REKLAMA

Uchował się... o Urzeczu, wyjątkowym regionie etnograficznym w rozmowie z Karoliną Głowacką opowiada dr Łukasz Maurycy Stanaszek

Studio Plac
Data emisji:
2017-09-14 12:30
Audycja:
Studio Plac
Prowadzący:
Czas trwania:
18:27 min.
Udostępnij:

W tym roku 280. rocznica pierwszej wzmianki o istnieniu mikroreginu etnograficznego, jakim jest Urzecze. Urzeczanie ( Łurzycoki) przez lata żyli wokół Wisły, nie bali się jej siły, a przeciwnie - potrafili z niej doskonale korzystać. W Roku Wisły nie można o Urzeczu nie posłuchać!

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Karolina Głowacka audycja dla studia plan c założę się, że wielu z państwa wielu z naszych słuchaczy słuchaczek zaskoczy informacja o tym, że w granicach Warszawy mamy coś takiego jak mikro i region Etnograficzny w studiu jest dr Łukasz Maurycy Stanaszek dzień dobry dzień dobry antropolog archeolog pracujący w państwowym muzeum archeologicznym w Warszawie oraz autor książki nadwiślański użycie podwarszawski mikroregionu Etnograficzne co to znaczy mikroregionu to graficzne Rozwiń » to jest jakaś osobna kultura pochodzenie etniczne tożsamość co to takiego myślę, że wszystko o wszystko razem można, by tak powiedzieć, ponieważ mikroregionu to jest taka struktura troszeczkę mniejsza od regionu to nie mówimy już takich makroregionów jak Mazowsze 3 Kujawy tylko mówimy o takich społecznościach nieco mniejszych ma tutaj chodzi o społeczność, która zamieszkiwała taki pas nadwiślańskim między 40 km na południe od Warszawy i była ta społeczność na tyle charakterystyczna żelem da się Skra sklasyfikować jako taki byt odrębny wyróżnić tanią odrębna kultura odrębne stroje odrębna powiedzenia zachowania poczucie poczucie inności odrębności wobec trudności sąsiadującej i to właśnie są takie podstawowe wyróżniki, kiedy możemy mówić o mikro regionach, ale ja powiedziałem, że taki mikro region jest w granicach Warszawy czy to znaczy się pomyliła mnie nie absolutnie 4 dzielnice warszawskie Praga-Południe Wawer Wilanów Mokotów po bo region rozpościera się po prawej po lewej stronie Wisły, ponieważ Wisła zawsze była osią zasadniczo ani jakąś granicę prawda jak nigdy bym dokładnie można, by powiedzieć, że wszyscy chcieli przy niej mieszkać na tych dobrych ziemiach i uczestniczyć w Wiślanym handlu bez względu na to czy znajdowali się na prawym lewym brzegu, a więc mamy rzeczywiście 4 warszawskie dzielnice właściwiej nadwiślańskiej części i też 2 powiaty podwarszawskie piaseczyński otwocki i nawet kawałek powiatu garwolińskiego, choć tej gminy Wilga, ponieważ region kończy się na dawnych włościach Pilicy i wielki to właśnie ty KON szef wykreował pan mówi o tym, że ludzie chcieli mieszkać się przy Wiśle, a co z zagrożeniem powodzią zagrożenie zalania gospodarstw zniszczenia wszystkiego tego chce czegoś tak bardzo boimy stała się bardzo często mi z zasad zadają rozmaici badacze naukowcy i ludzie postronni to pytanie rzeczywiście pozornie wydaje się to paradoksem, ale tak jak opowiadali mi starsi mieszkańcy tutaj była rzecz trudna, ale się opłacało, czyli można, by w tym nie ryzykujesz nie wygrywasz dokładnie byli dalej na skarpie nie uczestniczyli w Wiślanym handlu nie siedzieli na tzw. binduga w rosyjskie słowo Bingen znaczy wiązać nawiązano drewno tratwy i z puławian do Torunia czy do Gdańska tam znajdowały się karczmy tam do następowała wymiana handlowa także trzeba było być blisko tych także binduga poza tym ma Adam wiś lana, czyli odejmiemy sobie wały cały czas mamy tzw. namówić plany, które użyczają nam glebę i powodował, że dochody mieszkańców siedzących można mówiąc kolokwialnie na tych ziemiach były przynajmniej pięcio dziesięciokrotnie większe czasami podkreślam wyższe niż na tzw. górnych polach, a więc poza doliną rzeczną, a więc niewątpliwie się opłacało dobre gleby i blisko Wiślanego handlu i to powodowało, że trudno się bogacił, a n p. przez to jej stroiła uczyni to porównanie z Nilem wcale nie jest przypadkowe to, że nie wylewa i użyźnia z Wisłą było dokładnie to samo co dokładnie tak samo myślę, że dotyczy to wszystkich rzek w Polsce większych tak jak Bugu czy Odry czy Warty na co tak mamy do rzeczy Wisły, czyli właśnie dolinę Wiślaną, ale też warto o tym, pamiętać zawsze, że mamy znakomity rynek zbytu, którym jest Warszawa i tak naprawdę region powstaje w cieniu Warszawy, bo można, by zadać też takie pytanie, dlaczego akurat tutaj jestem i trojga, dlaczego nie pod Płockiem czy pod Kozienicami czy pod Maciejowicami przecież ta Dolina Wiślana Telegraf, by specjalnie się niczym większe nie różnią, ale tutaj mamy taką czterdziesto kilometrowa właśnie odległość targową z biegiem rzeki, czyli jesteśmy na ten mariaż tacie czy na Pradze na Targu n p. ósmej rano zawsze punktualnie bowiem, że z prądem rzeki możemy tam korków nie ma też dokładnie Valusiaka trudno się z okolic Zakroczym, a czy Płocka nie znaczy może za daleko pojedziemy, ale ma to właśnie Zakroczymia czy gazownia czy innych miejscowości na północ od Warszawy na nie miała takiej możliwości, ponieważ jeździło się po drogach wówczas strasznie jak to mówili starsi mieszkańcy po osie w błocie, a więc transport odbywał się w zasadzie tylko żakom artystyczną im tak ładna opowieść Anny o współpracy mieszkańców z przyrodą, bo teczek w swym późniejszym czasie ludzie zaczęli z przyrodą głównie walczyć w Słupsku ustawiać te Wisły porządkować jak ktoś mówi regulowane w tym czasem tamtejsi mieszkańcy potrafili z nią współpracować jeszcze wyciągać z tego zyski tak tutaj znakomicie właśnie widać je zawsze podkreślana w swoich wykładach rozmaitych że, że właśnie użycie jest takim świetnym przykładem współdziałania człowieka z przyrodą, ponieważ tutaj nic nie było niszczone tylko dostosowywane, a więc nie budowano wałów, odcinając użyźniania dużej rzeki tylko budowane n p . tzw. targa 4, czyli pagórki pod domami, żeby uchronić przed większą wodom chodzono po tzw. terytoriach, czyli drogach wyniesionych na Groblach tutaj kłaniają się słowa afrykańskie Drift albo Dieter paleta tak samo są właśnie słowa prawdopodobnie, które przeszły z tymi osadnikami holenderskiej mi ami zbudowano wysokie dachy, żeby zgromadzić swój majątek na te 2 3 dni na Górze podczas wielkiej powodzi sadzono wierzby dzisiaj myślimy, że to jest typowy element krajobrazu mazowieckiego, ale właśnie nasze wierzby przeprowadzili tutaj sprowadzili olędrzy one to były drzewa znakomicie pochłaniający wodę jak i rozkopy inne ktoś mówi i nasadzono je prostopadle do Wisły, żeby również zatrzymywały kraj, która ma uszkodzić ich domostwa czy zasiewy także wszystko było bardzo przemyślane i kina była wycinana robiono koszyki od razu z niej, tak więc to niema przypadków WIG gospodarowanie wszystkie istniejące starorzecza były poszerzane robiono tzw. poldery, żeby zgromadzić tej wody więcej i żeby im ona nie przeszkadzała robiono rowy melioracyjne Grobla niskie także notuje stały system inżynieryjny, który wymaga wielkiego ukłonu w, kiedy pan o tym opowiada to przede wszystkim, jaki okres ma pan namyśli historii przede wszystkim wydaje się, że region się wykształcił mniej więcej w początkach siedemnastego wieku wraz z tzw. kolonizacją holenderską koloniści olędrzy my dzisiaj przeważnie Menis z Holendrami, ale to tylko szesnasty wielki tylko Żuławy praktycznie jak i tylko tzw. menonici natomiast ani na znakomicie oswajali tereny zalewowe przewracali kulturalną na terenach zalewowych zajmowali się Młynarskim starą warstwę i uczyła się od nich mnóstwo Pomorzan Kociewia Raków Kujawiaku, tak więc siedemnastym osiemnastym 1 9 wieku Holendrami już nie nazywano nie określano jakiejś nacji konkretnej dlatego piszemy to przez małe o winę tylko właśnie ludzi wyróżniających się ze względu na swą funkcję gospodarczą prawda trans tech z Azji nie byli gospodarzami mężczyznami byliny pańszczyźniany mi siedzieli sobie na tzw. czynszu, czyli podpisywali kontrakt z panem właścicielem ziemi w tym byli osobiście wolni i właśnie przywracali to tereny zalewowe można powiedzieć o życiu rolnictwo robi się przez to się bardzo bogaci to pan wspomniał o strojach wyróżniała się stroje użycia chińskie tak się mówi Różacki umowę właśnie urzec, ale myślę, że duże ciężkie też nie jest jakimś tam błędem językowym, ale językoznawcy zwrócili uwagę, żeby mówić o rzeczach Łużyckie ma tutaj jest większy problem, bo w terenie funkcjonuje nasz nazwa Towarowa, więc nikt z naszych przodków nie powiedziałby Żaka tylko orzekanie nie powiedziałby ów tylko łuk stąd Łużyce to to samo co użalać się, czyli nie mówimy o użyczanie tylko Łużyc taki, a więc mieliśmy strojem takie dość można być eleganckie ładne, żeby mówiąc kolokwialnie nie straszyły mieszkańców Warszawy orzeczenie bywali w zasadzie tutaj codziennie sprzedawali swoje towary kupowali towary fabryczne i inne byli też zamożna ludnością i gdyby wystąpili w jakiś, bo w jasnych spodniach w pasiakach i t d . na pewno by byli wytykanie palcami ja tak mieli granatowe soków sok Money niskie po cylindry kobiety miały ładne białe bluzki gorsety hafty czarne takie stonowane także ten strój jak to napisał bloger Kolberg też wygląda dostojnie i odświętnie nigdy nie budził jakieś większej takiej nie był dziwaczny nie ludzie patrzą dziś na pomoście wymsknęło powiedzenie, że nasze stroje czy pan też służy całkiem tak tak oczywiście sam może całkiem z dziada pradziada od siedemnastego wieku przynajmniej tutaj moja rodzina siedzi od Wilanowa właśnie popielice, bo trzeba jeszcze powiedzieć, że użyczanie raczej mieli tę tendencję, że zawierali związki małżeńskie wśród swoich pobratymców, ponieważ kiedyś orzełki wyglądały dobra ziemia zagra z ziemią inwestycję my możemy z piachem tzw. czyli z górnym polem, czyli spoza dali nam się Wisły wiązał się dla nich bieda jest dopłacanie do danej rodziny, a więc większość rodzin ma swoich krewniaków albo wzdłuż Wisły albo na sąsiedniej brzegach my podobnie jest ze mną ze mną, że większość mają rodziny rozpościera się właśnie w tym pasie urzeczona efekt jest jeszcze czas właśnie z pochodzeniem etnicznym, bo były robione badania genetyczne 2 mieszkańców użycia czy do tej pory teraz w 20 1 7 roku widać właśnie inne związki etniczne, skąd on, skąd są właśnie mieszkańcy, więc jeśli chodzi o użycie to trzeba wiedzieć, że on taki prawdziwy użyczanie no może powiedzieć tacy typowi składają się z takich 3 komponent pierwsza to sam Mazowsza nie czyni Mazurzy jak to dawniej mówiono, czyli ta ludność średniowieczna siedząca tutaj od bardzo bardzo dawna, ale na nich wpływali flisacy płynące od południa tutaj nazywani byli orłami zatrzymywali się czasami na tych bin drogach i osiedlali się często, by zapoznawali ich krew płynie również w żyłach dzisiejszych mieszkańców dorzecza i trzecia komponentach olędrzy, czyli osadnictwa z północy, czyli to przekształcenie tych terenów w dobre można powiedzieć, że gospodarstwa, a więc dopiero ta mieszanka tych Mazurów Holendrów i flisaków tworzy nam urzeczony i to pochodzenia oczywiście będzie różne w zależności od tego kto miał więcej flisaków Holendrów czy Mazurów, ale widać taką tendencję właśnie po tych badaniach genetycznych, które mam przyjemność prowadzić, że dominował zdecydowanie ten kierunek północny najwięcej rodzin wywodziła się gdzieś z terenów Kujawsko pomorskiego albo w ogóle tutaj z tych okolic Dolnej Wisły, a panem teraz współcześnie dwudziestym pierwsza wieku jest świadomy swojego pochodzenia właśnie był mu służy carskiego użytkiem rolnym wbiegł do innego orzec Różalskiego na chwilę co znaczy, że to tożsamość tam jest cały czas Adrian myślę, że ona zawsze tam była tylko była bardzo mocno uśpiona oburzać wiedzieli wszyscy polscy etnografowie od Oskara Kolberga poczynając poprzez Kornela Kozłowskiego Stefanii Ulanowski miana Stanisława Bystroń ja przy czym Warszawa, która była dobrodziej całego regionu i dawała jego dawała mu w ogóle sens jest rynek zbytu rynek zbytu dokładnie stała się w dwudziestym wieku jego grabarzem, ponieważ ta presja jest toteż, ponieważ w zasadzie całe życie stało się takimi terenami podmiejskimi stąd rozpoczynamy wyprawę Etnograficzne, ale tutaj ich nie ukończono także tak jak w 1 recenzji napisano najciemniej jest pod latarnią prawda także, tak więc opisujące regiony całej Polski zapomniano o tym co ma się wokół siebie i wydają się, że użyczanie zawsze mieć świadomość swojej odrębności swojej tradycji tradycji obyczajów tylko brakowało im takiego sformalizowania tego wszystkiego pokazania, że ich regionie istnieje opisania tego słowa nie napisane nie istnieje można będzie z taką tradycją szeptano, tak więc teraz możemy obserwować jak swoisty renesans regionu jest 5 × Milanu ość ma powiedzmy częściowo może z gry, ale myślę, że to mieszkańcy są najważniejsi, bo bez nich, by nie było tego regionu prawda nim nie byłoby takiej sytuacji, że ktoś przychodzi narzuca im wy macie tutaj taki region i Maciek odczuć prawda no i jak, ale jak to mówiąc kolokwialnie, gdyby tego te doły nieczułe to z regionu, by nie było, a mimo wszystko mamy już teraz około 8 nawet po 1 0 zespołów ludowych, które się ubierają w urzec koty Wilanowskie stroje, bo dawno stroju Żarski był zwany też stroje Wilanowskim ma tak jak w Powsinie na niej Kuźnia artystyczna Łużyc sanki Wolko wianki urzeczeni kar Warki sołtysi z prawej strony Wisły, tak więc tych zespołów jest dość sporą i oni wszyscy czują tę tradycję flisacką holenderski można, by powiedzieć urzeczona tą nie cieszą się mam wrażenie, że mogą pokazać innym częścią Mazowsza, że są takim impetem troszeczkę odrębne ma też ciekawym, a ty jesteś dość niesamowite, że mimo tej imprezy wyraża się kolokwialnie zawieruchy Wojciech historycznej, jaka nam przez Warszawę przechodziła, że udało się mu części mieszkańców przynajmniej pozostać przez lata z pokolenia na pokolenie właśnie w użyciu to jest fascynujące no tak teraz się bardzo zmienia powstają osiedla należy do owych bluszcz Czabański i rozmaitych innych i tak naprawdę zmieniają już to struktury dawno pierwotną urzeczona, ale wydaje mi się, że użycie zawsze było bardzo otwartym regionem i nigdy nie klasyfikował ludności na takiej swój obcy prawda to było dużo Allen Daniela Góraka suwalczanie nie nałoży na sam na depresję deweloperską ja myślę, że bierze czy jest czy nie ma to trudno powiedzieć, ale wydają się, że jeżeli chcielibyśmy nawiązać do tradycji łóżeczka ta nie powinniśmy być zamknięci na inne nacje na inne kultury, ponieważ zawsze u nas tego było pełno, a rynek tylko, że te osiedla, które się rodzą w dużym stopniu są zamknięte, więc one przychodzą rajdowcem jest, że wzięli mnie co razi w tych osiedlach to, że nie jest nawiązywane, że budownictwo nie jest nie nawiązuje albo przynajmniej jego forma do tradycji miejscowej nie buduje się Targ chociażby opóźni się narzeka, że się ma w piwnicach woda w PUP w tak każdy te wszystkie te bloki są inne całe szczęście, chociaż są niskie to już wiemy, że część z nich ich los, ale my też być jak bowiem także teorię obserwuję na różnych spotkaniach z przekory i ludnościowy jest bardzo dużo zaangażowanych użytkowników, bo takie trzeba o nich powiedzieć nie wywodzących się wcale z tego regionu, tak więc nie jest to coś co jest nieodzownego, żeby pokazywać tradycja tego regionu jeśli ktoś z naszych słuchaczy miałby ochotę, abym poznać lepiej kulturę urzeczona tą są konkretne ośrodki, do których warto także zabijam para ze 2 imprezy masowe, które organizujemy co roku jest to FIZ festiwal w kasach mało rzeczy to jest gminie Konstancin-Jeziorna jest droga impreza zielone Świątki na Górze czoło to jest taka procesja rzeczna, która rusza z góry Kalwarii poprzez nadbrzeży poprzez kasy poprzez dzielnice Wawer aż do Warszawy dociera ona jest bardziej można powiedzieć taka świecka tradycja pokazująca naszą kulturę 0 w rożnych aspektach tutaj takie 2 ośrodki, które warto, by wyróżnić to jest Czersk, który organizuje Towarzystwo opieki nad zabytkami, które organizuje rozmaite imprezy teraz najbliższa to będzie europejskie dni dziedzictwa i jest też Wilanów, ale też pomniejsze inne środki Wawer bardzo prężnie się ta ostatnia działa na rzecz reaktywacji regionu dorzecza najechanie zielone Świątki wiadomo, kiedy Rafał Lisak bronili, gdy obydwie imprezy odbywają się w maju to w przedziale między terminy są zwykle ruchome zachęcam do zobaczenia Warszawy i okolic podwarszawskich z Wisły, bo to jest zupełnie inna perspektywa je okraść państwo wsiądą do drewnianej Łodzi to już państwo z niej nie wysiądą z, a zatem czekając na użycia chińskie święta zachęcamy po pierwsze do wycieczek i sprawdzania na własnych nogach jak wyglądam w inny świat użycia oraz do lektury nadwiślańskie łóżeczek podwarszawski mikroregionu Etnograficzne to jest książka, której autorem jest mój dzisiejszy gość pan dr Łukasz Maurycy Stanaszek bardzo dziękuję za po podjeździe wart Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: STUDIO PLAC

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

40% rabatu w zimowej promocji TOK FM. Nie czekaj - zdobądź swój pakiet "Aplikacja i WWW" z solidną zniżką, aby słuchać wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!