REKLAMA

Życie w getcie, pierwsza miłość i Auschwitz. Historia Rutki Laskier

Magazyn Radia TOK FM
Data emisji:
2018-05-26 11:00
Prowadzący:
Czas trwania:
22:59 min.
Udostępnij:

W Magazynie Radia TOK FM opowieść o książce, która pozwala w unikatowy sposób zajrzeć do żydowskiego getta z 1943 roku. Rozwiń »

O czym może pisać żydowska nastolatka w czasie II Wojny Światowej? Jakie są jej wspomnienia, uczucia, lęki? Czy Polska także ma swoją Annę Frank?

Gościem Karoliny Głowackiej jest Zbigniew Białas, autor książki "Rutka". Książki, która powstała dzięki ujawnionemu po latach dziennikowi 14-letniej Rutki Laskier. Czy jej wspomnienia z żydowskiego getta mogą okazać się uniwersalną historią o dorastaniu? Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Już po 11, sobota, więc zapraszamy na sobotni Magazyn TOK FM. A w nim: jak człowiek może ingerować w przyrodę, a jak nie powinien, dymisje w chilijskim Episkopat, czy polscy biskupi drożą, a także autyzm i jego oswajanie, tajemnice genomiki oraz klasyka japońskiego kina. Karolina Głowacka, Małgorzata Wołczyńska, Jacek Kozłowski zapraszamy na magazyny TOK FM. A zaczniemy poważnie, zaczniemy od opowieści o Rutce Laskier, w naszym studio Zbigniew Białas, dzień dobry, dzień dobry, autor książki "Rutka".  Rozwiń »
To jest teksty inspirowane pamiętnikiem Rutki oraz kierpce pomny jeszcze tylko Zbigniew Białas znany z takich książek jak Kozienice puder i był portretując historyczny sosnowieccy Rudka też mieszka w okolicach niedaleko mieszkała, bo w sąsiednim mieście, a w zasadzie to są takie miasta jedno przylega do drugiego, czyli w połowie ulicy kończy się Sosnowiec zaczyna się Będzin tak surowa jest u nas jest daleko się nie ruszyły dlatego my mamy metropolie w kim była krótka wódka była żydowską nastolatką w momencie, kiedy pisała swój dziennik miał 14 lat pisał w roku 19 4 3 nazywana jest polską Anną frank, ale ja się akurat nie do końca zgadzam z tym określeniem została jak większość ludności będzie na żydowskim wywieziona do Auschwitz i tam zginęła, a nie zostały podjęte zapiski, które zostały upublicznione wydany jako pamiętnik Rutki, chociaż właściwa nazwa byłaby dziennie grudki, bo ona nie mogła pisać pamiętnika i zostały wydane przypomnimy te różnice, bo to się ostatnio zaciera dziennik jest pisany na bieżąco pamiętnik z perspektywy czasu, a więc nic można pisać, gdy coś w stylu autobiograficznym natomiast dziennik to jest coś co się pisze trudno codziennie z założenia w każdym razie na bieżąco, więc nie ma możliwości refleksji i ocenienia wydarzeń było, bo są spisywane na gorąco ani pewnej modyfikacji ani zredagowania tych rzeczy do wzrostu po każdym dniu należałoby jakiś rachunek za pisać do następnego dnia mogą być nieaktualne, ale to powoduje, że te zapiski mają jeszcze większą wagę autentyczności bony nie są żaden sposób modyfikowane w pojawił się MO dla publiczności w 20 06 roku, jaka jest historia ty k o tego Dziennika w zasadzie pamiętnika jako zostaje ujawniony historia jest fascynujące i bardzo skomplikowana, ponieważ trutkę przenoszono z miejsca na miejsce w Będzinie w czasie wojny, bo oczywiście najpier w ludność żydowską koncentrowano w 1 dzielnicy później kolejne dzielnice i w którymś momencie ona została przeniesiona do domu po Polakach później przeniesiono do właściwego getta, zanim nastąpi wywózka do Oświęcimia do domu po Polakach, gdzie przez kilka miesięcy mieszkała i gdzie pisała właśnie w zeszycie 60 kartkowy swój dziennik Bild była koleżanka mu z dziewczyną Stanisławą CE lińską, która żyje do dziś ani obecnie Stolat i kontaktowały się i kiedy Rudka sobie zdałam sprawę, że zostanie wywieziona chciał, żeby coś po niej ocalało i najbardziej zależało na tym w Dzienniku Stasia wówczas z Pińska pokazała jej miejsce w swoim byłym domu, do których laski ruch przeniesiono, gdzie jest skrytka między schodami i ruska rzeczywiście ten dziennik temu kryła po powrocie do własnego domu Stanisława Sapińska odnalazła ten dziennik grudki skrytce i trzyma go przez 6 0 lat jako osobistą pamiątkę od czasu do czasu wyjmowała z tej skrytki opłakiwała, kiedy wspomina koleżanka czytała i uważa, że w osobiste pamiątka i inni dzieliła się tym z nikim w po ponad 6 0 latach właściwie 2000 szóstym roku powiedziała członkom rodziny, że na ten też jedno ludzie sobie nagle zdali sprawę, jaką wartość historyczną Adam Szydłowski, który się zajmuje w Będzinie jest entuzjastą historii będzińskich Żydów poczynił duże starania, żeby ten dziennik został wydany został wydany nakładem Dziennika Zachodniego opóźnienia już 3 wydania już kilkanaście tłumaczeń na różne języki no i stąd jest tata to on ten przydomek dla wódki, że to jest Polska Anna frank natomiast ten dziennik obejmuje tylko kilka miesięcy jej życia, więc jak, gdybyśmy chcieli otworzyć i psychologii życie i dalsze losy wiadomości są bardzo skąpe i dziennik pomaga jako inspiracja natomiast on sam w sobie nie jest bardzo czytelny z punktu widzenia dzisiejszego szczególnie młodego czytelnika Boruta Górnik pisał, o jaką coś co ma być czytelne dla kogoś tylko osób pisało go jako jako swoje codzienne zapiski i o czym pisze czternastolatka, w który przebywa w getcie w Będzinie to jest moim zdaniem najbardziej fascynujące, że nie dowiadujemy się tam martyrologii narodu żydowskiego ludności żydowskiej natomiast dowiaduję się mnóstwo o psychologii nastolatki zwykłe nastolatki i to jest najpiękniejsze, że właściwie nie ma żadnej różnicy w dojrzewaniu żydowskiej dziewczyny w getcie, a a, a inne dziewczyny poza gettem w sensie emocjonalnych zawirowań, której towarzyszą jednak przy pierwszej miłości, która wcale nie jest taka jednoznaczna i i piszą o wielu wspaniałych dotyczących ich życia osobistego natomiast znacznie mniej pisze o cierpieniach ludności żydowskiej, chociaż one tam cały czas w tle są natomiast jak brzydkie słowo Fokus jest jakby na naj na jej własne wnętrze i tym się przede wszystkim różni od Dziennika Anny frank, bo Anne frank trojga Anna frank też ukrywała kilku innych sytuacji ukrywała się, ale ona usłyszała, który będzie radio, że za zapiski dotyczące cierpień ludności żydowskiej podczas okupacji biedną kiedyś miały wartość dokumentalną, więc dzień, który znamy Anny frank to Dziennikiem trudna sama zredagowana później więc, jakby w krótkim można powiedzieć, że nikt nie chce mówić też bardziej autentyczne, ale z niej przefiltrowane, czyli zmieni ani mniejsza wartość literacka tego Dziennika natomiast on ma większą wartość jako takie surowe świadectwo tego jak to z dnia na dzień wygląda mało przez to oczywiście czyta się w sposób bardziej chropowaty no ale pamiętajmy to była czternastoletnia dziewczyna jak 1 4 letnie dziewczyny prowadzą swoje zapiski na nią chłopak potrafi my tam też jest głównie o chłopaka o koleżankach, że ta jest miła i z nimi Łanda Plotkara ta jest krótka, a niektóre rzeczy są bardzo współczesne, kiedy ona szkodą, że nie znosi, kiedy chłopcy patrzą się na nią w taki sposób w jaki się patrzą, że to zdanie obrzydliwe żona się czuje, jakby sklejone i ekscytujące rzeczy, a taki jak toto to jest mitu to znaczy pewne zapiski o niczym się nie różnią od tego co inka dzisiaj zniechęcona nastolatka mogłaby napisać o tym w jaki sposób chłopcy na nią patrzą żona się czuje, bo od Facebooka ma i to autentycznie tam mamy wstydzić dziennik dojrzewania zupełnie ponadczasowy, ale jak przepraszam dojrzały mężczyzna może się zidentyfikować z czternastoletnią dojrzewająca dziewczyna, a mogę sobie utrudnić to pytanie czy niższe mężczyzna i w sile wieku może tak nazwiemy nieżyt i nie żyjący w czasie wojny to są 3 4 wielkie cegły jak to poeta udział 4 wielkie albatrosy wiszącą w mojej szyi, kiedy ja to pisał natomiast jeśli pisarz nie potrafi się postawić takiej sytuacji to znaczy, że ma kształtującą wyobrażenie albo jest niesympatyczny, ale generalnie czegoś brakuje Noblem się też potrafił postawić sytuacji Marsjanin, a przecież nie był Marsjanin, ale nie miał dzienników Marsjanin na noc w błąd tak, ale no dobrze notą Flaubert i pani Bovary pani Bovary to to też był on jak to jak to podkreśla, więc to się da zarobić, gdyby ktoś mi powiedział, żebym napisał książkę inspirowaną Dziennikiem współczesnej dziewczyny do tego, by nie umiał upomnieć się wydaje, że mentalność krótki przynajmniej tak jak widziałem dziennikach jest jeszcze mentalnością, która jest bliska natomiast mentalność współczesnej młodzieży byłabym już dużo bardziej odległa to tak się wydaje daczy Popek krótko mówiąc wydaje się że, że można to zrobić to znaczy nie mam wrażenie, że poniosłem porażkę, ale to i tak ocenią Czytelnicy czytelniczki no no i zobaczymy, bo ciężko dopiero w tej chwili wchodzi do księgarń w naszym studiu Zbigniew Białas jego najnowsza książka Ruth Kathy z powieści inspirowana Dziennikiem pamiętnikiem Rutki laski rektorem ujrzał światło dzienne dla szerokiej publiczności w roku 20 0 6, a teraz 20 18 w maju premiera Rutki Zbigniewa Białasa i za chwilę do państwa wrócimy teraz skrót informacji Karolina Głowacka przy mikrofonie to jest magazyny Radia TOK FM, w którym gościmy Zbigniewa Białasa dzień dobry dzień deszcz raz autora takich głośnych książek jak Korzeniec puder i był tym, który portretował historyczne Sosnowiec teraz Zbigniew Białas przychodzi do nas z książką Rutka Rudka to jest opowieść o błędzie duńskiej żydowskiej dziewczynce inspirowana NKW ręcznikiem będzie wynikiem autentycznej dziewczynki Rutki nas kier man, które zostało to pamiętnik wydany w 20 0 6 roku napisany w roku 40 trzecim Rudka zginęła w Auschwitz oraz czytałeś ten czynnik pamiętnik nie umiem tego już teraz policzyć, bo nad książką pracowałem 2 lata książka malutka księży do 2 0 stron, więc jak nad nie mogę powiedzieć jak czytałem jak umiem po prostu cały czas przed sobą i czasami musiałem jeździć do Będzina niż w jak powiedziałaś nie mam daleko do Będzina, więc mogę sobie tam jeździć na krótkie wycieczki, próbując zrekonstruować te wszystkie miejsca, bo ruiny domu domu Rutki istnieją większość tych miejsc ich nie będzie nie jest takim miastem, które nie czy to tak można powiedzieć, ale nie bardzo się zmienił to znaczy to pewnie nie jest komplement dla Będzina nie bardzo się zmienił, więc jak ta tkanka została w dużej mierze tak jak była to wynik oczywiście z tego, że większość kamienic w centrum to były kamienice żydowskie po Polacy, którzy się tam przenieść nie bardzo chcieli w tej kamienicy inwestować w mojej żony tak też ślady przeszłości cały czas znoszą natomiast w 2 lata, bo czytałem, ale ile razy tu nie mogę powiedzieć po prostu miałem go zawsze otwarty na jakiś stronnik próbowałem sobie wyobrazić tę sytuację chorych należy czytać ten twoją książkę one idzie dalej się żyje jeśli chodzi o zakres czas niższe niż ten dziennik SME Rutki w gminie, bo ja na początku mnie zupełnie inny pomysł na początku chciałem napisać kolejny tom kronik zagłębiowskich, który osadzony byłby w czasie drugiej wojny światowej i byłby epicką opowieścią o Będzinie ludności żydowskiej, bo to było 60 % ludności miasta i i Rutka miała być 1 z bohaterek, ale ona i przesłoniła całą tę historię doszedłem do wniosku, że jeśli powieść ma być poświęcona wkrótce ta nie może to być druga powieść epicka bonami zniknie po prostu w tej tkance literackiej tylko to musi być powieść kameralna krótsza, żeby ona nadal była jej główną bohaterką, a więc, jakby nastąpiła zmiana koncepcji w trakcie powieść środkami jest stała dużo ważniejszą bohaterką dziś niż planowałem natomiast o samej grupce poza tym co wiemy z Dziennika, więc bardzo niewiele, więc pisarz musi uruchomić wyobraźnię, korzystając z kilku klocków, które posiadamy ojej rodzinie kim mamy 2 sprzeczne relacje o tym co się działo z nią w Auschwitz, więc pisarz musi wybrać 1 z tych relacji i inne wstępuje pewnego rodzaju rekonstrukcja no ale jasne staram się nie zmieniać niczego w faktach natomiast wybudowałem, jakby psychologii tej dziewczyny i i ten wątek in, o którym ona ona głównie mówi w powieści, czyli ten wątek emocjonalny uczuciowy a dlaczego tekę przeskakuje oś narracyjną z czasem miejscy z opłat na rzecz Thora zewnętrznym za chwilę i to w 1 rozdziale zdaniem po zdaniu nagle jesteśmy krótką osobiście, ale też bardzo trudne pytanie pewnie łatwiej byłoby odpowiedzieć komuś, kto analizuje moje książki w tym jak prowadzą narrację to jest trochę cecha charakterystyczna tych poprzednich powieści również czy w Kozienicach tak było w Odrze i tyle że China ratusz się zmieniają z 1 strony to umożliwia spoglądanie na świat z różnych perspektyw, a z drugiej pokazuje, że już te perspektywy nie zawsze był uporządkowany to znaczy w tym samym czasie różnie narratorzy patrzą z różnej z 1 strony, a takie zupełnie naj bardziej osobista odpowiedź to ja w danym momencie byłem krótko, a w danym momencie był osobą, która obserwuje Rut te niszczą tego zmieniać tutaj narzucało nie umiem tego zrekonstruowali ale by były takie chwile, w których czułem, że siedzę w głowie Rutki wtedy pisałem jako ludzka i były takie chwile, kiedy siedziałem w głowie innych bohaterów i pisałem jako ci bohaterowie, a były też takie momenty, gdzie z zdarza mi się patrzy na to wszystko jako jak to mówili dziś obiektywny narrator i 1 i mogłem to oczywiście uporządkować aleja Niechcę tego robić eseju, ponieważ jej, gdy dziennik jest bardzo subiektywny i bardzo emocjonalny i też nie do końca uporządkowany i część tego chaosu próbowałem normalnej nie tyle chaosu tylko część tych tego wielo tej wielo głosowej narracji, ale też 1 zachodzącej na drugą ani uporządkowanej chciałem zachować powieści to znaczy te głosy muszą prowadzić do pewnej kakofonii i taki był tego chce 3 wiadomo co się stało z rodziną krótki czas wiadomo co się stało z Jankiem z tym chłopakiem, z którym przeżywała ten swoją pierwszą jej ostatnią miłość nie miłość ani trochę wstyd zauroczenie miłość zauroczenie o Janku nic nie wiemy jeśli chodzi o jej rodzinę to wiemy, że wszyscy poza ojcem Rutki zginęli w Auschwitz matka babcia i braciszek prawdopodobnie od razu Rudka kilka miesięcy później natomiast jej ojciec, który był wcześniej pracował w banku i jego były specjalistą jeśli chodzi o finanse został przez Niemców wykorzystywanych do fałszowania pieniędzy i przeżył wojnę był przenoszony z obozu do obozu przeżył wojnę wyjechał do Izraela założył nową rodzinę i jego córka z drugiego małżeństwa jak nie miał świadomości, że on wcześniej miał rodzinę w Polsce, która zginęła dopiero po kilkunastu latach, gdy zobaczyła zdjęcie jakiejś małej dziewczynki zapytałam ojca, kto to jest no i on mi powiedział, kto to jest ta córka znanej mi Zachara była teraz wielokrotnie była w Będzinie i stara się odnajdywać ślady Rutki, więc termin jest taki też moment, jakby spotkania tej części rodziny izraelskiej z miejscem oczywiście nie nie z rodziną czy Będzin pamięta o swoich Żydach powiedział 60 % społeczności i będzie pamiętał swoich żydowskich natomiast nie robi tego w sposób w jaki systematyczny w Będzinie właściwie 1 człowiek, który się zajmuje historią Żydów i jest takim kustoszem tej pamięci i to jest pan Adam Szydłowski, który walczył o to, żeby dziennie krótki został wydany wtedy, kiedy go znaleziono jej w to jeszcze instytucja chętnie to znaczy rzeczywiście organizuje różne spotkania czytania koncerty organizuje muzeum Żydów zagłębiowskich w tej chwili otworzył kasę Jerozolima, gdzie klimat jest zupełnie z takiego Będzina przedwojennego Maciek przedwojennego itd tak przedwojennego i działa w sposób w sposób godny podziwu pod wieloma względami a gdzie jest teraz fizycznie pamiętnik Rutki pamiętnik Rutki i jest fizycznie w Yad Vashem i nie można go, by oglądać po prostu tak sobie czarną jak to Yad Vashem wszystkie dokumenty włożyć białe rękawiczki i dotykać go także, by nie uległ zniszczeniu, bo to jest bardzo cenna pamiątka i podobnie jak wiele innych pamiątek w Yad Vashem jest uznawana za materialny dowód Holokaust był świat naszym ogląda się w nią nie ja nie byłem a dlaczego z Yad Vashem nie w Będzinie to jest dosyć skomplikowane pytanie i PSL kontrowersje w tej sprawie norm tak były kontrowersje w tej sprawie pani Stanisława Sapińska uważa, że to jest jej rodzinna osobista pamiątka i nikt tą pamiątką z tego co wiem nie był zainteresowany w Będzinie czy w okolicy żadne muzeum żaden urząd miasta jako osobistą pamiątkę pani Stanisława Sapińska oczyszczenie sama boja tak jak gdzie ma około 15 lat w tej chwili, ale z Adamem Szydłowskim po wydaniu Dziennika zawieźli ten dziennik do Yad Vashem w tym przekonaniu, że tam będzie najlepiej chronionej, ale rozum ty pytasz po tak naprawdę czy ja uważam rząd powinien być w Polsce czy powinien być tam też bardzo trudne sprawa ja nie nie mam aż takiej wiedzy to znaczy ja bym wolał, żeby on był w Polsce ja bym wolał, żeby on był w Będzinie, dlatego że położyć dach będzińskich tak mało zostało, że pamiątka namacalna autentyczna tego rodzaju byłaby ozdobą każdej kolekcji muzealnej wspominającej Żydów będzińskich byłaby tym autentycznym dokumentem, który w, którym mógłby być pokazywany ja nie wiem czy nawet muzeum Polin nie byłoby zainteresowane, żeby je w tej chwili wtedy nie było pewnie muzeum Polin jeszcze, żeby coś takiego mieć znane to już teraz teraz tego nie odwróci, bo przez Yad Vashem nie odda tego Dziennika pani Stanisława Sapińska przypomnimy to jest ta osoba, która wskazała w Rudce w swoim własnym domu, do którego domu zostali przeniesieni Rudka całe jej rodzina w czasie tworzenia getta w Będzinie wskazała tę skrytkę, w której jak umrzesz został przechować pani Stanisława z Pińska popierała go adresowaną wersję Rutki jak najbardziej pani Stanisława Sapińska czeka niecierpliwie na powieść ostatnio nawet widzieli jak on z wypiekami na twarzy można będzie czytała wywiad, że powieść już się ukazuje ich trakcie pisania, kiedy były organizowane spotkania czytania fragmentów książki zawsze uczestniczyła w tych spotkaniach jamie wtedy wielką tremę no bo 1 z hoteli w 2 1 z bohaterek sprawdza czy ja tam prawdy pisze, ale miał zawsze błogosławieństwo, bo zawsze po takich spotkaniach podchodziła do mnie mówią panie profesorze to dokładnie tak było nawet jeśli cytowałem rozmowy między nią i wódką, a to rozumiem oczywiście nie taki sposób żona zapamiętała te rozmowy, ale że ono dają pewną psychologiczną prawdę o tym co się między tymi dziewczynami działo, kiedy zaczynałeś prace nad bródką nie były jeszcze awantury związanej z ustawą o IPN czy to jakoś zmieniło swój sposób myślenia i pisania w trakcie on już albo za późno już tego ośrodka dziś na szczęście książka już była napisana, bo ja nie chcę, żeby nasze wpisy na jakiekolwiek awantury jajo tak jak już mówiłem pisałem przez 2 lata i złożyłem w wydawnictwie akurat w momencie, kiedy cała ta awantura wybuchła i nie ucieszyłem się wcale z tego powodu to znaczy ja bym w i ja w tej małej kameralnej książeczce ciężkie i w sensie oddać im to złe słowo, ale chcemy oddać hołd dowódcy tej elity dziewczynie natomiast na pewno nie chciałem, żeby jakiekolwiek polemiki czy żona była wciągana w jakiekolwiek polemiki na temat historii Polaków Żydów, chociaż jako człowiek przewidujący jestem w stanie wyobrazić sobie, że nie niektórym się nie spodoba ta książka, bo Polacy są marginalnie potraktowani w niej to znaczy to jest książka kod o Śródce to jest książka o tej społeczności żydowskiej, a Polacy 8 × dla pani Stanisława Sapińska z Polką, ale są jednak pobocznymi postaciami i nikt tam z polskich bohaterów nie zachowały się w sposób heroiczny oto jak wiadomo w Polsce nie wszystkim się podoba w mojej zobaczymy, jakie będą reakcje Rudka powieści Zbigniewa Białasa profesora im było powiedziane Zbigniewa Białasa wydana przez wydawnictwo EMG już w księgarniach przypomnijmy to jest powieść, która nie jest inspirowane pamiętnikiem Rutki Jaskier wydanym w roku 20 06 przetłumaczony niż na wiele języków dziękuję bardzo za rozmowę dziękuję pora na skrót informacji Radia TOK
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SOBOTNI MAGAZYN RADIA TOK FM - KAROLINA GŁOWACKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POSŁUCHAJ RÓWNIEŻ

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium 40% taniej. Radio TOK FM bez reklam, podcasty z audycji i podcasty tylko dla Subskrybentów.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA