REKLAMA

Próba ratowania państwa czy dyktatorski zamach stanu? O przewrocie majowym rozmawiali prof. Grzegorz Nowik, prof. Marek Kornat i Maciej Zakrocki

Historie Polski
Data emisji:
2018-05-27 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
45:01 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
historię Polski w 10 0 lat niepodległości, a Sierakowski dzień dobry to są historie Polski za nami 9 0 ta druga już lecznica no właśnie przewrotu majowego zamachu majowego chcielibyśmy dzisiaj wrócić do tamtych wydarzeń i porozmawiać czy spróbować odpowiedzieć na pytanie, które ciągle wracają czy to była próba ratowania państwa czy jednak był to dyktatorski zamach stanu czy Polska po tym, zamachu stała się lepszym państwem tzw . jakbyśmy dzisiaj mówili Rozwiń » demokratycznym państwem prawa czy jednak była dyktaturą, choć w nóż odnowa, odwołując się języka młodzieżowego może taką light ową dyktaturą no właśnie jak to wszystko oceniać w studiu gościł pan prof. Marek Korniak historyk oczywiście kierownik zakładu dziejów dyplomacji i systemów totalitarnych w Instytucie historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie dzień dobry i wbrew pan prezes Grzegorz Nowaczyk Instytut studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk zastępca dyrektora muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku Gniewinie wbrew właśnie z tego powodu to pan jest bezstronny w tej audycji w no to zobaczymy jak będzie to wynikało z naszych wypowiedzi no właśnie tych pomoże zacznijmy najpierw próby oceny takiej ogólnej albo może, żeby słuchaczom, bo łatwiej odnosić się do tych ocen na świecie zimy może takie wydarzenia z przełomu roku 2 5 06 . czy rzeczywiście Polska się stać ciała czy rzeczywiście tak groźna była sytuacja i wewnętrzna zewnętrzna, że trzeba było aż sięgnąć po wojskowy no właśnie uznał, że zamach przewrót pan wysoką cóż nam odpowiedź w bardzo krótka tak tak trudne i wielowątkowe pytanie nie jest możliwa po pierwsze, wydaje mi się, że mieliśmy do czynienia jednak z dotkliwym kryzysem polskiego parlamentaryzmu rozdrobnieniem Sejmu na kilkanaście partii politycznych zwalczających się mających inną wizję Polski między którymi znalezienie wspólnego mianownika było niezwykle trudne odsunięty od władzy zresztą z własnej woli marszałek Piłsudski myślał o powrocie ten powrót stał się tematem dnia, że tak się wyrażę, kiedy doszło do perturbacji politycznych wywołanych wywołanych destabilizacją gabinetu rządowego przypomnijmy gabinet Kaczyńskiego był gabinetem wielkiej koalicji po opuszczeniu go przez polską partię socjalistyczną i polskie Stronnictwo ludowe wyzwolenie tracił większość zabiegi o podtrzymanie go spełzły na niczym w tych warunkach jak wiemy tworzył się centroprawicowej gabinet Witosa był to trzeci pod jego prezesurą w Polsce odrodzonej to wszystko wywołało gwałtowną reakcję marszałka Piłsudskiego i doszło do znanej wypadków no ja jestem zwolennikiem nie eliminowania żadnego z tych określeń przewrót w zamach wypadki wydaje mi się jednak, że przewrót albo wypadki majowe to najlepsze z nich w zastosowaniu do internetu zestawu 3 3 3 rzeczywiście już sam ten moment upadku rządu Aleksandra Skrzyńskiego, który w sumie dość krótko rządził, bo był powołany w listopadzie taki mecz w tak w listopadzie 2 100 piątego roku to był to było jeszcze tylko kolejne tego typu przypadek czy rzeczywiście zarządy były tak niestabilne krótkotrwałe nieposiadające z rzeczywistej zdolności do jakichś długofalowego działania tak jak tak jak wspomniałem prof. Nowik kolega rzeczywiście w sejmie mieliśmy kilkanaście partiach ogółem, których było kilkadziesiąt, więc spożycie było polityczne niezwykle zróżnicowane, a ono było konsekwencją ogromnych dysproporcji społecznych -li -li różnić cywilizacyjnych, które odziedziczyliśmy po okresie zaborów inne porównanie Wielkopolski czy Górnego Śląska części województwa mit kresowy mit to zupełnie inny świat ujawnić zupełnie inna była mentalność polityczna inna kultura polityczna z zupełnie inne potrzeby i zainteresowania stąd ta ta przy ogromna różnorodność, która wynikała z ogromnego dysproporcji zapóźnienia cywilizacyjnego ale kto to to są te powiedzmy ogólne przyczyny można powiedzieć społeczno-polityczne natomiast wśród tych przyczyn bezpośrednich trzeba pamiętać, że do władzy doszedł rząd, w którym ważną można powiedzieć nawet dominującą rolę spełniały ugrupowania narodowe, które Józef Piłsudski obciążał bardzo krytycznie za wiele można podzielić wypadków politycznych, jakie miały miejsce już w Polsce odrodzonej, a więc przede wszystkim obwiniał narodową demokrację żar moralnie obwiniał klientów była ta odpowiedzialność za śmierć prezydenta Gabriela Narutowicza to wszystko co się działo jeszcze w okresie poprzedzającym jego wybór padł po wyborach listopadowych 20 02 . roku w Polsce obwiniał za to co się stało to pierwszy gabinet Witosa hit znaczy pierwszych jedno Piasta gabinet jako Sojusz z centrum z prawicą narodową jesienią 20 03 . roku, kiedy Polska znalazła się na skraju wojny domowej z 1 strony rząd groził wprowadzeniem stanu wyjątkowego militaryzacja koleją z drugiej strony związki zawodowe groziły strajkiem powszechnym, więc to była niezwykle niebezpieczna sytuacja wewnętrzna tejże jesieni 20 03. roku po raz kolejny gabinet, w którym znajduje się ugrupowanie polityczne, które może stać zarzewiem tak dramatycznej sytuacji kryzysowej do pchnęła ją pchnęło marszałka Józefa Piłsudskiego do interwencji przy czym miała być tą rozmową trwa dyskusja od lat wśród historyków czy czy była to czy było to zamierzony przewrót majowy czy miał być tylko demonstracja siły demonstracja poparcia dla Józefa Piłsudskiego wojska, które było ważnym czynnikiem państwowotwórczym ówczesnej Rzeczypospolitej czy tylko próba wymuszenia na prezydencie czy zwrócenia mu uwagi, a przecież pamiętajmy, że Stanisław Wojciechowski i Józef Piłsudski znali się od kilkudziesięciu lat wspólnie działaliśmy w prasie jako jedni z niewielu byli zmęczeni hukiem po imieniu, więc ta przyjaźń, kiedy kiedyś królowali przez granicę austriacką rosyjską w 2 walizkach ruletce i blondynce bibułę z Galicji do Kongresówki ten wieloletni wieloletni okres współpracy wydawało się, że to, że to zadziała, że to się ograniczy do tego typu powiedzmy do takiej interwencji słownej wewnętrznej grze, że zresztą takie sytuacje miały już miejsce wcześniej w grudniu 20 05. roku Józef Piłsudski też sugerował pewne rozwiązania i posunięcia polityczne prezydent powie oczywiście nie stawiał się ponad prezydentem, ale jednak pełnił poprzednio przed nim urząd prezydenta i była to można powiedzieć taka do starszego kolegi czy w urzędzie oczywiście pełnionym pewna wskazówka pewna awansu pozycja co do politycznych zachowań uważam, że ten rząd zdobędzie rządem, który runął w będziemy polskie nie prowadził ku ku stabilizacji tylko będzie rządem, a rządem prowokującym w nawiązaniu do tych wcześniejszych wydarzeniami Narutowicz i i jesienne wypadki 20 03 . roku ze strajkami demonstracjami licznymi ofiarami śmiertelnymi i -li i rannymi no tak dochodzimy do 10 maja, kiedy zarząd trzeci rząd Witosa jest powołany, ale nam jednak na ten moment się tu zatrzymajmy jeśli chodzi o chronologię wydarzeń szczęście panu wysoko nad zapytać czy Józefa Piłsudskiego również niepokoił stan siły państwa polskiego już w takim kontekście bezpośredni ma 5 i militarnej wojskowej w tym momencie, kiedy trochę się niekorzystnie zaczyna kształtować sytuacja międzynarodowa Polski tak był to na pewno motyw ważny w myśli politycznej Piłsudskiego od tamtego czasu, a konkretnie rzecz biorąc Piłsudski jak wiadomo był krytykiem tej rzeczywistości, jaka się wytworzyła w kształtowaniu polityki zagranicznej wojskowej powiem tu następowały bardzo częste zmiany personalne co było oczywiście konsekwencją niestabilnego parlamentaryzmu, tak więc nikt bezspornie czynnik międzynarodowym przynagla ucho Bart oka ludzkiego w każdym razie taki był jego stan psychiczny wówczas i odnowienie układu oraz polskiego traktatem berlińskim w kwietniu, gdzie z tego szóstego roku dało duży impuls i wywołało całą pewnością również poruszenie w ówczesnym społeczeństwie polskim jednak moim zdaniem czynnik międzynarodowy czy też uwarunkowania międzynarodowe trzeba mimo wszystko traktować jako drugorzędny planowe czy drugorzędne to nie znaczy, że marginalne czy sprawy wewnętrzne i starania marszałka Piłsudskiego tak czy inaczej rozumiane przez niego uzdrowienie po ustrojowe Polski należy wysłać na plan pierwszy i tu Piłsudski miał 3 możliwości przygotować zamach stanu wezwał zajęć o władzę przemocą próbowali demonstrować i zbrojnej i liczyć na zmiany po swojej myśli wreszcie dołożyć do przejęcia władzy drogą całkowicie parlamentarną Wschodu do rządu rządu, jednakże partyjnego i tu jednak miał przekonanie, że to odpada jako rozwiązanie, gdyż