REKLAMA

Polsko-żydowska literatura z XIX wieku

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-02-16 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
47:22 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wieczór Radia TOK FM przy mikrofonie Hanna Zielińska i w tej części programu naszym gościem jest dr Zuzanna Kołodziejska Smagała dobry wieczór zebry współautorka razem zmaleją Antosik pili książki zatytułowanej literatura polsko-żydowskie 1 8 6 0 1 9 1 7 antologia Nesbo jest jeszcze, aby druga część odsłona tej książki studia, iż kiedyś taki cel tak dziś, mimo że macza drogi jakże się cieszę z tej książki pani doktor wreszcie kultura literatura sztuka temat Rozwiń » oczywiście, że ważne aktualne poważne, ale wreszcie inka twardo publicystyka albo też wreszcie nie literatura wspomnieniowa historyczna oparta na faktach tylko odrobina sztuki my, chociaż oczywiście tamte wszystkie tematy, których dzisiaj pobrzmiewają w debacie publicznej się pojawiają, ale jest też niezwykłe konwent taki kąsek inne dla miłośników literatury boja, przeglądając tę książkę czułam się jak Kolumb, a my co prawda nie ani ba kolumny litrami na sekundę i teraz zapraszaj pokazuje Amerykę Otóż drodzy państwo okazuje się, że literatura polskość dosta w wcale nie funkcjonowała wyłącznie w dwudziestoleciu międzywojennym, ale w zasadzie zaczął funkcjonować w połowie wieku dziewiętnastego już jak pani rozumie literaturę polską żydowską dla tych słuchaczy, którzy mają różne wyobrażenia na ten temat możemy rozumieć pod tym terminem, a tam nie rozumiem ten termin takiego też zrozumieli, że ówcześni krytycy i literaci, czyli tak jak pani wiedziała od połowy dziewiętnastego wieku to jest to są teksty literackie, które są pisane przez pisarzy żydowskich znających jej świadoma swojej tożsamości chcących ją piętnować, a jednocześnie, wybierając jako język zwoje twórczość język Polski i teksty też muszą dotyczyć Żydów lub do tematyki żydowskiej szeroko rozumianej czasami krytycy literaccy Pm 1 9 wieku do utworów literatury polsko-żydowskiej dołączali n p. teksty Orzeszkowej albo Konopnickiej o Żydach, ale jednak czy przyjmuje się, że to jest to są teksty pisane o Żydach przez Żydów, więc n p. tekst jest Juliana Tuwima lokomotywa się nie zaliczą nieefektywny NFZ wyjaśnienia działek z ustawy norymberskie i Yankees szukanie pochodzenia żydowskiego wśród polskich literatów kogo chodzi o tych, którzy się identyfikowali z takimi taką podwójną tożsamość naszą najbliższą i w jaki sposób się z nią zmaga i odnosili albo próbowali tam podwójna ości jakoś upłynnić albo właśnie zaznaczyć się te różnice i pielęgnować, ale sama książka literatura Polska żydowska pisał ją panie w 2 obie panie jedne specjalizują się w tych tematach tam nie jest ma dr nauk humanistycznych w zakresie filologii polskiej i zajmuje się tam dziewiętnastowieczną prasą literaturą polską żydowską pani Maria Ant osik piękna jest absolwentką wydziału polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Mac i też bada tematykę ma tożsamości żydowskiej jak tutaj znaleźć w ogóle teksty, o których istnieniu większość z nas w ogóle nie miał pojęcia, że istnieje dziedzina literatury polsko-żydowskiej tak bardzo rozwinięta ne i tematycznie formalnie my kiedyś jeszcze czytam we wstępie, że pani długo musiał dokonać poważnej selekcji, bo oto, by znacznie więcej tak co się dzieje przez lata, że te bowiem co znaczy stojana literatura polsko żydowską w ogóle po zaczęły w Polsce się pojawiać się od końca lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątym drugim roku profesora gania ogłupianie CF, w której serii autorskiej ta książka została wydana opublikowała swój doktorat o międzywojennej literaturze polsko-żydowskiej jej przez lata uważano, że literatura Polska żydowska właśnie to było tylko dwudziestolecie międzywojenne natomiast z wiekiem Mes Marysię studiowałeś na ME na Uniwersytecie warszawskim i zetknęły się my się w ogóle z literaturą polską żydowską Baran to zaczęłyśmy też rozmawiać prof. Prokom wieniec o tym, że może warto się cofnąć do dziewiętnastego wieku albo do początku dwudziestego wieku, ale i tak powstał pomysł mój doktorat o zajęcie to było pismo, które wychodziło między 1 80 0 sześćdziesiątym szóstym 19 1 5 rokiem i tam, ale się okazało, że jego bardzo duża część została poświęcona internetowi, że właśnie dlatego dlatego ta literatura się pojawiła w naszych badaniach i też miałyśmy ja miałam właśnie jako już rozpoznane teksty z reality oraz Marysię, która pisze doktorat o syjonistycznej teraz duże, bo z żydowskiej od dziewiętnastego wieku tam od 1 80 0 dziewięćdziesiąty drugiego mniej więcej do 19 30 dziewiątego roku też miała już rozpoznane niektóre czasopisma Wilno i teraz mam przed sobą fragmenty właśnie prof. Eugeniusz Prokop Janiec, o których pani wspomniała net, która w recenzji książki pani pisze tak w tomie, który jest rezultatem wieloletnich kwerend i studiów redaktorek po raz pierwszy zaprezentowana została polskiemu czytelnikowi Panorama literatury polsko-żydowskiej powstających w latach 1 8 6 0 1 9 1 6 twórczości dotąd nie wznawianej mało znanej i rzadko badanej i teraz pytanie inne z takiego czysto literackiego punktu widzenie jest wart wartość literacka oprócz tego, że jest wielka ciekawostka my i zaraz przejdziemy bez do tych kwestii czym ta literatura się zajmować się zajmowała rzeka jest wartość czysto literacka mecz tych utworów zależy to znaczy odpowiedzią na prawdziwego Dyzmy rogatek ich ulubiona mogłyby je nie jest znaczna część nie ma jakiejś dużej wartości literackiej trzeba to jasno powiedzieć, ponieważ ta literatura też jest ideologiczna to bardzo ideologiczna, więc to taka ostra propaganda owa tak zdecydowanie zarówno ta właśnie w tej wersji syjonistycznej, jaki w tej wersji integracja mistycznej jest bardzo bardzo właśnie ideologiczną w związku z tym pan nie liczyła się jakość, a jednak przekaz i to widać często, ale te są też pisarze i pisarki, a którzy mają większe ambicje i tutaj n p. Gyllenhaal ma miejsce jest takim pisarzem czy Aniela Kurcz gotów, na którym stał pod pseudonimem, a Callas, ale czy Czesława 2 × ratował jej i jej tekst jest tutaj w naszej antologii nazywa się opowieść pomarańczy, a i to jest tak myślę dosyć o dużej wartości artystycznej i twardo też ciekawych a jaka była Żydówką polszczyznę dziewiętnastowieczna, bo sama Polska polszczyzna dziewiętnastowiecznej jest wyraźnie różna w dzisiejszej polszczyzny to inna składnia inne słownictwo inna wrażliwość na językowa, a jeśli jest żydowska polszczyzna dziewiętnastowieczne tonaż dodatkowo ma jakiś swój charakter wagi czytałam książkę no to przyznam, że trudno mi było uchwycić coś się my dziś naleciałości, by w języku żydowskie, bo dla mnie ten język już jest archaiczny to już jest trochę inny od tego i po prostu dla mnie jest literatura dziewiętnastowieczna tak znaczy bardzo trudno myślę byłoby znaleźć jakieś takie żydowskie naleciałości, o czym należy jakiś judaizm językowe tak oczywiście że, że są realne są w niektórych tekstach albo zwroty dotyczące kultury żydowskiej, które mogą być dla czytelnika polskiego nie do końca jasne, chociaż też trzeba zauważyć że, zwłaszcza integracja mieści bardzo się starali te wszystkie kulturowe rzeczy tłumaczyć, więc n p. po fachu stawało się Wielkanocą w bardzo często mam żyć rano zawracać takimi, jakimi są rejsy dla chętnych tak no dobrze wspominamy tutaj o terminach integracją niż syjonizm wyjaśnimy dla tych słuchaczy, dla których nie jest jasne jeśli chodzi o tematykę literatury polsko-żydowskiej dziewiętnastowiecznej to ona się rozciąga w pewnym obszarze między integracją niż nam Rosjaninem co to znaczy czym różnią te 2 stanowiska, a te są 2 pomysły na żydowską jeszcze tak naprawdę PMT integrację styczne jest starszym się wywodzi w ogóle z oświecenia żydowskiego to zwanej haska Lis osiemnastowiecznego zjawiska i UE był to taki pomysł, że my tutaj żyjący w Polsce Żydzi uczymy się języka polskiego uczymy się kult zapoznajemy się z kulturą polską UE, ale zostawiamy swoją tożsamość żydowską, która tak naprawdę oznaczała dla nich religie oni się często oznacza jako Polacy wyznania mojżeszowego, jakby w ich identyfikację była była ta religia, którą to był ten trzon tożsamość gal Darski mnie język nie elementy związane z jakimi źródłami kulturowymi, ale z duchowością z religią z wyznaniem tak, ale religia jednak też rozumiany jako tradycja z kulturą też Tomasz z kulturą tak tak zamiast syjonizm syjonizm test później się dużo pomysł to jest pomysł podkreśla Paweł pod koniec dziewiętnastego wieku właśnie ma około roku dziewięćdziesiątego drugiego, który głównie w Galicji się zaczął, ale też przychodzi do Królestwa polskiego, bo integracja z kolei to jest bardzo zjawisko związane z królestwem polskim po trzecie w Galicji też obecna, ale dużo później i syjoniści chcą to sól nacjonaliści żydowscy ani mówiąc po polsku, bo nacjonaliści wręcz możemy się rozpędzić powyżej szowiniści czy aż tak daleko to nie to szkoda, że nie ma z nami Marysi pancerzem Otylia Wenezueli no właśnie w tym obszar lub mogą za to odpowiedzieć czasem na pewno też szowinizmem także w wianie mieli taki pomysł skoro nas Polacy nie chcą skoro ten antysemityzm wzrasta, a nie maleje to po co mamy tutaj mieszkać będziemy licytować się w kolejnej części naszej rozmowy przykłady obu oby tych stanowisk takiego właśnie integracja mistycznego listy miast i syjonistycznego Netia rzeczywiście bardzo ciekawe, iż 1 torze to jest przemieszane występują obok siebie razem w tym tomie, ale powiedzmy jeszcze słuchaczom w ramach zarysowania ne do dalszego tematu przypomnimy ówczesną Polskę, bo już pani, by przypomniał o tym, że przecież to była Polska Wyborowa i energii i to nawet z polskiej kulturze czysto polskiej literaturze kulturze sztuce obyczajowości w prawie to wszystko się biało miało ogromne znaczenie i te różnice w naprawdę do dzisiaj czuć się cofa się działo rok w zaborze rosyjskim nagannie n p . to jest bardzo ważnej często zauważam jako właśnie mieszkanka byłego zaboru rosyjskiego wciąż czuję różnicę wjeżdżam na teren innego zaboru n p. rozmawiam z innymi ludźmi, więc ciekawa jestem dumny tych odniesień do ówczesnej rzeczywistości społeczno-politycznej dom, bo n p. nastrojów niepodległościowych, które wówczas w literaturze polskiej sięgały niemal histerycznych, że rejestrów maleńki nie tylko na A1 co było to było bardzo ważne konteksty wówczas on do oby obrazu Polski Polaków w ówczesnej Polski ówczesnych Polaków i właśnie do tych różnic między zaborami jak na ile one były silne, ale są silne rejony i nie widać oczywiście mam taką podstawową różnicą dość czy w sensie banalną, ale w, którym możemy zapominać jest to, że n p. Izraelita, czyli warszawskie czasopismo nie drukuje żadnych tekstów dotyczących powstania mimo tego, że integracja mieści całą swoją ideologię budują na tym micie zgody polsko-żydowskiej z 1 800 sześćdziesiątego pierwszego roku i uczestnictwie Żydów w powstaniu styczniowym, ale tekst literacki w takich nie znajdziemy programowo taka Anglicy zaczną nas z powodów cenzorskich oczywiście cenzura rosyjska nie dopuścić, aby czegoś takiego dlatego te teksty znajdziemy w latach osiemdziesiątych na łamach ojczyznę galicyjskiej w Belgradzie były nieco rozluźnione ograniczenia cenzorskie prawne obyczajowej rozdane oczywiście też gdzie, gdzie Polski był językiem niż w szkolnictwie no w królestwie polskim to też jest jeszcze 1 rzecz, że prezes Jerzy Dudek najpier w po rosyjsku potem po polsku, a i, gdyż dopiero ewentualnie na trzecim ministra Szczygłę oczywiście nazwy, bo oficjalny urzędowy język w szkole tak dokładnie, więc gęsto różnice widać różnice te widać właśnie w tym, że w Galicji zaczyna się ten ten ruch syjonistyczny, który przychodzi do do Galicji z Wiednia z nową sól w Austrii powiew świadomości tak różnych interpretacji trochę tak z kolei tutaj w królestwie polskim cały kontekst pogromów w cesarstwie rosyjskim ma inny wydźwięk obóz cesarstwa rosyjskiego z kolei dochodzą takie nastroje nad niepokój na własną tożsamość jak bezpieczeństwo oby to o przyszłości w Polsce tak tak tak, chociaż integracja niszczyli mają bardzo duży problem z z z tym miejscem co się dzieje w warstwie rosyjskimi ARM tak naprawdę taki dużą dużą cezurą jest 1 80 0 osiemdziesiąty pierwsze rok dla nich a kiedy w grudniu 3 5 grudnia bodajże w Warszawie odbywa się pogrom, ale i to jest Bolek ani ser wymyślili ich myśli tak próbowali tłumaczyć, że ta zgoda polsko żydowska istnieje to co się dzieje w Rosji do Rosji, bo Rosjanie są innym narodem niż Polacy to co się w niej dzieje w Niemczech no to wiadomo antysemityzm tam rośnie, ale tutaj Holak i że te są bracia na nich nagle ten obraz się rozpada, a co jeśli chodzi o formy literackie, które zdecydowały się pani pokazać, bo w książce mamy ME rozpoczyna się od poezji są pierwsze jest też prasa jest dramat czy by wybrały ani te utwory, których jakiś powodów ME wydały się Ania reprezentacyjne ciekawe czy ten wybór był do kona vany inne pod względem różnorodności form, żeby za zaprezentować cały cały wachlarz cały przegląd form z 1 strony chciałyśmy zaprezentować cały wachlarz form, ale ta literatura jest bardzo podobna do pozytywistycznej teren dlatego poezji nie jest mało poezja to jest domena dwudziestowiecznej literatury polsko-żydowskiej testowanie no ale nie jest także w ogóle nie ma poezji, więc albo oddziały banków razem z tegoż zaczyna, ale ta proza faktycznie ma przypominać te wszystkie nowe rynki, gdzie w magnetyczne, które omawialiśmy w szkole jest dokładnie ten klimat ten ten temat i nawet się zastanawiam pewnie niejedna Czytelniczka tej książki Ależ, dlaczego chociażby fragment tej prozy ani 1 nie poznał wcześniej ani 1 nie występuje w jakimś kanonie lektur leczyć jako fragment w podręczniku jak pani widzi szansę na coś takiego po tej publikacji teraz przecież my oczywiście pani minister zaraz przecież włączył fragment tych możemy podejść w głównej mierze unieważniło ma już i tak golf jest próbą pean z powodu pewnie są różne na 1 zdecydowana na dzisiaj powody są jasne z dzisiejszej Polsce w dzisiejszej z powiedzmy rzeczywistości politycznej nawet w 20 1 8 rok, ale my tutaj idea integracji ona tak naprawdę umiera w 19 1 8 roku kardynał gospodarz, czyli zdecydowaną klęskę podczas porażka, więc to co jest w dwudziestoleciu to są już tzw . Jazmine aktorzy WL to są ludzie, którzy się radykalnie asymilują i chcą być Polakami i walczą z tymi z tymi z Afganistanu między zęby ich spuścizna z 1 strony jest już zapomniana, a w dwudziestoleciu dziwi chce, by chcieli zapomniano tam, gdzie chcą nawet z powodu własnego bezpieczeństwa chyba zapomnieć tak też wydaje mi Kiszczaka idiotyczne Dublina idea, która nie miała szans na rewii samba na 1 powód drugi powód też jest taki, że już w tym dziewiętnastym wieku n p. krytycy polscy są też wytykali krytycy polsko żydowscy, ale nie uwzględniają w ogóle tych tekstów w wyborach literaturę polską, czyli ówczesny odbiór w kręgu poza żydowskim nie mówią młodzi się dużym promieniu również był wierny tak tak to znaczy, że te utwory ukazywały się głównie w prasie żydowskiej i nie przed nim znikały ówczesnego mainstreamu one się ukazywały głównie w prasie polsko-żydowskiej i polsko-żydowskich, czyli od nadanej żydowskiej, ale tak pisane mogło, tak więc one przenikały antysemitów no bo antysemici, a raczej nie ma dla nich nowy Zhang GM to jest też także wielu z tych pisarzy miało prywatne kontakty też z pisarzami polskimi i wyzwań niż go tak wielkie korespondencje z tobą ten przykład tej zgody współpracy na poziomie elitarnym co prawda, ale bardzo piękna historia z nim związane głównie Syriza już dziś Orzeszkową, ale nie tylko nie tylko tak, bo w salonie u Aleksandra Jadwigi transferów, a bywały i Prus i Sienkiewicz Małek cała elita ówczesnego Ależ świata literackiego ale, ale też n p . Wilhelm Feldman, który był krytykiem i który jest znany filologiem polskim z kolei zajmować literaturą polską pomijał w swoich recenzjach n p. polsko-żydowskie pisarki nie do końca wiem, że tak i było w Tychach, gdzie aż ta akcja tylko cel jak źle, ale rzeczywiście no dobrze o wiarę w dziale HR biorąc pod uwagę też to, że jest znacznie więcej tekstów wyszła spod pióra kobiet, więc i to właśnie w bardzo ciekawe trzymamy się w genach w lepszym środowisku literackim polsko żydowskim dziewiętnastowiecznym przeczytamy biogramy twórców, które pani zamieściły na końcu książki inna pewną cechą łączącą mężczyzny piszących jest wysoki kapitał społeczny wysokie wykształcenie bardzo często prawnicy adwokaci lekarze, by trochę też dziennikarzy to wynikało pewnie z tego po prostu byli wykształceni mogliśmy pozwolić też mieli być może trochę więcej czasu nie będzie nim robotnikami w fabryce, którzy od rana do nocy pracują natomiast kobiety pisarki zostały przez panie często przedstawiany jako prozaik czka, a i, o ile mężczyzna Inner był przedstawionego właśnie adwokat działacz syjonistyczny ktoś tam ktoś tam i właśnie prozaik to kobieta oraz zaliczka czy to wynikało z tego, że w wówczas pisarki polsko-żydowskich nie miały tego kapitału tego my wykształcenia, ale były na tyle wyemancypowana, żeby właśnie pisać zajmować głos z własnej sprawie bestii rzeczywiście skoro tak mądry twórczy to zależy też, które czy w ogóle trzeba powiedzieć, że to wszystko jest jej elita intelektualna w Best bez 2 zdań, ale i te kobiety też są wykształcone na tyle na innym pozwala ówczesny system kształcenia, bo trzeba pamiętać, że dopiero w 1 80 0 dziewięćdziesiątym szóstym roku otwarto w Krakowie pierwszą pierwsze gimnazjum z takim samym programem nauczania dla dziewczynek i chłopców, a po dziewięćdziesiątym siódmym pierwszy studentki mogą zostały przyjęte na Uniwersytecie Yale, a tymczasem literatura, którą tanie, ale tutaj publikują jest niemal 3 0 lat wcześniej, a te pisarki żydowskiej już piękną polską polszczyzną tak posługują Pisza literacką polszczyzną, ale część z tych Pisarek to są właśnie najczęściej nauczycielki albo studentki PRL i 1 z nich wspominana przeze mnie Czesława do Manowa razem bratowa PRI miała tytuł doktora zrobiła doktorat w Brukseli z nauk społecznych to absolutna elita i ówczesne czasy intelektualna zdecydowanie inny w Warszawie przedwojenne 1 3 mówi Teresa dwudziestoleciu 1 3 ludności mówiła w języku jidysz większości lekarzy w Warszawie była pochodzenia żydowskiego, chociaż byli zasymilowani Żydzi, ale my znaczna większość RM im w zasadzie wydawało się, że to jest taka multikulti Waszyngton wydawał się w dzisiejszej perspektywy historycznej wiemy, że to nie do końca tak było, a jak było wtedy czy sytych latach 1 8 6 0 1 90 8 na liście już wówczas ne Żydzi rzeczywiście znacząco współtworzenie elitę intelektualną prawniczą medyczną ówczesnego społeczeństwa, a myślę, że zdecydowanie tak oczywiście nie jestem historykiem ale, ale na pewno biografie tych 2 pisarzy pokazują, że o żonie wchodzą w tę tę kulturę i właśnie dostęp do wolnych zawodów albo to też znowu Żydzi nie mogli pracować we wszystkich zawodach, jakie sobie wymarzyli zaczyna najpierw, a nawet w ogóle nie mogli mieszkać w dużych miastach, a nie mogli go wykonywać różnych rzeczywiście rzeczywiście nie mieli tych samych sprawcą obu obywatele polscy i mogli wykonywać pewnych zawodów stąd byli spychani do takich na działalności czy obszarów, które z kolei wzbudzało zawiść potem my wtórną Polaków do prawa nabywali, by stopniowo my, więc faktycznie dopiero od pewnego momentu byli równoprawnymi właśnie współtwórcami my klasy elitarnej, ale bardzo szybko inny znaleźli się zaczęli wręcz dominować na Wschodzie statystyka numer osobowy z kim wykształceniu Krzemień był w Warszawie przez długi Targ, ale też na Uniwersytecie na na Uniwersytecie Jagiellońskim minął inwestycja na Kazimierzu czy na 2 uniwersytetach, gdzie kobiety mogą studiować jeszcze właśnie w latach dziewięćdziesiątych czy wykaz tego wieku większość studentek stanowiły Żydówki też często bardzo z Królestwa polskiego, ponieważ Kresy polskim nie mogły studiować, więc wyjeżdżały do Galicji no dobrze to spróbujmy się teraz przyjrzeć się w samej zawartości książki, bo to jest największy konflikt oznacza, że tutaj panie nie piszą o czyn jest literatura tylko pozwalają nam czytelnikom wpłynąć inny wypłynąć sam też szerokie wody i trochę samemu zasmakować ja zatrzymałam się na poezji Bel ta część przeczytałam dokładnie reszty przejrzałam dlatego chce na razie, by zacytować fragment poezji, który zwrócił moją uwagę innych mam takie odczucie wrzawa na ta poezja byłaby dosyć toporne przyznam i akurat wyznaczyła 2 fragmenty pokazujące skrajne stanowiska jeśli chodzi o postawę integracja mistyczną syjonistyczną i oba te fragmenty mają dla mnie też wymiar takich stricte propagandowy mi przypomina wczesne ulotki i inne druki ulotne tak się wówczas grzechy to nazywało mnie tutaj na fragment w tej chwili wiersza ner, który jest pełen żalu do lasu czy też po prostu do Polaków uważa inne nastroje pogrom umowę na nastroje antysemickie posłuchajmy jak to brzmiało wówczas, gdy rok 1 900 pamiętając, że mamy rok 20 18, a niestety Echo tego wiersza niesie się bez niej bez powodu do dziś antysemita w oczach opinii szlachcicem pragną, by zostać próżno wskazujesz Wąs zawiesiste i swą brzucha to on powstać nic nie pomogą ulica Słowiańskiej mi miastami urzędami pierwszej szlachectwa brak ci zaś van der Gar dziś własnymi przodkami wypisz wymaluj komentarz do tego co dzieje się dzisiaj, tyle że właśnie nowym jestem jakiś taki, by toporny ciężar i propagandowy charakter jeśli chodzi o treść jeśli chodzi o ten szowinizm rasowy ani słowiański tak my tu wszyscy pogromcy potomne potomkowie szlachty, a przecież nikt z nas nie pochodzi od chłopów oczyszcza ranę po wszyscy wszyscy mamy szansę na szczyt swoich przodków i my ci szlachetni i jednocześnie jesteśmy lepsi i wywyższa my się o wszystkim bardzo szlachetni pomiar tamy na kim jest wyraźnie też ten termin antysemitą, czyli doktor to nie jest, by żaden wymysł dzisiejszych czasów tylko wówczas swobodnie ten termin funkcjonował tak jak z 19 08 rok ten termin funkcjonuje od od lat osiemdziesiątych dziewiętnastego wieku, a tak my tez wierszy też specyficznego bardzo autora Leopolda Blumenthal, ale opel Manta, które do końca swych dni, a zginął, gdy zmarł na na tyfus w getcie warszawskim PL nie był takim asymilacji torem i UE i też satyrykiem więc, więc on też jak umiał umiał jakoś to muzeum znaleźli uderzyć tak doskonale zidentyfikował nasz kompleks szlachecki tak zresztą jego roczne za nami jego jest autorstwa powiedzenie nie pies ni Wydra coś na kształt Świdra to właśnie on jest autorem tego nie wiedziała no i teraz mam przed sobą, ale inne utwory tym razem wiersz zatytułowany ojczyzna rok 1 800 osiemdziesiąty pierwsze autor Marcin z Rusi czerwonej Nate osie 3 w Jaśle w Cannes jest autem, które się pojawia raz mchy i ale my mam wrażenie, że to jest dosyć się w inne wymowne jeśli chodzi o to jak ten autor pisze o Polsce dodaje z kolei skrajnie histeryczna wręcz postawa patriotyczna dostatek, a nawet wiernopoddańczy wobec Polaków tu my mamy dłuższe fragmenty do zacytowania wiersz zatytułowany jest modlitwa za ojczyznę chorał, choć wrogi mówią, że Polska zmarła sprośne triumfu podnoszący wrzask, a nie, choć dawno powieki wywarła daje matki oczu uważać na mlask ona tak cierpi ze zwartymi oczy wszak członki strasznie szarpią jej kat nam mało serce z żalu wyskoczy Azji boleści śmieje się świat ileż to razem się mogli nie słowem naszym być naszą krwią jednak my Polski nie uwolnili BOŚ nas nie objął opieką są ze 10 0 uran wypływa życie ojczyzny panie nowego życia nie daj zamknij na wieki krwawej bliznę i matka synom oprócz ADO naj, walcząc w obronie kraju lub ego padała często waleczna brać on niższy i pełni zapału Świętego za poświęcenie im rajem płacz niechaj zapomną o walce krwawej wolnej Polsce nikt im wcześniej nikt nie widzą źrenicy w Zawoi ani uśmiechu sołectw co właz w tym twych drwi tych drwi tutaj zwróciło moją uwagę to słowo Adonai od razu skorzystam z przepisów, które pani podała ADO naj, czyli mój pan określenie Boga absolutnie egzotycznych fragment jak modlitwa za ojczyznę mecz, ale nie panie Boże Święty Boże to nie jest rzecz to jest w duchu średniowiecznej, bo Bogurodzicę, ale jest Aldona i wezwał odezwa do Boga żydowskiego inne im nie w tym wierszu liście w poprzednich inne są fragment o tym jak to Polacy stawiali się za Żydami ekip bronili własną krwią własną piersią jak ci jak roztaczali nad nimi opieka jak tak zdarzyć oba te wiersze to właściwie nie wiadomo w jaki Polsce żyliby obaj autorzy zupełnie absolutnie inne wizje nasza ojczyzna nasza ukochana Polacy nasi wyborcy chcemy, którzy się, by i będziemy my zawsze pod waszą opiekę oddajemy się od domu biega nasz żydowskim Boże to jest erotyczny fach tak to jest taki wiersz, który dobrze pokazuje cenne, że budowanie mitu polsko-żydowskiej zgodę i to jest tak dolat osiemdziesiątych to jest typowa typowa propaganda na rzecz bardziej taka projekcja rozumiem niż odzwierciedlenie rzeczywistości tak w dużej mierze tak i zresztą LM to jest jak pani powiedziała też jest, że dodatek takich antologia do tej książki studia szkice Travicy kilka psów i pewnie go latem jakoś tam będzie artykuł właśnie o o tym jak postrzegano Polskę jak budowano też odrywamy się w danej sprawy wrócimy do tych mam nadzieję mam nadzieję, że patrzy już w GL natomiast od tych lat od połowy lat osiemdziesiątych, ale na integrację niszczeniem nie mogą już miejsca zasiedlania przeczytać powiedz dokładnie co się stało w 1 80 0 osiemdziesiąty pierwszym rok pogrom w Warszawie dla tych słuchaczy, którzy nie wiedzą na czym polegała ta zapaść wyobrażeń o ne w funkcjonowaniu i rozwoju zgody polsko-żydowskiej co zaburzyła te wizje marzenia no przede wszystkim ten rok z 1 strony też pogrom z drugiej strony to jest też rok, w którym powstaje rola pismo Jana Jeleńskiego antysemickie dość obrzydliwe w jakim sensie pismo jej nie da się dłużej zaprzeczać, że te nastroje antysemickie w tym królestwie polskim są aż jak coś o tym, ogromnie bomby pogrom kojarzy nam się 2 pogromy żydowskiej antysemicki kojarzy nam się z tymi zjawiskami, które miały miejsce na około drugiej wojny światowej dopiero to znaczy te pogromy są nam w tej chwili najlepiej znane, chociaż część społeczeństwa próbuję nadal ich nieznacznie, więc dzieci i opierać na alei tu się nam kojarzy z takimi zjawiskami n p. tuż po wojnie, a meczy w czasie okupacji, jaki się zbiorowe napaści na społeczności żydowskie, a pogrom w Warszawie dziewiętnastowieczne jak i co co to było, kto siedział pan to tylko konkretne akurat tak to było, że jakaś pogłoska w kościele Świętego krzyża w Pucharze, że Żyd coś ukradł chyba z tego z tego co pamiętam i po prostu nie trenuje już tak jakiś taki pretekst i tłum zaczął rabować sklepy żydowskie i bić po prostu Żydów spotykanych na ulicach, gdy tak trwało 3 dni po nim akurat ten pogrom warszawskiej nie jest jeżeli, choć liczba ofiar nie był jakiś bardzo straszny ale, czyszcząc wstrząsną tą opinią publiczną właśnie integracja mitami związanymi z elitą natomiast w latach osiemdziesiątych przez cesarstwo rosyjskie po przechodzi cała ogromna fala pogromów w wyniku, których jest wielka emigracja Żydów do Wielkiej Brytanii Stanów zjednoczonych i rzeczywiście tam po prostu morduje się tych i tak halę dzielić docierają do plaży w KRUS do Polski tak tak oczywiście część Żydów też cesarstwa rosyjskiego ucieka do Królestwa polskiego no ale takie też barek najbardziej znany program, o którym też tutaj jest wiersz w tej antologii tez pogrom w Kiszyniowie trzydziesty piątym roku UE w 1 500 szóstym roku był pogrom w Białymstoku i tam już dosyć dużo było ofiar tego tego programu jest zwyczajny to tak działa jak w klasycznej jest jakaś pogłoska, a to o dziecku, które zostało zamordowane przez Żydów na matce, a to on o jakiś kradzieży czy, jakiego jakimś czynie niedopuszczalnym, którego się w doktrynie, że pretekstem do tego, żeby wyładować swą Greta kompleksy frustracje inne zbiorowości, czyli w we własnym poczuciu bezkarnie tak, bo to ona na tym to polegało na ile pani zdaniem to co się dzisiaj dzieje w Polsce nawet nie tylko w tej chwili do nasilenia antysemityzmu, która jest dosyć przerażające, ale to co się zaczyna n p. czynne w różnych punktach gastronomicznych w w Rumi, gdzie sprzedaje się kebab wybijanie szyb wywlekanie sprzedawców, żeby ich pobić ADO tego dokładnie zaczynał się atakowanie tak sklepików żydowskich mogę to tylko szło w 1 kierunku coraz dalej coraz dalej inne wszelkie dane statystyczne MEN dotyczące, aby przemoc akurat domowej mówią, że oprawca nigdy nie cofa się, by inne w swoje i przemocy tylko jeśli przekroczy pewną barierę to już tylko posunie się dalej jak zerwanie z nim relacji jest ratunkiem albo na decyzję na pozostanie z nim w tej relacji zgodę na to, że inne co najwyżej będzie tak jak jest teraz lub tylko gorzej, więc mecz z historią pogromów jest podobnie to są stąd też stopniowe przekraczanie kolejnych granic na ile pani zdaniem adekwatne jest porównywanie początków pogromu żydowskiego do nastrojów, które panują dzisiaj i antysemickich i anty islamskich na pewno rola prasy jest istotna na dzisiaj mamy nie tylko trasę w dużo więcej mediów z każdą wolną mamy rządową wręcz propagandy Flisak w tym kierunku to nie jest ta podziemna tak też mamy wszystkie media społecznościowe, które trzymają nas w panice, więc znamy się z ludźmi, którzy mają takie same poglądy jak my i tym sposobem nakręcamy na pewno piętnastym wieku taką rolę odgrywała prasa, a właśnie rola potem też inne różne gazety też kościół katolicki ponownie gigahercach wątpienia dobrze reaguje na wzroście zarówno kształt państwa jak taran no, więc te analogie widać na pewno i i myślę, że to jest także właśnie od po też tekstów literackich pan Jaś antysemickich też pisali bardzo dużo tekstów literackich takich właśnie powieści nowelek, których Żydzi są pokazywani jako krwiopijcy wykorzystujący Polaków okalających właśnie tutaj jest gniazdo swoje tę Polskę, że zresztą w 19 1 2 roku mamy bojkot sklepów żydowskich przecież w Warszawie PRL, a więc co tak to jest podobne niestety potem gdyż ten moment następuje kiedy, kiedy przekracza się też gramy źle, jeżeli chodzi, ale machina szampana tak, o ile się czegoś nie zrobi to Doda tylko podąża zawsze w 1 kierunku zatrzymajmy się teraz inne na tej literaturze prezentowane miejsce, gdzie ona odchodzi od Rzymu odniesień do rzeczywistości społeczno-politycznej tak jak sztuka w pewnym momencie my współczesna ogłosiła przynajmniej w niektórych obszarach niektórzy artyści ogłosili koniec już ze sztuką zaangażowaną my jesteśmy zmęczeni inne licznymi komentarzami do trudów społecznej o polityczną cywilizacyjną globalizacyjne teraz robimy sztukę dla sztuki i teraz pytanie czy ówczesna literatura dziewiętnastowieczna Polska miała taką przestrzeń mogła sobie pozwolić na to, żeby pisać o takich kwestiach w nich ogólnoludzkich tożsamościowych Lenina z danych z polskością żydowskości zwierząt żydowska szczątkowe nestorzy wolnością osobistą ludzką egzystencjalną kontemplacja przyrody kontemplacja piękna kontemplacja różnych innych kwestii, które w warunkach pewnego spokoju mogłyby rozkwitać czy tutaj to miało miejsce nie znaczy, że nie było na to warunków na drodze nie było ono czy też w kranie, bo takiego pomysłu, bo jednak ta literatura miała być ideologiczna i Polska literatura też była wówczas mocno zaangażował tak zdecydowanie większe, więc miasto jest na pewno stąd wynika to literatura Polska żydowska, a nasz rzeczywiście czerpie przykłady z pozytywizmu to bardzo widać, ale w momencie, w którym rzeczywiście ten antysemityzm się rozrastała i widać już fiasko tej idei integracji część pisarzy ma głównie Pisarek po idzie w stronę opisywania kultury żydowskiej, ale z takiej socjalistycznej w swoje dzieje dzisiaj perspektywę znaczy skupiam się na ubóstwie realna groźba, że w turystyczne ta kwestia emancypacji kobiet Pm nawet, ale też nadal są bardzo takie społeczne Tomasz dowiaduję, że nie oni też na społeczeństwie żydowskim dziś, choć te wątki emancypacyjne, bo tak wspomniał już pani, że jest sporo kobiet autora jak m. in . Rachel Korn nie pojawiają się wątki kobiece czy inni powiedzą, używając dzisiejszych terminów jak tematy wolnościowe podmiotowość człowieka prawa człowieka czy to, przekładając na ówczesne realia wnet pojawia się właśnie w tej perspektywie socjalistycznej takie są one nas inne i czego dowiadujemy się o funkcjonowaniu ówczesnej społeczności żydowskiej, która jednak była bardzo pewnych obszarach konserwatywna i wydawałoby się myśleć, gdzie tam jak emancypacja równouprawnienie wznoszenie hierarchii struktur czy też znowu zależy ARM, bo z 1 strony przedstawiano to ubóstwo żydowskie getto i też o to żeby, żeby pokazać, że zaprzeczyć temu stereotypowi bogatego Żyda, który odbył się żony przez propagandę antysemicką szybszy, żeby pokazać, że to są bardzo często ludzie, którzy ledwo wiążą koniec końcem i tak naprawdę tak jak w tym wierszu handel handel, które jest też 1 z pierwszych wierszy w ogóle tej literatury pokazać, że to, że handluje i sprzedaje te szmaty to nie wynika z tego, że taki po prostu jest tylko takie może dlatego to zrobić przez wieki ograniczały go prawa nie miał dostępu do innych funkcji społecznych czy zawodów my po prostu został w tę rolę wtłoczona tak z drugiej strony, jeżeli chodzi o emancypację kobiet to często pokazuje się męczy, bo tutaj też oczywiście zdania były bardzo podzielone w samym środowisku, ale okazuje się, że ta kultura żydowska też jest dość opresyjna że, ale jest duży sprzeci w przeciwko małżeństwom aranżowane przeciwko naszej nią peruk przez kobiety w 1 z tekstów porównuje się w ogóle noc poślubną do gwałtu po prostu Pm, a więc ido jest też tutaj też jest tekst o przemocy domowej, a tym jak mimo tego, że rozwód jest dopuszczalny w wydaliśmy, że tak naprawdę tylko wtedy, kiedy mąż się na to zgodzi UE i nie jest tutaj tragiczna historia kobiety, która jest bita przez swojego męża jej idzie do rabina i prosi go ten rozwód, a rabini go nie udzielano, bo właśnie to nie ona powinna teraz od prosić po Tomasz powinien jej po prostu udzielić Th rozwodu Rachela koronkę z kolei czy też jest ciekawa tutaj pisarka, bo uwzględniły Szmyd trochę pisarka czy pisarzy języka jidysz, którzy pisali też na początku polskie teksty zdarzało im się popełnić polskie teksty, bo to znowu jest jeszcze to, że ta rzecz, że ci pisarze, a dziś posługują bardzo wieloma językami oni znają część z nich znajdzie też część z nich zna bardzo dobrze niemieckiej albo różnych zaborów dokładnie Bojarski z oczywistych powodów również, tak więc więc oni tak pszennych zmieniają osoby te języki w zależności od od chęci i i część pisarze i deszczowych znanych właśnie hala kończy Salomea PRL PRM zaczynała od języka polskiego, a potem ze względu na nastroje w na rozczarowanie tak myślą tak jak w dużej mierze pewnie pewnie tak był to rodzaj takiego odwrotu i schowania się we własnej kulturze z powrotem tak wspierania 1 tak integralności inie własnej tożsamości zbiorowej tak zresztą to też jest widoczna nawet wśród integracji ni stów, a od lat dziewięćdziesiątych jest bardzo duże zainteresowanie folklorem żydowskim co z 1 strony wynika z zainteresowania, a wśród Polaków folklorem polskiej psychiki oczywiście powstaniem pisma Wisła i muzeum Etnograficznego i t d . ale z drugiej strony to peszy też była żydowska od pomagania coś takiego tak tak do Wisły bardzo wielu pisarzy polsko-żydowskich też pisał Henryk le w n p. także tak, że z 1 strony to ich jest was drogie stąd też takie zachowanie się właśnie przed tym, ale przy tym politycznymi, ale i społecznymi warunkami, które w, których bryłę domyślam się żadne założenia UE literatura Polska żydowska dopisana po polsku miałam mieć się potencjał, a symulacyjne w innej wersji idealnej miała być czytana i przez Żydów i przez Polaków mecz miał to być jakiegoś rodzaju fuzja kulturowa inne próba złapania równowagi między obiema kultury na tańszy być może, jakiego się ustawienia właśnie hierarchicznego tych 2 kultur ne, ale raczej horyzontalnego z mułu istnienia partnerskiego MO no ale to się nie powiodło czy jednak na jakichś etapach funkcjonowania literatury polsko-żydowskiej nowo to jest kilkadziesiąt lat jej funkcjonowania, które panie opisują można uchwycić się taki efekt tej literatury, że faktycznie była czytana przez Polaków i przez Żydów z tego zwani dotychczas powiedziała to jednak innego krytyka literacka Polska czy też mistrz mowa nie bardzo wpuszczał, a ten prąd do siebie nie ma zauważa ten nurt, tak więc zażywanie nie nie zauważa zresztą też będzie ten sam problem, na które będą mieli pisarzy teściowi w latach dwudziestych rzeczy czy na początku dwudziestego wieku metod to co się często mówiło, że oni znają Mickiewicza Słowackiego jak i wielkich pisarzy polskich natomiast pisarze polscy nie znają pisarze i deszczowe czy pisarzy żydowskich AM, więc tym kim są na pewno tak było, że ta, że ta krytyka Polska tego nie zauważała też w zasięg tych pism nie były jakimś wielkim Rooney nie do końca wiemy, jakie były ich nakłady w ME są co prawda też dowody w postaci, a do tekstów literackich publikowanych na łamach tych pism polsko-żydowskich pisanych przez Polaków, a to listów od Czytelników i czasami są to Czytelnicy w Polsce no ale na pewno to był, a garstka notes to jest margines test tak samo jak UE jak ta ta zgoda polsko żydowska, która w tym 80 0 sześćdziesiątym pierwszym roku miała się wydarzyć ona też dotyczyła marginesu jednak elity elit bardzo małej liczby i Żydów Polaków el z tak nie miała szans się przebić do szerokiej publiczności teraz drodzy państwo ten moment modne w naszej rozmowie, kiedy mamy dla państwa prezenty inne wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, która wydało książkę w ramach serii studia polsko żydowskie ma dla państwa kilka egzemplarzy, które z naszym pośrednictwem przekazuję dla słuchaczy Radia TOK FM prosimy o Marlena adres wieczór małpa Stokrotka FM wieczorną padok krótka FM polecamy tę książkę wszystkim tym, którzy lubią odkrywać nowe nieznane dziedzinę małe i weterana w literaturze, ale też tym, którzy lubią takie smaczki obyczajowe historyczne, na które tutaj, by przenikają całą tę twórczość proza literatura miny i dramat 3 i są mi może nie jest to literatura faktu obrazem epoki komuś szczególnie poleca pani lektura tej książki sylwestra na pewno polecamy specjalistom znaczy się logo polskimi są zewnętrzne się kulturą żydowską, ale z drugiej strony też wydaje mi się, że tam akurat ta książka, a też możemy być ciekawa dla dla Czytelników, którzy po prostu lubią czytać z drużyną różną literaturę rzeczywiście jakoś nie zawsze jest bardzo wysoka no ale za to inny Paranienormalni w bardzo ciekawe jak też można się myślę dużo dowiedzieć o dziewiętnastowiecznym społeczeństwie i nie tylko żydowskim nie tylko żydowskich znaczenie nie tylko żyta chcę o tym jak jak Polacy Żydzi funkcjonowali AM myślę, że tak dla każdego, kto lubi czytać o włos z tamtych czasów nie jest to małe opisy historyczne czy perspektywa dzisiejsza my, ale głos pochodzące znad baśnie 1 8 1 0 1 9 1 3 czekamy na kolejną część spotkamy się wtedy być może zgranie obu autorek dzisiaj naszym gościem była współautorka literatury polsko-żydowskiej dr Zuzanna Kołodziejska Smagała dziękuję bardzo cienka warstwa książka została sfinansowana z grantu Narodowego centrum nauki my zapraszamy państwa na informacje Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - HANNA ZIELIŃSKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 51% taniej!

KUP TERAZ 51% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA