REKLAMA

Zygmunta Klukowskiego - lekarz, kronikarz, mieszkaniec Zamojszczyzny

Data emisji:
2018-04-02 10:00
Audycja:
Świąteczny Poranek Radia TOK FM
Prowadzący:
Czas trwania:
41:18 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

świąteczny poranek w radiu TOK FM w to jest specjalne świąteczne wydanie poranka Radia TOK FM przy mikrofonie Hanna Zielińska z palmami w studiu jest Agnieszka k net redaktorka książki Klukowski wydanej przez ośrodek karta również autorka wyboru na dzieło pism dzienników klukowskiego, który właśnie znalazł się w tym wydaniu dobry wieczór dobry wieczór przed nami to opasłe tomiszcze tomiszcze wydane w serii świadectwa Polska dwudziesty wiek Klukowski Instytut książki mamy Rozwiń » też podtytuł zamojszczyzna 1 9 1 7 1 9 5 9, bo Klukowski to jest cenny lekarz narrator obserwatora autor dzienników, ale jednocześnie tematem książki nie tylko on sam, ale faktycznie cała okolica roztocza zamojszczyzna całe też tło społeczną polityczną kulturalne w właśnie tego czasu mniej więcej 19 18 roku, kiedy w toku Bukowski inne zjawia się w Szczebrzeszynie obejmuje dyrektora lokalnym do dyrektora lokalnego szpitala książka, która była właściwie dla mnie dużym w dużym stopniu była odkryciem w ogóle wcześniej mistrzom krakowskim, tym bardziej się zdziwiłam czytający innych we wstępie do tej książki autorstwa Zbigniewa Blu zaś jest to kolejne wydanie, bo nie wiedziałam, że też, że wcześniej takie wydanie już była także dla mnie to była ta przyjemność odkrywania Need to przyjemność Kolumbowie stąpania po nowym świecie Lu natomiast dla pań jak sobie wyobrażam ich po prostu nieprawdopodobna mrówcza praca, żeby opracować tutaj mamy le 800 stron chyba my tego 3 70 0 prawie tego tego co pani wybrała to ile było tego co pani odrzuciła przedrukowała je redagowała praca tutaj była wieloetapowy, a Debussy doktora klukowskiego w sumie obejmują kilka tysięcy stron i są to wspomnienia i dzienniki, ale wszystkie swoje osobiste zapisy dr Klukowski zaczął sporządzać chwilę przed wybuchem drugiej wojny światowej czuł, że nadciągają chmury czarne róże dla rodzin dają chmury i poczuł się w obowiązku, żeby ten czas zapisać zanotować zaczął prowadzić dziennik, ale już w czasie wojny, kiedy wiedział, że świat przedwojenny bezpowrotnie przepadł w tym uznał za swój obowiązek również zapisanie opisanie tego świata przedwojennego Ren ta książka składa się z takich właściwie 3 podstawowych elementów, czyli wybór ze wspomnień przedwojennych okresu drugiej Rzeczpospolitej od momentu, kiedy dr Kloczkowski przyjeżdża na Zamojszczyznę druga część to są dzienniki z okresu wojennego, a trzecia część to są dzienniki i wspomnienia powojenne plus listy do do narzeczonej jego syna już z ostatniego okresu, kiedy już był ciężko chory i czuł, że odchodzi i też to jest w tej książce też ukazują się temu nikt inny, które spośród tych rzeczy po raz pierwszy, chociaż historia zapisów Klukowski go jest już długa, bo jako pierwszy ukazał się dzienniki wojenne i one wyszły w pięćdziesiątym ósmym roku ich pięćdziesiątym dziewiątym roku, kiedy polityka ustępstw biła po raz pierwszy swoje nagrody historyczne to właśnie dzienniki klukowskiego zdobył pierwszą z tych nagród w mało tego jego zapiski jego dzienniki posłużyły również jako dokumentacja w procesach norymberskich to z nich m. in. śledczy czerpali informacje o tym co działo się w czasie wojny na tym terenie tak dr Klukowski oprócz tego, że był lekarzem społecznikiem był również członkiem podziemia lekarzem oddziałów partyzanckich, ale nie tylko w właściwie można powiedzieć, że jako jedyny w Polsce stworzył archiwum AK zamojskiego w ich już w czasie wojny zbierał dokumentację nakłaniał partyzantów do spisywania swoich wspomnień dzienników wszystkie te dokumenty zbierał i na tej podstawie później opracowywał też historie z Zamojszczyzny w czasie drugiej wojny i też właśnie ta dokumentacja po służyła jako dowody w procesach norymberskich w dzienniki wspomnienia listy zapisy klub Kawskiego są niezwykle bogaty jeśli chodzi o zakres tematyczny inne działa zachęcam państwa do urny odsłuchanie 1 z odcinków spotka z UMMC tam taki, który poświęcam w całości raptem kilkunastu stronicach tych zapisów, które pokazują świat przedwojennej biedy nędzy wykluczenia inne niż świadomości zabobonów, ale przede wszystkim poświęcone są winne temu jak wyglądało podziemie aborcyjne w Polsce przedwojennej w Polsce targanej właśnie różnymi zaborami nie wiedzą brakiem świadomości, by dotyczącej medycyna też brakiem świadomości swoich praw dr Krukowski jeździł po wsiach wzywany do różnego rodzaju pomocy często to były porody często no była to śmierć z powodu nieprawidłowo wykonanej pokątnych aborcji co też opisuję, bo ten świat przedwojennych, które on zdecydował się ocalić od zapomnienia to jest bardzo charakterystyczne dla jego zapisów to miejsce narracja o dwudziestoleciu mówiąca o takiej Atlanty, gdzie zaginionej o takim wyidealizowanym kraju wielopokoleniowe my żyjący harmonijna bogato to też, ale tutaj mamy mnóstwo takich obyczajowych surowych obrazów życia Międzykulturowego no bo to właśnie była zamojszczyzna ne pokazującego w nędzę biedę, ale też napięcia społeczne jest tego sporo jest tego sporo dr Klukowski był w ogóle bardzo ciekawą i wielowymiarową postacią może później jeszcze ich zdaniem czas bowiem troszkę jego życiu prywatnym Bones niezwykle interesujące GM, ale już jako lekarz i społecznik wtopił się przyjeżdżając osiemnastym roku na Zamojszczyznę wtopił się w lokalne elity z czasem stał się 1 z centralnych postaci życia społecznego na Zamojszczyźnie nie tylko w Szczebrzeszynie i z 1 strony stał się częścią tego życia, ale z drugiej strony był bardzo krytyczne i potrafił zauważyć, że wiele rzeczy, których już wewnątrz widać znużyło n p. kler, który krytykował niektórych księży zauważał alkoholizm zauważą nadużycia 1 z księży wręczy określił jako osobę obu chamów, bo na start to był ksiądz, który taki spektakularny sposób popełnił samobójstwo spalił się na stosie i też bardzo charakterystyczna była, ale reakcja lokalnej społeczności, która właśnie ze względu prawdopodobnie na jakieś braki edukacyjne na odczytała ten fakt jako jakiś uświęcone najwięcej tutaj też pokazuje pewną anatomii zabobonu również, więc i mało tego on miał odwagę w tej małomiasteczkowej inteligencji wśród elity funkcjonować jako twardy ateista tak swoją karierę w szpitalu w Szczebrzeszynie zaczął od zdjęcia krzyży w salach spotkały się stało z bardzo dużym oporem społecznym między w efekcie założył je z powrotem natomiast w swoich poglądach był bardzo bardzo niezależny natomiast był też bardzo uważnym obserwatorem bardzo duży zastanawiał się na prąd, czyniąc go, że o otaczającą go rzeczywistością i to co pani wspomniała o tym, podziemiu aborcyjnym on na początku pisze, że jego światopogląd nie pozwalał mu wykonywać aborcji na uważał, że należy odmówić za każdym razem i w pierwszych latach swej praktyki to robił to, chyba że ciąża zagrażała życiu kobiety ze względu na jej chorobę to był jedyny wyjątek, który do, który dopuszczał tak natomiast później, kiedy to kobiety albo wracały do niego z ogromnymi problemami zdrowotnymi, kiedy trzeba było ratować ich życie, a czasem były już za późno i kiedy patrzy na śmierć tych kobiet dokładnie tych samych, które odesłało skarg uznał, że jednak jego światopogląd jest tutaj drugorzędne i musi dbać też użycie tych kobiet Anna potem stał się on, a nie był ginekologiem położnikiem, ale potem tak się stało 2 8 pomoc w kraj macierzysty właściwie nawet stworzył oddział ginekologiczny brzmiał tylko 3 łóżka dla położnic w swoim szpitalu, a potem z całej okolicy kobiety potrzebujące pomocy i niemający z ich pomocą przecież najpier w musiał rywalizować Atos wyróżnikiem, a to, z jaką się lokalną szaman Combat komu tzw . a to z jakim się na innym żeglarzem, więc miał utrudniony dostęp do pacjentów, ale w pewnym momencie jednak jego sława już była na tyle szeroka w okolicy żaby to właśnie kobiety też bardzo chętnie korzystały z jego pomocą, bo był bardzo dobrym fachowcem potrafił pomóc wielu mieszkańców Szczebrzeszyna do dziś, mówi że zawdzięcza życie doktorowi krakowskie mu zresztą jest on tam bardzo bardzo szanowaną i popularną postacią jest w Szczebrzeszynie ulica dr. Krukowskiego szkoła jego imienia dla tego regionu zrobiło bardzo wiele sam o sobie pisał, że właściwie lekarz to nie jest jego powołanie zajmował się wieloma innymi rzeczami był bibliofilem i był współzałożycielem muzeum zamojskiego edukował młodzież zajmował się higieną mieszkańców Szczebrzeszyna założył pierwszą właśnie w tym miasteczku tych rzeczy można, by wymieniać bardzo bardzo wiele, ale był też człowiekiem niezwykle się świadomym tak historycznie n p. w Szczebrzeszynie stałą linię cerkie w prawosławna, którą uratował właśnie dr Rogowski, kiedy w latach trzydziestych była taka fala niszczenia świątyń prawosławnych, a jest to najstarsza cerkie w na terenach polskich z jemu też zawdzięczamy takie materialne zabytki w tym miejscu ze mną w studiu Agnieszka wnet z ośrodka karta po skróci informacji wracamy do rozmowy to jest specjalne świąteczne wydanie poranka Radia TOK FM przy mikrofonie Hanna Zielińska, a nami stąd jest Agnieszka k net redaktorka książki Klukowski wydanej przez ośrodek karta również autorka wyboru na dzieło pism dzienników klukowskiego, który właśnie znalazł się w tym wydaniu co to znaczy, że był bibliofilem, bo to jest taki wątek taki temat, który dzisiaj już nie jest specjalnie znane czy rozpoznawalny czy powszechny dzisiaj książka ma zupełnie inną wartość książka dzisiaj z pewnego rodzaju gadżetem przedmiotem, ale to już niema takiej wartości kolekcjonerskiej jak kiedyś się książka można przeczytać na czytniku można przeczytać wersję papierową, ale to jest wybór takiej nie ma takiego utrudnionego dostępu do innych książek jak kiedyś to było w dwudziestoleciu być może to już nie była taka ekskluzywna rozrywka czytanie książek, ale nadal jeszcze książka znaczyła co innego niż dzisiaj Klukowski gromadził swój księgozbiór wydaje się, że miał 10  00 0 woluminów w swojej bibliotece prywatni miał swój tekst ekslibris, na którym deklarował, że nie pożycza swoich książek, ale edukował szeroko młodzież czym wzbudzał zgorszenia było zdziwienie w lokalnej społeczności, bo to wydawało się nie przystoi dyrektorowi szpitala, żeby on z dzieciakami organizować wystawy jakiś opowiadał historię książki jakieś zabytkowe publikację prezentował w tak na początku dr Klukowski Szczebrzeszynie i okolicy był uważany za wielkiego dziwaka na, bo właśnie poważny dyrektor szpitala powinien się zająć się poważnymi sprawami natomiast on był naprawdę człowiekiem z krwi i koszt rzędu zresztą w swoich wspomnieniach pisze o sobie bardzo mało, uważając to za obowiązek chronić kaski, żeby zachować historię natomiast w momentach, kiedy już wspomina w swoim życiu prywatnym są to opisy bardzo bardzo malownicze jak n p. prosto z balu rano szedł do swojego gabinetu i nasłuchiwał pacjentów jeszcze, topiąc mogą w rytm walca był człowiekiem, który miał bardzo bardzo duży apetyt na życie miał wielu przyjaciół właściwie wieloma więzów wiele romansów również był posiadaczem pierwszego samochodu na Zamojszczyźnie czym wzbudzał wielką sensację prasy jako pierwsi z żoną Anną uprawiali sport n p. TENIS lider obrażenia, gdy zbliżali się nam wmawiali mu rękę w kamienicy wprowadzał tam różne nowinki nie i na początku tak jak wspomniałam uważany za dziwaka i takiego człowieka, który się wyłamuje z wszelkich norm społecznych natomiast później właśnie tą swoją działalnością zawodową jako lekarz położnik, ale też w bardzo dużym stopniu UN jako członek podziemia, który sam ryzykował swoim życiem w czasie drugiej wojny on przyjmował tych chłopców z lasu pod tajemniczą partyzantów ryzykował swoją pozycję zawodową, ale ryzykował też życie notowali żołnierz, który dzisiaj nazywamy żołnierzami wyklętymi one miały z nimi kontakt upewnia się też, że jego gosposia jakoś przymyka oko i nie poda dalej tych informacji na te spotkania, bo one często odbywały się pomocy u niego w domu, gdy starał się jak mógł jak najszybciej odesłać pacjentów jeśli to byli pacjenci operacyjni żaby inny nikt nie wytropił w jego działalności i tutaj właściwie działał jak taki typowy klasyczny Polski patriota jednocześnie zmniejszania swój światopogląd Pogoń ateistyczny właśnie z nastawieniem takim ateistycznym sceptycznym krytycznym z ochroną praw kobiet no bo w sam zmienił swój światopogląd i w tym sensie on był dosyć takim nieuchwytnym nie wyobrażam sobie jako oby taki modelowy wzór czy bohater danego środowiska światopoglądowego prawicowego lub lewicowego buntu się wymyka bessy i z 1 szuflady i z drugiej i to paradoksalnie mam wrażenie zaważyło na tym, że nie stał się postacią upowszechnić szeroko zapamiętano, bo ostatnio jednoznaczne, że nie wiadomo w jakim obrządku go tutaj upamiętniać Toya może trochę powiem o o jego historii, bo narodził się jeszcze w dziewiętnastym wieku na terenie Rosji carskiej na terenie zaboru rosyjskiego natomiast jego rodzina była bardzo głęboko patriotyczny w takim sensie, że utrzymywała polskość, więc to już były te czasy te nawyki właśnie Zaborowa także ta Polska była nadrzędną wartością tak wiele innych jego ojciec jego brat jego siostra również wszyscy się zajmowali jakąś działalnością społeczną utrzymywaniem tej polskości, ale Annę dr Klukowski jeszcze jako młody człowiek zupełnie związał się z PKS-em, więc na formacją lewicową po raz pierwszy wtedy był również aresztowany za swoją działalność na krótko, ale natomiast celem jest on ideowo był związany jako się ze tą tradycją kresową natomiast tak jak pani powiedziała on się wymykał się wszelkiemu kategorię zachowań New moim zdaniem on był takim prawdziwym humanistą dla niego najważniejszy był człowiek i nieważne czy ten człowiek był Polakiem Żydem Rosjaninem każdemu człowiekowi należało pomóc im na każdym człowiekiem należało się pochylić, ale i n p. w tych wspomnieniach przedwojennych bardzo krytykował za wszelkie GM nastawienia nacjonalistyczne zdarzały się omijać te środowiska szerokim dachem nie bratać się z nimi innych właścicieli wyraźnie pisze o tym, że pełno było tych ludzi, którzy mieli takie właśnie zresztą ta inteligencja małomiasteczkowa Szczebrzeszynie, skąd była endecja przede wszystkim on 1 jedyny taki sceptyczny i jawne odmieniec, ale też opisuje takie konkretne sytuacje zdarzenia czy napięcia, które pokazują, że ma to nie są mi Tytan polskiej przedwojenny antysemityzm czy czy napięcia międzykulturowe m. in. inna dużo miejsca dr Klukowski poświęcano stosunki polsko-żydowskie przed wojną polsko ukraińskie również dużo pisze o wspomnianej akcji burzenia cerkwi prawosławnych dla niego to było barbarzyństwo, dlatego że on uważał, że obywatele polscy tak to po to, są nie tylko Polacy, ale wszyscy ludzie, którzy tutaj żyją i wszyscy mają tutaj swoje miejsce i da się te stosunki tak ułożyć, żeby wszyscy ze sobą żyli pokojowo w związku z tym atakowanie któregokolwiek z narodów uważał za za takie barbarzyństwo i im był człowiekiem, który moim zdaniem po prostu wyprzedzał swoje czasy właśnie takim głębokim humanistą, który szanuje innych ludzi nieważne, jakiego są wyznania, a do tego był człowiekiem z krwi kości jak pani powiedziała i wcale nie był krystaliczną postacią jako osoba prywatna, bo ona opowiedziała już pani o jego takim pochodzeniu o jego korzeniach o jego dzieciństwie studiował medycynę najpierw przez chwilę w Moskwie, ale potem skończył Tomek nie na Uniwersytecie Jagiellońskim skończył ostatecznie, ale zdaje się, żeby jakiś epizod też na Uniwersytecie warszawskim dniom do Warszawy bibuła przerzut do Warszawy przybył wyrzucają ich Voyager z Rosją tym roku tak został aresztowany przez inne i in in do tego momentu jego życiorys jest po powiedzmy stosunkowo przykładny czy niewskazanie wzbudzający jakiś kontrowersyjny, ale potem jednak on również odstaje od ówczesnej obyczajowości, bo bardzo szybko się rozwodzi z żoną ma syna ma żonę również lekarka to już na Zamojszczyźnie już kiedyś dyrektorem szpitala w Szczebrzeszynie żoną synem wyjeżdża do Warszawy mnie on przykładnie płaci alimenty przyznaje się do innych tych alimentów nie robi z tego tajemnicy, ale też zdaje się, że kobiety w jego życiu, by bywa bywają traktowane przedmiotowo tego do końca nie wiemy, ponieważ dr Klukowski o sobie pisał bardzo mało trochę wspominają anime inne osoby, które go znały się z nim przyjaźniły na pewno Jenny sensacją było jego drugie małżeństwo, ponieważ coś o wiele młodszą kobietą i około 20 lat była ta dziewczyna młodsza on był już 40 par letnim mężczyzną ona dwudziesto paroletnią dziewczynę, a w dodatku żeby móc się z nią ożenić musiał zmienić wyznanie i Emil przeszedł na protestantyzm i nie było to powszechnie akceptowane natomiast sądzę, że byli udanym małżeństwem, ale nie mieli później już własne dzieci rośnie to jest pytanie no to jest taka historia, która też nie jest jasna swoje dziecko zostawiła im salowa ze szpitala ne, w którym Klukowski był dyrektorem zostawiła dziecko wyjechała Klukowski jest za adoptował zaadoptował tego syna Tadeusza wychowuje razem ze swoją żonę dla mnie to nie jest jasne czy to było dziecko ojciec oficjalnie nieznane w papierach ma wpisane ojciec nieznany prawdopodobnie jest to naturalny sen dr byłby naturalny Sandra Kruk w jakiej marzą to zrozumieć właśnie z danych między słów tak go wychowywał przyjął Tadeusz nazwisko Klukowski również, ale było to też bardzo dramatyczna historia, ponieważ Tadeusz był też przez ojca wychowywany w duchu bardzo patriotycznym brał udział w podziemiu już w czasie wojny po wojnie włączył się w działalność podziemną organizację kraj za co został aresztowany i skazany na karę śmierci, o czym dokładnie krakowski do końca życia nie wiedział, iż nam wtedy siedział w więzieniu za działalność syna za to, że był w kontakcie z osobą działającą nielegalnie organizacja mój sen tak to osobom i władze nigdy do aktora klukowskiego nie poinformowały co się stało z jego synem Ano tak, że strzelamy tak na rynku na Mokotowie pan w więzieniu Mokotowskim dr Klukowski do końca życia żył nadzieją, że jego syn przeżył, gdyż zamiast się w momencie ich był to też wielki dramat na niego zamach w studiu Agnieszka wnet z ośrodka karta po skróci informacji wracamy do rozmowy te RIA świąteczny poranek w radiu TOK FM w to jest specjalne świąteczne wydanie poranka Radia TOK FM przy mikrofonie Hanna Zielińska, a nami stąd jest Agnieszka net redaktorka książki Klukowski wydanej przez ośrodek karta również autorka wyboru na dzieło pism dzienników klukowskiego, który właśnie znalazł się w tym wydaniu co to znaczy, że był bibliofilem, bo to jest taki wątek taki temat, który dzisiaj już nie jest specjalnie znane czy rozpoznawalny czy powszechny dzisiaj książka ma zupełnie inną wartość książka dzisiaj z pewnego rodzaju gadżetem przedmiotem, ale to już niema takiej wartości kolekcjonerskie jak kiedyś się książka można przeczytać na czytniku można przeczytać wersję papierową, ale to jest wybór takiej nie ma takiego utrudnionego dostępu do innych książek jak kiedyś to było w dwudziestoleciu być może to już nie była taka ekskluzywna rozrywka czytanie książek, ale nadal jeszcze książkę zna ciała co innego niż dzisiaj Klukowski gromadził swój księgozbiór wydaje się, że miał 10  00 0 woluminów w swojej bibliotece prywatni miał swój tekst ekslibris, na którym deklarował, że nie pożycza swoich książek, ale edukował szeroko młodzież czym wzbudzał zgorszenia było zdziwienie w lokalnej społeczności, bo to wydawało się nie przystoi dyrektorowi szpitala, żeby on z dzieciakami organizować wystawy jakiś opowiadał historyk książki jakieś zabytkowe publikację prezentował w tak na początku dr Klukowski Szczebrzeszynie i okolicy był uważany za wielkiego dziwaka na, bo właśnie poważny dyrektor szpitala powinien się zająć się poważnymi sprawami natomiast on był naprawdę człowiekiem z krwi i koszt rzędu zresztą w swoich wspomnieniach pisze o sobie bardzo mało, uważając to za obowiązek chronić kask, żeby zachować historię natomiast w momentach, kiedy już wspomina w swoim życiu prywatnym są to opisy bardzo bardzo malownicze jak n p. prosto z balu rano szedł do swojego gabinetu i wsłuchiwał pacjentów jeszcze, topiąc mogą w rytm walca był człowiekiem, który miał bardzo bardzo duży apetyt na życie miał wielu przyjaciół właściwie wieloma więzów wiele romansów również był posiadaczem pierwszego samochodu na Zamojszczyźnie czym wzbudzał wielką sensację prasy jako pierwsi z żoną Anną uprawiali sport n p. TENIS lider obrażenia, gdy zbliżali się nam wmawiali mu rękę w kamienicy wprowadzał tam różne nowinki nie i na początku tak jak wspomniałam uważany za dziwaka i takiego człowieka, który się wyłamuje z wszelkich norm społecznych natomiast później właśnie tą swoją działalnością zawodową jako lekarz położnik, ale też w bardzo dużym stopniu UN jako członek podziemia, który sam ryzykował swoim życiem w czasie drugiej wojny on przyjmował tych chłopców z lasu potajemnie partyzantów ryzykował swoją pozycję zawodową, ale ryzykował też życie notowali żołnierz, który dzisiaj nazywamy żołnierzami wyklętymi one miały z nimi kontakt upewnia się też, że jego gosposia jakoś przymyka oko i nie poda dalej tych informacji na te spotkania, bo one często odbywały się pomocy u niego w domu starał się jak mógł jak najszybciej odesłać pacjentów jeśli to byli pacjenci operacyjni żaby inny nikt nie wytropił w jego działalności i tutaj właściwie działał jak taki typowy klasyczny Polski patriota jednocześnie, zmniejszając światopogląd pogodne ateistyczny właśnie z nastawieniem takim ateistycznym sceptycznym krytycznym z ochroną praw kobiet no bo w sam zmienił swój światopogląd i w tym sensie on był dosyć takim nieuchwytnym nie wyobrażam sobie jako hobby taki modelowy wzór czy bohater danego środowiska światopoglądowego prawicowego lub lewicowego buntu się wymyka z UE i z 1 szuflady i z drugiej i to paradoksalnie mam wrażenie zaważyło na tym, że nie stał on się postacią upowszechnić szeroko zapamiętano go jest tak niejednoznaczny, że nie wiadomo w jakim obrządku go tutaj upamiętniać Toya może trochę powiem o jego historii, bo narodził się jeszcze w dziewiętnastym wieku na terenie Rosji carskiej na terenie zaboru rosyjskiego natomiast jego rodzina była bardzo głęboko patriotyczny w takim sensie, że utrzymywała polskość, więc to już były te czasy te nawyki właśnie Zaborowa także ta polskość była nadrzędną wartością tak ile jego ojciec jego brat jego siostra również wszyscy się zajmowali jakąś działalnością społeczną utrzymywaniem tej polskości, ale dr Klukowski jeszcze jako młody człowiek zupełnie związał się z PKS -em, więc nas formacją lewicową po raz pierwszy wtedy był również aresztowany za swoją działalność na krótko ze natomiast celem jest on ideowo był związany jakoś się ze tą tradycją kresową natomiast tak jak pani powiedziała on się wymykał się wszelkiemu kategorię zachowań New ARK moim zdaniem on był takim prawdziwym humanistą dla niego najważniejszy był człowiek i nieważne czy ten człowiek był Polakiem Żydem Rosjaninem każdemu człowiekowi należało pomóc im na każdym człowiekiem należało się pochylić, ale i n p. w tych wspomnieniach przedwojennych bardzo krytykował za wszelkie nastawienia nacjonalistyczne zdarzały się omijać te środowiska szerokim dachem nie bratać się z nimi innych właściwie wyraźnie pisze o tym, że pełno było tych ludzi, którzy mieli takie właśnie zresztą ta inteligencja małomiasteczkowa Szczebrzeszynie, skąd była endecja przede wszystkim o 1 jedyny taki sceptyczny i jawne odmieniec, ale też opisuje takie konkretne sytuacje zdarzenia czy napięcia, które pokazują, że ma to nie są mi Tytan Polski przedwojenny antysemityzm czy czy napięcia międzykulturowe międzyreligijny dużo miejsca dr Klukowski poświęcano stosunki polsko-żydowskie przed wojną polsko ukraińskie również dużo pisze o wspomnianej akcji burzenia cerkwi prawosławnych dla niego to było barbarzyństwo, dlatego że on uważał, że obywatele polscy tak to kto to są nie tylko Polacy, ale wszyscy ludzie, którzy tutaj żyją i wszyscy mają tutaj swoje miejsce i uda się te stosunki tak ułożyć, żeby wszyscy ze sobą żyli pokojowo w związku z tym atakowanie któregokolwiek z narodów uważał za za takie barbarzyństwo i im był człowiekiem, który moim zdaniem po prostu wyprzedzał swoje czasy właśnie takim głębokim humanistą, który szanuje innych ludzi nieważne, jakiego są wyznania, a do tego był człowiekiem z krwi kości jak pani powiedziała i wcale nie był krystaliczną postacią jako osoba prywatna, bo ona opowiedziała już pani o jego takim pochodzeniu o jego korzeniach o jego dzieciństwie studiował medycynę najpier w przez chwilę w Moskwie, ale potem skończył Tomek nie na Uniwersytecie Jagiellońskim skończył ostatecznie, ale zdaje się, żeby jakiś epizod też na Uniwersytecie warszawskim dnia do Warszawy bibuła przerzut do Warszawy przybył wyrzucają ich Voyager z Rosją tym roku tak został aresztowany przez inne i in in do tego momentu jego życiorys jest po powiedzmy stosunkowo przykładny czy mnie specjalnie wzbudzający jakieś kontrowersje, ale potem jednak on również odstaje od ówczesnej obyczajowości, bo bardzo szybko się rozwodzi z żoną ma syna ma żonę również lekarka to już na Zamojszczyźnie już kiedyś dyrektorem szpitala w Szczebrzeszynie żoną synem wyjeżdża do Warszawy mnie on przykładnie płaci alimenty przyznaje się do innych tych alimentów nie robi z tego tajemnicy, ale też zdaje się, że kobiety w jego życiu, by być one bywają traktowane przedmiotowo tego do końca nie wiemy, ponieważ dr Klukowski o sobie pisał bardzo mało trochę wspominają anime inne osoby, które go znały się z nim przyjaźniły na pewno Anna sensacją było jego drugie małżeństwo, ponieważ z problemów trzecią kobietą i około 2 0 lat była ta dziewczyna młodsza on był już 4 0 par letnim mężczyzną ona dwudziestoparoletni dziewczyną, a w dodatku żeby móc się z nią ożenić musiał zmienić wyznanie i Emil przeszedł na protestantyzm ERP i nie było to powszechnie akceptowane natomiast sądzę, że byli udanym małżeństwem, ale nie mieli później już własne dzieci ośmio to jest pytanie no to jest taka historia, która też nie jest jasna swoje dziecko zostawiła im salowa ze szpitala ne, w którym Klukowski był dyrektorem zostawiła dziecko wyjechała Klukowski jest za adoptował zaadoptować tego syna Tadeusza wychowuje razem ze swoją żoną dla mnie to nie jest jasne czy to było dziecko ojciec oficjalnie nieznane w papierach ma wpisane ojciec nieznany prawdopodobnie jest to naturalny syn doktora był w naturalny Sandra Kruk w jakiej marzą to zrozumieć właśnie z danych między słów tak go wychowywał przyjął Tadeusz nazwisko Klukowski również, ale było to też bardzo dramatyczna historia, ponieważ Tadeusz był też przez ojca wychowywany w duchu bardzo patriotycznym brał udział w podziemiu już w czasie wojny po wojnie włączył się w działalność podziemnej organizacji kraj za co został aresztowany i skazany na karę śmierci, o czym dr Klukowski do końca życia nie wiedział, iż nam wtedy siedział w więzieniu za działalność na Zatorze był w kontakcie z osobą działającą nielegalnie organizacja mój sen tak tą osobą i władze nigdy doktora klukowskiego nie poinformowały co się stało z jego synem, a ono tak, że strzelamy tak na rynku na Mokotowie pan w więzieniu Mokotowskim dr Klukowski do końca życia żył nadzieją, że jego syn przeżył, gdyż zamiast się w momencie ich był to też ma wielki dramat na niego zamach w studiu Agnieszka wnet z ośrodka karta po skrócie informacji wracamy do rozmowy te w świąteczny poranek w radiu TOK FM w to jest specjalne świąteczne wydanie poranka Radia TOK FM przy mikrofonie Hanna Zielińska, a nami stąd jest Agnieszka net redaktorka książki Klukowski wydanej przez ośrodek karta również autorka wyboru inne dzieło pism dzienników klukowskiego, który właśnie znalazł się w tym wydaniu to jest rzeczywiście niezwykle bogaty życiorys i mnóstwo zwrotów w tym życiorysie związanych z historią Polski, ale chciałabym jeszcze spojrzeć oczami dr. Krukowskiego na społeczność żydowską to jest dla mnie o tyle też ciekawe, że słuchałam państwa rozmowy pani Zbigniewa Kluzy Anny z Łukaszem Kubiakiem dziennikarzem polskiego radia, który również pogłębia ten temat stosunków polsko-żydowskich miał takie przedziwne wrażenie jako dziennikarka że, jakbym zadała zupełnie inne pytania zupełnie inne rzeczy tam widział w tej książce jest zupełnie inaczej ją przeczytałam netto mi też uświadomiło jak bardzo jednak to co się dzisiaj dzieje, jaki jest cel naszym miastem nastawienie do stosunków polsko-żydowskich jak to wpływa na interpretacje tej rzeczywistości ja mam wrażenie, że Krukowski bardzo dużo opisuje takich zjawisk związanych z antysemityzmem opisuje n p. jak na rynku w Zamościu Anne opisuje bojkot sklepików żydowskich jak osoby, które kupują urzędów są zaczepione atakowane robione są im zdjęcia i zdjęcia są publikowane w prasie często z imieniem i nazwiskiem, ale mam też wrażenie nieprzyjemne wrażenie, że dr Klukowski również sam miewał najpier w protekcjonalny, a momentami czasem też lekko pogardliwie stosunek do ludności żydowskiej na pewno tak było w sytuacjach, kiedy opisywał powiedzmy braki wykształcenie ludności wiejskiej to już, jakby mnie zależało od innej jakiś różnicy pochodzenia, ale trochę sobie czasami dworował cytował też, aby pacjentki Żydówki, które przekręt cały różnego rodzaju polskie inne terminy notował to trochę się z tego podśmiewali potem to w tych dziennikach publikowała to 1 z matką w swoim synu powiedziała tak i tak im mam wrażenie, że on też sam nie był krystaliczną wzorem takiego poszanowania równości międzykulturowej jak może zaczęła z innej strony trzeba chyba powiedzieć o tym, że książka doktora klukowskiego zamojszczyzna, chociaż ma tytuł zamojszczyzna też, ale można ją potraktować trochę jak taką historię Polski w pigułce zdecydowali to zdecydowanie nie jest zapisu lokalnych on opisuje zdarzenia lokalne, ale pokazuje procesy, które dotyczyły całej Polski, więc jeśli mówimy o tym, że przed wojną w Polsce był antysemityzm to dr Krukowski pokazuje go na przy konkretnych przykładach jak on wyglądał na Zamojszczyźnie, więc pod tym względem ta książka jest też bardzo uniwersalna i też robiliśmy wybór fragmentów do niej tak, żeby pokazać jej uniwersalność czyli, jeżeli jakiś fragment dotyczył spraw już tak bardzo lokalnych n p. w czasie wojny były to listy rozstrzelanych osób z jak nasi to ten fragment pomija liczną uznając, że on jest ważny dla historyków natomiast dla dzisiejszego czytelnika wybieraliśmy fragmenty, które to historia uniwersalizm czują więc, że w tym sensie książka klukowskiego pokazuje wszystkie te procesy, które zaszły w całej Polsce m. in. antysemityzm, ale ja pracując na tych tekstach, zwłaszcza na wspomnieniach z przed drugiej wojny światowej z okresu drugiej Rzeczpospolitej miałam wrażenie, że Klukowski używa języka, którego się powszechnie wtedy użalał dzisiaj z branżą jest Aleksandra zimny jest rażąca, a wtedy były to wręcz prawdopodobnie był język elit język osób wykształconych język osób nawet wrażliwych społecznie no bo on taki był przecież on taki był natomiast, mówi że przyjechał do Krasnegostawu mały zarządzona mieścina dla niego to było takie oczywiste stwierdzenie, że mamy dzisiaj nas bardzo razi, a 0 i używał sformułowań typu Odrze, zanim miasteczka oddanie handlu, ale bardzo rażące słowa natomiast celem dla niego chyba LM to zwyczajne tak jak się wtedy mówiło natomiast wybuch drugiej wojny światowej Holokaust i to co się wszystko to co się zdarzyło po drodze, ale bardzo zmieniło jego postawa bardzo on cierpiał jako człowiek po prostu jako humanista, ale podwójnie cierpiał, bo był lekarzem i n p. w pewnym momencie zabroniono mu leczenia Żydów przyjmowania Żydów do szpitala życiu, więc dla niego to było to był podwójny dramat, a ponieważ był człowiekiem wrażliwym widział to i zapisywał, chociaż i wydaje mi się, że to jest bardzo cenną bardzo dużą wartością tych zapisów, ale jest świadkiem, który zapisuje fakty nie, narzucając swoich ocen tam jest bardzo mało komentarzy, więc jeśli ktoś chce dowiedzieć się jak było to dr Klukowski to mówi bez ocen tak nogę i tutaj czuć też, że to Kronika ruskie zacięcie czuć cel w jakim on pisze, bo one też nie ukrywa, że ma świadomość, że ta jego praca może posłużyć w przyszłości jako dokumentacja jako źródło informacji i dlatego siebie stawia na drugim planie dlatego właściwie tylko narratorem przekaźnikiem dlatego też nakłania środowisko wokół rzeźby też gromadzili dane, zabezpieczając sam jako bibliofil i znam kroniki historyczne i wie, jakie to jest ważne i też ma swoje sposoby na to, żeby swoje zapisy przechowywać mam w szpitalu takie miejsca, o których on wie 1 sam, gdzie te dzienniki są przechowywane i dzięki temu udało się ocalić wielokrotnie podczas wojny Niemcy robili rewizję taki stan, spodziewając się, że mogą tam zarzut za winny znaleźć różne rzeczy dr Klukowski swoje dzienniki ukrywał bardzo skrzętnie mi może notował co dzień, a czas na naj gorętszych chwilach, bo kilka razy dziennie to było jedno zagrożenie natomiast już po zakończeniu wojny przyszło następne zagrożenie w postaci nowych władz komunistycznych, którego również prześladowały wiedząc o jego przyszłości podziemnej, ale mimo to jeszcze przez jakiś czas do czterdziestego siódmego roku prowadził regularnie dzienniki potem przestał mnie czeka was była też historia tych dzienników, ponieważ dr Klukowski wiedział, że one są bardzo dużym zagrożeniem nie tylko dla niego samego, ale również dla osób, które tam opisuje bardzo dbał o to, żeby nie wpadły te dzienniki w ręku, ale też wymową nazwiska swoich im tylko sobie znanym sposobem natomiast mimo wszystko uważał, że NATO jest zbyt cenny dokument, żeby wpadł w ręce bezpieki przechowywał te dzienniki u różnych osób i do dziś nie wiadomo kogo chce jest to owiane nadal tajemnicą natomiast w latach siedemdziesiątych przyjechał tutaj syn doktora klukowskiego naszego morza pierwsze jego małżeństwa i Jerzy Klukowski ze swoim synem Andrzejem, ale Anna i udało im się dotrzeć do osób, które były w posiadaniu tych dzienników i jeszcze podczas wizyty tutaj w Polsce syn doktora klukowskiego z Marią nagle na serce w Krakowie w Krakowie i wyjechał stąd tylko wnuk z oryginałami dzienników doktora klukowskiego, których nie udawało się znaleźć przez lata w latach przez dziesięciolecia właściwie nic, kiedy robiliśmy pierwszą edycję zapisów doktora klukowskiego podjęliśmy się poszukiwań, które były bardzo bardzo długotrwałe skomplikowane, ale udało się w końcu odnaleźć się Mbank ING wnuka doktora klukowskiego jego dzienniki w Azji chętni w ściągnęliśmy je tutaj im będą podstawą też do tej edycji po raz pierwszy wtedy się ukazały nam w 20 08 roku po polsku natomiast oryginały dzienników przekazaliśmy do biblioteki KUL-u, gdzie jest cała kolekcja doktora klukowskiego po to, żeby właśnie nam komplet tych zapisów i one tam są w oryginałach u nas są w kopii, więc można mnie całe dzienniki też w tych 2 miejscach zobaczyć w drodzy państwo mamy dla państwa egzemplarz książki Klukowski zamojszczyzna 19 1 8 1 9 5 9 książka pomieszczenia księga wydana przez ośrodek karta arcyciekawa niezwykła przyjemności odkrywania dla tych państwa, którzy nie znali doktora klukowskiego jako autora jako kronikarza prosimy o maile na adres poranek małpa ta kratka FM prosimy o maila od tych osób, które są gotowe zanurzyć się z takiej lekturze, a już bardzo dziękuję za rozmowę z naszym gościem była autorka wyboru pism do tej książki jej redaktorka Agnieszka karnet z ośrodka karta dziękuję bardzo za rozmowę bardzo dziękuje zapraszamy na informacje świąteczny poranek w radiu TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIĄTECZNY PORANEK RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Teraz 30% zniżki na Dostęp Premium! Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW", aby słuchać podcastów TOK FM na komputerze i w aplikacji mobilnej już dziś.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!