REKLAMA

O książce "Kresowy kalejdoskop. Wędrówki przez Ziemie Wschodnie Drugiej Rzeczypospolitej"

Historie Polski
Data emisji:
2018-04-29 19:00
Audycja:
Historie Polski
Prowadzący:
Czas trwania:
44:53 min.
Udostępnij:

Mówić o Kresach Wschodnich jako o realnym terytorium Drugiej Rzeczy Pospolitej jest w mojej ocenie błędem - mówi prof. Włodzimierz Mędrzecki, specjalista od historii najnowszej, społecznej i stosunków międzynarodowych. Rozwiń »

Wydanie jego najnowszej książki"Kresowy kalejdoskop. Wędrówki przez Ziemie Wschodnie Drugiej Rzeczypospolitej 1918-39" jest pretekstem do rozmowy o historii Polski, stosunkach polsko-ukraińskich na Kresach Wschodnich przed II Wojną Światową oraz współczesnym podejściu do tych ziem i do dziedzictwa kulturowego. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
historię Polski, sto niepodległości, Maciej Zakrocki, dzień dobry. To był fragment słynnej piosenki "Lwów jest jeden na świecie" muzyka Henryk Wars, słowa Emanuel Szlechter. Piosenka stała się niezwykle popularna, gdy znalazła się w filmie "Włóczęgi" z 1939 roku w reżyserii Michała Waszyńskiego, śpiewają niezrównani Szczepcio i Tońcio. Ta piosenka to oczywiście nie przypadek, bo dzisiaj będziemy rozmawiać o wschodnich ziemiach, głównie drugiej Rzeczpospolitej, a pomoże nam w tej rozmowie pan prof. Włodzimierz Mędrzycki, dzień dobry. Pan profesor jest specjalistą historii najnowszej, społecznej, o stosunkach międzynarodowych na ziemiach polskich, pisze wiele prac, a właśnie w tym tygodniu ukazała się książka pana profesora "Kresowy kalejdoskop. Wędrówki przez Ziemie Wschodnie Drugiej Rzeczypospolitej 1918-39".  Rozwiń »
Na początku chciałbym właśnie powiedzieć, że specjalnie unikałem określenia na Kresy już będziemy mówić okresach zaraz na wstępie właściwie taka taka krótka analiza czy to właściwy termin czynie oto mamy mówić Kresy czy nie mamy mówić o KRS, jeżeli mówimy o problemie Kresów i Kresy są pewnym pojęciem określającym świat mityczny pewien obszar jak co kiedyś prof. Chrzanowski znakomicie napisał obszar tęsknot i obszar w dużej mierze wykreowany w naszej zbiorowej wyobraźni w obszar, który był i terenem w takich ideowych politycznych także zmagań między Polakami, którzy wędrowali na wschód zakładali bastiony polskiej kultury wiary rzymskokatolickiej, a światem zewnętrznym, czyli światem Wschodu prawosławiem przez długi okres Turkami potem potem Moskwą, a więc i Kresy jest pewnym elementem dziejów i heroicznych dziejów ideowych tych, których i innych miast odegrał niezwykle istotną rolę w w naszej historii, gdy ten termin zrobił wielką karierę w czasie zaborów, kiedy ciało właśnie te wschodnie obszary miejsca ostatni z 2 polskiego na Wschodzie miejsca polskiej kultury były polem bezpośredniej walki między zaborcami przede wszystkim z Rosją i urządzeń weryfikacji tych terenów a gdy Polakami byli natomiast mówić o Kresach wschodnich jako o realnym terytorium i będącym częścią drugiej Rzeczpospolitej i jest w moim głębokim przekonaniu błędem, a ponieważ w drugiej Rzeczpospolitej i części inżynierem i tworzyła nowe tereny wschodnich tworzyła obszar województ w wschodnich była ziemiami wschodnimi i Polski odrodzonej po 19 1 8 roku i w odniesieniu od do konkretnych terytoriów ze Lwowem Wilnem ogródkiem mówimy o ziemiach wschodnich z drugiej, że Rzeczpospolita i nikt już nie sąd może dłużej rozwijać tego wątku, bo tyle mamy do powiedzenia, ale tak jak pan opór opisywał jak należy rozumieć termin Kresy to mówię specjalnie Ciacha, zaznaczając prowokacyjnie to brzmi to trochę rewizjonistyczne może nie było w Polsce jest polityczny konsensus co do tego, że granice ustalone w gminach w wyniku drugiej wojny światowej są i komu pozostaną niezmienne nie większy problem polega na tym, że kiedy mówimy o tych obszarach jako o polskich Kresach odbieramy tym terenom podmiotowość i jak gdyby nie negujemy prawu obecnych gospodarzy tych ziem do poczucia pełnej suwerenności Ukraińcy nigdy nie mieli poczucie, że mieszkam na polskich Kresach z ich punktu widzenia Galicja wschodnia była częścią ukraińskiego terytorium Narodowego i owszem, oni się zgodzą, że był moment, kiedy Galicja wschodnia była częścią drugiej Rzeczpospolitej, ale ja nigdy się nie zgodzą, że była Kresami Polski, ale jednak się pan wyróżnikiem Kresów nie była Polska dominacja na tych terenach, ale trwała obecność polskiego domu czy dworu jedno z najważniejszych postaci wyobraźni zbiorowej polskiego uniwersum 1 9 wieku Polak kresowy z góry pochodzenia Ziemiańskiego lub drobne szlacheckiego treścią jego życia była walka w obronie bastion polskiej tożsamości kultury wreszcie majątku trochę pan jednak zwraca uwagę na to, że rzeczywiście co właśnie, a potem konsekwencje w emocjach politycznych dzisiaj tak chcieliśmy tam zawsze być kimś lepszym wyróżniać się trochę na tle wszystkich mieszkańców tych terenów to prawda i nic 1 z głównych naszych historycznych lekcji narodowych powinna być rezygnacja z tej postawy to, że byliśmy tam jak to mówiono o główną głównym fundamentem kultury to, że byliśmy fundatorami pałaców klasztorów kościołów wszystko prawda i w ówczesnych kategoriach historycznych mogliśmy się tym szczycić nawet nie mogliśmy się uważać, ale przychodzi chłopów, którzy ciężko na to pracowali, ale po wszystkich doświadczeniach dwudziestego i 20 01 . wieku po prostu powinniśmy zrezygnować postawę wyższości stylistą audycje z cyklu historia Polski poświęciłem w kształtowaniu się granic drugiej Rzeczpospolitej, ale na pewno dla naszej rozmowy króciutko warto przypomnieć i jak chcieliśmy jak główny postulat, czyli wpływające na polityczny kształt i geograficznym drugiej Rzeczpospolitej myślały o wschodnich granicach Rzeczpospolitej to oczywiście głównie mówimy Piłsudski Dmowski tak, ale alei, jakby pan to określił, jaka była tak główna myśl co do tego jak powinna wyglądać granica na Wschodzie i odpowiem nie ortodoksyjnie i Dmowski Piłsudski byli przekonani, że powinna ona zabezpieczać bezpieczeństwo odrodzonej Polski i teraz problem polegał na tym, że obecnie od Warszawy do Terespola jest 10 0 kilkadziesiąt kilometrów w więc, zwłaszcza w świetle ówczesnych realiów militarnych politycznych międzynarodowych pomysł, że można, by ograniczyć terytorium Polski do w cudzysłowie tzw . polskie graficzne w ogóle nie mógł się pojawić umysłowości tamtejszych ludzi i nawet gdyby się pojawił byłby niebezpieczny, bo to, by oznaczało, że armia czerwona miała być linię ataku 1 50 km marszu to w stolicy w związku z tym niezależnie od tego czy Piłsudski federacji nie czy Dmowski i inkorporacji nie jak mówią podręczniki i wszyscy wiedzieli oni rozumieli ich potrzeby odsunięcia tej granicy możliwie daleko na wschód choćby z tytułu VAT tankowanie militarnych po drugie w ówczesnych warunkach abstrahować od tego, że Lwów był trzecim co do wielkości miastem polskim powoli szarży amok i Łodzi, ale winno czwartym bądź piątym po prostu mam to były realia, które wszyscy brani pod uwagę uwzględniali w związku z tym wizja Polski po 19 1 8 roku sięgała przynajmniej do tej linii, jaką wyznaczył traktat ryski 20 01 . roku, ale ten sam traktat, jaki również kwestia wina przede wszystkim inni też omawiane już kiedyś tu wyprawie Żeligowskiego i t d . z drugiej strony i nalata, żeby nie ponieść również do dzisiaj skłóciła nas z tymi sąsiadami mówi się wręcz, że n p . w Rydze żeśmy zdradzili Ukraińców swoją postawą i dogadanie się z Rosją sowiecką mówiąc krótko czy to myślenie nie było słuszne i konflikt jest częścią świata to jest ułuda, że można ze wszystkimi wszystko dogadać i załatwić tak, aby interesy wszystkich były zabezpieczone z perspektywy litewskiej nie było w ogóle wyobrażenia, że mogłoby istnieć na dłuższą metę państwo litewskie bez stolicy w filmie i Litwini gotowi, żeby dogadać nie tylko z bolszewikami, ale i z diabłem, żeby to wina no i uzyskać z kolei w realiach polskich miasto, w którym mieszka przynajmniej 90  00 0 Polaków i który jest centrum regionu, w którym większość ludności deklaruje narodowość polską giełdą muszą gdzieś częścią polskiego terytorium Narodowego, bo inaczej się nie udało nam jeszcze emocje ojca niepodległości Piłsudskiego związane z tym miastem niektórzy również uważają za istotne niczym istotnym czynnikiem był znacznie bardziej pragmatyczny niż byśmy wszyscy byli skłoni przypuszczać tak w solance z drugiej strony Piłsudski był naczelnikiem państwa polskiego związku z tym w Rydze on miał interesy polskie do zabezpieczenia, a ukraińskie przepraszam, ale w drugiej kolejności w związku z tym trudno mówić o zdradzie po prostu to były pewne wybory, które trzeba było podejmować sylwetki podać termin raczej, że spotkałem jako zdrada Ukrainy, której zaproponowaliśmy pewnego rodzaju współpracę chociażby z tekturą prawda no a potem się właśnie niektórzy twierdzą okazało krzyczy czy tak twierdzą odwróciliśmy się do nich po prostu wydawało się, że możemy coś razem zrobić nie udało się jej wtedy Ukraińcy martwili się o swoje interesy mylą swoje zresztą bardzo wielu Ukraińców odrzucało Platformę współpracy, jaką proponował Piłsudski Petlura Otóż na koniec tylko tej części bardzo krótko, bo mówimy właśnie Polacy Ukraińcy Polacy Litwini Polacy Białorusini, ale w tej pięknej mozaice tego terytorium ogromne znaczenie dla życia tych terenów dla kultury dla wszystkiego mają również bardzo obecni Żydzi w niektórych miejscowościach to jest nawet jak pan pisze ponad 50 % mieszkańców, zwłaszcza w mniejszych miasteczkach, zwłaszcza na Wołyniu znana na Wileńszczyźnie, ale też IW Galicji wschodniej przede wszystkim ważne jest wino im Jerozolima północy to jest o o dno jest ważne nie tylko ze względu na samą liczbę Żydów w Warszawie mieszkało dużo więcej, ale Wilno było okresie międzywojennym światową stolicą kultury i dziś działa tam żydowski Instytut naukowy, który zajmował się dokumentowaniem i języka i dziś historii właśnie obszaru tego jako obszaru ochrony i kultury i literatury w wyrażonej w języku jidisz i wszystkie większe gazety żydowskiej w Wilnie wychodziły właśnie w języku jidisz natomiast z drugiej strony 2, gdzie było też prawie 60  00 0 Żydów był z kolei na większym ośrodkiem w Polsce tendencji asymilacji Lwowskich my tam Żydzi z kolei byli najbliżej kultury polskiej na słynny Ostapowicz film przecież już pochodzenia Żydem także wszystkie gamy od pełnej współpracy z kulturą polską po bardzo ostry konflikt polsko żydowskiej no właśnie to miejsce, które z 1 strony wygląda jak piękna mozaika z drugiej strony ta mozaika jest wybuchowa co co chwilę daje znać o sobie o tym, to już po informacjach TOK FM Tomasz Zahorski witam ponownie przypomina sobie pan prof. Włodzimierz Marszewski rozmawiamy o nowości ziemiach wschodnich drugiej Rzeczpospolitej, ale też i okresach, czyli właśnie o tym, emocjonalnym spojrzeniem na tamte tereny na początku przypominaliśmy piosenkę inne Lwów jest 1 na świecie powiedziałem to, że to słynni szczep wczoraj tańczą śpiewali nie wszyscy może pamiętają wiedzą, że kończą się to Onico to Henryk w ogóle handel, który pochodził jak to się ze spolonizowanej rodziny żydowskiej urodził się oczywiście we Lwowie, ale był też nie tylko doktorem praw absolwenta Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, ale był żołnierzem pierwszej dywizji Pancernej gen. Maczka, a my potem osiadł w wielkiej Brytanii bardzo piękna Polska postać Kazimierz Wajda to szczep wciąż tak rodowity lwowiak Ninę z Gródka został aktorem, chociaż myślałem najpier w po studiach na Politechnice Lwowskiej, na który trochę studiował, ale nie skończy rozmawiamy w kontekście książki pana profesora coś w tym tygodniu ukazała kresowe kalejdoskop wędrówki przez 9 wschodniej drugiej Rzeczpospolitej i właśnie przywołam ponownie naszych bohaterów, którzy otwierali audycje mieszczan, żebyśmy teraz właśnie porozmawiali o Lwowie był cieka w jestem jak możemy we współczesnej dyskusji o Lwowie pan to robić, ale właśnie w książce lewicy, że tak, że coś jest pan trochę rozdarty między bezstronnym badaczem historykiem ma jednak człowiekiem wielkim sentymentem odnoszącym się do tego miejsca pisze pan co słychać w mieście tak brzmiało pytanie przeciętnego Lwowie ani na, a odpowiedzią na części zależy, gdzie ucho przyłożyć się tak ogólnie to nie za bardzo no właśnie na to jaki był ten Lwów taki właśnie jak śpiewali w piosence, że nie ma jak we Lwowie 3 jedno co nie było takie łatwe miasto przede wszystkim było wielkie, a 3 20  00 0 mieszkańców w okresie międzywojennym to naprawdę dużo i chyba najważniejsze jest to, że był bardzo zróżnicowane za możne centrum zbudowane przede wszystkim w końcu dziewiętnastego i na początku dwudziestego wieku ze znakomitą secesją bardzo bogaty wystawny z oddechem na dole w bogatej instytucji finansowych kawiarnię prawie tak dobre jak ja w Wiedniu znakomite teatry kabarety najlepsze w drugiej Rzeczpospolitej domy publiczne wszystkich możliwych kategorii my po prostu miasto, które jest żyło tradycjami sprzed 19 1 4 roku, w którym obowiązywał jeszcze cesarską Królewskich habsburskiej i savoir-vivre, ale problem polegał na tym że, o ile Lwów był przed wojną stolicą wielkiej Galicji rozciągającej się od Cieszyna aż po do rady UE i Zaleszczyki to po zakończeniu pierwszej wojny światowej był zale w jest ulicą województwa największego w Polsce mamy 1 i województwa efekt taki, że skurczył się na obszar oddziaływania gospodarczego kulturalnego zmniejszyła się liczba osób, które się do Lwowa przyjeżdżały wydawały tutaj pieniądze co więcej Lwów stał się prowincją w stosunku do Warszawy i coraz więcej spra w naprawdę ważnych trzeba było załatwiać właśnie w Warszawie nie efekt taki, że wszyscy mieli mniej pieniędzy i wszyscy mieli z narastającą frustrację związaną z prowincji analiza akcją miasta w dodatku niewątpliwie niezależnie od wszystkich uwarunkowań w okresie międzywojennym rozwija się we Lwowie silny ukraiński ruch Narodowy, który nie był na tyle silny, żeby zmienić charakter miasta, ale który był dostatecznie uciążliwych ażeby na kolejnych pryncypialnych ulicach pojawiał się nowe ukraińskie interesy, żeby było widoczne coraz więcej ukraińskich inteligentów coraz częściej słyszany był na ulicach także w centrum i Ukrainie język ukraiński jako językiem nową komunikacji to wszystko bardzo Polaków denerwowało nikt im wyspy oraz sprawiało, że przestali czuć się pewnie zaczęli się bać, bo myślę że, toteż mogło mieć związek z tym, że historia, którą znamy od 3 i ogólnym hasłem Orlęta lwowskie nowości zaczyna się od zajęcia miasta przez siły ukraińskie przy kompletnym zaskoczeniu Polaków, że w ogóle coś takiego mogło się wydarzy notami oprogramowanie zachodnio ukraińskiej Republiki ludowej czy nastąpiło na przełomie października listopada 1000 dzieci do osiemnastego roku była było dobitnym stwierdzeniem, że Polacy przestali być niekwestionowanym gospodarzem tych 7, a stanie się konkurentem, czyli sytuacja, która właściwie nie istniała od połowy czternastego wieku to niezwykle wpłynęło na atmosferę życia niezwykle zaostrzyło takie narodowe czy nawet nacjonalistyczne postawy Polaków i sprawiało, że coraz mniej czuli się tam komfortowo i beztrosko coraz bardziej czuli się no właśnie rycerzami kresowym mina im w placówce kochanka, który zaczął walczyć o w UE utrzymanie ich utrzymanie pozycji on od tych od tych napięciach niższych lig porozmawiamy ale, ale nie pan bardzo dużo miejsca poświęca książce jednak pokazali, że miasto, które z 1 strony no właśnie traci ten charakter takiej metropolii Wschodu i staje się po prostu właśnie w wojewódzkim miastem gdzieś tam nawet na Wschodzie to stara się jednak podtrzymywać swoją dumę przez ośrodki akademickie, z których jest bardzo dumny ciągle właśnie liczną i świetną kadrę naukowców wybitnych, którzy tam funkcjonują i w końcu ma bardzo silne są tam się do środowiska tzw. inteligencję lekarz lekarski adwokackie wymienia pan chociażby te 3 takie legendarne postaci związane z ze światem kulturalnym, że to on nie tylko ci, którzy tam mieszkali jak chociażby wspomniani szczep czołgi i kończą i bohaterowie tej słynnej radiowej Wesołej Lwowskiej fali, ale że też to miasto jednak ciągle mimo tej trochę prowincjonalny ości przyciąga znakomitych twórców wymienia pan chociażby w występuje w samorządach powiedzieć we Lwowie Morrisa Ravela byli arystokraci Sergiusza Prokofiewa nie mówiąc oczywiście o recitale Kiepury Wandy Landowski Stanisława Szczepanowskiego i tak, w czym Lwów pozostaje do 30 09 . roku 1 ze stolicy kultury polskiej 1 z właśnie największych miast Rzeczpospolitej niech raczej mówiąc o tej nerwowości mówię o bardziej o nastrojach i takim poczuciu narastające poczucie zagrożenia niż faktycznej sytuacji druga sprawa to jest to, że ci, którzy już zajęli swoją pozycję byli ważni byli natomiast narastał z roku na rok problem młodego pokolenia wśród studentów bardzo licznych studentów Uniwersytetu Jana Kazimierza Politechniki bardzo wielu absolwentów nie bardzo wiedziało co ze sobą robić w życiu dorosłym, bo wszystkie miejsca w urzędach wszystkie miejsca w kulturze wszystkie miejsca nawet na Parnasie był już zajęte przez tych, którzy mieli 40 50 lat i wcale nie zamierzaliśmy ustępować m. in . to sprawiało, że ciśnienie konfliktów społecznych narodowościowych politycznych było znacznie większe na uczelniach wśród młodzieży niż w przypadku starszego pokolenia zwracano uwagę, że to jednak uczelnie polskie jak w takim razie nie wchodząc jeszcze w tym znany jest konflikt z młodzieżą żydowską pod wpływem znany pod hasłem numerus clausus czynu los czy w ogóle właśnie ta druga Rzeczpospolita, która miała być trochę taką Rzeczpospolitą nawiązującą do tej pierwszej to trochę tak jak Piłsudski właśnie mówił taka szukająca możemy mieć dobrych relacji ze wszystkimi mieszkańcami w granicach państwa czy właśnie we Lwowie też nie pojawia się taki element nomen zna on do wywyższania się czy takiego jednak pilnowania, że to jest nasze polskie i trudno jednak ci Ukraińcy chociażby Nord land muszą zrozumieć, gdy dotknął pan kluczowego przełknie problemu i ruch ja z powodów tego głów już szukam głównie w narastającym poczuciu zagrożenia Polaków, ale musimy pamiętać, że przed 900 czternastym rokiem Uniwersytet lwowski był uniwersytetem utraci stycznym to znaczy, gdzie były katedry i językiem język ukraiński jak mówią wówczas ruski był dopuszczalny jako język wykładowy w 19 19 dwudziestym roku druga Rzeczpospolita podjęła decyzję, że Uniwersytet lwowski będzie wyłącznie uniwersytetem polskiej, gdzie mogą być prowadzone pojedyncze wykłady po ukraińsku, ale jest to na zasadzie pewnego lokalnego przywileju aniołkach firm 3 dni niezależnie od deklaracji otwarcia na innych myśmy zaczęli zachowywać się sami jak w oblężonej twierdzy i mówić, że nie Uniwersytet ukraiński my może zgodzimy się na niego, ale w Warszawie może w Krakowie, ale w żadnym wypadku nie wolno efekt jest taki, że środowiska ukraińskie odbierają to oczywiście jako wypowiedzenie wojny jako represje i słusznie do 20 05. roku udział we Lwowie tajny Uniwersytet ukraiński nielegalny i próbowano tworzyć też Politechnikę ukraińską i nielegalną one miały sporą grupę studentów, a ci wszyscy Ukraińcy, których było na to stać jest iść dalej na studia do Pragi albo do Gdańska i tam na kształtowanie się bynajmniej niejako życzyli kibice odrodzonego państwa polskiego to powiedzmy już teraz jeszcze od tych od tych konfliktach ja szczerze, że nawet, gdy słyszałem o ne od tej historii NATO już od nich dziwnego, bo aż o wielu rzeczach czynsze ale kiedy nie pisze pan o tym, że powstaje to ukraińska organizacja World wojskowa dwudziestym roku po pierwszym spektakularnym właśnie ich będzie działaniem był nieudany zamach na Józefa Piłsudskiego z 2 5 września 20 01 . roku 20 04 . roku był Bomber wojownik tej organizacji rzuca w kierunku prezydenta Wojciechowskiego, a ja powiem szczerze TomTom to niesłychane proboszcz już znane są to zamach na udane niestety w od, a te historie są już mniej znane czy rzecz polega na tym, że w latach 1 9 17 2 1 doszło do ogromnej mobilizacji był taki patriotyczny niepodległościowy i Ukraińców i w efekcie powstała bardzo liczna grupa ludzi, którzy znali się na konstruowaniu bomb na prowadzeniu wojny po prostu żołnierzy kombatantów i ten jak wojna się skończyła oni nie mogą się z dnia na dzień zmienić w pokojowych obywateli, którzy zajmowaliby się tylko handlem pietruszką w związku z tym jak powstały tajne organizacje no to oni robili to 3 co robili w czasie pierwszej wojny światowej i zaraz po jej zakończeniu, a więc robili zamachy to tym bardziej że jeszcze dopiszemy do tego ten klimat, który przecież nie tylko w Polsce wybuchł na nowo, ale właśnie w wielu innych nowości nałóż narodach tak, czyli ta chęć posiadania własnego państwa i i jedno skoro od czternastego roku świat wciąż się w posadach to wcale nie było jasne, że 20 02 . roku już jest koniec i że przez najbliższe kilkanaście lat będzie spokojna wszyscy czekają tak jak myjka po drugiej wojnie światowej czekali na trzecią wojnę światową wiele środowisk tak i Ukraińcy też liczyć na jakiś przełom później od 2 4 05 . roku sytuacja się stabilizuje i pozostaje z w miarę spokojna aż do wybuchu wielkiego ktoś czeka na taki styl się wiąże zresztą czy zbiegała tak, bo wybucha kryzys jest dziewiątym roku już bez udziału w tym roku powstaje w Wiedniu odbywa się pierwszy Kongres nacjonalistów ukraińskich powstaje organizacja ukraińskich nacjonalistów i to tu akurat nudnym opisuje pan historię związaną z tymi zamachami, których było głośno i rzeczywiście one są znane z rys 9 sierpnia 300 pierwszego roku zamach na Tadeusza Hołówki i później 9 asyst czwarty to Warsa w Warszawie zamach na Bronisława Pierackiego o tyle ważne, że towar potem związek ze słynnym banderą tak, ale czy czy młodszy to jest coś takiego co pan tak świetnie teraz to wszystko analizując, zbierając na nowo pan o tym, pan uważa, że od akcyzy jak tak jak to zapyta czy ktoś, kto popełnił błąd my o nim czy to takie były czasy, że nie było pola do porozumienia to znaczy OUN i radykalny nacjonalizm był tylko 1 z nurtów ukraińskiego życia politycznego na dowolny go ty i to w dodatku wcale nie nurtem biorąc miał bardzo staram się przekonać czytelnika, że po zamachu na Pierackiego w gruncie rzeczy, a my OUN i UW ponoszą polityczną porażkę to znaczy i odwracają się od nich zarówno brak umiarkowania politycy ukraińscy, jakimi większość ukraińskich duchownych reanimacja tego ruchu następuje po wrześniu 30 godzin piątego roku, kiedy świat zupełnie inaczej zaczyna wyglądać i ci ludzie wychodzą z więzienia i i te same hasła, które w okresie międzywojennym w czasie pokoju nie były ważne z w czasie drugiej wojny światowej stają się elementem, jakby głównego nurtu i stąd później kariera OUN w czasie drugiej wojnie światowej, ale w okresie międzywojennym wbrew temu co pisze i nie ma część polskiej historiografii i ukraińska mitologia narodowa współczesna oni odgrywali tak wielkich teraz informacje w TOK FM, ale po nich pracę, a Sierakowski witam ponownie to są historie polskich studiu pan poseł Włodzimierz Andrzejewski rozmawiamy o ziemiach wschodnich drugiej Rzeczpospolitej skończyliśmy nasze drugą część historią Lwowa Ukrainy relacji, które tam były między Polakami, a Ukraińcami w tym kontekście narastania nacjonalizmu ukraińskiego jednocześnie takich chęci Polski, aby właśnie TGV mi ten Lwów stały się takim silnym punktem w odrodzonej drugiej Rzeczypospolitej przenieśmy się teraz na północ w wino no właśnie czy to również on już dziś o tym, mówiła ale gdyby pan miał porównać co, więc jej wybuchem emocji, więc oczy Lwów w pana książce właściciel tego się tak nie nie odróżnia, niemniej widać takiego zróżnicowania one są inne, ale to są 2 ramiona tego samego ciała tej samej stać ty tej samej postaci windą na ruch nie wielu oddanych zwolenników i bardzo równie wiele od osób, które posiadają w swojej tradycji rodzinnej i wspomnienia właśnie wileńskie czy 3 czy z Wileńszczyzny ani w mieniu komu należy się co najmniej taki sam szacunek jak jaja jaja, jaki lwowiak com i należy, iż takie samo stwierdzenie, że świat wileński w okresie międzywojennym był częścią polskiego świata i to w ogóle do nawet nie ma co na ten temat dyskutować w Wilnie w dna pod koniec lat trzydziestych na 200  000 mieszkańców miał w trochę ponad 60  000 to byli Żydzi było może 3  000 00 0 Białoruś 3 00 0 Białorusinów z 2 000 Litwinów, a reszta trochę Rosjan reszta no to była to byli Polacy przez nich wszelkich kategorii społecznych dość powiedzieć, że w spisie powszechnym 30 01 . roku jest rubryka służba domowa tam widnieje 8 00 0 pomocy domowych wyznania rzymskokatolickiego, czyli Polacy byli tam nie tylko profesorami Uniwersytetu mamy stróżami Nisko piłkarzami właśnie służącymi i także był to świat w sensie społecznym kompletny niezwykle czeka w willi w Wilnie w ogromną rolę odgrywa miały kobiety zarówno jeśli chodzi o o życie społeczną życie kulturalne literaturę, że życie towarzyskie w moich impeachment Trumpa i naprawdę można znakomicie zrozumieć sentyment do tego miasta pan przywołuje w swojej książce słowa prof. Czesław wolnym Jankowskiego z uniwersytetu Stefana Batorego ja tylko krótki fragment z tego 3 przywołam związana z monarszą Piastów w stół ślubną Jagiełły i Jadwigi osiada ziemia Wileńska w koronie zamkowych wileńskich wzgórz na przeciwległym Krakowowi północnym krańcu ogromnego już państwa sięgającego bez mała od morza do morza i odtąd równy Krakowowi klejnot monarszy Polski jadem nie stanowi tak i tak i tak Polacy chcieli widzieć w innych natomiast takie było trochę tak to znaczy jeśli spojrzymy na Uniwersytet Stefana Batorego i rzeczywiście powołanie jest w odrodzenie tam polskiego ośrodka nauki kultury tak było, ale z drugiej strony jest podział historycznej Litwy granicą państwową i bardzo takie złe stosunki polsko-litewski sprawiały, że n p . żeby pojechać z z Wilna do do Kowna, czyli przejechać 200 killometrem trzeba było jechać do Warszawy z Warszawy do Prus wschodnich do Niemiec dopiero z Niemiec kradł przyjeżdżać na Litwę mechanik tzw. Kosińską inny wariant trzeba było jechać przez Estonię ponieść jest łatwe ponieważ, ponieważ bezpośrednio nie sposób było się jeszcze dostać do obu krajów i to bardzo pogarszało sytuację gospodarczą, czego Legia, ponieważ Wilno było ono generalnie Wileńszczyzna była biedna ziemię dość słaby i nie ma już wie, iż Polska była rolnicza, więc bilans Wileńszczyzna nie bardzo miała, czego sprzedawać ich w Polsce centralnej sama dużo nie produkowała więc, by nasz kraj był naprawdę bardzo biedny stąd to co mało występuje w Polskiej historiografii staram się przypomnieć też n p. głód, który zapanował tam na przełomie 20 08. 20 09 . roku, ale potem czy jeszcze przed kryzysem gospodarczym, ale potem straszna zima 1 9 3 2 na 3 3 i Rosji dziś ponad 100  00 0 ludzi nie miało tam wtedy co co jeść na przednówku to pan przywołuje m. in. Kurier wileński 5 marca 30 04 . roku UAM pisząc, że zamieściła następującą korespondencję z powiatu święciańskiego 8 i tu jest fragment tej korespondencji głód na wsi z powodu bardzo dużego nieurodzaju przybiera coraz większe rozmiary nawet nasz chłop przyzwyczajony do bardzo skromne wymagania i zaciskania pasa nie wytrzymuje to rzeczywiście muszą być musiał być straszny straszny kłopot, ale czy to właśnie ma zmieniać nasz z mitologii chowane i tak by pojęcie to jest teren Wileńszczyzny miał trochę tam trochę tak było, bo my mamy obraz pana Tadeusza mamy obraz dworku mamy troszkę właśnie wspomnienia ziemian wileńskich, którzy zdążyli jednak całkiem nieźle, owszem, były majątki nowoczesne takie, które rozwijały n p. hodowlę mleczną albo gdy takie, które rozwijały w Jeleniej produkcję lnu w pod koniec lat trzydziestych takimi wielkimi towarami eksportowymi Wileńszczyzny były świnki w bardzo dobrych warunkach min hodowane jest bardzo dobrym miejscem chłodzone w uruchomionej świeżo wielkich chłodni w Wilnie finansowanej przez firmy z Gdyni i eksportowane do Anglii oraz właśnie wyroby lniane, które propagował gen. Żeligowski ten zdobywca abi dal w październiku 19 2 0 roku, ale można powiedzieć, że dopiero pod koniec lat trzydziestych doszło do pełnej integracji tych terenów z pozostałymi ziemiami polskimi i dopiero pod koniec lat trzydziestych zaczęły płynąć tak mężczyzna kapitały z Polski centralnej, które pozwalały uruchamiać nowe inicjatywy gospodarcze filmy wykorzystywać atuty ekonomiczne tego rejonu wcześniej było naprawdę bardzo biednie i tam bieda dotyczyła bynajmniej nie tylko Białorusinów, ale także będącej większością ludności województwa wileńskiego ludności chłopskiej Polska różni się do samego samego Wilna czy to jest właśnie z prawdą no pan pan zwraca uwagę ja też o tym, się wspomniałem, że sam fakt emocjonalnych relacji Józefa Piłsudskiego z miastem i później ta właśnie akcja zaś z wspomnianym Żeligowski czyn niby nic niby nikt nie wiedziała o tym, iż wybiera on do tego wino czy to wszystko to właśnie też nie powodowało, że powinno było takie bliskie sercu leży sanacyjnej Polsce i że właściwie na można, by powiedzieć specjalnie jakość traktowane właśnie tu wręcz przeciwnie mieli wielkie plany gospodarcze wymusza Frankowskiego co i wielkie plany inwestycyjne drugiej połowy lat trzydziestych oparte były o założeniu, że w Polsce inwestować trzeba w Polsce centralnej, a dopiero potem ziemie wschodnie niejako wciągnięte w procesy gospodarcze rozwijające się w Warszawie Krakowie czy Stalowej woli tych w drugim obrocie na tym zyskają i dostosują do pozostałych ziem polskich, mimo że w rządach Polski i sanacyjnych było wielu ministrów z Wilna Aleksander Prystor był premierem, mimo że właśnie Piłsudski miał osobisty sentyment do Wilna to Wileńszczyzna w polityce gospodarczej druk Rzeczpospolitej pozostawała niestety na ostatnim miejscu notesu z Bonim pokazuje pan, że to piękne zdjęcia w swojej książce pogrzeb serca Józefa Piłsudskiego PL tam jestem kondukt pogrzebowy na ulicach miasta to jest 1 2 maja 30 06 . roku na to właściwie się zauważyć jeszcze 1 symbol takiego takiej rangi tego miasta drugi w RPA nie ten symbol i niestety miastu mówi kim był miastu przypadało więcej symboli niż realnych korzyści z przynależności do odrodzonej Rzeczpospolitej co oczywiście nie oznaczało, że Polacy godzin dziś jest na wiele sytuacji, których winą było czy odbierani Wilno jako miasto upośledzone mimo wszystko uznawali, że warto, ponieważ powinno być ono częścią odrodzonej Polski przecież żeśmy latem powiedzieli, ale pan poświęca znacznie więcej miejsca w książce takim już bardzo konkretnym przykładową konfliktów jak do jakich dochodziło na uczelni ze względu właśnie na tę niezwykle dużą w proporcji liczby mieszkańców żydowskich w Wilnie w stosunku do do do baz do reszty mieszkańców na dość powiedzieć, że tam ze względu na liczne takie starcia drobna zawsze wiadomo, gdzie trwa robią wióry lecą dochodzi m. in . w wyniku takich starć ulicznych do śmierci studenta prawa Stanisława wrocławskiego nowych i na co zwraca pan uwagę, że jak został pochowany to później na nagrobku stworzono taki taki slogan padło w walce o wielką Polskę ukamienowana przez Żydów czy to były rzeczywiście, choć wielkie znaczące w całym kraju o tym, że się mówiło gazety o tym, pisał, ale czy to był powiedziałbym tylko jakiś drobny, choć straszny epizod w tej historii czy to jednak cały czas tak tętniło ten konflikt problem nazwijmy to problem żydowski na uczelniach wymaga ogromnej ich badań historyków, ponieważ to rzecz nie dotyczy tylko wina czy Lwowa, ale także Warszawy i Poznania wszystkich ośrodków akademickich i wydaje mi się, że kluczowa jest sprawa politycznego wykorzystywania realnego problemu, których dzieci studenci przez ugrupowania polityczne przede wszystkim związane z polskim nacjonalizmem w sposób ewidentny błąd wielu studentów bądź byłych studentów bądź udających studentów młodych ludzi, którzy nie widzieli dla siebie przyszłości podkręcanie sprawy żydowskiej oznaczało szansę na znalezienie później miejsce w dorosłej polityce, zwłaszcza przywódcy ruchu studenckiego endeckiego ze Lwowa z lat dwudziestych później w latach trzydziestych stają się czołowymi postaciami całego obozu politycznego w Wilnie też to widzimy przytłaczająca większość studentów w Polsce przez całe dwudziestolecie chciała przede wszystkim skończyć studia iść do pracy w wielu przypadkach byli to ludzie pochodzący z biednych rodzin, dla których każdy miesiąc przedłużania studiu stanowił problem i teraz w momencie, kiedy młodzież Wszechpolska czy inne bojówki uruchamiają burdy dochodzi do sytuacji zawieszenia zajęć w wtedy większość studencka staje przed szantażem albo wesprze swoich przywódców czy tych, którzy uzurpują sobie przywództwo i wymusi na władzach uczelni uruchomienie zajęć z uwzględnieniem postulatów endeckich i albo uzyska epitet, że jest anty narodowa, że się godzina dominację Żydów to wszystko jest niezwykle skomplikowany w każdym razie można powiedzieć, że sprawa żydowska na uczelniach i była nieprzerwanie do 30 09 . roku nabrzmiała na przełomie 3 8 09 . roku zamordowano 2 studentów rzymskie 2 we Lwowie w sposób skryty obojczyk sprawczyni zostali ujawnieni, chociaż prawdopodobnie aż 5 osób wiedziało, kto dokonał tego mordu, ale i nie w sposób absolutnie przesądzać n p. stwierdzenia, że ogólnopolski studencki jest antysemicki Czyże postulaty hasła antysemickie miały szersze zaplecze społeczne grupa aktywnych politycznie studentów na uczelnię była stosunkowo niewielka, a ich pewien układ specyficzny sprawę, że w pewnych momentach i renty była w stanie dyrygować znaczną częścią społeczności akademickiej wreszcie na koniec króciutko, bo trener nas czeka we wsi opisuje pan historię pomnika Adama Mickiewicza in szczegóły oczywiście zachęcamy do sięgnięcia do książki, ale pokrótce jeszcze proszę powiedzieć, dlaczego ten pomnik wydawałoby się jeszcze w takim zimnie tak tak polskim wtedy jeszcze nigdy nie powstał w tym jak nie potrafię tego powiedzieć, chociaż zgłębia stałem, żeby zgłębić bardzo dokładnie było warto wiedzieć, że płyty z silnym, czego właściwie oddanego już gotowego do ustawienia pomnika autorstwa Henryka kuny tam było kilka takich metalowych płyt z ze scenami z utworów w jeszcze obecnie te płyty są eksponowane przy postawionym ostoją się obecnie w Wilnie pomniku Mickiewicza wystawionym przez Litwinów także przynajmniej na topie pewne elementy tradycji właśnie mickiewiczowski polskie teledyski mickiewiczowskim w innych możemy odwiedzać obok serca Mickiewicza na litewskiej Rosie, które jest nieco postrzelona na płytach granitowa przez 30 09 . roku, ale zachowana z MOL z pietyzmem łącznie z mężem wojskowym cmentarzem żołnierzy z 19 2 0 roku pod tak, że pod tym względem Litwa jest częścią Unii Europejskiej pewien szacunek dla polskiego dziedzictwa zachowuje tak, ale o tym jak reagować, na który już nie pamiętam, który z projektów tego pomnika chociażby też Józef Piłsudski tak naprawdę warto warto sięgnąć do książki pana profesora kresowy kalejdoskop pan przez ludzi miesza Andrzejewski był dzisiaj z nami bardzo dziękuję za rozmowę tylko państwu dziękuję za uwagę to byłby historię Polski do usłyszenia po historię Polski w 100 lat niepodległości
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

40% rabatu w zimowej promocji TOK FM. Nie czekaj - zdobądź swój pakiet "Aplikacja i WWW" z solidną zniżką, aby słuchać wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!