Trybunał bardzo rzadko wydaje orzeczenie, że cała ustawa jest niezgodna z konstytucją niezwykle rzadko się zdarzają takie przypadki w najczęściej w nie właśnie Trybunał dokonuje kontroli poszczególnych przepisów i wówczas inny takie orzeczenie Trybunału powoduje, że dany przepis przestaje obowiązywać w Łęcznej najkrócej jest uchylane taki przepis po wejściu w życie orzeczenia Trybunału w oczy witam istnieje pewna możliwość przesunięcia terminu wejścia w życie orzeczenia w przypadku ustaw jest do 1 8 miesięcy natomiast zasada jest taka, że wyrok Trybunału o niekonstytucyjności przepisu powoduje uchylenie tego przepisu tak i następnie każda każda osoba, która awansuje wydano orzeczenie czy decyzji jakąkolwiek na podstawie tego przepisu ma prawo do wznowienia postępowania czy też skorzystanie z innych środków proceduralnych w celu w celu uchylenia takiego rozstrzygnięcia wydanego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu i gdy chodzi o orzeczenia Trybunału niekonstytucyjne się właśnie takie orzeczenia zapadają najczęściej, że tak określony przepis artykuł paragraf ustęp punkt jest jest niezgodne z konstytucją magazyn reporterów to jest wakacyjna odsłona magazynu reporterów Radia TOK FM ze mną w studiu prof. Marcin Wiącek katedra prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Warszawskiego dzień dobry jeszcze raz dzień dobry nie jest zatrzymaliśmy się na wątku dotyczącym niekonstytucyjności przepisów po wyroku Trybunału Konstytucyjnego chcę zapytać jak pan uważa, który system kontroli konstytucyjności byłby w Polsce lepszy szczególnie w kontekście tego konfliktu i paraliżu Trybunału Konstytucyjnego z jakim mamy do czynienia obecnie czy pozostawienie Trybunału w takich bądź innej formie czy jednak zdecydowanie się na inny kontrolę rozproszoną od początku w wezwania konstytucji z Leszna wcześniej zarówno w praktyce, jaki w nauce toczy się dyskusja co do tego na ile sąd osoby mogą pozwolić w Polsce w zakresie stosowania konstytucji, bo to nie jest tak, że od stosowania konstytucji wyłącznie Trybunał Konstytucyjny tez bardzo daleko idącą półkulę uproszczenie i im nawet inwentarza błąd konstytucja wyraźnie stanowi, że można ją bezpośrednio stosować i od samego początku obowiązywania sądy konstytucji stosują jedne czynią to bardziej odważne bardziej odważnie inne mniej i tak od zawsze zdarzały się orzeczenia sądów zgodnie, z którymi przepis jest niezgodne z konstytucją i o ile w zasadzie nigdy nie było sporo co do tego, że niezależnie od istnienia Trybunału Konstytucyjnego w Polsce każdemu sądowi wolno samodzielnie skontrolować akt, który w Chinach jest poniżej ustawy o nasze rozporządzenie ministra czy rozporządzenie rządu i nigdy nie było w zasadzie co do tego wątpliwości, że każdy są na potrzeby konkretnej rozpatrywanej sprawy jeśli dojdzie do wniosku, że przepisy rozporządzenia jest niezgodne z konstytucją to ma 2 wyjścia albo może zapytać Trybunał w trybie, o którym mówiłem wcześniej pytania prawnego albo może samodzielnie ocenić w przepisach Onico nikt nie niekonstytucyjne i pominąć ten przepis w rozstrzyganiu sprawy i gdy chodzi o przepisy, które są pod ustawę pod ustawowe to tutaj nie było co do tego sporo legend, choć przepisy ustaw jest to zagadnienie od dawna dyskutowane zarówno w praktyce, jaki w nauce i istnieją rozstrzygnięcie się przypadki, kiedy sąd sam ocenia konstytucyjność ustawy systemowo, które rozwiązanie byłoby dla Polski lepsza, ale ja ja myślę, że systemowo tak taka sytuacja, z jaką mamy w tej chwili do czynienia jest mniej jest optymalne, kiedy mamy z 1 strony Trybunał Konstytucyjny, który nie, do którego może się zgłosić zarówno sąd, jaki obywatel uczyli kończy człowiek w trybie w trybie skargi konstytucyjne pytania prawnego jaki to, że w sądy coraz odważniej coraz chętniej sięgają po konstytucję w rozstrzyganiu indywidualnych spraw ktoś daje pogodzić ja w Tallinie nie chciałbym odnosić się do obecnej sytuacji, które niszczą Emu komentować