byłby niewolnikiem czy wręcz zakładnikiem na jedno wychodzi układu parlamentarnego, a jak wiemy silnie rozczarował się do parlamentaryzmu nawiązuje do do wspomnienia do wspomnianych epizodów mu przez prastare Novika i jako uzasadniających czy 3 jedno w jakiej mierze tłumaczących tę, a takie nie inne przekonania marszałka Piłsudskiego no i oczywiście wiemy żaden z tych 3 wariantów może nawet nie wybrał właśnie marszałek Piłsudski ten zamach wojskowy, ale właśnie czy to co się zaczęło dziać od 10 maja i trwało przez kilka dni to był taki przemyślany przemyślane działanie czy jednak było w tym trochę elementów pewnej spontaniczności o tym, powiemy po informacjach Maciej Zakrocki witam ponownie to są historie polskich studiu im prof. Marek ornat Grzegorz Nowik rozmawiamy o okolicznościach, w których zaczyna się zamach majowy powiedzieliśmy, że 10 maja w powstaje trzeci rząd Wincentego Witosa, a i to jest moment, w którym w, jakim sensie nakazuje marszałkowi Piłsudskiemu rozpoczęcie działań na i teraz pojawia się takie pytanie czy rzeczywiście on tak jak Witos in Wincenty Witos pisał, w czym mówił w wywiadzie dla nowego Kuriera z 9 maja 2 100 szóstego roku nie, że wreszcie marszałek Piłsudski wyjdzie z ukrycia niech stworzy rząd wie czy marszałek Piłsudski wymogi ma siłę to niech bierze władzę siłą dalej mówi Witkowski no właśnie no i teraz i teraz czy to wyjście Piłsudskiego jest od razu z takim zamiarem, że dojdzie do zamachu do walk będą ginąć ludzie polscy żołnierze będą do siebie strzelać czy samo to wyjście jeszcze jest tylko próbą wywołania presji na zmianę sytuacji politycznej w kraju cóż ja myślę, że rynkowym, ale na pewno nie było planu zamachu stanu opracowanego wcześniej, chociaż odbywały się rozmaite spotkania konspiracyjne Piłsudczyków, o czym wiadomo bogaczy, bo był to w takim kontekście jak 13 grudnia n p. rodzina narożnego pierwsza roku, czyli przygotowany przewrót wojskowy oczywiście jako biograf polskiego ambasadora w Moskwie Wacława Grzybowskiego mogę dodać, że jego mieszkanie warszawskie było 1 z miejsca właśnie takich konspiracyjnych spotkań mówi się, że tam n p. spotkały marszałek Piłsudski w tym mieszkaniu czy Kazimierza Bartla miał powiedzieć Kazimierzowi Bartkowi, że liczy na niego jako przyszłego szefa rządu oskarża się tego typu reminiscencji wspomnienia są historykom znane nie oznacza to wszakże, że był konspiracyjny plan zamachu stanu, a najlepszym dowodem jest to, że w zaimprowizowanym sztabie gen. Dreszera Orlicz Dreszera pułkownik dyplomowany Józef Beck późniejszy minister spra w zagranicznych nie miał do dyspozycji narad sztabowych mapach miasta Warszawy na nic się na wojnę domową nie przygotowawczy tak elementarnych rzeczy zatem czuł nasuwa się w 2 proste wytłumaczenie jest wypadki majowe wynik my wypadki majowe po prostu zaistniałej w rezultacie określonego w zbiegu okoliczności bardzo dużym w bardzo dużym i improwizowanym ciągu zdarzeń dodałbym też tylko jedno, że marszałek Piłsudski no nie bardzo mu się już wycofać w pewnym momencie, gdyż jedno przede wszystkim jego ludzi czekałyby określone konsekwencje zresztą mówił to prezydentowi Wojciechowskiemu na moście dla mnie droga parlamentarna zamknięta tak, ale ja pani o to, że miałem n p. tu namyśli torze, gdy już żołnierze rządowi otwarli ogień tak kochaliśmy Józef Piłsudski nie mógł powiedzieć do swoich żołnierzy do przesyłu złóż czekam broni, bo przecież ciekawe czekałby fuzja polowej choćby tych oficerów, którzy wyszli z koszar skupili się wokół niego i mieli przeprowadzić ową demonstrację zbrojną w Warszawie no, więc ja jako oczywiście taki domorosły historyk po pozwolę sobie tutaj postawić pewne znaki zapytania nowo można, by przynajmniej jako laik mógłby zadać takie pytanie tak jak można 12  00 0 żołnierzy, którzy stają po stronie Piłsudskiego tak po prostu spontanicznie pojawić się do dyspozycji także to jednak musiało być przygotowywane są takie informacje o baszcie morze spekulacji, że w momencie, kiedy powstaje wspomniany już dzisiaj rząd Aleksandra Skrzyńskiego w listopadzie 2 100 piątego roku mówi się, że jednak za sprawą działań zakulisowych Józefa Piłsudskiego do tego rządów chodzi nie tylko Jędrzej Moraczewski, więc bliskiemu polityka, ale również Lucjan Żeligowski wyjątkowo bliski polityk, który na dodatek kojarzony jest z akcjami z specjalnymi chociażby takimi jak w jak bunt Żeligowskiego i prawa na Wilno gen Żeligowski obejmuję resort spraw wojskowych, a więc można ukryć, że jest ponownie obejmuje mają czas no właśnie wreszcie gen Żeligowski w kwietniu 2 100 szóstego roku wydaje decyzję o zorganizowaniu ćwiczeń między garnizonu owych w rejonie Rembertowa te ćwiczenia miały się od 10 maja, więc mogę tu podrzucać takie informacje sugerujące Lena Zielak to było przygotowywane to znaczy był przegląd przygotował była przygotowana demonstracja zbrojna natomiast nie było przygotowanego zamachu jako takiego to znaczy, że równocześnie we wszystkich miastach przyjmuje w władze wojskowe wszystkich okręgach wojskowych we wszystkich województwach, że opanowywania jest poczta i ja swego czasu rozmawiałem z jeszcze żyjącymi z oficerami, którzy brali udziału w udział w zamachu i pytam dlaczego, dlaczego nie została zajęta radiostacja warszawska już polskiego radia przecież funkcjonowało w tym czasie miał tak chwilę pomyślał mówi no właśnie, dlaczego nie zostało zajęte polskie radio, więc już istotne medium niezwykle istotne raczkujące wtedy jeszcze, ale jednak docierające niezwykle szybko na cały kraj tak to jest bardzo bardzo ważny przykład właśnie za tezą o monstrancji zbrojnej w milionach miast co oczywiście podkreślić 1 rzecz wyłowione to różne gen. Żeligowski jako minister spra w wojskowych w rządzie Skrzyńskiego ułatwił Józefowi Piłsudskiemu cały ten ciąg posunięć jest faktem bezspornym tyle tylko, że rzeczy nie idzie w o to, iż ktoś tych żołnierzy wyciągnął ramiona Rembertowa w koszach, wyprowadzając ich i nie nie leży problem również po nich w nich liczyć bieg tylko w o próbie naszego zrekonstruował Ania w celu tych ludzi, którzy na te działania bezspornie bez spodnie no nie do pogodzenia rzecz jasna z Gregorym stycznie rozumianą demokracją parlamentarną poszli, więc mnie się wydaje że, że nie ma historyk większego pola manewru w tłumaczeniu ty tych w tej sekwencji wydarzeń jak tylko stwierdzając, że chodziło o określony zgrupowanie wojsk do demonstracji politycznej przeciwko establishmentowi, jaki wytworzył się w sejmie parlamencie pierwszej kadencji jest niezwykle istotne zdanie, na które zwrócił pan uwagę to jest nie tylko wystąpienie przeciwko rządowi Witosa czyń drugiemu rządowi jedno Piast, ale to jest wystąpienie również przeciwko pewnemu systemowi politycznemu, który ukształtowała najpierw mała konstytucja potem rozwinęła do potęgi konstytucja marcowa, która oddawała na wzór francuski zresztą skonstruowana oddawała pełny władzy w ręce parlamentu ubezwłasnowolniona i prezydenta Rzeczypospolitej, a parlament nie był w stanie tej roli spełniać ze względu na wspomnianą już niemożność wyłonienia trwałej większości parlamentarnej tak bym jeszcze dodał, że twórcy konstytucji marcowej rzecz jasna jak wszyscy przyjmujemy i słusznie wzorowali się na francuskich przepisach konstytucyjnych w 1 80 0 siedemdziesiątego piątego roku, niemniej nie byli niewolniczo nimi związani i mogli byli dać nieco więcej władcy głowie państwa n p. precyzując nieco bardziej, rozciągając je w materii kierowania siłami zbrojnymi czy polityką zagraniczną, jednakże osiąganie konsensusu polityczna w sejmie oczywiście, niemniej 1 z głównych twórców tej ustawy o polskiej konstytucyjnej z 1 7 marca 20 01 . roku, czyli prof. Edward Urbanowicz, a także inni członkowie komisji konstytucyjnej związani oczywiście z obozem Narodowym czy też narodową demokracją otwarcie przyznawali już ex post przechodziło im o maksymalne okrojenie tych uprawnień, aby Józef Piłsudski wstąpi wszy w rolę prezydenta to oni zakładali, przygotowując konstytucję nie zdołał nielegalną drogą sięgnąć po władzę dyktatorską inną niejako, kopiując to wszystko trwało stało się we Francji, kiedy to Ludwik Napoleon Bonaparte Wybraniec prezes tempem potem następuje cały szereg jego posunięć mamy proklamacja drugiego cesarstwa, a więc konstytucja marcowa była z rozmysłem przygotowana przeciwko Piłsudskiemu, aby położyć kres jego ambicją, a te ambicje jego przeciwnicy jednoznacznie zdefiniować jako dyktatorskie, ale można go oczywiście myśląc dzisiejszymi kategoriami powiedzieć w domu Józef Piłsudski przyswoić ciągle olbrzymim autorytecie i takim poparciu społecznym stworzyć ugrupowanie, które by zdobyło ogromną większość w parlamencie w demokratycznych wyborach zaproponować zmiany konstytucji tak, aby w nas ona nie była narzędziem, a że tak powiem wyraźnie odróżniają dziś po utrudniającym funkcjonowanie państwa tylko, ułatwiając mu się wydaje, że to jest też ekstra polowanie w przeszłości naszych dzisiejszych przekonuje ni i wartości i tu byłbym bardzo bardzo ostrożny mam wrażenie, że Józef Piłsudski z całą pewnością chwili silnie rozczarował się do systemu parlamentarnego, obserwując go w latach 1 90 8 6 2 6 i Hiszpanii Polsce zresztą tak tak, a zwłaszcza w Polsce ich chyba nie będzie fałszem historycznym powiedzieć, że nabrało na pełną wręcz nienawiści do n p . takich zjawisk typowo parlamentarnej jak nieustanne szukanie kompromisu nie jest nieustanne opłacanie buja w przenośni oczywiście kogoś, któremu trzeba coś ustąpić po to, aby pierwotnego planu coś uratować w drodze właśnie nieustannego szukania ugody ucierania kompromisu jak to się mówi w parlamencie a jakie one bez mówią o tym, że właśnie no to nie jest dobre z punktu w Lechu badacza również tak taka ekstra Polacy właśnie współczesnego myślenia o państwie zasada państwa prawa demokraty demokracji na tamten czas czy to ma być rodzaj usprawiedliwienia również dlatego co się stało w Polsce w maju 2 100 szóstego roku, że nie wcześniej we włoszech mamy marynarzem, że Mussolini właśnie w przy podobnym myśleniu przejmuje władzy staje się to tylko aktorem, że w obu tych zjawisk rzeczywiście w Europie w jest coraz więcej w wielu landach po zamachu stanu i przewrotów jest więcej to jest pewien kryzys parlamentaryzmu Europejski i historyk nie jest od tego, żeby cokolwiek usprawiedliwiać, ale tłumaczyć również nie jest w stanie przewidywać co by się stało, gdyby się stało nie jest Cyganka, która może z lewej ręki powróżyć natomiast my próbujemy to tłumaczyć i wchodzić w umysły umysłowości ludzi tamtego czasu i możemy powiedzieć, że do takiego zamachu stanu szykowali się nie tylko Piłsudski nie jest najbliższym gronem współpracowników, ale przecież w obozie Narodowym również były koncepcje dokonania takiego przewrotu i model faszystowski bardzo był inspirujący dla narodowej demokracji, żeby zastosować coś takiego jak jak i Napoleon jak się uważa Marek Soja nie chodzić na Kujawach dodała, że ludzie źli uwagi pierwsza jest taka zmiana w GM Chełm wydaje się praktycznie niemożliwe, aby gdzieś w świadomości sprawców przewrotu w Polsce 20 06 . roku nie tkwiły wspomnienia świeżo dokonanego przewrotu we włoszech, które lot odbył się w ramach prawa po demonstracji nie wojska było Scotta podlegało królowi, ale faszystów mówię oczywiście o marszu RAŚ, niemniej jednak to dokładnie są podobne mechanizmy tak tylko, niemniej jednak we wspomnieniach wszystkich znanych mi uczestników ówczesnych wydarzeń nie ma śladu wskazującego, że czerpano z rzymskich doświadczeni jakikolwiek rodzaj inspiracji to wydaje mi się wydaje mi się znamienne może jeszcze przed historykami pozostanie jakiś archiwalia czy niema śladu, że ocena rozmawiam ze znanym zespołem po zamachu uważa się tak w razie refleksje marszałka Piłsudskiego, że faszyzm to jest to jest dla Włochów opiera się na głos kości Italiani ta to do Polski niestosowane to jest sztuczne faszyzmu głosi teorie bardzo takie powiedziałbym typowe dla tamtego tamtego świata dla klimatu, który chce wskrzesić to znaczy rzymskich Cezarów Inter Roma no i t d . to Piłsudski mówił natomiast już tego co mówił pan profesor endecy nie mieli oczywiście planu przewrotu zbrojnego natomiast pojawił się plan, który niewątpliwie byłby z bardzo podobny do rozstrzygnięć włoskich zastosowanie przez Mussoliniego mianowicie wprowadzić taką ordynację wyborczą do wyborów do Sejmu i Senatu drugiej kadencji, która największej partii politycznej spośród bardzo licznych dałaby możliwość obsadzenia większości parlamentarnej poprzez Senat proporcjonalne przyporządkowanie mandatów, czyli nieproporcjonalne, ale bardziej wartościowe były tak to znaczy właśnie nie chodzi o przejście na większościowe wybory tak jak mamy wielu krajach dzisiejszej Europy, ale po prostu partia, która dostaje najwięcej głosów my miała być doliczone sztucznie i jazda bonus dla ekstra bonus i w ten sposób ona mogłaby tworzyć stabilny rząd, a ci, którzy ten pomysł zgłaszali zresztą publicznie i opowiedział się, zanim nawet publicznie oraz Wincenty Witos mówili, że po prostu trzeba dać się możliwość wytworzenia jakiegoś rządu, żeby ktoś z polską zaczął rządzić, a przecież on będzie tylko przez okres 1 kadencji no to on w końcu musi się i tak podać ponownie werdyktowi suwerena i ich wtedy ktoś inny być może z tego bonusu skorzysta tego typu rozważania wśród profesorów nazwijmy to intelektualistów prawicy polskiej były były wtedy rozważane, niemniej deliberacji nie skończyły się pojęciem warto podkreślić żadnego konkretnego planu tymczasem nowy przewrót zamach majowy się odbył sam Józef Piłsudski nazwał go czymś na kształt rewolucji bez rewolucyjnych konsekwencji no ale właśnie czy były i jakie konsekwencje zamachu majowego czy miały one charakter rewolucyjny o tym, po informacjach, a Sierakowski witam ponownie to są historii Polski rozmawiamy o zamachu majowym w studiu panowie profesorowie Marek Korniak czegoś mówi no właśnie zamach się odbył powiedzmy jedno dla przypomnienia historii byli jednak z bardzo poważnymi stratami w wyniku tych walk, które miały miejsce zginęło 3 7 9 osób w tym 12 15 żołnierzy rannych było około 90 0 osób, a tylko jest pytanie czy ta cena, która została zapłacona no wiśnia w ogóle można używać tego typu sformułowań warto było ją zapłacić, bo Polska pod tym opisywaliśmy ją ponowię opisywali jako kraj trochę niedziałający z fatalnym systemem politycznym, który utrudniał sprawne funkcjonowanie kraju, a szczególnie kraju właśnie, który jest przecież dopiero mody na dorobku musi sprawnie działać się rozwijać czy to coś dało 3 czy Polska stała się lepsza po zamachu na jego pytanie czy było warto ich bardzo trudne, bo wysoko graczami w materię historii alternatywnej, którą to historie zresztą publicznie niejednokrotnie miałem okazję skrytykować wręcz potępić, ale nie może też nie do końca 2 w altanach uznano bowiem, jaka była Polska po występach, choć wiem, jaka była przed tak jest, ale nie wiemy, jaka byłaby, gdyby nie przewagi jest tego nie wiemy nic nie można porównać ja mogę powiedzieć jedynie tyle jako historyk nie widzę perspekty w stabilizacji Paul w kie go parlamentaryzmu utrwalenia demokracji parlamentarnej w latach, które nastąpiły po zamachu majowym z przyczyn takich jak choćby trudności gospodarcze wielki kryzys, który przecież nie był wywołany w Polsce tylko Polska była częścią światowego systemu gospodarczego i ten wielki kryzys uderzył w państwo polskie rozdrobnienie polityczne było faktem, owszem, nastąpiła konsolidacja polityczna później, ale ona była rezultatem ustanowienia swoistej łagodnej dyktatury marszałka Piłsudskiego szwagra i tutaj jest druga myśl, którą właściwie już zapowiedziały mianowicie ustrój ten, jaki stworzył się w Polsce w latach 2 6 3 5 czy Tonight 3 9 był ustrojem na tle innych reżimów tego typu ówczesnej Europie niewątpliwie łagodnym ja bym nawet użył określenia samo ograniczającym się samo ograniczająca się dyktatura tak jak zaznacza autorytarnych napisałem zresztą kiedyś artykułu artykuł na temat tego jak Europa widziała marszałka Piłsudskiego oczywiście marszałek Piłsudski miał czarną legendę za granicą po co do tego nie ma żadnych wątpliwości natomiast liczne były wypowiedzi ewidentnie, przypisując temu właśnie tendencję do samoograniczenia się w sprawowaniu władzy niekontrolowanej to, zwłaszcza inteligentniejsi obserwatorzy bądź ludzie, którzy mieli styczność z polskim życiem mam namyśli, zwłaszcza dyplomatów jak samoograniczenie się jak w sensie trochę zaprzeczeniem powodów, dla których do tego wszystkiego doszło nowo sama nowela sierpniowa wejście żeśmy nie mówili, ale ta jest taki nowy ustawa tak należałoby ją nazwać, która jest 2 sierpnia 20 06 . roku wydawać, by się mogło, że woda jest wprowadzana i tak powinna zostać skonstruowana, żeby te wszystkie bolączki parlamentaryzmu wcześniejszego naprawić państwo usprawnić, żeby od tego momentu tych wszystkich właśnie złe rzeczy nie było nerwowości na wiele nie wnosi, bo jednak wnosi o 1 roślinności wnosi to jest bardzo istotny element stabilizacyjny może prezydent może rozwiązywać Sejm Senat tak prawo do wydawania rozporządzeń zmową znalazła wita napis Tusk mówi to za mało między nimi dlatego nie przyjmuje funkcję prezydenta, ale mimo wszystko jest powołana komisja konstytucyjna trwają prace nad nim prace nad nowym modelem konstytucji, a wreszcie to, że mamy pewną stabilizację władzy stabilizację rządów, które przez bardzo długi okres to są to są rządy Kazimierza Bartla państwowcem profesora matematyki wybranego przez Józefa Piłsudskiego między nimi z tej racji, że on w czasie wojny z bolszewicką Rosją potrafił rozwiązywać kwadratury koła to znaczy wiedzieć do jakiej dziś jako amunicję dostarczy go przez wojsko było wyposażone w ogromną liczbę różnorodnych kalibrów broni amunicji i broni ręcznej i artylerii maszynowej i on, że szefował kolejnictwa po nowemu i te wszystkie kwestie bardzo sprawnie i rozwiązywał jako można powiedzieć cywil i UE również bardzo dobrze się sprawdzał jako osoba w nawet termin tego typu obu kluczy w parlamencie jak parkowanie, czyli właśnie w umiejętność ucierania różnorodną w rodzaju kompromis, czyli w zasadzie do trzydziestego roku zasady możemy mówić o w nogę od dziś jednak w systemie bardzo sprawnie funkcjonującego parlamentaryzmu daleko sprawniejszego niż przed 20 06 . rokiem dopiero rok wydarzenia kryzysu ekonomicznego i narastania trudnej sytuacji gospodarczej trzydziestym roku powodują również pewien, bo pewno tąpnięcie polityczne, które się przenosi przenosin na ulicy i ten konflikt staje się niemożliwe już do rozwiązania na terenie parlamentu ja bym bronił noweli sierpniowej, wskazując na to, że z rozwiązań, które wówczas zastosowano w korzystamy nawet dzisiaj przypomnijmy, że również dzisiaj przepisy konstytucyjne mówią iż, kiedy nie dojdzie do uchwalenia budżetu rada ministrów przyjmuje Provisorium i realizuje jakąś ustawę teraz jakiś jakiś plan wydatków budżetowych jest tego czasu, żeby żyć tak samo oddanie w głowie państwa uprawnień do rozwiązywania izb parlamentarnych nie jest niczym nieznanym demokracji przecież do niedawna do niedawna wybory wybory w wielkiej Brytanii Kulczyk roku królowa naszyjnik oraz w czasie może zarządzić mogła zarządzić na podstawie wyłącznie prośby premiera to są rozwiązania jednak usprawniające państwo natomiast jeśli pytamy o bilans przewrotu majowego trzeba podkreślić oczywiście też cechy negatywne nastąpiła pewna militaryzacja polityki nie da się ukryć weszło dużo cała rzesza wojskowych, którzy przyjęli wojskowych styl rządzenia co do tego, ale to dopiero po trzydziestym roku głównie po trzydziestym tylko dla kota oczywiście, ale jak bojową ogląda próbuje oglądać całe te 13 lat do 30 09 . roku i w pewnym stopniu został ograniczony czynnik inicjatywy Obywatelskiej, o czym nie sposób nie powiedzieć, bo o tu dużo mówić po prostu administracja i wojskową stały się głównym w głównym kręgosłupem tamtego państwa, a więc to były czynniki to był jej to były jej uwarunkowania z pewnością z pewnością na minus w naszej ocenie historycznej Legionu się wydaje rzeczy powinniśmy je oczywiście za fiatem powiemy to dosłownie znane sprawy czyli, czyli oczywiście sprawa procesu brzeskiego odsunięcie opozycji uwięzienie liderów chociażby takich jak in Wincenty Witos i traktowania ich w tych w tej w tym więzieniu nowe daleko odbiegający od z metody, które można było usprawiedliwiać, ale jeszcze jest 1 element tu zastrzegła Muchę jak pan prof. Nowik mówił o o zasługach Bartla w wojnie dwudziestego roku archiwum no dobrze, ale nie może Józef Piłsudski 20 02 . maj 20 06 . roku wydał rozkaz, w którym przyznał rację obu walczącym stronom i zapowiadał nie wyciąganie konsekwencji wobec pokonanych na to jednak chociażby Tadeusz Rozwadowski ten słynny generał, który ma co tu dużo mówić też wiele zasług w wojnie dwudziestego roku i ma w ogóle wiele różnych zasługach dla Polski jednak jest oskarżony o przestępstwo natury kryminalnej i wraz z Zagórskim Malczewskim Mierzwiński po prostu idzie do więzienia tutaj trzeba by rzeczywiście wspomnieć o osobach, które tu trzeba, że tak wiem, że zróżnicować Sandrę Team grupa osób, które zostały odsunięte od wpływu NATO na wojsko gen. Zagórski z osobna kategoria, bo to jest absolutny i zwolennik rozwiązania trio -li stycznego lojalny, że żołdak można powiedzieć austriacki jeszcze w okresie legionowym, który pisał na Józefa Piłsudskiego komendanta pierwszej brygady donosy, który sabotował wykonywanie jego rozkazów 19 2 0 roku, więc obrona i politycznej moralna tej osoby jest dziś jest skazana można powiedzieć na niepowodzenie oczywiście inną kategorią jest gen. Rozwadowski, który w latach dwudziestych do UE również jako wojskowy z armii austriackiej dał się udał się, że tak peronu włączyć się w nurcie endeckiej propagandy, która próbowała odbierać Józefowi Piłsudskiemu laur zwycięstwa nas jest, więc obrońca Lwowa pod linią rządu naprawdę wspaniała postać tutaj nie ma wątpliwości natomiast rozkaz wydany przez niego w 19 2 6 roku, który bał mówił o Józefie Piłsudskim w kategoriach, bo inni nie sporu politycznego, ale buntownika, którego żywego lub martwego należy doprowadzić albo pokazać jego ciało legalnemu rządowi noc nie przystawał w takich meczach w takich warunkach prawda równie dobrze mu trudno nam się wyobrazić, żeby w identyczny sposób postąpiono wobec niego został rzeczywiście zatrzymany i więziony krótko więzieniu na Antokolu potem zwolniony z tego, że więzienia zresztą dość szybko i i zmarł nim nikt nie poddano go żadnymi przy tak po specjalnym represjom oprócz tego, że jest uwięziony swojej żony i trzecia kategoria wreszcie osób, które były więzione tu jest dzień czy odsunięto od wpływu na wojsko to jest to są osoby tak jak Zagórski Żymierski, które są zamieszczone w różnego rodzaju afery prawda tu maski przeciwgazowe tu Franko Paul ogromne nadużycia finansowe okresu można powiedzieć gospodarki liberalnej wolnorynkowej i nowo tworzonego systemu demokratycznego i parlament karnego w Polsce w latach dwudziestych, kiedy w dno społeczeństwo żyje aferami tych ofert jest mnóstwo i również część kadry wyższej Oficerskiej wojskowej jest w jaki sposób zamieszana w tego typu jest oczywiście trudno polemizować, bo za mało znam natomiast nad miasto wieś jest coś takiego co wydaje mi się, że ciągnie się do drugiej wojny światowej do do rządu londyńskiego i podziałów, które powstają na terenie Wielkiej Brytanii, że jednak po prostu ci, którzy stanęli po stronie Piłsudskiego i ci, którzy stanęli po drugiej stronie znajdowali na siebie całą masę różnych argumentów, żeby się post panować, ale to nie do końca jest prawda, bo przecież gen. Anders, który był dowódcą obrony Belwederu, czyli prezydenta rządu został awansowany na generała nie stałam się żadna krzywda natomiast tacy oficerowie, którzy nie potrafili znają zająć stanowiska, bo tak jak płk Modelski został rozbrojony przez swoich żołnierzy nie znaleźli miejsca już w wojsku tak, choć mowa w londyńskim znalazł sobie pełnił swoją wiedzą jego dalsza służba nie wymaga już komentarza, bo były bardzo krucho z toalet na życiorysy, a ona od tych represjach politycznych od analizy pozornie z tego co panowie mówią w tej chwili myślę, że trzeba zauważyć pewną ogólną rzeczy to znaczy nie ma nie ma tak, że zamach majowy bitwą Orzeł tak gwałtowne i radykalne pęknięcia się tak zdarza w społeczeństwie polskim one były już przed zamachem majowym zamachu majowym i chyba pogłębił jednak zawsze jest tak iż, kiedy ktoś, kto tu dużo mówić przy użyciu siły przyjmuje wpłatę tworzy system, w którym nie ma możliwości alternaty w i władcy, czyli dojścia legalną drogą opozycji do rządzenia to w takim ustroju będziesz tak powiem następowało w palenie w udzielonych obwodów szkół tłum gwałtowne pęknięcia i choć nasilanie się wrogości wydaje się czymś oczywistym tak było też warunkach polskich i w nawiązaniu do tego co pan redaktor mówił trzeba powiedzieć, że Włoch i jako reminiscencja tego wszystkiego staje się represje, które od gen. Sikorskiego prowadzi wobec Piłsudczyków wszędzie dopatrują się wszędzie dopatrują się mafii piłsudczykowskiej, która niewidzialną ręką próbuje je go obezwładnić albo usunąć z rządu, a zwłaszcza w wojsku i dyplomacji to wszystko są fakty wracając jeszcze do casusu Rozwadowskiego no niestety pewnych rzeczy nie wiemy nie dowiemy się już nigdy tego nie dowiemy się nigdy 3 gdzie, kiedy i zabity był Kraków po co się stało właśnie gen. Zagórski tak samo nie będziemy wiedzieć czy zwolniony z więzienia i rychło zmarły gen. Tadeusz Rozwadowski nie wątpię zasłużony dla Polski był mu odczuwanie więzieniu jak mówiono i pisze dalej mówi nam pewne rzeczy pewne rzeczy jest niemożliwością już rozwikłać historykowi trzeba pamiętać, że w otoczeniu marszałka Piłsudskiego znajdowali się wojskowi traktują tę tajemnicę jako coś absolutnie nadrzędnego to dotyczy w ogóle w ogóle wojskowych tamtej epoki i zostali oni historykom nie zwykle mało pola do popisu 1 z takich ostatnich, który na pewno dużo wiedział to jest profesor był prof. Wacław Jędrzejewicz biograf marszałka Piłsudskiego, ale na pewno te wszystkie tajemnice zabrał do grobu dach wieże historyków mamy świeże jeszcze niektóre sprawy, o których dzisiaj mówiliśmy zostaną bardziej na świecie Tonew w każdym razie pięknie dziękuję panu prezesowi Marek Korniak pan poseł Grzegorz Nowik opowiadali nam trochę sam po majowym to były w historii Polski, a teraz już forma Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 40% taniej!

KUP TERAZ 40% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NULL
Array