REKLAMA

Jedyne zwycięskie polskie powstanie. Rozmowa z prof. Grzegorzem Łukomskim (powtórka)

Święta z Radiem TOK FM
Data emisji:
2018-04-02 18:00
Prowadzący:
Czas trwania:
45:43 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
historię Polski Maciej Zegarski dzień dobry zapraszam na historię Polski chciałabym się porozmawiać tylko w powstaniu Wielkopolskim nie tylko, dlatego że w tym roku obchodzimy stulecie niepodległości, ale oczywiście będziemy też obchodzić stulecie wybuchu powstania Wielkopolskiego, ale też dlatego rząd powstanie ciąg moim zdaniem mówi się za mało, a przecież jesteśmy geny, które żeśmy wygrali nóż mówiąc o tym, że dzięki temu udało się Wielkopolska z Rozwiń » Poznaniem przyłączyć do odrodzonej drugiej Rzeczpospolitej i myślę, że znacznie więcej uwagi powinniśmy temu powstaniu poświęca się nie tylko tym, które żeśmy przegrywali w swoich bankach są Grzegorz Łukomski Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu oczywiście kłania się pięknie José Luisa Figo, a jeśli jakżeby inaczej no właśnie to może najlepiej zacznijmy od początku od początku 3 czy właściwa polityka niemiecka, a nawet jeszcze sięgnąć do Bismarcka i tego scentralizowanego państwa niemieckiego z końca dziewiętnastego wieku czy to właściwie na tyle długo trwało, że stawia czoło znak zapytania w momencie, kiedy kończyła się pierwsza wojna czy Wielkopolska z Poznaniem ma być w granicach odradzającej się Rzeczypospolitej, bo ktoś właśnie nie, więc z punktu widzenia Europy nie mówiąc już Niemców o to by jak drukowałem zaś tak jej gminą problem jest oczywiście bardzo istotny już właściwie na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku, czyli kilkanaście lat przed wybuchem wojny w mniej germanizacja didżeje obszarów wschodnich Kresów cesarstwa niemieckiego była znacząco posunięta niektórzy twierdzą nawet jeszcze kilka pokoleń może 2 to to byłaby po prostu od końca to znaczy byli Niemcy, gdyby dopięli swego do Dave narodowi, by przynajmniej tak my wielką liczbę Polaków, że trudno byłoby mówić o polskości w pełnym tego słowa znaczeniu w pełnym wymiarze i Wisła palet, zwłaszcza jego następcy jak w LM przełom dziewiętnastego dwudziestego wieku polityka kanclerza willowa 1 najpóźniej do ustawy specjalne na początku odejdzie Wayne dwudziestego wieku tuż przed wybuchem pierwszej wojny światowej zostały specjalne, które tak naprawdę pozwalały róg chować pozwalały wyrzucać z ziemi i domów pozbawiać własności w i tym niższy polskości w każdym jej wymieniać na konto właśnie to zapytam czy mimo tej polityki albo inaczej właściwie jak można było przy takiej polityce no i elementy polskości zachowywać, jakie były pomysły organizacyjne na to, aby potem właśnie non mieć tych Polaków, którzy chcieli go Wielkopolskę w Polsce zawalczyć no i można było mieliśmy my Polacy wiele atutów przede wszystkim był to obszar, gdzie ludność Polska stanowiła większość jej było kilka zasadniczych mniejszości niemieckich jest w państwie w cesarstwie niemieckim w Wielkopolsce i obrzęk na obrzeżach wielkopolskich Polacy stanowili zdecydowaną większość i to było walorem po drugie, bardzo silna była grupa polskiej inteligencji i zwłaszcza polskich ziemian, którzy zdobyli to pewną ostoję polskości inspirowali pewne działania w OFE w gruncie rzeczy niektóre działania, które potem doprowadziły do bardzo szczęśliwego finału to happy end dla innych niż, gdy organizowali zauważenia zgłaszali się na powiatowe i byłej oczywiście, że tak zaczęło się od pracy organicznej Jan Koźmian później ksiądz Jan Koźmian już w czasie wiosny ludów użył jej po raz pierwszy i określenia praca organiczna chodziło o to, żeby też uaktywnić tę pozostałą część społeczeństwa to nie ziemia chińską inteligent, skąd ale, gdy chłopów gwiazda ludzi, którzy często mieli problemy finansowe mieli problemy syczy tanie i pisaniem, ale czuli się Polakami należał do społeczeńst w uaktywnić i pojawił się ruch polityczny, który właśnie z starał się dokonać tego dzieła z ruchem narodowo-demokratycznym wbiegł na jego czele stał Bernard Chrzanowski znany działacz 3 i nie tylko polityczne, ale kulturalno-oświatowy on stał na czele całego szeregu organizacji w Wielkopolsce od 1 z Sokoła net poczynając był wieloletnim prezesem Sokoła w Wielkopolsce poprzez wszelkie inne Towarzystwa czytelni ludowych i inne formy kształcenia dokształcania i promowania polskości jej także postać wyświetlana i na pewno Warta Warta przypomnienia jest cały szereg osób, które związane były n p. politycznie trochę rzeczka też państwem niemieckim to znaczy posłowie do Reichstagu do parlamentu rzeszy w ludzie wykształceni albo na uniwersytetach niemieckich albo na uniwersytetach austriackich Niemcy, gdy niezdolność sobie sprawę że, gdy kształcą pewną grupę inteligencji, która później obróci się przeciwko nim jej w Wielkopolsce inteligenci inteligencja miała pewną przewagę nad Niemcami mianowicie była dwujęzyczna administratorzy, którzy przyjeżdżali z Zachodu Niemcy przyjeżdżali do Poznania czy do Wielkopolski bardzo niechętnie ustanowiony został nawet specjalny program ekonomiczny wspierania Kresów wschodnich jak mówiono taki program o nazwie Hey Voo x polityk duże pieniądze na inwestycje duże pieniądze na dno pożyczki na finanse, ale rzecz jeszcze bardzo istotna mianowicie jej urzędnicy, którzy przyjeżdżali do Wielkopolski wybite szyby mamieni i dodatkami do pensji i jej także ADO smart and large, czyli dodatek jest żaden urzędnik centralnych Niemczech zachodnich Niemczech nie dostawał tak wysokiej pensji jak urzędnik niemiecki w Poznaniu czy oni często nie znali języka polskiego do końca to możliwości we własnym środowisku to były takie 2 społeczności, które żyły obok siebie, chociaż z drugiej strony on też integrowały pobiły też małżeństwa mieszane w były jakieś takie próby w ich spora grupa z wśród nich starała się troszeczkę poznać nowe środowisko, w którym przyszło im im pracować w jedno i tyle że jest to były 2, jakby odrębne społeczności, które żyły, a raczej obok siebie niż sobą oraz patrzył pierwszej wojny ich fakt, że jednak takie dane znalazłem z obszaru Wielkopolski prawie 700  00 0 Polaków zostało wcielonych do armii niemieckiej mu, że to był element, który właśnie ów w jakimś sensie jednoczył, bo jednak z drugiej strony nie słyszy się ja przynajmniej niespotykane jakiś masowych dezercji z uczelni oczywiście, że nie natomiast co oni nabywali tzw. kindersztuby nabywali obycia w armii niemieckiej nabywali pewnych umiejętności związanych właśnie jest życiem wojskowym, lecz militarnych Atlas był 1 haczyk w tym wszystkim mianowicie w Niemcy bardzo niechętnie mianowali oficerów polskich Polaków oficerami armii cesarskiej armii niemieckiej w ich tutaj później chwilę okaże, gdy wybuchał powstanie wielkopolskie od wsi trwają przygotowania byłych z tym problem był problem z oficerami, zwłaszcza wyższego szczebla, bo tych po prostu nie było w sensie fizycznym no i Niemcy jak gdyby profilaktycznie starali się mając na uwadze poprzednie zrywy niepodległościowe w Wielkopolsce 1 jedno tego David Dedek takiej polityki kadrowej nazwijmy to nie stosować natomiast tak rzeczywiście kilkaset tysięcy żołnierzy, którzy później powietrznej od połowy 19 18 roku, gdy armia niemiecka ulegała destrukcji dekompozycji, którzy wracali jej w mundurach w mundurach niemieckich dodano do takich ofert grał w willi w polowej Harry powiedzmy z okrągłą czapkę i niebieskim otokiem taki mundur później stał się symbolem powstańca Wielkopolskiego, bo oni są nowi nie mieli wody przecież własnych jakichś nudnych uniformów zakładali tylko o w białe opaski naprawę lub frezera ambient i przypinali rozety biało-czerwoną wstążkę biało-czerwoną w miejscu, gdzie mieli kiedyś od znaczenia niemieckie no powiedzmy, a i Lenny Kravitz, czyli żelazny krzyż, bo to było takie dosyć popularne, a ponieważ rzeczywiście od Werderu czy w paru innych miejscach Polacy wyraźnie się męstwem bohaterce zjedli miało wyrzucali to, skąd i miejsce, gdzie te odznaczenia powinny wisieć na mundurze prawda z mieszaną osobie powstańczą rozet tym różnił się mądrym powstańczy od munduru niemieckiego przyznamy Gminny wyznają państwo, że różnica była niewielka jest też potem z tym problemy, bo było parę przypadków, kiedy leje, gdy powstańcy dostać się bać się do niewoli niemieckiej to uznawani byli za dezerterów z armii niemieckiej w mundurze niemieckim żyć funkcjonować w to oczywiście za powstanie jeszcze wróciła jeszcze wczoraj na -li za słowa przed informacjami od tej stronie politycznej no bo mówisz, że tak tym momentem, który przenosi sprawę polską na arenę międzynarodową i w ogóle wtedy kwestia niepodległości Polski staje się on jest dyskutowana Odessa w piątek od listopada szesnastego roku, ale rzeczywiście w akcie 5 listopada nic nie ma na temat przyłączenia Wielkopolski mówi się o w oczy spada o terenach zaboru rosyjskiego przede wszystkim i jak to jest przyjęte przez nowa siła i już wtedy jest jakiś rodzaj i ponad 1 8 listopada rzeczywiście był istotny dla polskiej jako takiej to znaczy umiędzynarodowić sprawę polską natomiast w Wielkopolsce nie dawał nic Niemcy do samego końca widzieli Polskę tylko w granicach Królestwa polskiego z jakimiś tam niewielkimi niewielkimi przypadłościami punktem odniesienia był to Kongres wiedeński królestwo kongresowe plus tam ewentualnie jakieś jakieś dodatki i chętnych do samego końca rodzica do momentu wybuchu powstania Wielkopolskiego władze niemieckie słyszeć nawet niszczały jakikolwiek pomysłach niepodległościowych tego obszaru Kresy wschodnie niemieckie miały pozostać Kresami wschodnimi, a w trakcie wystąpień i właściwie to sankcjonował pokazał Niemcom wycofać się na linie z granicy 19 1 4 roku no właśnie czy w takim razie nie było innego wyjścia tylko trzeba było chwycić za broń i wywalczyć Wielkopolska dla Polski o tym, powiemy po informacjach TOK FM historię Polski Tomasz Zahorski widać podobnie to są historie Polski strzelił pan poseł Grzegorz Łukomski rozmawiamy o okolicznościach rozmawialiśmy w pierwszej części okolicznościach jakich wybucha powstanie wielkopolskie rzeczywiście jak pan powiedział nawet do tego porozumienia rozejmowego z 11 listopada w kąpieli kwestia przynależności Wielkopolski do odradzającej się Polski w ogóle nie była brana pod uwagę czy w takim razie rzeczywiście można powiedzieć, że to właśnie dla jakich środowisk sprawa zorganizowania powstania jego wybuchu na, a potem szczęśliwego zwycięstwa była traktowana jako jedno i jedyny możliwy element, który może być wystarczającym dowodem na to, że mieszkańcy wielkopolscy Wielkopolski chcą należeć do Polski no, więc właśnie DCT, skąd wiedzieć, kto rozgrywkę, więc dokładnie rzecz, nazywając mnie zainspirował polskie środowiska do działania, ponieważ jasne było, że jeżeli sami nie weźmiemy sprawy swoje ręce to niczego nie dostaniemy ani od aliantów ani od Niemców rzecz zaczęła się w Paryż Polski ośrodek i słowotwórczych w Paryżu komitet Narodowy Polski narodowi Demokraci Roman Dmowski to było Shell, który powstał już w połowie 19 1 7 roku, a później zdobywał w Paryżu coraz większe wpływy i odegrał decydującą rolę w tych sprawach Polski, jeżeli chodzi o konferencje w pokojową w Paryżu, która zaczęła się 18 stycznia 19 19 roku tuż w środowisku Romana Dmowskiego powstał pomysł organizowania powstania na ziemiach zaboru pruskiego po to, żeby przejąć władzę w Polsce i to nie było takie sobie po prostu zrobimy powstanie tylko to był pewien zamysł polityczny, gdy przy pomocy, którego jest Roman Dmowski i obóz narodowo Demokratycznej chciał jej przejąć władzę, gdy w Polsce co skłoniło Dmowskiego do takiego ustalenia sprawy mianowicie inny dostał od Francuzów, z którymi miał bardzo dobre kontakty w jedno takie ciche przyzwolenie na tworzenie faktów dokonanych w zaborze pruskim Francuzi byli bardzo zainteresowani tym, aby Polacy stworzyli pewien fakt dokonany w jej nowo widzieli, że w traktacie kąpiel oczywiście nic takiego obrotu Broda Obry wykresach wschodnich niemieckich czy zachodnich polskich nie ma związku z tym i odchodziło Francuzom o jej osłabienie Niemiec szukali wszelkich ścieżek, które osłabiły, by państwo niemieckie i właściwie Francuzi byli politycy francuscy, a także wojskowi marszałek Ferdynand fałsz głównodowodzący wojsk anty szanty w byli skłonni popierać Polaków w każdym wymiarze, który będzie służył do osłabienia państwa niemieckiego i to była geneza powstania na Kresach zachodnich, czyli w Wielkopolsce, a w pierwszym wariancie miał to być powstanie ogólną zaborów oparty o niej wsparcie militarne ze strony armii polskiej gen. Józefa Hallera armii błękitnej, którą sformułowaną we Francji poczynając od połowy 19 1 7 roku był tu już wówczas w 1 500 osiemnastym roku 70  00 0 żołnierzy Polaków z różnych stron świata często najbardziej odległych krańców Otóż arbiter w zamierzano przetransportować okrętami francuskimi do Gdańska w jedno i tutaj na linii Gdańsk Toruń z organizować na wczasy organizować jej akcję zbrojną w powiązaniu z akcją miejscową to znaczy z akcją Polaków w zaborze pruskim w ośrodkach polskich takich jak Poznań Inowrocław Ostrów Wielkopolski to miał być 3 ośrodki, z których miało wyjść uderzenie wspomagające dla dywizji armii Hallera i tych wizji francuskich, bo w armii Hallera miała też towarzyszyć miały też towarzyskich pewne oddziały francuskie żył bardzo ładnie brzmi, ale nic z tego wyszło nic z tego nie wyszło tak jej zarząd uderzyć na Prusy wschodnie w pierwszym wariancie, bo to był bastion militarny państwa niemieckiego w zniszczyć po prostu te ośrodki, które tam istniały a gdy w uderzenie wspomagające miało wyjść z Poznania w kierunku piły i z Inowrocławia w kierunku Bydgoszczy z Ostrowa Wielkopolskiego w kierunku Śląska w ten sposób powstanie ogarnęło, by jej cały zapał Otóż, lecz tamę Narodowemu w działaniu postawili Brytyjczycy, którzy absolutnie nie zgodzili się na taki wariant na taki rozwój wydarzeń, ponieważ w interesie brytyjskim nie leżało osłabianie Niemiec jej, a z drugiej strony leżało osłabienie Francji to była taka cicha rywalizacja francusko brytyjska Abigail rosną od wieków od wieków oczywiście nie wywrze Brytyjczycy sprytnie wykorzystali właściwie oni już w rozdzielniach ma 5 zyskali wszystko to co chcieli w wieje praktycznie biorąc chodziło im tylko w kolonii niemieckie czy o pewne rzeczywiście tam, gdy aktywa finansowe czy obecnej ścieżki handlowe typu mocarstwo ekonomiczne, więc to przecież był konkurent już wówczas brytyjski, jeżeli chodzi o sprawy ekonomii o sprawie tej produkcji i wreszcie to wystarczyło nie byli zainteresowani ani z gry umniejszanie terytorialnym państwa niemieckiego ani w specjalnym osłabianiu go o, zwłaszcza w kontekście zagrożenia bolszewickiego w łeb odejście ruchu na bolszewickiego leninowskiego, który wówczas rozwijał się w Rosji 1 wschodzi no właśnie i inne, zanim powiemy, że o tym, że do Gdańska nie przyjechała armii Hallera i Francuzi tylko po prostu Ignacy Paderewski Ignacy Jan Paderewski jak z małżonką w glinie liczną świtą towarzyszącym kilku Brytyjczyków 1 oczywiście, gdy jego sekretarz Sylwii stragan czy mieli kilku oficerów w i Rosją Paderewski przybył z misją tak do Gdańska 20 05. 2 grudnia 19 18 roku był witany serdecznie przez przedstawicieli komisariatu Naczelnej rady ludowej z Poznania, a potem z i przyjechał do Poznania pociągiem będzie też bardzo serdecznie witał ich ten przyjazd stał się bezpośrednią Iskrą zaczynem jej do wybuchu powstania Wielkopolskiego, ale już w mniejszym zakresie powstania obejmującego właściwie tylko Wielkopolska, ale też powiedzmy co się wydarzyło w tzw. międzyczasie, bo rozumiem, że nie mając jeszcze pewności, jaki będzie ostatecznie właśnie stanowisko Niewiem Brytyjczyków czy jaka będzie szansa na pomoc zewnętrzną jednak sposób, by poznaniacy podziwiali Coppola niż jakość też próbują zorganizować w postać je tymczasowa naczelna rada ludowa pojawiają się właśnie tam takie postaci, które nie są ważne dla dalszego przebiegu wypadków jak ksiądz Stanisław Adamski Wojciech Korfanty chciał poświęcić stąd w komisariacie na ciele w sali komisariatu Naczelnej rady nowości jest co to jest rada ludowa to jest jakiś rodzaj i w małego nie wiem rządu i tak jest wyjeżdżał był organ wykonawczy całej sprawy geneza tego tytułu sięga właściwie początku pierwszej wojny wielkiej wojny 19 1 4 roku powstało takie koło towarzyskie jest tajne oczywiście w momencie wybuchu wojny w i kto tworzy to około towarzyski poszło posłowie do Reichstagu m. in . Władysław Seyda n p. daczy po paru innych i przedstawiciele wszystkich stronnict w kierunków politycznych jest w poznańskim w Wielkopolsce w jej toku zostało potem rozszerzone w styczniu 1 500 szesnastego roku o przedstawicieli innych części zaboru zaworu jajek deweloperskiego przekształciło się w taki tajny międzypartyjnej komitet obywatelski i tenże komitet obywatelski w lipcu 19 1 8 roku, kiedy widać było już gołym okiem, że cesarstwo niemieckie upada, gdy zaczął działać coraz bardziej jawnie oczywiście służby niemieckie wiedziały o tym wszystkim nie mieli jednak sił już pewnie im brakowało na tłumienie tych polskich ruchów wolnościowych powiedzmy więcej zaszedł przypadek bardzo szczególny, bo po dej podpisaniu, gdy rozejmu w tempie dzień w dzieje, a jeszcze przedtem na terenie Niemiec doszło do pewnej radykalizacji nastrojów społecznych to bunt marynarzy z kim do nich innych kilku innych ośrodkach jest szykująca się rewolucja w Berlinie wszystko to inspirowali też bolszewicy domów dają rady delegatów robotniczych stawiają żagiel Atu takie robotniczych żołnierskich ulega stopniowej dekompozycji armia cesarska armia niemiecka i Otóż to naczelny prezes prowincji poznańskiej w Hans ARP Life and hard Road TFI zwrócił się do Władysława sej Dyjak od posła Artura ich stać go z uprzejmą prośbą, aby ujawnił się ten komitet to organizacja w obawie przed radykalizacją nastrojów przed wystąpieniem właśnie tych jak hobby innych prawda radykalnych w Poznaniu nie miało to miejsce, bo w Poznaniu nie było tzw. innej grupie robotników wieko przemysłowych i których inspirowali bolszewicy prawda przez NFZ proletariatem ich nazywamy z marksistowską rzeczy rzecz ujmując, ale to sami Niemcy zainspirowali te 3 polskie struktury do tej pory tajne, żeby się ujawniły i wzięły sprawy w swoje ręce mandat, żeby ich, bo to była grupa przewidywalnych polityków, z którymi Niemcy mogli jakoś rozmawiać prawda ja muszę układać, a nie jej przedstawiciele marksistowskie bolszewicy czy jacyś tam jeszcze inni po drugie, zaś 1 element, który nakazuje już Niemców mogły zaniepokoić, bo 12 20 listopada w Jędrzej Moraczewski w Warszawie ma swoje exposé jako premier i mówić w tym exposé tak przyłączenie Wielkopolski będzie 1 z pierwszych naszych zadań, ale z drugiej strony, kiedy proponuje bodaj 3 polityką Wielkopolskim wejście do swojego rządu w wyborze rodzaju danych tekstowych do tego rządu m. in. wspomniany przez pana Władysław Seyda to, bo ich zdaniem Piłsudski, który właśnie zażąda specjalisty z tak, by rząd socjalistyczny, którego Wielkopolanie nie akceptować nawiązuje Demokraci tego rządu nie akceptować tylko takiego powodu politycznego warto było odrzucić moim zdaniem w tym momencie tak potrzebną rzecz się już myślało Jagi w walce zbrojnej ważnych wsparć i pomoc w Żabnie przy trwały już były już w toku debaty przygotowania do wybuchu ogólna z Borowego powstaniach i politycy wielkopolscy byli zapatrzeni w kierunku Paryża byli zapatrzeni w kierunku Paryża i w związku z tym w jak gdyby a priori odrzucili ofertę 1 oferty płynące z Warszawy, bo to byłby mezalians po co mieli ją przyjmować za chwilę oni sami zorganizują tutaj powstać rada jej to zaś to piłsudczycy dyskretnie pewne trwali teren Józef Piłsudski w połowie grudnia wysłał Ignacego Matuszewskiego postać później uznano, więc zasłużoną on był w pracował w dwójce leży w sztabie generalnym już wówczas z misją zbadania czy nie da się w Wielkopolsce zorganizować faktów dokonanych na jeszcze w lutym osiemnastego roku życia już zaczęto tworzyć struktury polskiej organizacji, a dziś nie dojechał za pośrednictwem CUW Bilda, który w i Witomiła Piłsudczyków z organizmu była tak jak to było takie ramię PiS-u czy osoby w Wielkopolsce oni wiedzieli w ich wpływ był dość ograniczone, niemniej jednak były badania i druga bierzcie strona tej misji Matuszewskiego była bardzo interesująca maturzystki przyjezdnych przyjeżdża po broń do Wielkopolski Piłsudskiemu potrzebna była broń do zorganizowania armii polskiej jej tej broni w kwestii nie było, a to jest zasobna Wielkopolska miała i pieniądze na zakup broni i w razie czego z niemieckich magazynów też można było ją zdobyć co zresztą miało miejsce w czasie powstania Wielkopolskiego nowa jakość w limicie to do tego wątku pewnie jeszcze wrócimy jak musieli czuć się silnymi powstańcy wielkopolscy, żeby nie obchodzi właśnie taką sytuację powiedziałbym pewnego dystansu wobec tworzonego czy powstającego państwa polskiego rządu warszawskich knajp za dużo mówić właśnie tej tworzonej dla polskiej, która mogłaby się przecież przegrać tak dystansu i prawnego takie zachowania pewnej takiej linii niezłomności my jesteśmy politycznie Indii mamy inną wizję Polski i my, gdzie spoglądamy w kierunku Paryża tam są nasi przywódcy politycznego pamiętajmy, że oczywiście tutaj w Wielkopolsce tam Adamski rodak David James czy Kosiński w tej czy Korfanty byli tylko jednak gdyby wykonawcami i koncepcji ogólnej płynącej z Paryża i handel i to byli to później, gdy zajdzie no jak siedzieliśmy przy Jeziornej stażystom grudnia do Poznania Paderewski in tam rzeczywiście się może był ten element zapalny jak pan nazwał związane z tym, że urząd spraw zagranicznych rzeszy postanowił zakazać mu wjazdu do miasta zapewnia Polaków dodatkowo raz drugi pociąg zatrzymywano w Szamotułach chcemy przekierować ten pociąg prosto do Warszawy to był tzw. ekstra Zug, czyli pociąg specjalny jest premierem jej, który miał pojechać prosto do Warszawy, dlatego że obawiano się przyjazdu pod laskiego do Poznania, bo wiedziano, że to powstanie 1 z Auckland woda jest już jak gdyby w toku, że tylko Iskry brakuje, żeby nowe boiska się pojawiła powstanie wybuchło na początku na jego czele staje kpt Stanisław Taciak właśnie, dlatego że nie było wyższych oficerów armii pruskiej Taciak został ze my błyskawicznie tego samego niemal dnia mianowany menedżerem pełny dostęp pnia mjr no i on właściwie do połowy stycznia był dowódcą głównodowodzącym i organizatorem oddziałów powstańczych, dopóki nie zastąpił go przysłany z Warszawy przez Józefa Piłsudskiego gen. Józef Dowbor Muśnicki jedno też zresztą w piękną kartę kombatancką mający, ale przeciwnik Józefa Piłsudskiego niektórzy tak, bo jego największa zaleta w tym momencie Joachim nikt nie może już to zła robili twierdzą, że wysłał go w Józef Piłsudski do Poznania po to, żeby go pozbyć się z Warszawy no bo był mój polityczny konkurent da się przed powstaniem dosyć szybko wykracza poza granice powrót Poznania i rzeczywiście staje się powstaniem Wielkopolskim w czasie w ciągu doby wykracza poza granice powód do Poznania, bo już następnego dnia jeszcze w nocy z 20 07 . na 20 08. już się uaktywniają jest w ośrodki z w Wielkopolsce w oczy głównie miasta powiatowe, bo tam organizowane rady ludowej i te różne paramilitarne organizacje, które miały w gotowości stać i czekać w takie organizacje jak skauting jak je, gdy jest Sokół 1, ale oczywiście też byli serwer, czyli taka straż ludowa, która dla przyjezdnych w radach ludowych organizowana, jeżeli te szyldy, gdyż taka bardzo specyficzna organizacja służba straży bezpieczeństwa organizacja stworzona przez Niemców, którym do, której przeniknęli także Wielkopolanie i monitorowali w ten sposób działania oficerów i służb niemieckich przebieg powstania jego naj co najważniejsze oczywiście skutki po informacjach o radiu tokfm PL w historię Polski Maciej Zakrocki witam ponownie dzisiaj inne wobec historii Polski rozmawiamy o tym, czym 1 z jej najważniejszych polskich powstają, więc przede wszystkim właśnie życie jest jedynym zwycięskim studzi pan poseł Grzegorz Łukomski zakończyliśmy naszą opowieść oszczędna w wybuchu powstania w ich wspomniał już pan, że dosyć szybko ogarnia on powstanie niemal całą Wielkopolskę, że po początkowym dowodzeniu najpierw kapitana potem mjr. Stanisława Taczaka w styczniu z 11 stycznia, a obowiązki przejął po piętnastego 1 6 stycznia jej gen. Józef Dowbor-Muśnicki znany dowódca pierwszego korpusu polskiego na terenie Białorusi w jest znany organizator wojska w tym czasie w jedno mający swoje liczne zastrzeżenia, a przecież człowiek bardzo kompetentny omówił polszczyzną taką bardzo wschodnio okresową co Wielkopolan można za bardzo się podobało się, ale przypadł im w sumie bardzo do gustu jej później przyjezdne bardzo chętnie przyjmowano go wszędzie i 1 fetowano, a także był członkiem związków kombatanckich licznych w Wielkopolsce w każdym razie oddawano mu cześć honor 1 w 2 lub pocztą bydła sam do tego wątku troszkę już poruszanego, czyli cały czas taki dziwny trochę sytuacji jeśli chodzi o powstanie powstańców organy władzy i już można tak powiedzieć, bo wspomnimy chyba 9 stycznia dziewiętnastego roku naczelna rada ludowa oficjalnie ogłosiła przejęcie władzy, a 13 stycznia Józef Piłsudski przyjmuje delegacje i z poznańskiego i właśnie ich mało, kto tu prosiłbym o wyjaśnienie powiedział żonie kondolencje nikt to może jedynie przedstawić koalicji konieczność zmiany tak, ale tamtego punktu w dotyczącego przyszłości Poznania Tomasz poznański tutaj dotykamy ważnego problemu, jaki był właściwie stosunek 1 czy tymczasowego naczelnika państwa, bo taki oficjalny tytuł po miał wówczas Józef Piłsudski, jaki był jego stosunek do Wielkopolskiego czynu zbrojnego no więc, by wyżywać się oficjalnie jej ręce miał związek nie mógł naprawdę nic zrobić, dlatego że jej obowiązywały go o porozumienia międzynarodowe co znaczy Wielkopolska formalnie znajdował się w granicach Niemiec w granicach rzeszy cesarstwa niemieckiego i jakikolwiek w oficjalny ruch wojska w tym kierunku byłby naruszeniem rozejmu Stępień jej po drugie, nawet nie miał środków po temu, bo nawet jedno jak powiedzieliśmy w obronie przysyłał do Wielkopolski prawda w sprzęt wojskowy czy też broń stara się zdobyć Wielkopolskę i po trzecie, gdy to tak troszeczkę to nie było jego powstanie, gdyby rzeczywiście był piłsudczycy, gdyby po dwu akcja Matuszewskiego et Cetera, gdyby oni zorganizowali coś takiego no to pewnie jakiś tam środki, by się znalazły, ale w gruncie rzeczy inny byłoby to międzynarodowy stopa złamanie kontraktu zresztą jej Piłsudski powiedział oficjalnie mówi to wielokrotnie, że to co dostaniemy na Zachodzie zależy od fontann ty natomiast na Wschodzie drzwi są szeroko otwarte Ruda i jedno i wszystko zależy tylko od nas jak szeroko potrafimy je je otworzyć w jest zatem jak gdyby od początku uznał, że granice z co do granicy zachodniej musimy poczekać na ostateczne rozstrzygnięcia konferencji pokojów, a czy ta ocena, którą wandala przestawił to właściwie z oceną pozytywną czy negatywny wpływ jest powiedzmy adekwatną dzikach to znaczy nie miał innego wyjścia, a po drugie, chyba nie miał tak za bardzo i możliwości, ale i troszeczkę ochoty, bo to nie był tak naprawdę jego ruch, chociaż oczywiście, by zasobna Wielkopolska, gdyby ją włączyć w miarę wcześnie do granicy wejścia Polski jak najbardziej drżała mu je na sercu i to jest oczywiste, ale mnie nie miał możliwości nie miał pola manewru na tej szachownicy nie było takiego pola nowym z 1 strony mamy Romana Dmowskiego w Paryżu mamy już trwającą konferencją pokojową mamy władze Wielkopolski te, które coraz bardziej opanowują teren w związku z sukcesami powstańców, czyli komisariat Naczelnej rady narodowej to kto właściwie teraz w nowo do walki przynoszą właśnie sukcesy powstańcom, kto ma teraz przejąć inicjatywę tak na dobrą sprawę, aby zgłaszali się zakończyć zdołali ustalić jakieś warunki zakończenia tak źle bardzo kluczowy moment, gdzie jej wszystko to nazwy odbywało się w granicach Niemiec i Niemcy Berlin jest traktowały wieś to jako obrót sprawy wewnętrzne są państwa niemieckiego Niemcy jest o tym nie chcieli z nim rozmawiać pozostawały zatem jej kontakty bilateralne i kilkakrotnie rzeczywiście Wielkopolanie spotkali się przy stole rokowań jest z władzami niemieckimi po raz pierwszy już 30 grudnia osiemnastego roku z Berlina przyjechała delegacja do Poznania w ratuszu poznańskim rozmawiano w szyję potem były rokowania nie jest na początku stycznia w Bydgoszczy no i wreszcie w Berlinie w dniach od drugiego do 5 lutego o CIT zakończyły się wówczas, gdy odchodził świat, dlatego że jej rozbieżne kierunki były tak rozbieżne, że znalezienie wspólnego pola znalezienie konsensusu było praktycznie niemożliwe Niemcy Stali na stanowisku, że Wielkopolska jest częścią państwa niemieckiego już wówczas tworzące się Republiki Weimarskiej jej natomiast Wielkopolanie wręcz przeciwnie, więc tutaj jej znalezienie, w jakich jakiegoś konsensusu było niemożliwe w związku z tym do OFE wreszcie podam pewien szczegół jej naczelny prezes prowincji poznańskiej w okresie powstania Wielkopolskiego to nie kto inny jak Wojciech Trąmpczyński późniejszy marszałek Sejmu ustawodawczego, ale proszę zauważyć funkcja nazywała się ciągle tak jak w państwie niemieckim naczelny prezes prowincji poznańskiej ronda w tej, kto tu wszystko było takich jak za czasów niemieckich nie może po rozejmie w Trewirze oczywiście w obszar ten w sensie już jak gdyby Quazi prawda my, więc w normalnym jej był Polski doskonale padła nazwa Pomóżmy wyjaśnić, bo powiedzieliśmy, że 5 lutego rozmowy w Berlinie kończą się fiaskiem, a już 16 lutego, czyli dawnym 1 1 dni później w tym, że w Trewirze podpisano w układ rozejmowy lasy zajmują się wydarzyło w tak trudnych profesorze tempie podpisany, że można było się do zajęć opolanie, z których skorzystali z pewnej sytuacji mianowicie chodziło o przedłużenie rozejmu w kąpieli, który był, który jest zawarty tylko na określony czas jej Niemcy wnioskowali, żeby ten rozejm automatycznie przedłużyć natomiast marszałek coś będąc pod wpływem i narodowych Demokratów Romana Dmowskiego, zwłaszcza jego wystąpienia, który miał miejsce 2 9 stycznia dotyczyło programu terytorialnego polskiego na Zachodzie w gdy złapał wiatr w żagle to znaczy postanowił pomóc Polakom i to ten fakt dokonany prawda, o którym o, którym mówiliśmy jest marszałek w coś przeforsował w czasie rokowań w Trewirze po powiedzmy od razu to były rokowania między przedstawicielami Andante, a Niemcami i tam Wielkopolanie nie mieli nic do gadania, bo nie byli podmiotem w tym w tym układzie rodak przeforsował jednak rzucił niejako Niemcom, aby uznali status quo to znaczy te zdobycze terytorialne w Wielkopolsce, które miały wówczas miejsce i w ten sposób to było jak gdzie warunek kondycja synek fanom do podpisania do przedłużenia rozejmu w Cannes 5, czyli rozejm w tej wsi no i czy to wystarczyło, żeby już od tego momentu myśleć wreszcie o tym, że Wielkopolska no na pewno będzie w Polsce nie wystarczyło i Niemcy przygotowywali, dlaczego tak się spieszą z tym z traktatem Niemcy przygotowywali potężną kontrofensywę wojskową militarną ofensywę jej okres burzy naporu powstańcy się skończył zaczęły się wyczerpywać siły i środki natomiast Niemcy mieli potężne siły iść od jej skoncentrowany uderzenia pierwsze jedno z okolic Pomorza, a drugi z okolic Dolnego Śląska analogicznie jak we wrześniu 30 09. roku zgniotła, by powstanie wielkopolskie w krótkim czasie był to nie był to plan zatytułowany wiosenne słońce w cylindrze mogą one poniemiecka nazwa ta bardzo romantyczna woda taka powiedzmy sobie w Goethego wzięta nazwę i kto był plan jej to w na przełomie kwietnia maja miała ruszyć ofensywa, którą zgniótł, aby powstanie, gdyby nie zobowiązania, które przyjęli Niemcy w Trewirze to oczywiście jest jeszcze kilka dywizji na Śląsku i kilka dywizji zgromadzonych w Prusach wschodnich z zupełnie bez problemu wysiłek powstańczy zostałyby wówczas pokonany dlatego nie, dlatego że nie mieli ochoty do walki, ale nie mniej środków walki i byli w tej wyrwy w mniejszości jest w takim razie, jakie elementy spowodowały no właśnie to, że ostatecznie w konsekwencji i powstania Wielkopolskiego no i oczywiście tych wszystkich negocjacji polityków ostatecznie uznano, że Wielkopolska wchodzi w jej skład wiem również, że wybuch powstania wielkopolscy posłużył Dąbrowskiemu w Paryżu jako doskonały argument do forsowania programu terytorialnego zasięgu jego, gdyby nie te działania to nie łudźmy się całe Kresy zachodnie polskie, czyli w zaboru pruskiego pozostałyby w granicach Niemiec mało tego powstanie wielkopolskie zainspirowało pewien ogólny ruch powstańczy, bo za przykładem Wielkopolan poszli później Ślązacy jej i zaczęli też walczyć o swoje i tak by kawałek po kawałku zrywać Niemcom to, czego absolutnie, by nie oddali bez powstań bez tych zrywów narodowych sił NATO powstanie wielkopolskie miało to kilka tych bardzo istotnych pozytywnych płaszczyzn, gdyby nie ruch powstańczy w Wielkopolsce na pewno Niemcy bardzo upierali się, żeby oddać cokolwiek z tego terytorium, a przy wsparciu Brytyjczyków, bo taki mieli jej rola to zresztą bardzo aktywnie zabiegał o to i zniszczył wiele spra w n p. sprawę przynależności Gdańska zniszczył Lloyd George, a na dobę później zrobiono z tego wolne miasto w pierwszym projekcie przecież była to miasto integralna część Rzeczypospolitej w ich także był to taki wyłom w niejednej tzw. dokument sąd ten blok 2 5 marca 19 19 roku sygnowany przez Davida Lloyda George, a ta premiera Wielkiej Brytanii jej powstanie naprawdę pomogło zdobyć te ziemie, bo sama dyplomacja, ale nawet najbardziej wymownego Dmowskiego z pewnością, by tego nie zrobiła, bo siły działały tutaj potężne jak to praktycznie się mogło odbyć, bo tak, jakbyśmy mówili Wielkopolanie łącznie z samym okresem powstania utworzyli pewnego rodzaju władzy struktury jak karuzela, ale powiedzmy enklawa, więc teraz trzeba to było przykleić do Polski co się dzieje choćby z polskim Sejmem dzielnicowym co dziś jest to naczelną radą ludową właśnie Polski Sejm dzielnicowy to była rzecz efemeryda przygotowana na wypadek, gdyby rzeczywiście armia Hallera wylądowała i to był ten parlament autentyczny parlament wybory do tego parlamentu ogłosił komisariat Naczelnej rady ludowej już 14 listopada i to być, bo wybrani przez elektorat prawda z różnych dzielnic zaboru pruskiego to było około 1 20 0 osób potężna grupa ludzi, którzy parlament w dni później po raz drugi on się nie zebrał po raz pierwszy w dniach, gdy od trzeciego do 5 grudnia w mojej byłej premier chce, aby właśnie w 1 Rushdie, a przecież w Polsce, ale zorganizowane wybory do Sejmu dostała żadnej straconej, ale te wybory do Sejmu jak wiemy odbyły się dopiero 2 6 stycznia 19 19 roku jest dużo później niż inni niż Poznań no tak, ale jeżeli przyjmiemy, że dopiero mamy 16 lutego w rozejm w Trewirze potem mamy te działania komisariatu Naczelnej rady ludowej, która w kwietniu dopiero dziewiętnastego roku wydaje rozporządzenie o usunięciu niemieckojęzycznych napisów tak na urzędach, gdy dopiero mamy w maju dziewiętnastego roku na wniosek Korfantego o o przeprowadzenie ujednolicenia, a armie narodowe AGH Uniwersytet poznański mógł powstać przecież 1 maja oficjalne otwarcie Uniwersytetu w ramach repolonizacji w Browarze narracji Poznań, ale do to co się dzieje z tymi władzami Poznania, a on w momencie, kiedy już w poznańskiej przechodzi ona działa ludzki od działają działacz tej w sobie pewne Drobczyński był naczelnym prezesem prowincji działał komisariat Naczelnej rady ludowej to wszystko działało do czerwca 19 19 roku do momentu podpisania, gdy traktatu wersalskiego i traktat wersalski formalnie włączył całą Wielkopolskę i inne ziemie zaboru pruskiego granice Rzeczypospolitej w 1 sierpnia 19 1 9 roku Sejm ustawodawczy w 2 powołał taki byt polityczny jednak ministerstwo byłej dzielnicy pruskiej jej organ, który miał spełniać funkcję administracyjną na obszarze Wielkopolski Pomorza, a także później Śląska na Śląsk później przyłączono wieś to była odrębna jednostka administracyjna dzielił się na pewno takie wydziały kilkanaście wydziałów tam byłem ministerstwo ministerstwo byłej dzielnicy pruskiej jej chodziło o to, żeby zbyt nagle nie przyłączać Wielkopolski do reszty kraju, żeby odbywało się do etapami sposób i ewolucji, a da jej byli esbecy gnębili, gdy obszar ten zwróciłby się różniły pod względem ekonomicznym w je wypowiada mentalnością tym sposobem brzmi tak dalej i to trwało do kwietnia 19 2 2 roku aż na jej pierwszym miejscem byłej dzielnicy pruskiej został właśnie Władysław Seyda wspomnianej już trudnej przez nas chwieje i domów ten okres przejściowy, kiedy repolonizacji handlu akcjami wszystkim, kiedy starano się z integrowanie się w wielkopolskiej Kresy zachodnie z resztą kraju uderza na koniec powiedzmy tylko o 1 dobrze znana jest kwestia takiej specjalnej atencji wielkiego szacunku, jakim obdarzano drugiej Rzeczypospolitej powstańców styczniowych czy to jest wspomniany już przez pana powód, że nie piłsudczycy jak na dobrą sprawę z organizowali powstanie wielkopolskie czy to był powód, dla którego ich wtedy na można, by zeszli ido dzisiaj właśnie idzie powstającej to powstanie no tak trochę zajęło na drugim planie da po co ze mną nie ukrywajmy jest rzeczywiście kompetentny mi najbardziej lubianymi w okresie drugiej RP byli legioniści, zwłaszcza po 20 06 . roku w i legioniści nawet gdyby właśnie Sobiech, ale Chińczycy czy inne związki kombatanckie Wielkopolanie pod tym względem byli też suczka traktowani troszeczkę po macoszemu jej powstał w 19 2 2 roku taki związek, gdy Towarzystwo powstańców i wojaków ziem zachodnich Rzeczypospolitej polskiej i ono grupowa aut wszystkie jej organizacje kombatanckie, które w swych w nowej Dębie żołnierzy byłych powstańców wielkopolskich Cetera ale gdy po 20 06 . roku spotkały innych darmowych demoralizacji spotkały nosił różne szykany represje, dlatego że opowiedzieli się po stronie rządowej ani po stronie po stronie Piłsudskiego i jego Wierzyńskiego, bo od czasu zamachu majowego przewrotu majowego był bardzo zdystansowany, jeżeli chodzi o kontakty z Wielkopolską w mojej w ten sposób rzeczywiście 1 Wielkopolanie nie cieszyli inni cieszyli się należną estymą jej powstańcy wierzą w styczniowym przegrali w bieli przez jego hołubieni, a wielkopolscy zwycięzcy no niestety nie doczekali się takich awansów proszę państwa to jest świetny moment, abyśmy może zaapelowali w stulecie niepodległości stulecie wybuchu powstania Wielkopolskiego przy różnych wszystkim powstańcom nie tylko należną im pamięć, ale i właśnie tę scenę i ich godności pamięć w naszej historii tak oczywiście i to się robić działają teraz różne takie organizacje w Poznaniu, które starają się kultywować dzień powstania Wielkopolskiego, ale myślę, że nadal jest jeszcze wiele do zrobienia no właśnie to myśmy dzisiaj również coś w tej sprawie zrobić bardzo dziękuję panu prof. Grzegorz w komisjach dziękuję kłaniał się Wilk był z nami, a teraz informacji w TOK FM to historię polskiej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIĘTA Z RADIEM TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Dostęp Premium z 30% zniżką od serca. Pokochaj pakiet "Aplikacja i WWW". Słuchaj gdzie chcesz i jak chcesz.

KUP TERAZ 30% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!