natomiast natomiast od od dawna zarówno z ze strony sądów powszechnych Sądu Najwyższego czy sądów administracyjnych przyjmowano, że istnieje możliwość stosowania konstytucji istnieją bardzo rozmaite formy opisywane w nauce stosowania konstytucji przez sądy chciałem podkreślić raz nie każdy organ w państwie każdy sąd jest upoważniony do stosowania konstytucji w różnej postaci, więc nie tylko Trybunał jest nie tylko zanim Trybunał jest ich stosowanie konstytucji Polska ustawa zasadnicza 19 9 7 roku wprowadziła też drugą instytucję poza Trybunałem Konstytucyjnym test Trybunał stanu i ile Trybunał Konstytucyjny nie jest sądem nad prawem o tyle można powiedzieć, że Trybunał stanu jest sądem nad konstytucyjną odpowiedzialnością urzędników w pewnym sensie można powiedzieć o Trybunał stanu w inny zajmuje się rozstrzyganiem spra w tzw. delikt Konstytucyjny, czyli naruszenie konstytucji postawy przez wymienione w konstytucji osoby w zakresie sprawowanego urzędu n p. prezydenta członka rady ministrów prezesa Najwyższej Izby Kontroli konstytucja zawiera katalog osób, które podlegają podzielności Trybunału Trybunał stanął za tzw. delikt Konstytucyjny natomiast Trybunał stanu również do jego kompetencji należy rozstrzyganie o odpowiedzialności karnej czy za przestępstwo n p . prezydent za popełnienie przestępstwa podlega odpowiedzialności Trybunał stanu członek rady ministrów też podlega podziała się Trybunał stanu za przestępstwo popełnione w związku z zajmowanym urzędem, więc trudne do kompetencji Trybunału stanu należy zarówno orzekanie z odpowiedzialności za tzw. właśnie delikt Konstytucyjny, jaki odpowiedzialności za przestępstwo popełnione przez NIK, który osoby pełniące inne funkcje publiczne Trybunał stanu ma również kompetencje dom inne orzekania o naruszeniu przez sposób i senatorów tzw. przepisów antykorupcyjnych czasu to uproszczenie natomiast nowy konstytucja w sytuację, w której organy konstytucyjne dopuszczają się korupcji, czyli nie nie konstytucja przewiduje, że posłowie senatorowie podlegają pewnym ograniczeniom co do prowadzonej działalności gospodarczej co do nabywania majątku od skarbu państwa bądź jednostce samorządu terytorialnego z UE są odpady przepisy ustaw, które określają ten nie ograniczania ich za naruszenie tych regulacji Lenny poseł, bo senator może być postawiony do poziomu się przed Trybunałem stanu Trybunał stanu może go post takiego posła lub senatora pozbawić pozbawić mandatu, więc istnieje kilka różnych podsta w odpowiedzialności przed Trybunałem stanu stosują zarówno delikty konstytucyjne przestępstwa jak i ten specyficzny rodzaj odpowiedzialności posłów senatorów, którzy mówią przed chwilą mamy jasno co to dużo dla mówić o Trybunał stanu jest pewnym organem widmem prawda istnieje formalnie prawda, że nie zapomina, że już w okresie dwudziestolecia międzywojennego mieliśmy Trybunał stanu, która wydała orzeczenie naczelnego orzeczenie to toczyła się przed nim 1 sprawa przed Trybunałem przez Trybunał stanu w okresie w okresie międzywojennym natomiast finału w ten organ w zasadzie się, ale w zasadzie nie funkcjonuje to z tego powodu, że postawienie kogokolwiek stan oskarżenia przed Trybunałem stanu jest decyzją polityczną czy do Sejmu czy zgromadzenia Narodowego prawda i stąd jest też wymagana większość kwalifikowana kadra jest ciężka do osiągnięcia tak, tak więc więc to jest to jest taka instytucja, która na, która w funkcjonuje formalnie prawda natomiast to nie jest tak jak w przypadku Trybunału Konstytucyjnego, że da się toczy kij kilkadziesiąt czy kilkaset postępowań prawda i córek które, które doprowadzą do jakiegoś mnie rozstrzygnięcia, kto w ogóle wchodzi w skład Trybunału stanu dla tych członków się wybiera sejmik wybiera cyklicznie tak przewodniczącym Trybunału stanu jest tym z urzędu zawsze urzędujący pierwszy prezes Sądu Najwyższego poza poza pieszym prezes Najwyższego skład Trybunału są liczby zastępców 16 członków są wybierani z reguły na pierwszym posiedzeniu Sejmu po wyborach nie są to osoby, które nie mogą być parlamentarzystami, ale co najmniej połowa z nich powinna mieć kwalifikacje do zajmowania urzędu sędziowskiego i inni, a są wybierani przez Sejm on w zasadzie na okres na czas na czas kadencji Sejmu co powoduje jeszcze większą polityczni upolitycznienie tej instytucji pełną w są to osoby, które są przynajmniej założenia są sędziami powinny być objęte gwarancjami niezawisłości i pochłonie jedno być może w sposób mało pozostawiający do dość wiele do życzenia ta te gwarancje niezawisłości są w obecnej ustawie zapisano natomiast konstytucja wyraźnie stanowi, że nie członkowie Trybunału stanu są niezawiśli i jedno to też o tym, pamiętać, że tu rolą ustawy na naszą ustawą obecne w Trybunale stanu pochodzi z 19 8 2 roku ona była oczywiście wielokrotnie nowelizowana natomiast no i jednak jednak pewne gwarancje niezawisłości należałoby w niej tnie wzmocnić na bilety ile ich domach z iloma sprawami Trybunał stanu zajmował się w ogóle po osiemdziesiątym dziewiąty orzeczeń wydanych w zasadzie po osiemdziesiątym dziewiątym roku to Trybunał stanu w wydał rozstrzygnięcie w 1 sprawie w tym było ile pamiętam rok 19 9 7 baz prac tzw. afery alkoholowej i rent Trybunał stanu wydał orzeczenie częściowo uniewinniające osoby, które by stał przed nim postawione częściowo wskazujące na inne sankcje nie mieliśmy pamięć nie myli winny utraty biernego prawa wyborczego i zajmowania przez 5 lat kierowniczych stanowisk i to było w zasadzie jedyne rozstrzygnięcie merytoryczne, które zapadło przed Trybunałem stanu natomiast w w tej chwili od odcinki w zasadzie w par 20 0 6 roku przed Trybunałem stanu toczy się postępowanie w sprawie odpowiedzialności mnie do ministra skarbu państwa związane z prywatyzacją niektórych przedsiębiorstw państwowych i to postępowanie, o ile mi wiadomo stoi w miejscu toczy się o to od wielu wielu lat in vitro to tak jak mówię na to to jest wstyd to świadczy o tym, że Trybunał stanu jest to naprawdę organem, który ma, który ma ma ma istnieć prawda Ion jest też zabezpieczeniem legalizmu działania władz publicznych zgodność z prawem natomiast druga strona medalu jest taka, że wszczęcie przed nim postępowanie z decyzją decyzją polityczną i to w tym kierunku powinna pójść ewentualna reforma Trybunału stanu, gdybyśmy mieli zmieniać ustawę zasadniczą od dołów w kierunku od upolitycznienia instytucji jak nie zrobili żona, że rzecz, że instytucja ta jak i jako taka jest upolityczniona, że postępowanie jest wszczęcie postępowania jest decyzją polityczną to prawda i czy taka była koncepcja Trybunału stanu i wydaje mi się, że nie rzec, że taka jest specyfika Trybunał stanu, że jednak tak musi być prawda to nie jest tak, że jeśli osoba, która pełni określoną funkcję publiczną dopuszcza noszenie prowadzona w ogóle nie podlega żadnym podzielności, bo istnieją pewne mechanizmy podziała się pierwsze sądowe i prawda i odpowiedzialności karnej 3 czy odpowiedzialności, że innego innego rodzaju myślę, że największy problem, jaki mamy obecnie z Trybunałem stanu z przepisami dotyczącymi Trybunału stanu jest to, że ten organ, mimo że konstytucja go chętnie kreuje Kordian niezależny złożone z niezawisłych sędziów ta ustawa nie w pełni odpowiada temu standardowi i jak im szerzej w dół, a ewentualna zmiana ustawy o tłumy w Trybunale stanu Plateau z podziałem pochodzi z z marca 19 8 2 roku jednak powinna pójść w stronę wzmocnienia gwarancji niezawisłości członków Trybunału stanu na wzór na wzór Chiny sędziów w sądach bardzo serdecznie panu dziękuję państwa mają gościem był prof. Marcin Wiącek z katedry prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Warszawskiego Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MAGAZYN REPORTERÓW

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast - bez reklam. Słuchaj wygodniej w naszej aplikacji mobilnej z pakietem "Aplikacja i WWW"

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA