REKLAMA

Jak Żeligowski Wilno zajmował...

Historie Polski
Data emisji:
2017-10-08 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
45:46 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Żakowski dziennikarz Brett to są historie polskim z, a nawiązuje my dzisiaj do wydarzenia sprzed 9 7 lat, bo oto 9 października 19 2 0 roku oddziały gen. Lucjana Żeligowskiego weszły do Wilka Wajdy historii przeszedł taki termin był bunt Żeligowskiego przeciwko własnemu rządowi w Warszawie, choć w istocie robiony był film bunt we współpracy z rządem chodziło o odebranie Wileńszczyznę Litwinom no właśnie czy to był dobry gest czy to był usprawiedliwiony gest czy Rozwiń » nie ciążą zbyt na naszych stosunkach do dzisiaj to temat dzisiejszych dzisiejszej audycji w studiu pan poseł Grzegorz Nowik zastępca dyrektora muzeum Józefa Piłsudskiego w Instytucie studiów politycznych pan jeszcze raz dzień dobry no właśnie, ale oczywiście jak zawsze w takich audycjach historycznych, bo przecież historia to jest proces to jest zawsze konsekwencja wielu różnych aspektów i czynników niż, gdyby pan miał zacząć albo wskazać, gdzie jest początek tej historii co spowodowało, że doszło do buntu Żeligowskiego, gdzie należy szukać przyczyn tego artysty niebezpieczna propozycja zapytanie historyka, gdzie należy szukać genezy tego, ponieważ może jak Jagiełło przyjmował chrzest zauważymy jakieś znaczenie w niektórych branżach w 2 sieciowych obrządku wschodnim i Iwo wrzątku zachodnim dziś jak zaczniemy się cofać to po prostu nie postawimy tej tej kreski, ale wydaje mi się, że to należy gdzieś na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku po początek początek rozejścia się w pamięci wspólnej historycznej i Polaków i Litwinów zresztą, kto to jest Litwin zaraz trzeba by sobie odpowiedzieć zaczyna się to zabrzmiało strasznie niepoprawny politycznie, dlaczego dlatego, że przecież Mickiewicz się pisał Litwo Ojczyzno moja to ja grzecznie nie mamy prawa zapytać, kto to jest Litwin, ponieważ przed rozbiorami termin Litwy Litwini to była kategoria nie narodowa nie etniczna tylko tu była kategoria polityczna kulturowa byli Sapie Howie prawda, czyli buty, a więc krzyżowi i magnaci bojarzy bojarzy Ruscy, którzy uważali się, którzy uważali się przecież za Litwinów nie mówiąc po litewsku nie mówiąc po polsku, ale chyba jednak co Chanel Jagiełły była teka litewska przecież był czwarty sporządzany na języku ruskim, a potem potem krótko po łacinie, a potem dopiero po polsku więc, więc naprawdę dobrej drodze osoby mogą być skonfundowany, a jak była Unia Polski z Litwą to przyznaje, że mama spojrzała Litwa była potężnym też tak, ponieważ Litwa podbiła po najazdach tureckich 13 wiecznych odbiła ruszyć z całą pryzmy zachodnią róż wzdłuż wzdłuż biegu mniej więcej Berezy mieli Dniepru na południe zaś, że aż do realiów i tak jak po powiedziałem pojęcie Litwa odbyło pojęcie MF pierwszej Rzeczypospolitej pojęciem politycznym pojęciem kulturowym o rok mówili o sobie, że są Litwinami i i spolonizowanej mniej Rusini Białorusini mówili o sobie, że są Polakami czy Litwinami Litwinami spolonizowanej spolonizowanej szlachty kurlandzka chociażby prawda, która napływała no i Platerów GL Romero wie można tutaj, gdzie wiele nazwisk nazwisk wymieniać no i wreszcie chwili osobie ci którzy, którzy w nowej zatracili język język litewski i z czasem i z czasem Stali się polskim ziemiaństwa w polską szlachtą oczywiście ten element spolonizowanej, który miał wspólnotę tradycji Rzeczpospolitej dwojga narodów był przeniesiony z polskim elementem Osadnik czym o sobie mówili przecież Tatarzy litewscy to byli ci, którzy otrzymywali granaty i Jelitkowie i kolejne rody tatarskie od tych, którzy począwszy od, których Witold sadzał osadzał się wokół wokół trok, więc pojęcie pojęcie Litwin w pierwszej Rzeczypospolitej w zasadzie jeszcze do powstania styczniowego oznaczało coś innego niż pojęcie Litwini zwężenia lub etniczne ME w Narodowym w końcu w końcu dziewiętnastego wieku, bo koniec dziewiętnastego wieku to jest okres Odrodzenia Narodowego litewskiego, które się dokonało głównie poprzez seminaria duchowne przyjmujących chłopstwo naczep z synów chłopów litewskich, którzy nie znali nie mieli pamięci powiedzmy dawnej dawnej pamięci kulturowej wielkiego Księstwa litewskiego nie mieli z tym nic wspólnego i dążyli do Odrodzenia Odrodzenia narodowej Litwy, ale nie w znaczeniu politycznym no, jeżeli w znaczeniu politycznym to oczywiście aspiracje mieli wielkie, bo przecież nic się nazywał i litewski i Brzeszcze nazywał przecież litewski obszar Narodowy litewski był stosunkowo niewielki, bo to jest powiedzmy, że młodsi i części Litwy Środkowej zwana out sztuką, ale już bardzo przemierza nas przemieszana z elementem polskim marzą młodzi także, bo przecież to jest i Lauda prawda któraś z nich jest, która jest grupą polską no i dalej na południe element białoruski, więc to dom w odrodzenie narodowe litewskie dokonywało się w konfrontacji w konfrontacji ze świadomością ze świadomością ziemiaństwa, które było świadomością pustych pierwszej Rzeczypospolitej i odrodzeniem Narodowym Narodowym białoruskim, które dopiero raczkowało dziś dziś kilka długości dalej za zaliczki na Węgrzech, ale też rozumiem jeszcze na okres w moim to jest ten moment w no bo mówimy o tym, odrodzeniu takiej świadomości takiego narodowej Litwinów, ale czy gotowości wpisuje się w ten proces, który w ogóle występuje w Europie również w Europie nowo, bo właściwie w wielu miejscach pojawią się najpierw chcą poczuć się, a później wykorzystanie pierwszej wojny tak, że się nowe mocarstwa wzięły za łby nowoczesne Rosja może złożyć państwu tak nowoczesne nacjonalizmy rodzą się rodzą się w Niemczech potem we włoszech, ale one obejmują obszary narodowe dosyć jednolite natomiast próba zastosowania kryteriów etnicznych narodowych dla Europy Środkowo-Wschodniej, gdzie stosunki narodowe są tak niezwykle przemieszane w zasadzie inny lot jeśli byśmy popatrzyli na mapę techniczną narodów w końcu dziewiętnastego wieku to nie uda się wykreślić pomoże zwarte grube jedzmy, ale to w naj grubszym jądrze obszary obszary pryzmy jednolitego języka natomiast i jednolitej świadomości na to Narodowy natomiast cały w zasadzie obszar na wschód od Odry jest niebywale przemieszczany przemieszane etniczny nie mógł niebywale przymierzany narodowościowo muszę pamiętać, że część Pomorza środkowego mówi jeszcze po Kaszubska to jest słowiański jak skomplikowane są stosunki narodowościowe w dawnym wielkim Księstwie poznańskim przy czym czy powiedzmy w północnej części, czyli rejencji bydgoskiej prawda gdzie, gdzie zwarty Kliny kino niemieckie wcinają się ją od strony Prus wschodnich od strony noc Wrony pomoże Zachodniego wzdłuż Noteci możemy sobie uzmysłowić jak jak Galicja wschodnia była przemieszana narodowościowo jak jak to wyglądało na Wołyniu na Białej Rusi tak samo to wyglądało na obszarze dawnego wielkiego Księstwa litewskiego no ale biedni podobnie w Siedmiogrodzie na Węgrzech w dawnym królestwie czeskiemu na górnych Węgrzech, czyli Słowacji dzisiejszej, a cóż dopiero mówić o o oddziale ma akcji prawda ograniczona do bijatyki w notach, aczkolwiek trochę idąc do przodu rzeczywiście po tej pierwszej wojnie mówiąc w pewnym uproszczeniu no rzeczywiście tych wiele nowych państw powstała nowa wieś liczyła Słowacja już wszystkie Republiki bałtyckie, jakie nazwałby niestety zasada samostanowienia mówię niestety zasada samostanowienia narodów w po stała się tak modna w tym czasie i w Chinach wielu mężów stanu wód gorącymi orędownikami nieznający sprawy z tego jak ciężko ją jak ciężko ją wyznaczyć, bo porównajmy chociażby 2 miasta lub Gdańsk Gdański Wilanowa w Wilnie jest można będzie 2 % może i pół Polak wynikało ze spisu właśnie z przełomu wieków Litwinów i w Gdańsku jest w 2 3 4 może 5 % wie pan mówiących mówiących po polsku no, a z i jedno i drugie miasto wchodziło dawniej w skład nowo Rzeczypospolitej obojga narodów, ale obojga narodów politycznych nie etnicznych prawda i w składce Rzeczpospolitej na wchodził również Gdański, gdzie byli Szkoci Flamandowie prawda i Niemcy niestety te 1 5 0 lat zaborów spowodowało nową daleko idące procesy z trzymało procesy kolonizacyjne przyspieszyło proces repolonizacji inne wszystkie wywózki zsyłki et Cetera z zaboru rosyjskiego ziem zabranych no i przyspieszyło procesy asymilacyjne germanizacji rusyfikacji inne są w tym, że w tej grze w zaborach także nie ma mamy tutaj z z 1 strony z zjawiska asymilacji właśnie Państwowej w stosunku do naczyń ludności w stosunku do mocarst w zaborczych, a z drugiej strony mamy odrodzenie narodowe litewskie ukraińskie i raczkującym białoruskie, które z nich, które tworzy zupełnie nową jakość i dopiero na tym tle zawsze mówić o czymś takim jak jak bunkry gen. Żeligowskiego, ale oczywiście, zanim do niego dojdziemy to to jeszcze wspomnieniem, lecz ucięła wspomnieć o tych od tych początkach właśnie non przed przekładania się tej świadomości, którą pan o o opisywał narodowej w noc w tym wypadku Litwinów już na działania takie na rzecz ustanowienia własnego niepodległego państwa, więc teraz kończymy pierwszą część historii Polski, a po informacjach rozpoczniemy od grudnia 19 17 roku, a Sierakowski witam ponownie to są w historii polskiego rozmawiamy w 9 7 rocznicy zajęcia Wilna przez gen. Lucjana Żeligowskiego w pierwszej części pan prezes Grzegorz Nowik, który jest gościem audycji nakreślił ten historyczne tło wszystkich wydarzeń z przełomu dziewiętnastego wieku na ich rodzącej się takiej takiej chęci naturalnej potrzeby wielu narodów nawet małych i do tego, aby wykorzystać zawieruchę wojenną, która się ujawniła na początku dwudziestego wieku być może do uzyskania niepodległego suwerennego państwa to tym bardziej że co też powiedział pan profesor tak popularna stała się idea samostanowienia narodów i rzeczywiście chyba pod koniec wojny, gdybym tej pierwszej wojny, a Litwini wyczuwają, że to jest taki moment chyba bardzo dobry z punktu widzenia również sytuacji w Rosji sytuacji w ogóle na froncie, żeby ogłosić niepodległość rzeczywiście powołują litewską krajową radę tzw. pary by, której Niemcy ciągle jeszcze obecni na tym terytorium początkowo nie uznają ale, widząc właśnie, że to może się do czegoś przydać zgadzają się na ogłoszenie przez Litwinów niepodległości co ma miejsce 16 lutego osiemnastego roku no i co no właśnie musimy pamiętać, że w tym samym czasie pod skrzydłami pod skrzydłami niemieckimi powstała najpier w tymczasowa rada stanu w, która przecież obraduje w Warszawie pod herbem 2 dzielnym, a więc Orłem i Pogonią litewską, a więc powiedzieć, że to odrodzenie odrodzeniem państwowości później u prawda usankcjonowane, choć wcześniej usankcjonowany aktem 5 listopada szesnastego roku, bo jesteśmy rok wcześniejszy od od starych, by to jest ono też próba stworzenia faktów faktów dokonanych przez Niemców to była powódź koncepcja kanclerza, by gmachu Vega Mid Europa, czyli takiej Europy Środkowo-Wschodniej przy czym pod parasolem i protektora ATM pod protektoratem niemieckim, owszem, Polska ale, ale z rynkową niewielka, a nawet po układzie brzeskim z ukraińską republiką ludową pozbawiona pozbawiona mężczyznami całość ogląda Biłgoraja Chełma prawda Hrubieszowa Tomaszowa lubelskiego i rok taką samą koncepcję Niemcy realizują wobec wobec aspiracji aspiracji litewskich, o ile z Polakami, a ze względu na potencjał Narodowy i polityczny szło im znacznie trudniej udało się tego zrobić ze skutkiem czego w kryzysie przysięgowym Piłsudski wylądował wylądował w twierdzy w Magdeburgu Litwini są bardziej spolegliwi, dlatego że mają tutaj 2 wrogów 1 to jest Rosja, ale ta jest daleko ode pchnięty na wschód, ale 02 02. w róg to są to są Polacy Polacy, którzy są to musimy pamiętać, że 40 % więcej mieszkańców Kowna to są to są Polacy o zwartej grupy zasiedlenia sięgają właśnie aż po epokowym no i popu wolałby tamte te warunki, że tak bym narodowościowe są stosunki są niezwykle niezwykle przemierzamy i to jest obawa o obawach Polaków, którzy stanowią blisko blisko 7 3 60 para, ale jeśli policzyć się po polsku mówiących Żydów prawda i Białorusinów winiety z blisko 70 % ludności Wilna w Wilnie Litwini to jest to jest 2 2 %, o czym już już wspominaliśmy, więc w oczach z 1 strony dowódca armii niemieckiej jak wkracza do Wilna po piętnastym roku to mówić o swobodzie ono 1 ze stolic prawda Królestwa polskiego Korony polskiej ronda oczywiście troszkę się pomylił, ale miasto rzeczywiście było perłą, ale w Rzeczpospolitej dwojga narodów i drugą polską stolicą tego tego federacyjnego państwa natomiast polityka jest taka, że opiera się Niemcy popierają podpierają Litwinów przeciwko przeciwko niemu przeciwko Polakom, aczkolwiek Polacy mogą w tym czasie niemieckimi korzystać z tworzenia własnych organizacji w Wilnie tworzenia szkół w Wilnie i ujawnienia ujawnienia takiej działalności, która była za czasów rosyjskich w zasadzie niemożliwa niemożliwa do doprowadzenia przed pierwszą wojną światową do czasu na rosyjskiej rosyjskiej okupacji Wilna, czyli Dorota w latach 19 15 piętnastego roku nosi pod skrzydłami pod skrzydłami niemieckimi rozwija się budowania administracji szkolnictwa litewskiego i Litwini należą tutaj do bardzo gorliwych bardzo gorliwych współpracowników władz władz niemieckich w przeświadczeniu, że największym wrogiem politycznym wrogiem politycznym będą będzie on będzie ludność ludność Polska na Wileńszczyźnie, która bynajmniej nie jest jednolita co zrobić co do poglądów, bo tam wśród elit dominowali z 1 strony narodowi Demokraci, ale liczna była grupa grupa działaczy związanych z polską partią socjalistyczną optując za federacją Litwa jest równoprawnym partnerem wreszcie była grupa krajów słów tzw. tu trzeba by wyjaśnić, że to byli tacy, którzy uważali, że wszystkie narodowości zamieszkujących dawne wielkie Księstwo litewskie ajencji Polacy i Litwini Białorusini Żydzi mają powinni mieć równe równe prawa polityczne i można w różnorodny sposób rozwiązać rozwiązać te kwestie narodowościowe chociażby tak jak w Szwajcarii droga są kantony prawda z językiem retro romańskim niemieckim francuskim i peron w tle można to lepiej niż na zasadzie na zasadzie szwajcarski rozwiązywać można powiedzieć, że do tej grupy krajowców najbardziej zbliżony był Józef Piłsudski jego koncepcja on nawet 1 z ochotników z Litwy do Legionów Michała Romera upatrywał sobie przecież przedstawiciela w spolonizowanej rodu niemieckiego prawda no przecież mamy Atlas Romera, który na konferencji pokojowej w Paryżu już służył jako jedno, że tak byłem w pomoc w ustalaniu stosunków narodowościowych i rozmaitych innych na ziemiach Polski, ale tak działo się akurat była całkowicie spolonizowanej Nogas Michał Romer, uważając się zarządza krajów ca zdobył nawet czy kandydatem kandydatem Józefa Piłsudskiego na na premiera ewentualnie takiego takiego federacyjnej go w federacji innego rządu przy czym jak wyjechał z taką misję Warszawy na Litwę, by konkurować konkurować z działaczami działaczami litewskimi skupionymi w Kownie na początku dziewiętnastego roku wtedy i wino było jeszcze pod pod sowiecką okupacją od 5 stycznia dziewiętnastego roku kiedy, kiedy armia czerwona zajęła i okupowała w Vila on los spotkał się ze strony litewskiej po prostu całkowitą barierą Litwini chcieliby widzieć narodową Litwę narodową Litwę, ale w granicach w granicach dawnego wielkiego Księstwa litewskiego, a więc do sięgającą może nawet wędrowali z żeliwa prawda, czyli tak jak kiedyś sięgało Podlasie brawo dla należący do ogrodu wielkiego Księstwa sięgało ono kilkadziesiąt kilometrów za Warszawę łącznie było łącznie z Białymstokiem Brześciem Suwałkami Augustowem scenami nowej daniny i być może być może z Litwą Litwini godzili się na jakikolwiek rozmowy z polską pod 1 warunkiem wsparciu Litwini narodowcy litewscy, że Polacy z zwrócono im Wilno, które Józef Piłsudski zajął w kwietniu na Wielkanoc dziewiętnastego roku, gdy ten powtarzany jak mantra warunek zwrotu Wilna, a on i zdanie się na warunki litewskie jest w jakimkolwiek wstępnym warunkiem do porozumienia porozumienie ze stroną litewską natomiast Józef Piłsudski uważał odwrotnie że, trzymając Wilno otrzymać klucze do rozwiązania koncepcji federacyjnej widział ją jako Litwa złożona z 3 kantonów litewskiego Narodowego z Kownem środkowego, czyli Wileńszczyznę to jest taki zwarty pas narodowościowych Polski Czech ciągnący się od Grodna przez Leader w wiraż pod Dyneburg po pop, choć winę no i na południu w tym trzecim kartonem ze stolicą w Mińsku litewskim miał być Kantor Kantor białoruskim przy czym problem się już zaznaczyły w wiosną 19 19 roku zaś Białorusini chcieli posyłać dzieci do pańskich szkół w, a nie do UE, gdzie uczono po białorusku po Słupsku i dla nich tak jak żal, że rząd za cara drogą awansu była rusyfikacja tak przy przy władzy Polski uważali, że szansą awansu jest polonizacja IT w Warszawie i cały ruch Narodowy białoruskiego można powiedzieć, że był raczkującym naskórkowe w tym czasie, aczkolwiek nie istniało wcześniej ogłoszono niepodległość również Białoruś na tym, że na tym samym psy z sytuacjami można powiedzieć, że jeszcze trochę bardziej się komplikuje przynajmniej jeśli chodzi o zdolność rozumienia między stroną polską i re i litewską no bo pojawia się ten nowy czynnik ponownie można powiedzieć, czyli armia bolszewicka, która latem dwudziestego roku podejmuje działania, a przeciwko Polsce, ale czasem dotychczas ułani wciągnąć wciągnąć Litwa no i w konsekwencji tych działań 12 lipca podpisano radziecką litewski traktat pokojowy i tu Rosjanie oczywiście właśnie, chcąc Litwinów pozyskać w tym traktacie zapisali się zgodzili się na zapis w na mocy, którego Wilno miało tak będzie tylko wino oczywiście tak ale gdy ten temat główny auto, którym rozmawiamy aż twarz popłyniemy z planem miały miały należeć właśnie do Dolic najpier w to oczywiście z MF nie mogło się od stronie polskiej podawać, bo w tym momencie już w sposób otwarty w Dolicach staje się wręcz wrogiem Polski tak zaatakowanej przez przez armię bolszewicką nawet podobno pojawią się taki termin, że ten Sojusz litewską sowiecki można było uznać za casus Belli niewątpliwie to jest tak, że przez cały dziewiętnasty rok 200 dwudziestym toczą się najgroźniejszego rodzaju inne negocjacje rozmowy polsko-litewski blok podjęta była nawet próba zorganizowania latem dziewiętnastego roku w zamachu stanu w Kownie, w którym władzę objęłaby nie ta pryzmy radykalnie narodowa narodowa grupa, ale grupa ma w krajach krajowców może może litewskich w to zaangażowany był nawet naczelny dowódca armii litewskiej gen. Żukowski to znaczy, że Klaus Franz, który do powiedział, że już, że może z nim negocjacje także były prowadzone źle, że ono będzie służył Litwie i każdemu każdemu rządowi w natomiast musimy dostrzegać aktywność dyplomacji sowieckiej, bo to jest kilka bardzo istotnych zbieżność dat, bo przecież 05 05. i lipca toczą się bardzo zaawansowane rozmowy na temat renegocjowania układu sowiecką niemieckiego Wiktor skok w Berlinie prowadzi negocjacje negocjacje są prowadzone w Moskwie delegacją litewską misja Kasina w Pradze negocjuje od dań ruszyli za karpacki, jeżeli tylko armia czerwona zbliża się do Karpat okrężną bardzo daleko w Sowieci Czechy zgodnie zgodnie z tezą teza Lenina zgodnie z tezą Lenina są w stanie kupić od każdego z tych państw sznur, na którym potem ich powieszą przywódców tych, którzy tych, że państwo zgodnie z tym szkoleniem Lenin mówił, że rzecz, że roczny kapitaliści sprzedadzą nawet kawałek sznurka, na których po, na którym potem ich powiesimy no i Litwa w domu w Rzymie dziś to z całą odpowiedzialnością powiedzieć wkłada wkłada głowę w tę pętlę w układzie z 12 lipca, ponieważ to nie jest tylko układ polityczny, ale równocześnie na mocy tego układu, którego Rzeczpospolita, że na sposób nie może akceptować co więcej też układ tajny nie wie o tym, układzie dowiaduje się potem ze źródeł postronnych wojska litewskie atakują północne skrzydło polskiej pierwszej armii doprowadzają do dołu do katastrofy drugiej dywizji litewsko-białoruskiej i powoduje to załamanie załamanie polskiego frontu na jego skrajnym północnym północnym odcinku, a więc, a więc Litwa nie tylko politycznie, ale i militarnie występuje przeciwko Polsce jest może warto powiedzieć że, a właściwie tuż po posłuży opinią amerykańskiego historyka Alfreda w Chinach, który miał powiedzieć po zwycięstwie Polaków nad bolszewikami, że to zwycięstwo w sierpniu dwudziestego roku co prawda kosztowało Litwinów Wilno jednak ocaliła Litwę ocaliło życie, choć Holendrzy my możemy leczyć ocalił Litwa od lat pełnym sensie, a także, że nie zostało rozlane w związku sowieckiego IT 20 lat pozwoliło jej tak Pm zbudować struktury państwowe ocaliło ją w takim w takim sensie jako oceniło Łotwę i Estonię, a oni nie ocaliło Gruzji Azerbejdżanu je Armenii, które zostały wcielone przecież do związku sowieckiego i ich elity zostały poddane poddane eksterminacji państwo nasze zwycięstwo nasze zwycięstwo w słynnej bitwie warszawskiej później wyparcie bolszewików z 1 strony pozwalać daje szansę właśnie bitwie na uzyskanie państwowości, ale nie rozwiązuje definitywnie problemu polsko polsko to już było to już bardzo było blisko brązu wracamy do naszego głównego dzisiaj tematu, czyli wyprawy gen. Żeligowskiego Żeligowskiego, ale o tym, już po informacjach Maciej Zakrocki witamy zapraszamy na trzecią część audycji historię Polski rozmawiamy o relacjach polsko litewskich na samym początku polskiej państwowości, ale i tworzenia się państwowości litewskiej mówiliśmy w końcówce drugiej części, że Litwini najpier w sprzymierzyli się z Sowietami, którzy wyruszyli na Polskę, ale sytuacja się zmienia po bitwie warszawskiej no bo Sowieci przegrywają i tu pojawia się z 1 strony szansa dla Litwy utrzymania tej kruchej tworzonej właśnie państwowości, ale jednocześnie konieczność uregulowania relacji z polską musimy powiedzieć, że PSL Grzegorz Nowik przypomina studiów Litwini kupowali nie tylko Wilno w tym czasie, ale okupowali dno całą całą dawną Guberni suwalskiej komendzie między po linie na trampolinie na południe od kanału augustowskiego rzeki Biebrzy łącznie z Suwałkami synami i i Augustowem i uważali, że są to rdzennie litewskiej ziemi zamieszkałe przez ludność litewską jeśli policzyć tych kilkuset czy może 100 0 Litwinów w okolicy półmiska na południu tzw. linii 8 grudnia zwanej linią marszałka proszę posła do Toronto to było to była cała ludność litewska na tym na tym obszarze przypomnijmy jeszcze, że 15 sierpnia, kiedy do Wilna dotarły fałszywe informacje o zdobyciu przez Sowietów Warszawy 1 0 dnia 20 06. roku tak odbyło się tam, więc na, którym wysunięte zostało hasło przez politruków komisarzy komisarze rosyjskich, że natychmiast trzeba maszerować na Kowno, aby ten marionetkowy rząd, który niedawno Moskwa zawarła układ my obalić ustanowić władze władzę sowiecką bitwa, która się rozpoczęła 20 września nad Niemnem bitwa niebiańska spowodowała, że operacja przeprowadzona na lewym polskim skrzydle ona była bardzo sprytnie zaaranżowana przez Józefa Piłsudskiego najpier w uderzono na Suwałki Sejny, aby pokazać, że działania są bojowe skierowane przeciwko Litwie, po czym polowanie po opanowaniu z Suwałk i Sejm wojsko skręciło pod kątem prostym przez Breżniew King wyszło na w Druskiennikach nad Niemnem sforsowała most w Druskiennikach i wyszło bardzo głęboko na tyły rosyjskiego frontu pod pod Lidą co spowodowało zrównoważenie rosyjskiego frontu od północy, ale jednocześnie otworzyło nowy front wojny to znaczy front front polsko polsko litewskim wydający rozkazy do do bitwy dowódcy zakazali traktować Litwinów jako braci zbłąkanych żołnierze nie byli odsyłani do do obozów jeńców wojennych tylko po pozbawieniu karabinów odsyłani na swojej pozycji 1 i po nakarmieniu w takiej samej kuchni polowej w jakiej posiłki otrzymywali otrzymywali żołnierze liczba tych rozbitych formacji na Suwalszczyźnie to kilka tysięcy kilka tysięcy żołnierzy, którzy niektórzy wracali wracali z od pozycji Polski bez broni, tłumacząc że, że Polacy i zwolnień, że nie chcą z Litwinami walczyć z myślą podobnie pod lożą nad Niemnem sforsowane zostało Niemen w ten sposób, żeby tłumaczono Litwinom, aby nie sprzeciwiali się tutaj polskiemu desantowej na drugą stronę rzeki i Litwini ustąpili ustąpili z pozycji może warto jeszcze 2 słowa powiedzieć już, dochodząc do samej tej historii właśnie w głównej bazie naszej dzisiaj o czymś takim co przecież chodzi o przeszło do historii jako jako umowa suwalska znacznego października włożonych w umowach jakimś sensie można powiedzieć czarno potem mogła być wykorzystywana, że już od 8 października, żebyśmy podpisali umowę z dziewiątego Żelichowski robi robi to co robi kardiolodzy opinia międzynarodowa liga narodów nowości mogła mieć pretensje do sporo sił, żeby negocjacje Nowaka Otóż one były spowodowane koniecznością ustalenia charakteru w jakim Litwini prowadzą działania wojenne przeciwko Polsce oni twierdzi, że to Polska jej zaatakowała też zaatakowała ich nie tylko w Wilnie prawda, ale i pod Grodnem w Suwałkach Sejnach w Augustowie nawet ich Polska zaatakowała i w Lipsku nad nad Biebrzą, a więc daleko na południe od tzw. linii gen. Forza tej linii z 8 grudnia dziewiętnastego roku i rzetelnego Azjaci w Suwałkach dotyczyły rozgraniczenia wojsk w czasie trwającej ofensywy ofensywa Polska trwała cały czas działania bojowe się toczyły i w zasadzie linia rozgraniczenia kończyła się mniej więcej za na północny wschód od stacji w innej miejscowości Orany, a więc mniej więcej na północ od Grodna i liczby między mniej więcej takiej linii między Suwałkami, a a, a Wilnem i chęci nie uważają, że niezgodnie ze stanem faktycznym że, gdy ta umowa suwalska dało im prawo do drzwi na umowach wyłącznie mogła dotyczyć rozgraniczenia 2 armii pokrywała się mniej więcej z linią z linią z ósmego z 8 grudnia i tą granicą, jaka istniała sprzed agresji sowieckiej sprzed sprzed lat ta sprzed lipca 19 20 dwudziestego roku, chociaż nie można tu zainwestować można się pewnie, że ratusz albo to jest właśnie jakaś kwestia złej woli teraz nie musi nawet 3 9 3 1 czy druga strona po prostu interpretuje to na swoją korzyść czy jednakowoż w nowych nie wskazuje na to, że jakiś tutaj po naszej stronie nie były może na jej najszczersze intencje skoro już dzień później Żeligowski zajmuje zajmują Wilno co więcej obszernie przygotował tej operacji rząd uważał, że chodzi prawda je jeszcze raz powtarzam, że umowa suwalska dotyczyła rozgraniczenia w rozumieniu ani cienia między wojskami litewskimi polskimi na obszarze, który został oswobodzony od okupacji sowieckiej przy czym strona Polska traktowała okupację sowiecką tę, która istniała to znaczy była w Wilnie w Wilnie stacjonowało dowództwo litewskie w Wilnie stacjonowały radzieckie racji litewskie stacjonowały wojska litewskie aktorzy 2 6 sierpnia w wszedł tam jakiś niewielki garnizon i część i część władz litewskich Dortmund byśmy o tym, specjalnego pojęcia nie mieli w z z 1 strony umowa suwalska to jest inne zagadnienie natomiast umowa zaczyna to z działania gen. Żeligowskiego to jest inna sprawa, ale to właśnie powiedzmy o nich było to właśnie one są o tyle nieszczere i tyle że ciekawe z punktu widzenia powiedziałbym jednak tych na tutaj oczywiście pana prowokuje szczerość naszych intencji mrożona no bo sam fakt, że Piłsudski organizuje bunt Żeligowskiego świadczą o tym, że nie uważam, że działania za 3 po co ma po co udawać, że one są sprzeczne z postawą rządu w Warszawie no właśnie niestety niestety Antoine ta wymogła na noc wymogła na nas, aby działania wojenne skończyły się bezsensownie dali niż 8 grudnia, czyli na linii mniej więcej Niemna i Bogu i zostawić bolszewików nie pobitych i czekać, kiedy znowu znowu ruszą na nas Józef Piłsudski uważał, że należy pobić armię czerwoną odrzucić jak najdalej na wschód, aby dopiero w warunkach zwycięstwo podyktować pokój zawrzeć pokój Jeślinie podyktować przynajmniej zawrzeć w zasadzie cała Polska opinia publiczna wszystkie ugrupowania zgadzały się z tym, że należy bezwzględnie zachować przy Polsce Wilno to znaczy nie wyobrażano sobie, aby miasto o takim potencjale polską ości do 60 par do 70 % Polacy następnie Żydzi garstka Białorusinów im więcej 20 0 3 FPS 1 2 zależy, jakby to jeszcze liczyć procent mieszkańców Litwini, aby miasto o takim potencjale polskim, a pamiętajmy o oznaczeniu rok do Gdańska dla Polski, gdzie Polacy też stanowili w podobny albo większy potencjał litewskiego w Wilnie nie będzie należało do Rzeczypospolitej to po prostu przechodziło wyobrażenia wszelkiego oczy wszystkich polskich ugrupowań i to była powszechna świadomość świadomość, że w państwie powyższe oraz zapewne nie zadowala wino z adwokatem diabła, a tak naprawdę nie chodziło o to, że Józef Piłsudski, który sam osobiście związany z winem, choć urodził się 6 2 km na północ no po prostu takie miał życzenie i 3 proszę pana może to nie chodziło życzenia, ale to chodziło o realizację tej powszechnej w powszechnej zgody powszechnej świadomości w społeczeństwie polskim nieszczęsny słowem jest słowo bądź to jest przepraszam bardzo powstania śląskie też są gruntami powstanie wielkopolskie też jest buntem, ale są idealnym Bondem, ale jest uważany był w musimy pamiętać, że nazwa bunt pojawiła się w Melbourne ku gen. Sikorskiego i żonie nieszczęsna ta nazwa przeszła do do historiografii musimy zdawać sprawę z tego, że w Wilnie wybuchło polskie powstanie, że po WI polskie struktury wojskowe, które tam działały takie powstanie wywołały musimy sobie zdawać sprawę z tego, kto ten bunt w cudzysłowie przeprowadził Otóż te działania te działania przeprowadziły formacje litewską białoruskie, które były częścią wojska polskiego, ale to były formacje Ochotnicze one nie były formacjami poborowym mi z terenu Królestwa polskiego z terenów Kongresówki Wielkopolski Galicji czy czy jakichkolwiek innych, że w polskich one były z terytoriów terytoriów dawnego wielkiego Księstwa litewskiego dlatego się nazywał litewską białoruskie tam były spółki litewski grodzieński wileńskim mińskiej nowogródzkim wileńskim nawet prawda pułk strzelców i to te formacje, a także formacje Ochotnicze i jazdy Ochotniczej i formacje Ochotnicze, które wchodziły w skład wcześniej dywizji dywizji Ochotniczej były złożone z Winiar oni po prostu wrócili do domu oczywiście my zdajemy sobie sprawę z tego, że Polacy z Wielkopolski z Galicji z kongresów i wspierali powstanie śląskie, ale w takim samym stopniu żołnierze polscy mogli wspierać, ale tylko wspierać tych ochotników z ziemi wileńskiej, którzy zamiast kartki wyborczej w plebiscycie głosowali z karabinem w ręku w październiku 19 2 0 roku zresztą później przeprowadzonym na obszarze utworzonego przez gen. Żeligowskiego państewka, które nosiło nazwę Litwę środkową odbyły się wybory, które wybrały wybrały Sejm i ten Sejm w lutym 19 2 2 roku jednogłośnie podjął uchwałę uchwały o przyłączeniu do Rzeczypospolitej, a więc do możemy powiedzieć wręcz, że najpier w tą kartką do głosowania był karabin, a później rzeczywiście głosowałem decydowała Wola ludności nie możemy tej woli ludności traktować inaczej jak plebiscytu Śląskiego to jest dokładnie sytuacja podobna 3 czy równoważne, a to jednak bił oczywiście żart pytam bardziej może politycznie historycznie, ale jednak nie jest to taki nieprzyjazny gest właśnie wobec tych braci, którzy o których, że nawet nie chce strzelać, którzy latem mają szansę pierwszą nie wiadomo jak długo stworzyć wreszcie swoje państwo i ten brat robi wszystko, żeby mu to niemożliwe jest dramat ten dramat czy wyrażał Józef Piłsudski w wykładach wileńskich kiedyś, kiedy mówią, że zwraca się jednocześnie do tych, którzy go na pewno będą czytać później tych za granicą za kordonem szli do Litwinów i wyciąga rękę do zgody, aby wino było o tym czy włączanie tym co co dzieli my możemy powiedzieć, że Litwini po stronie polskiej, czyli w drugiej Rzeczpospolitej posiadali posiadali większe prawa polityczne niż Polacy na na terenie Litwy kowieńskiej przed wojną możemy dzisiaj obserwować w jaki sposób następuje ono bardzo drastyczna liczyła nie z racji i najrozmaitsze inne akty próbujące przyspieszyć asymilację asymilację ludności polskiej na terenie Litwy na terenie Wileńszczyzny możemy podsumować czym się skończyło 20 lat niepodległej Litwy, jakimi różnego rodzaju szykanami ograniczeniami wobec wobec ludności polskiej i jemu możemy tylko powiedzieć, że to uratowało kilkadziesiąt tysięcy ludności polskiej od 3 not in tych procesów które, które zaistniały na na Litwie kowieńskiej na czym w takim razie sądzi pan, że już właśnie patrząc na to nawet, odkładając na bok tamten czas tamte emocje, ale doświadczenia właśnie tych potem nowy już prawie 100 lat w war to było to znaczy m. in. właśnie, dlatego że da ten konflikt mógł dzisiaj poważny konflikt między 2 państwami Unii Europejskiej jednak właśnie m. in. 1 z elementów tego konfliktu są tamte zdarzenia i to, że dzisiaj ciągle dla wielu Litwinów Piłsudski nie jest tak jak dla nas ojcem niepodległości i dziadkiem tylko dyktatorem, który czasami umieszczają obok Stalina Hitlera na różnego rodzaju emblematy no więc, że widzenie historii z innym musimy pamiętać, że taki spór, czego zacząłem toczy się dziś w całej Europie Środkowo-Wschodniej na wszystkich wschodnich pograniczach zaczniemy od południa od Cypru i to co się dzieje na Cyprze Neues podobno egzemplifikacją podobnych konfliktów konflikt litry na sekundę przeszła w węgierski rumuński Siedmiogród KON ku konflikt Węgier z Rosji słowacki prawda o o prawy brzeg prawy brzeg Dunaju do tych konfliktów jest więcej Europy Środkowej Górna Adyga uno drażni Kalisz nie nie da się nocą z całym ciałem cała Dalmacja nie da się, czego go rozwiązać w sposób, który by satysfakcjonował wszystkich to jest element pewnego greckiego dramatu koniec grecki dramat, który jest nierozwiązywalny i można go tylko próbować rozwiązywać uznając, że zasady wartości i możliwości obu stron, ale widzimy tutaj chociażby, jakie trudności są zapisem choćby polskich nazwisk prawda w paszportach litewskich ten spór trwa i dopóki ten litewski nacjonalizm nie ostygnie nieco wolniej jest trzeba powiedzieć no dobrze tak bardzo gorący bardzo dziękuję to jest dobry przykład audycji, która również nie tylko odnosi się do przeszłości, ale trochę ułatwia rozumienie teraźniejszości bardzo dziękuję pan poseł Grzegorz Nowik był gościem audycji w historii Polski dziękuję bardzo, ale już teraz informacje radiu TOK FM to historię Polski Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i zabierz TOK FM na wakacje!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA