REKLAMA

Dzieła sztuki pod lupą chemików i konserwatorów

Przedpołudnie Radia TOK FM
Data emisji:
2018-03-27 11:00
Prowadzący:
Czas trwania:
27:23 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
11 6 Karolina Głowacka przy mikrofonie teraz porozmawiamy o Sojuszu chemii ze sztuką studia dr hab. Barbara Wagner dzień dobry dobry kierowniczka grupy badawczej interdyscyplinarne laboratorium badań RO metryczne w centrum nauk biologicznych chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego jest z nami również pani dr Elżbieta Pilecka Pietruszyńska dzień dobry trend, który kierowniczka interdyscyplinarnego laboratorium badań analiz konserwatorskich muzeum narodowe interdyscyplinarność equity Rozwiń » w cenie trojga 2 innych szczegółów nazwa też widać w tym prawdy w różnych wymiarach co chemia w chemicy chemiczki mają do zaoferowania w sztuce konserwatorom konserwatorską sztuki na kilku innych płaszczyznach współpracujemy, bo sztuka to tak naprawdę wykorzystaniem bardzo twórczy i pięknem materiałów, czyli jednak chemia odnosimy się do tego możemy zidentyfikować farby możemy zidentyfikować spoiwo możemy zidentyfikować każdą malutką cząstkę, która wchodzi w skład obiektu zabytkowego albo w ogóle obiektu dzieła sztuki, ale też właśnie pomagamy wynaleźć bronić zaproponować nowe metody konserwacji i tutaj 1 wchodzimy w taką współpracę interdyscyplinarną bony badamy odkrywamy próbujemy zdefiniować, ale odpowiadamy na pytania osób, które przychodzą i związania żądają brak tych wygląda współpraca ND Elżbieta Pilecka 5 00 0 konserwator przystępując do pracy nad obiektem dobiera odpowiednie środki metody, jeżeli zna materiał, czyli z tego dzieło zbudowane to pomaga w dobraniu takich środków, które nie będą powodowały zniżkę niektóre pigmenty i barwniki używane do wykonania działa są bardziej lub mniej odporne na działanie n p. środowiska na działanie rozpuszczalników my musimy wiedzieć przystępując do pracy w z jakim materiałem mamy do czynienia a dlaczego konserwator sztuki miałby traktować dzieła sztuki rozpuszczalnikiem Helbin dzieła sztuki z czasem n p. ciemnieją był brudzą się konserwator oczyszczalni wyjmuje te pożółkłe często nieoryginalny warstwy zasłaniające prawdziwą kolorystykę obrazu do tego używamy różnego rodzaju rozpuszczalników i jest, żeby nie zaszkodzić KGHM dziełom, bo nie tylko malarstwo, ale działa to są również dokumenty są również grafiki to są również przedmioty z metalu ceramiki moratorium obszar lasy również też żona akurat Voznik sami pokrywane nie były zawodnik z nami, czyli werniks to jest roztwór żywicy w rozpuszczalniku organicznym, którym był kładziony na warstwę rynek od strony ulica malarskiej takiego obiektu po to, żeby go ochronić przed wpływem czynników zewnętrznych bywa też, że zwiększa intensywność prawda kolorystyczną obiektów także takie były tutaj też cele 2, jakiej ochrony i zwiększenia estetyki jest właśnie to co pani doktor powiedziała, że z czasem one niestety utleniają się zmieniają kolorystykę i zamiast zabezpieczać to tak jakby przestają spełniać swoją pierwotną rolę i takie jak patrzy na przestrzeni ostatnich lat bardzo się zmieniło też podejście chemii, która podpowiada w jaki sposób zminimalizować nie tylko drastyczność użycia tych środków, które były stosowane, żeby usunąć stare Wernik sem ale, żeby też zadbać o bezpieczeństwo i zdrowie konsumenta to roboty jesteś taka też być kłopot z no Meier myślę, że świadomość, która się z czasem zmieniła, że dawniej wydawało się, że stosowanie takich rozpuszczalników, które szybko działały jest bardzo wskazany na zdrowie osoby działającej było trochę traktowany jako oczywista wartość, która będzie trwała bez względu NATO czy rozpuszczalnik jest bardzo agresywny czy nie, a także my tutaj też właśnie proponujemy zastosowanie nowych skutecznych teksty to robi w maseczkach czy w maskach gazowych wyposażonych w 2 2 z faktem potrzebna jest ochrona indywidualna najczęściej to są systemy wyciągów, które idą w mur powinny mieć motywację do gry w w pracowniach w przestrzeniach zamkniętych, ale jak parę lat temu robiliście konserwacji bitwy pod Grunwaldem Matejki na stronie muzealnej pojawiły się zdjęcia zespołu, bo tam cały zespół na oblodzonej konserwatorzy wyglądali jak kosmonauci byli ubrani zdawali język Wandy mieli masę tyczki mieli okulary ochronne i miejscowości w systemy filtrów wręcz stonowane w nim ze względu na powierzchnie nie wiem czy w tu wszyscy wiedzą, ale Bitwapod Grunwaldem 40 m ², więc jest to takie nawet na płycie przeciętny mieszkaniec gminy w Jazz nad powierzchnię parowania była tak duże, że rzeczywiście trzeba było konserwatorów ochroni patrzymy też w stanie leczymy panie raczej są w stanie odtworzyć pierwotną kolorystykę danego dzieła, bo gdzieś czytałam, że te dzieła, które znamy współcześnie żony są takie eleganckie lekko właśnie przyduszone czasem szarawy to zła określenia, ale Zdunowa stonowane właśnie, a podobno, by mogło być także te oryginalnej wersji byśmy zobaczyli tobyśmy się teraz złapali za głowę jakiś jaskrawy kolor zupełnie nie kojarzące się z tym jak widzimy to współcześnie jak chociażby z rzeźbami antycznymi dla nas odbiorców współczesnych rzeźb antycznych to znaczy, że jest Biała po prostu przecież one były w niemalowane i zbywanie inaczej się to odbierało zapewniona właśnie czy uda się odtworzyć pierwotną kolorystykę tak pani wspomniała o zaskoczeniu tekst jest takie zaskoczenie jest z udziałem konserwatorów, którzy zdejmują nogę, po czym miały czasami pod barwione właśnie nad tą kolor muzealnym werniks Luiza w dobre określenie istoty tego wyłaniają się piękne soczyste róże i zielenie błękity, który szczególnie w technikach komputerowych kładzionych na jasnych podłożach no nabierały niezwykłej środki czystości zasad techniki temperować z techniki temperować to jest rodzaj malarstwa wykorzystującego jako spoiwo n p. żółtko jaja kurzego bądź NKW Leny powiedzieli, że obrazy nie są wegańskie prawda nie wszystkie są w dobrze, ale on, że chodziło o utrwalenie, gdyż byłby ten wątek, że w twórcy byli świadomi tego, że coś może stać ich obronie sami, więc były jak rozumiem tej techniki zabezpieczania tak na pewno tak natomiast my dzisiaj w bardzo cenne z punktu widzenia konserwatora zachowujemy materiał, który nam historia pozwoliła zachować i przedłużamy jego życie na przyszłość natomiast, żeby zobaczyć prawdziwych obraz tak jak on wyszedł z pracowni malarza dawnego musimy odwołać się do badań chemicznych, czyli poznać najpier w materiał, jakie pigmenty, a pigmenty definiowane są przez pierwiastki, gdy były użyte w część tych farb już nikt nie jest w tej chwili wykonywana, bo były n p. szkodliwy i nie są produkowane na to miasto, gdybyśmy się pokusie -li możemy pomagamy mu już w traktatach przekaz również sposobu sporządzania tych form moglibyśmy odtworzyć i nawet były takie próby odtworzenia na podstawie analizy chemicznej identyfikujemy, jakie pierwiastki, jakie czynniki momenty były odtwarzamy je i powtarzamy całą technologię również kolejność nakładania tych warstw to też da się stworzyć tak przez badania chemiczne kolejność warst w tak wchodzimy tutaj możliwości nowoczesnych metod instrumentalnych, które w zależności od tego czy wykorzystują Arsenał takich metod laboratoryjnych czy wręcz w oparciu o duże instalacje synchrotron Owen pozwalają albo badać obiekt w całości albo opieramy się na molu cienkich próbkach, które konserwatorzy pobierają albo w postaci proszku rzeczywiście wtedy co już są takimi Krasko powinny działania albo w postaci próbek przekrojowych, które pokazują warstwa po warstwie w jaki sposób malarstwo w takiej wersji ostatecznej stołów wytworzone, czyli dobry fachowiec może odtworzyć dzieło tak, żebyśmy zobaczyli jak było wymalowane na jakie malarz o sposób odszedł od dzieła spojrzał westchnął powiedział to jest tort, bo setki lat temu możemy ze Szczecina zobaczysz teraz uda się zrobić jeszcze mamy przyjemne i zachowane przepisy, ponieważ trzeba pamiętać o tym, że dawniej tak rzeczywiście z specjaliści, którzy postępowali zgodnie z przepisami ustalonymi przez cechy przez komisarza w związku, z czym to wszystko jest zapisane i rzeczywiście takiego dawnego mistrza można rozpoznać dosyć łatwo potem żywych postępuje zgodnie z regułami, które należało zachować w drugi plan przecież to jest trochę niebezpieczne jak po kolei z Jeżyc ach, prawie wszystko prezentowało się, że mają używanie gotowych gotowy jest przepis na to jak tutaj troszkę z malować fałszywy obraz niestety trochę techno park jest fałszywa mieli też sobie radzimy, bo mamy właśnie cyfrowy z winy instrumentarium do tego, żeby zbadać czy wreszcie z oryginalną czy nie oczywiście wiedza jest bardzo potrzebna import potrzebny jest od identyfikacji dna autorstwa to jest ogromna pomoc jeśli możemy nie tylko okiem, ale i szkiełkiem zobaczyć czy obraz jest autentyczny natomiast im więcej wiemy tym lepiej potrafimy zaopiekować obrazy i ten przedłużyć ich żywotność n p. postulat do tego są potrzebne te działania, które my wykonujemy bezpośrednio na obiekcie, ale również warunki, których później, które przechowujemy eksportujemy kilka są obrazy bardzo często i obiekty szczególnie pub na papierze wrażliwe n p . na ultrafiolet od niedawna jest stała świadomość, że w związku z tym wiele dzieł n p. współudział to dotyczy szczególnie właśnie tkanin, gdzie używane były naturalne barwniki wrażliwe na nie ulega fiolet dzisiaj przyczyniamy świadków muzeach za słonia na okna odcinamy ultrafioletu używamy światło, które nie ma wycięte te pasma szkodliwe, a resztę wszystko jest zaawansowany więcej państwu powiemy po informacji Radia TOK FM w naszym studiu dr Elżbieta Pilecka Pietruszyńska kierowniczka interdyscyplinarnego laboratorium badań i analiz konserwatorskiej muzeum Narodowego teraz pani dr hab. Barbara Wagner kierowniczka grupy badawczej interdyscyplinarne laboratorium w badaniach medycznych w centrum nauk biologicznych chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego 1 1 1 8 1 1 2 3 w studio panie dr hab. Barbara Wagner dzień dobry jeśli raz kierowniczka grupy badawczej interdyscyplinarne laboratoria w badaniach medycznych centrum nauk biologicznych chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego pani dr Elżbieta Pilecka Pietruszyńska dzień dobry dzień dawcy kierowniczka interdyscyplinarnego laboratorium badań analiz konserwatorskiej muzeum Narodowego jak państwo już mogli zorientować interdyscyplinarność jest to bardzo istotna w tej dziedzinie, której rozmawiamy rozmawiamy o inny konserwowanie ją zabytków obrazów o to w jaki sposób chemicy, współpracując z konserwatorami zabytków jak to się robi to znaczy mają panie przed sobą obraz cenny wspaniałe znakomity no i teraz trzeba go tam dźgnąć czymś, choć przecież trzeba pobrać próbkę i go ręka zadrży, gdy jest taki moment, w którym Chemik mówi jak poproszą go ktoś parę uwag do laboratorium na dalsze decyzje o tym, że używamy metod, które są mniej inwazyjne, czyli właśnie takich metod, które nie wymagają pobierania wrzasnął drugie mechanicznie są są one zazwyczaj opierają się na wykorzystanie różnego rodzaju oddziaływania zakresów wybranych promieniowania elektromagnetycznego wzbudzają po prostu odpowiedź bezpośrednio w obiekcie bez konieczności tego mechanicznego pobrania próbki, czyli coś oglądamy nie tylko w świetle widzialnym oglądamy w świetle widzialnym oglądamy w różnych zakresach ultrafioletu, wykorzystując jego, dokąd mam pozytywną cechę umożliwiającą wzbudzenie świecenia n p. właśnie te warstwy Wernik sów w ochronnych warst w ochronnych warstw okazuje się, że w zależności od tego z jakiego rzeki żywicy były wykonane one świecą trochę inaczej ana dokładkę w miarę jak się starzeją zaczynają świecić coraz bardziej, więc jeżeli były jakieś przemalowania jakaś Inter ingerencją, której na pierwszy rzut oka nie wiemy wykorzystanie oświecenia, jakby tego obiektu zakresem ultrafioletu pozwala na zróżnicowanie od nas na zaobserwowanie różnicy wania świecenia ten wynik słów, które są starszy i młodszym i wtedy bardzo często okazuje się, że odkrywamy różne tajemnice, które nie farbowane w być ukryte przed należytych masztami niepotrzebnie niekoniecznie, ale może grozić ma nową albo ktoś słusznie, że malował ktoś coś zmienił 1 taką ciekawostkę kiedyś słyszałam, że właśnie była zmieniana sygnatura, która opisywała Świętego, dlatego że Święty najpierw był Święty potem był błogosławiony albo jakiejś innej kolejności tak jak na stronie internetowej się aktualizacji realizuje to tamę zakonnicy aktualizowanie podpis, więc to też były te ingerencje wtórne świeciły Dover nikt się trochę inaczej natomiast na to było jego nadążanie za historią tego Świętego ani próbą fałszerstwa natomiast często zdarzają się takie ingerencje, które są próbą przemalowania uciekł z Lakers mają czasami trzeba dotknąć działa, jakie to są przypadki pani doktor stosują takie przypadki, kiedy ich dzieło ulega zniszczeniu n p. przebywa w złych warunkach i nerwy farbą zaczyna się łuszczyć zaczyna się odrywać od podłoża trzeba to nie podkreślić trzeba to ustabilizować no i wspomnianym było wcześniejsze również wtedy, kiedy ulega zabrudzeniu w inny sposób takim naturalnym zdejmujemy TR inny zanieczyszczenia czasami jest to związane ze zdjęciem Wernik z czasami ze zdjęciem owego przy malowaniu natomiast ideałem jest wtedy, kiedy wszystkie prace konserwatorskie możemy poprzeć poprzez poprzedzić całym zestawem badań fizykochemicznych, czyli właśnie w tym badaniem ultra w lecie badaniem w podczerwieni, która nam ujawnić innym n p. rysunek, który artysta wykonywał jako rysunek przygotowawczy, żeby nie później namalować dzieło czasami nam od u czytelnika właśnie te podpisy te sygnatury dla byłych wykonany materiałem zawierającym ścienny pigmenty i na koniec prześwietlenia rentgenem, czyli tym twardym promieniowaniem, które nam pokazuje n p. całą budowę to jest szczególnie dumny jest potrzebny ciekawym momencie, kiedy mamy złożone obiekty bardzo często może wykorzystywali w swoje wcześniej namalowany dzieła po to, żeby namalować drugie naprawdę nieźle im było przez nabywców łachy w tym jedno potem wracali zamalowali w gronie wszystkich stać było na to, żeby mieć w dowolnej ilości podłoża powinno zaczynać jakąś pracę z jakich powodów rezygnowali nie niszczono tego podłoża tylko wykorzystywano je powtórnie i znajomych znam przypadki, kiedy malarze wykorzystywali swoje obrazy i z nich robili półki w PROW i tak byli i odzyskujemy później właśnie takie przypadki niezbyt znam też anegdotę, kiedy w ten sposób odnaleziono obraz Jana Matejki, który w okresie powojennym służył za nic daszek przeciwdeszczową i na szczęście odwinąć się tym wrogiem trzeba sygnatura w związku z tym został po prostu wymieniony na inną folie i uratowany to dla potomności dzieło sztuki i jeżeli zakończymy już proces badania w promieniowaniu elektromagnetycznym w dno chcielibyśmy jako konserwatorzy wiedzieć czy mamy do czynienia z malarstwem olejnym meczu z malarstwem temperować, lecz przy użyciu spoi w takiego kraju w inny zawierających białka n p. i wówczas jest pytanie czy nie jest możliwe zbadanie nieinwazyjny i a nawet bezdotykowe, czyli lepiej zawsze mniej inwazyjnie inwazyjność jest jakoś ostatecznością nie ja mam na ten temat zupełnie inne zdanie, ponieważ jednak, wzbudzając odpowiedzi w obiekcie musimy dostarczyć tym pewną porcję energii, która jest zniesiono z danych za kradzieże z innych, więc tutaj trzeba rozważyć to jest 1 rzecz poza tym kolejna taka sprawa, która tutaj się pojawia jest rozmiar tej próbki konserwatorzy naprawdę są mistrzami w pobieraniu od lutni mikroskopijnych ilości materiału do badań my potrafimy potem także woźnicy materiału już w laboratoriach znacznie bardziej dokładni szczegółowo przebadać próbki, jeżeli są odpowiednio podzielone odpowiednio przekazywane od 1 metody instrumentalnej do drugiej pozwalają nam znacznie więcej szczegółów poznać tak naprawdę bardzo, że stan wiecznego źle rozumianego obraz, na którym jest tutaj żółta sukienka to błękitne niebo nocą trzeba by sędziować te próbki całego obrazu przed jak to jest pani rozwój dylematy przed którymi staje konserwator jako osoba odpowiedzialna za wszelkie działania, które podejmuje na obiekcie to jest w decyzji jego i wypadków rondo obrazów muzealnych wespół z opiekunami jest najbardziej dziurawe rury jest właśnie to miejsce, gdzie się ścieramy dyskutujemy ta interdyscyplinarność do tej w pełni znajduje odzwierciedlenie w ożywionej dyskusji, która za każdym razem jest odejmowana od nowa indywidualnie dla każdego obiektu, ale naprawdę trzeba by wygrzebać po kawałeczku całego obrazu NATO są po proszki rzędu 100 µm, czyli 1 mm średnicy, jeżeli weźmiemy pod uwagę powierzchnię przynajmniej 1 m to możemy sobie wyobrazić, że ta skala jest nieporównywalna, choć oczywiście nie zawsze w ogóle jest to potrzebne także to jest w ogóle trudno jest rozmawiać trochę w pełnym zaufaniem trochę panią obiektu, o którym rozmawiamy, bo ta decyzja za każdym razem indywidualnie w zależności od bogactwa palety i czynności obiektu i pytań, które się pojawiają i właśnie tego czy konserwatorzy potrzebują znać odpowiedź na to pytanie będzie za każdym razem historia, która musi być osadzona w bardzo konkretnym przypadku co więcej do wypadania każdy każdego z materiału w zasadzie potrzebne jest inna metodyka inne instrumentarium i tutaj gminną do współpracy, jaką mamy z muzeum Narodowego w Warszawie z centrum nauk biologicznych chemicznych i są grupą badawczą pani dr Barbary Wagner pozwala nam na dobranie takich instrumentów badawczych, które nas nocą jak najwięcej informacji z jak najmniejszej ilości materiału, jeżeli już musimy to popierać, a czasem wręcz w ogóle rezygnujemy z tego etapu, bo okazuje się, że wykonanie wstępnych badań właśnie ze stosowaniem tych metod takich nie inwazyjnych w pełni udziela odpowiedzi na pytania, a po tym co ile to wszystko trwa ile trwa ten czas, kiedy nie możemy oglądać dzieła mówi się właśnie karteczka obiekt jest w konserwacji ja wiem, że to jest to pytanie niemądre w tym sensie to zależy od dzieła no ale te kierunki ich ramy czasowe, by pani podały to jest frustrujące, iż tak, dlatego że oczywiście tutaj jest ważny format rozmiar tego dzieła czasami jest lepszy bardzo dużych obrazach konieczność pracy zespołowej wydaje się, że przy 1 obrazie o obrazie pracuje grupa osób grupa konserwatorów przy mniejszych obrazach wydaje się, że dla prawidłowego procesu konserwacji co najmniej miesiąc do 2 miesięcy to wynika nie tylko z bezpośrednich działań podejmowanych przez wykonawcę, ale również z okresu, jaki jest potrzebny do prawidłowego pchnięcia w poszczególnych warstw także byty działacz w ten sposób w bezpieczne szyby mniej nie ingerować za szybko sam proces czyszczenia jest na bardzo powolny wzrost może każdy obszar kolorystycznych kości trzeba też tak dobrać, jakby od nowa wykonujemy pierwsze próby mówi rozpuszczone zaczynamy od partii jasnych, który z definicji powinny być najbardziej odporny, ale oczywiście zawsze z rezerwą od naj słabiej działających rozpuszczalnych później przechodzimy do innych bar w takich trwałych odpornych na inny rozpuszczalniki aż do partii, które są bardzo nieodporny zwykle zużyciem na pigment usilnych to są brązy n p. innych, które potrafią w innych jest on być poddać działaniu rozpuszczalników nosku w tym czasie mogą wycofać wręcz troszeczkę słabszy działań mających jak ręka drgnie JS takich brązów ktoś pomyli odczynniki i lub z pomarańczową syn został też zdarzają się takie, że dziś pełni takie nie zdarzają się recydywiści niech pani zespole, ale może pani słyszała, że gdzieś na świecie też tak darzył filmu na świecie to jest słynny przykład to nie znamy jeszcze z ruchem to gdzie dno ewidentnie jest taki dowód namacalny, dlaczego powinniśmy oddawać mu obrazy w ręce wykształconych konserwatorów, gdy konserwatorzy, którzy są po Akademii sztuk pięknych mają w swojej jak w swoim kształceniu wiedzy w zakresie chemii w zakresie technologii do mamy dużą świadomość plakatów Keithem dość malujemy chętnie nie można zdaje się, że w przypadku tego Jezusa to ekonomicznie i turystycznie znakomicie jest to sytuacja rozwinęła się wrażeniu, że dla wielu ludzi Leclerc i jak się tego podium profesjonalny konserwator jadą mówi przekornie oczywiście bardzo bardzo ostrożnie trzeba do tego podchodzić już musimy kończyć więc, gdy na koniec pytanie takie na ile to wystarcza to znaczy taka pieczołowicie konserwacja poprzedzona precyzyjnym i badaniami takimi czołowymi Rooseveltowi w zależności od tego jest efekt dyskusji i na ile to wystarcza na 10 0 lat 200 czy nam 2 2 dosyć trudno przewidzieć natomiast jesteśmy w tej dobrej sytuacji, że pewne zwyczaje są wypracowane dokumentacyjne, czyli że w razie czego nie trzeba robić będzie tych badań odnowa tylko będziemy rozwijać się drugie dziś pełną pełen spis i zastanowić czy coś uległo zmianie w naszej wiedzy dotyczącej zastosowanych środków czy nie to prawda, chociaż jest faktycznie się na przód i metody, które jeszcze do niedawna w ogóle były niedostępne dziś rano otwierają zupełnie nową wiedzę, jeżeli chodzi o obiekty natomiast, jeżeli chodzi o skuteczność naszych działań konserwatorskich to okres gwarancyjny to jest mniej więcej 2 lata natomiast chcielibyśmy, żeby nie przetrwał mniej więcej 2 0 lat i ich takie doświadczenia już własnego z własnej praktyki ma mu się po 2 0 latach obiekt się nie zmienią albo niewielkim stopniu staramy się używać materiały, które są odporne na starzenie zarówno pod względem substancji tych żywic, które nakładamy jak i tych, które wprowadzamy nowy obiekt i farb bardzo panie dziękuję za mąż, bo jest moim zdaniem powieść z dreszczykiem jednak po to, rock and ręka może zadrżeć nareszcie można wyraźnie pobieramy próbki do budowy Elżbieta Pilecka Piet Rosińska kierowniczka interdyscyplinarnego laboratorium badań analiz konserwatorskich muzeum narodowe dziękuję bardzo dziękuję dr habilitowany Barbara Wagner kierowniczka grupy badawczej interdyscyplinarne laboratorium badań archiwum medycznych centrum nauk biologicznych chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego dziękuję bardzo ich za chwilę informacje Radia TOK Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: PRZEDPOŁUDNIE RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 51% taniej!

KUP TERAZ 51% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA