REKLAMA

Rozbiory - przyczyny i pozytywne skutki. W Ogrodzie Powszechnym rozmawiają prof. Wojciech Kriegseisen i Karolina Lewicka

TOK Powszechny
Data emisji:
2018-06-01 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
02h 01:48 min.
Udostępnij:

Stół Powszechny zaprasza na nowy cykl o historii Polski z perspektywy krytycznej. O rozbiorach jako modernizacji. O państwie bez stosów, które paliło ludzi. O ofierze historii, która kolonizowała kresy. O zapomnianej rewolucji 1905 r. O dochodzeniu do władzy katolicyzmu. O protestach motywowanych ekonomicznie w czasie PRL. Rozwiń »

Pierwsze spotkanie poświęcone będzie rozbiorom, ich przyczynom, a także pozytywnym skutkom - modernizującym oddziaływaniom na kraj.

OPIS

Rzeczpospolita szlachecka nie niknie i nie ginie z dnia na dzień. To proces.

Jedni jego początków upatrują w śmierci Jana III Sobieskiego, zwycięzcy spod Wiednia; inni wcześniej (kiedy kresu dobiega dynastia Jagiellonów, a kolejni królowie elekcyjni stają się zakładnikami szlachty) lub później (na Sejmie Niemym, obradującym pod rosyjskimi bagnetami).

Kraj nad Wisłą rozebrać próbują już w połowie XVII wieku Szwedzi wespół z Prusakami, księciem Siedmiogrodu, Bohdanem Chmielnickim i Bogusławem Radziwiłłem.

Tej egzotycznej koalicji to się nie udaje, ale trzem mocarstwom, które we wrześniu 1772 roku notyfikują Polsce fakt rozbioru - i owszem. Jeszcze dwadzieścia trzy lata okrojonej państwowości i Rzeczpospolita w ogóle zniknie z mapy Europy - próbując się zresztą po drodze reformować, co mogło tylko przyspieszyć zły los. Modernizację - co za wstyd! - na poważnie zapoczątkują na polskich ziemiach właśnie ci źli zaborcy.

Spór o przyczyny rozbiorów trwa od 246 lat, najjaskrawiej widoczny w starciu dwóch szkół historycznych: krakowskiej (winna anarchia, zwana złotą wolnością szlachecką) i warszawskiej (to ościenne, agresywne mocarstwa rozszarpały niewinną ofiarę).

Niewątpliwie wykorzystano z zimną krwią naszą słabość ówczesną, tylko dlaczego byliśmy tacy słabi? Jak do tego doszło? O tym podczas Historii w Ogrodzie porozmawiamy z prof. Wojciechem Kriegseisenem z Polskiej Akademii Nauk.

Cykl HISTORIA W OGRODZIE odbywać się będzie co dwa tygodnie w ogrodzie przed Teatrem Powszechnym w Warszawie.

PROWADZENIE:
Karolina Lewicka - absolwentka politologii na UAM, dziennikarka radiowa i telewizyjna, obecnie w Radiu TOK FM, wykłada także w Collegium Civitas.

GOŚĆ:
Prof. dr hab. WOJCIECH STANISŁAW KRIEGSEISEN - historyk, dyrektor Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, badacz historii nowożytnej, specjalizujący się w dziejach stosunków wyznaniowych od XVI do XVIII wieku oraz w historii osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej szlacheckiej. Autor i redaktor wielu książek, m.in. My i Oni. Społeczeństwo nowożytnej Rzeczypospolitej wobec państwa, pod red. W. Kriegseisena, Wydawnictwo IH PAN, Warszawa 2016.


Zapraszamy do Ogrodu!

Projekt Ogród Powszechny został zrealizowany dzięki wsparciu finansowemu Miasta Stołecznego Warszawy w ramach Zintegrowanego Programu Rewitalizacji do 2022 roku. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór państwu bardzo cieszymy jak Karolina Lewicka dziennikarka Elle dziennikarka Radia TOK FM i pan prof. Wojciech Wilk SA syndyk rektor Instytutu historii mienia Tadeusza Metalista Polskiej Akademii Nauk, że państwo zdecydowali się stan na piękny upalny bardzo przyjemny i przed długą weekendowe wieczory spędzić go z nami, że państwo tutaj do nas przybyli będziemy dziś się myśleć zastanawiać się i rozważać, jakie były przyczyny 3 rozbiorów Polski im, a Rozwiń » będziemy starali się rozsądzić też pewnie ostatecznej odpowiedzi nie damy spór między szkołą krakowską i warszawską czy będziemy zastanawiać się nad tym czy do rozbiorów doprowadziła słabość anarchia utrata państwowości, zanim została ona zabrana przez zaborców czy też to właśnie, a złem mocarstwa ościenne postanowiły rzucić się na chwilowo osłabioną ofiary i a zabrać dla siebie najpier w po części terytorium, a potem właściwie pokazał Kowal działu do ostatniego metra kwadratowego panie profesorze witam pana serdecznie bardzo dziękuję, że przyjął pan zaproszenie teatru powszechnego i ne moje Szanowni państwo 2 4 października 1 70 0 dziewięćdziesiątego piątego roku została ustalona opłata ostateczna granica podziału Rzeczpospolitej między 3 rozbiorów słów są, gdybym zadała pani pytanie panie profesorze pytanie ogólne jak do tego doszło, w którym momencie jest ten punkt i czy można go tak wyznaczyć, kiedy Rzeczpospolita zaczynam chylić ku upadkowi tak czy można byłoby takiej odpowiedzi udzielić dobrych notowań w lutym państwu i pani redaktor nie przedstawiła jako dyrektora dyrektorzy właściwie powinni wiedzieć wszystko w chmurze umieć odpowiedzieć na każde pytanie to pytanie akurat nad jestem historykiem nowożytnym zajmuje się tą poza tym w tym administracyjnymi obowiązkami, których była mowa zajmuje się epoką nowożytną i historią Polski epoki nowożytnej od szesnastego siedemnastego osiemnastego wieku i pytanie o genezę albo dokładnej przyczyny rozbiorów to jest jedno z podstawowych pytań, które jest aktualne w Polskiej historiografii od 200 lat no od ponad polskiej historiografii nowoczesnej gdzieś od drugiej połowy dziewiętnastego wieku, a w Polskiej publicystyce historiografii przed nowoczesnej właściwie od czasów rozbiorów od czasu pierwszego rozbioru stawiano to pytanie, dlaczego diabli Polskę rosła pali i kiedy to ten moment czy można wyznaczyć okres ten moment, w którym stało się to ja nie mogę powiedzieć nieuchronne, ale bardzo prawdopodobne i ten spór trwa od powiedziałem 10 0 kilkudziesięciu prawie 20 0 lat nie ma na to pytanie dobrej jednoznacznej odpowiedzi są takie momenty w dziejach nowożytnej Rzeczypospolitej co, do których mamy to są takie stopnie z Ełku takie progi, które można, by próbować wyznaczać i wtedy trzeba się cofnąć aż do drugiej połowy siedemnastego wieku, chociaż nie jestem zwolennikiem tezy, która mówi, że w wyniku klęski prób reform, bo na wojnie polsko-szwedzkiej po tzw. potopie połowy siedemnastego wieku sytuacja była beznadziejna już nie było możliwości odwrotu i odległą konsekwencją tego są są rozbiory, a może jeszcze wcześniej panie profesorze może kwestia końca dynastii Jagiellońskiej pojawienie się królów elekcyjnych, którzy musieli w UE dawać szlachcie coś za poparcie na tron Polski w artykuły henrykowskie to jest teza to jest teza, która także nie mniej historii grafik bardziej w publicystyce historycznej, jeżeli państwo pamiętacie twórczość takiego bardzo wybitnego pisarza historycznego publicysty Pawła Jasienicy to bardzo mocno sformułował taką tezę, iż epoka Jagiellońska jest opoką przeciwstawiają bardzo ostro Polsce Piastowskiej, która była krajem zwartym mniej czy więcej dobrze rządzonym rozwijającym się modernizujące się, a w epoce Jagiellońskiej weszliśmy w kryzys, ale ja byłbym bardzo ostrożne, dlatego że w procesie dziejowym rzadko zdarzają się takie sytuacje, o których możemy z pewnością powiedzieć, że są zamykające się wydarzyło się coś od czego już potem nigdy nie było możliwości odwrotu i to, że epoka Jagiellońska przyniosła taki ani inny rozwój systemu politycznego Rzeczypospolitej no i można na siłę próbować argumentować, że w, jakiej w jakiś tam odległej perspektywie mogło się to przyczynić do tych elementów, które zdecydowały o klęsce klęsce tego systemu, a potem, a potem rozbiorach, ale w to jest dyskusja, która bene zaprowadziła do pytania czy Rosji szczyt potęgi Rzeczypospolitej w drugiej połowie szesnastego wieku czy Konfederacja warszawska Unia lubelska i te wszystkie elementy te wszystkie wydarzenia, o których który nas uczą w szkole jako dowodach na bardzo pięknej bardzo efektywnej efektywnego działania systemu politycznego państwa no trzeba odsunąć uznać, że to są rzeczy nieistotnej skupiać się tylko na tym co dzisiaj z pewnym chciejstwem rozpoznajemy moglibyśmy rozpoznawać jako jako początek tej ścieżki prowadzącej do niej w sposób nieuchronny ale, ale jednak w kierunku w kierunku klęski w kierunku drugiej połowy zbiorów w drugiej połowie osiemnastego wieku, gdy pytamy panie prof. Szanowni państwo podręczniki szkolne to zwykle narracja jest ta druga, o której państwu mówiłam czyli, że to źli zaborcy napadli na Polskę, która była rzeczywiście państwem słabym ogarniętym anarchią, ale właśnie podejmowała próby reform i wkroczenia na ścieżkę nowoczesności modernizacji i ten proces to działanie zostało bardzo brutalnie przerwana ja bym chciała także z panem profesorem medycyny oraz badać także akcentować sił te problemy wewnętrzne, które sami żeśmy sobie stworzyli z dnia, kiedy mówiłam o końcu dynastii Jagiellońskiej konieczności jej inny wybierania królów w drodze elekcji pojawieniu się polityki i przywilejów, które kolejni królowie decydowali się przyznać szlachcie, aby zdobyć do poparcia potem je utrzymać się to myślałam też o takim momencie, kiedy zaczęła się odradzać demokracja szlachecka i to dwutorowo z 1 strony w oligarchię magnacką czy ten proces przechodzenia od demokracji szlacheckiej oligarchię magnacką pewnie państwo także pamiętają w pewnym momencie mieliśmy do czynienia w Polsce systemem klienteli stycznym to znaczy szlachcice wisieli u klamki magnatów ci zaś wykorzystywali ich do rozmaitych celów na sejmikach i ta ten drugi tor z dnia odradzania się demokracji szlacheckiej taki zanik instynktu państwowego szlachty szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie wsi spokojna wsi wesoła i właściwie to co dzieje się na świecie nas nikt nie interesuje, w którym momencie okazało się, że ani polskie rody arystokratyczne ani Szlachta nie jest zainteresowana niczym innym jak tylko własnym interesem to jest właśnie druga połowa siedemnastego wieku, dlatego że te zjawiska, o których pani mówi te elementy, które my dzisiaj z perspektywy z pewnej perspektywy rozpoznajemy niektóre elementy procesu dziejowego jako prowadzące ku słabości prowadzące ku kryzysowi jeszcze w pierwszej połowie siedemnastego wieku na pewno na przełomie szesnastego siedemnastego wieku system polityczny Rzeczpospolitej funkcjonował całkiem nieźle ten system, który został wypracowany w drugiej połowie szesnastego wieku był dość subtelną wymagającą dość wysokiej kultury politycznej konstrukcję potem przyszły procesy, o których pani mówi taki pojawiła się taka tendencja kie ty styczna taka tendencja do samozadowolenia to się nasila po tym, jak Rzeczpospolita wyszła z klęski potopu Otóż pamiętajcie państwo, że ta ta wojna, w której Rzeczpospolita walczyła z wszystkimi sąsiadami otaczającymi ją z wyjątkiem Austrii jedynym sojusznikiem Rzeczypospolitej była katolicka Austria jest przyczyna to z nią zmiany w stosunkach wyznaniowy w tym okresie, ale też stosowna osobna sprawa Rzeczpospolita z tego kryzysu około roku 1 800 sześćdziesiątego pierwsza ze stosunkowo niewielkimi stratami straty terytorialne, jeżeli spojrzy się państwo na mapę to tak realnie co Rzeczpospolita z terytoriów które, z którymi rozpoczynała z, dla których rozpoczynała się ta wojna straciła na straciliśmy tak naprawdę z dużych terytoriów smoleńscy zna i zacznie się nawet iłów nominalnie pozostawał na terytorium Rzeczypospolitej szlacheckiej po zawarciu pokoju oliwskiego w 1 8 60 w tym roku w związku z tym taki nastrój społeczny, który dzisiaj możemy tylko próbować identyfikować nie jesteśmy w stanie wykazać, że coś takiego istniało, ale w publicystyce wypowiedziach różnych polityków przewija się takie poczucie zadowolenia przeszliśmy przez tak ogromny kryzys przez tak ogromne zagrożenie państwa walczyliśmy z wszystkimi z wyjątkiem Austrii naszymi sąsiadami i wyszliśmy z tego z nominalnie niewielkimi stratami, bo darujcie państwo, ale nikt w tamtych czasach nie miał ochoty tracić życia czy tracić majątku angażować się wojny, której celem miało być odzyskanie wspólnej ojczyzny i zacznie się pomysł, żeby ginąć za uprawę to jest dzisiaj wschodnia Ukraina czy winą za Smoleńsk nie wydawał się ówczesnym obywatelom Rzeczypospolitej szczególnie rozsądne już nie mówię o starcie wielkopolskich czy Małopolski, dla której pasmo mężczyzna przesadnie wszak była bardzo realnie egzotyczne zupełnie nikt nie nikt tam nikt nie był mówiąc mówiąc trywialnie rzeczywiście te elementy ustroju Rzeczypospolitej, które zostały wypracowane w drugiej połowie szesnastego wieku dawstwa dawały efekty bardzo pozytywne w życiu politycznym pierwszej połowy szesnastego wieku jest, że pozwoliły na wyjście tego państwa z ogromnego kryzysu politycy europejscy około roku 1 60 0 pięćdziesiątego 06 07 . uważali, że Rzeczpospolita idzie na straty po 2 zlote będzie państwo, które utraci znaczną część swojego terytorium sieci zabiorą plus Kruk królewskie i całą cały północny obszar Rzeczypospolitej Rosjanie zabiorą znaczną część wielkiego Księstwa liter litewskiego Ukrainę jest tylko pytanie co w Siedmiogrodzie tanie i inni sojusznicy sojusznicy szwedzcy co im się uda z tego posta w czerwonego sukna jak mówił Sienkiewicza książę Bogusław Radziwiłł oderwać i w 1 80 0 sześćdziesiątym siódmy roku okazuje się, że niewiele się dało udawać, że państwo przetrwało i to jest przyczyna tego pogłębiającego się z latami dziesięcioleciami pietyzmu takiego przekonania, że właściwie nikt nam nie jest w stanie zaszkodzić, a sąsiedzi, o których pani mówiła ci sąsiedzi, którzy w przyszłości okażą się z zaborcami niech wedle bardzo upływa popularnej w tamtych czasach teorii politycznej wzajemnie się blokować jeszcze w pierwszej połowie osiemnastego wieku w epoce głębokiego kryzysu absolutnej politycznej niemożności znaczy zupełnego załamania się tego systemu demokracji szlacheckiej bardzo popularna była taka, jakbyśmy dzisiaj powiedzieli politologiczne teza, która mówiła Rzeczpospolitej nic nie grozi nie, dlatego że jest słaby właśnie, dlatego że jest słaba nic nie grozi, ponieważ sąsiedzi, a konkretnie Austriacy Rosjanie Prusacy wzajemnie się blokują żadne z tych państw nie zgodzi się na to, żeby kosztem Rzeczypospolitej drugie państwo czy trzecie państwo się wzbogacił wierzę, że zaborcy się dogadali i każdy się wzbogaciła się z państw ościennych, a tak tylko to bardzo długo nie chciało się pomieścić w głowach polskim politykom, że ci zawodnicy się dogadać, tym bardziej że napięcia między nimi były znaczne no po wojnie siedmioletniej nie wydawało się zupełnie możliwe, żeby się Rosjanie, którzy skazywali dziś w wojnie siedmioletniej wojnie z Prusami dogadali się z plusem, a już pomysł, że możliwe jest porozumienie po tejże samej wojnie wcześniej po wojnach śląskich po wojnie siedmioletniej porozumienie z Prus z Austrią był, a tu absurd byłoby absolutną niemożnością Austria i Prusy były rywalami szczególnie na terenie rzeszy niemieckiej śmiertelnymi to będzie trwało jeszcze do połowy do połowy dziewiętnastego wieku i wreszcie w bitwie pod Sadową się rozstrzygnie Bell to są lata sześćdziesiąte w wieku 19 pan profesor powiedział przed chwilą, że to był bardzo subtelny ustrój ta nasza demokracja szlachecka, która do pewnego momentu była wydolna główny i korzystna dla państwa, a potem zaczęła ulegać się degeneracji wytworzyło się takie napięcie między szlachtą, a królem z tą napięcie wkroczyli magnaci o tym, już przed wielką, ale także ja mówiłam jak do tego doszło, że nagle całkowicie osłabła władza Centralna znaczy, że polskie państwo było pozbawione głowy, że król był być może nawet i rządził, a właściwie nie miał żadnej mocy sprawczej w pewnym momencie doszliśmy do do takiej sytuacji, że jedynym narzędziem uprawiania polityki przez polskiego monarchę była kwestia rozdawanie urzędów kule szczyty NATO oczywiście wzmacniała się po raz kolejny magnaterii, a król nie miał pieniędzy nie miał wojska artykuły henrykowskie ograniczały liczę ludności armii podporządkowanej królowi do 3 000 żołnierzy, gdy tymczasem mocarstw ościennych dysponowały pod bronią nawet z 100  00 0, a żołnierze jak doszło do tego, że w pewnym momencie i rody arystokratyczne Szlachta uznała, że król król po prostu ma być szmat dobrze wyglądać siłę ma reprezentować, ale nie ma podejmować żadnych decyzji każda próba podejmowania reform była blokowana tak, by te reformy z istoty swojej zagrażały temu systemowi politycznemu, który w drugiej połowie szesnastego wieku został teraz bilety trasowane, czyli systemowi, który nazywamy demokracją szlachecką to duet ten system polegał na utrzymywaniu chwiejnej równowagi pomiędzy elementem władzy wykonawczej, którą reprezentował monarcha, a narodem politycznym Rzeczypospolitej, czyli szlachtą reprezentowaną w sejmie, a właściwie w izbie poselskiej i system demokracji szlacheckiej zakładał chwiejną równowagę taki balans pomiędzy tymi elementami i dopóki obie strony i władca Królestwa król i jego doradcy i współpracownicy i Szlachta, która delegowała swoich przedstawicieli do Izby sejmowej reprezentowała taki poziom zrozumienia funkcjonowania tego systemu rzesze powstrzymywała przed jego zakłóceniem czy niszczenie forsowanie na siłę swoich pomysłów to ten system funkcjonował i to bardzo łatwo zbadać, przyglądając się poszczególnym sejmową siedemnastym wieku Otóż siedemnastym wieku w pierwszej połowie siedemnastego wieku Sejm jeszcze dochodzą, mimo że funkcjonuje opozycja w sejmie jest opozycja opozycja ma narzędzie w postaci liberum veto, czyli indywidualnego sprzeciwu, który prowadzi do zerwania Sejmu, ale się do tego nie odwołuje zawiera się w sytuacjach napięć najczęściej chodzi o pieniądze w polityce wymiar podatku finansowanie różnych zadań państwa w tych momentach kryzysowych momentach napięć na dochodziło do dość spokojnych negocjacji tzw. ucierania konstytucji sejmowych inne jakimś poziomie zawierano kompromis władza królewska odpuszczała jedno posłowie następcy opozycjoniści odpuszczali drugie i jakoś to trwało dopiero od 1 80 0 pięćdziesiątego trzeciego roku to też ma znaczenie tylko symboliczne to był pierwszy moment, kiedy Sejm został zerwany protestem 1 indywidualnego posłów sławny szczeciński poseł sufity zrywano zrywa Sejm to się wydarzyło po raz pierwszy, a taka możliwość istniała przecież od połowy szesnastego wieku i nikt z niej nie skorzystano nigdy nie doszło do protestu indywidualnego czasami zdarzało się, że Sejm blokowały duże ugrupowania posłów opozycyjnych, którzy się upierali przy swojej argumentacji i wtedy Sejm się rozchodził bez podjęcia uchwał uchwał podatkowych to jest nieszczęście dla państwa wyobraźcie sobie państwo, że dzisiaj Sejm na każdy, kto zna system polityczny obecnej Polski wierzeń uchwalenie budżetu w debacie w debacie budżetowej powoduje bardzo poważne konsekwencje no i niemalże ustrojową do projektu to oznacza w praktyce upadek rządu bardzo często rozpisanie na rozpisanie kolejnych wyborów w końcu szesnastego wieku w pierwszej połowie siedemnastego wieku to działał ten system działał m. in. dzięki temu, że politycy po obu stronach rozumieli istotę tego systemu wiedzieli, że sobie nie mogą za dużo pozwolić w forsowaniu swoich własnych projektów politycznych pani wspomniała to co się zmieniło pani Ano właśnie zmieniło się zaczęło się zmieniać to znowu można, by wytyczyć datę Sejmu 100 0 trzydziesty szóstego roku został z zmieniło się zacięło się zmieniać w tym momencie, kiedy mu też nieprecyzyjnie zbadane słabo znane projekty reformatorskie króla Zygmunta trzeciego zostały przez Rokosz Zebrzydowskiego czy państwo wolicie Rokosz Sandomierski, czyli sprzeci w znacznej części stanu szlacheckiego zablokował i w dni organ w ciałem, które zaczęło od początku siedemnastego wieku, gdzie symbolicznie od 1 800 szóstego roku przyjmować rolę regulatora w tym walają się politycznym to jest taka waga, w której się znaleźć się równoważyły w wyniku nowych dość wysokiego poziomu kultury politycznej przedstawicieli obu rywalizujących stron władzy królewskiej i i szlachty, ale od 1 800 szóstego roku ta waga mówiąc symbolicznie dostała coś w rodzaju takiego pokrętła regulujące to tym pokrętłem regulującym tym regulatorem zaczyna być magnaterii magnaterii, która w wyniku no właśnie polityki niekoniecznie dzisiaj krytykowanej przez historyków Lena historykom bardzo łatwo krytykować polityków sprzed 100 200 lat, bo my wiemy co było potem często nie pamiętam, że ci politycy tego wiedzieć nie mogli na tym polega nasza przewaga ta magnaterii rzeczywiście weszła w rolę to się nawet nazywało łacińska ordo internet i stan pośredniczący pomiędzy 1 częścią tej równowagi pomiędzy władzą królewską, a narodem politycznym narodem Rzeczypospolitej, czyli sztafetą ita ten element zaczynał w następnych dziesięcioleciach odgrywać coraz istotniejszą rolę aż wreszcie i tu znowu rozszczelnieniem mnie nie nie traktować tego jako stwierdzenia bardzo pewnego, ale jest bardzo poważne podejrzenie, że do tego zerwania Sejmu indywidualnym protestem posła szczecińskiego doszło w obronie interesów pewnego magnata wielkiego Księstwa litewskiego, który po prostu szczecińskiemu powiedział, że ma ten Sejm zerwać, bo to nie nie zgadza się z jego postanowienia tego Sejmu nie zgadzają się z jego patrz polityka dwoili się królem średnio po to, no i to jest właśnie taki element paktu na przykładzie, którego widać, że ta rola magnaterii zaczęły być bardzo wielu miejscach decydujące jednak tylko uwagę pani wspomniała oligarchię magnacką ci oligarchia to jest forma władz nigdy w Rzeczypospolitej magnaterii bezpośrednio władzy nie sprawował w związku z tym mówienie o oligarchii magnackiej z pewnego rodzaju przesłanką jest pewnymi takim terminem logicznym taką terminologię z tą niedokładności, bo oligarchii jest formą władzy nigdy Rzeczpospolita nie była rządzona przez magnaterię bezpośrednio, a czy była rządzona pośrednio, bo nie można oczywiście powiedzieć panie profesorze, że magnateria władz takim języczkiem uwagi do samego końca, bo potem jej wpły w na losy państwa był decydujący, próbując mediować między szlachtą, a królem magnaterii doprowadziły do tego, że słaba była Szlachta i słaby był król mocna była magnaterii, a która wręcz posiadała wielki Księstwa bardzo duże fragmenty Rzeczpospolitej mnóstwo ludzi pod bronią przecież armie kolejnych rodów magnatów były silniejsze niż się liczba wojska posiadana przez państwo, czyli przez króla główne gigantyczne pieniądze i właściwie takie no no właśnie udzielne Księstwa taki, by państwo polskie było osiemnastym wieku już po kawałku zwanym między kolejne rody magnackie to jest znowu tu znowu trzeba uważać na terminologię to na tę funkcję magnackich czy pani mówi Księstwa nie były jednak suwerenna nie były jednak niezależne to była część Rzeczypospolitej i ta władza magnaterii ten wpływ magnaterii na sprawowanie władzy Rzeczypospolitej na władzę królewską inna władza Sejmu, czyli na reprezentację w szwach, skąd realizował się pośrednio nie bezpośrednio w tekście jest jak powiadam te dobra Radziwiłłów Potockich to niebyły dobre suwerenne, nawet jeżeli pani, bo rzeczywiście jak złapiemy jakiś moment w drugiej połowie siedemnastego wieku to może się łatwo okazać że, gdybyśmy dodali wszystkie nadworny wojska magnatów sfilmowali ich liczba to ona mogła być no może nierówne, ale w każdym razie analogiczna do mu do liczby armii koronnej, czyli prawie Korony litewskiej, czyli wojny wojska państwowego, ale to jest dość zawodny sposób myślenia, dlatego że nigdy taka armia magnacka Rzeczypospolitej nie zaistniała zawsze były wojska Radziwiłłów Potockich Wiśniowieckich leszczyńskich i one nigdy ze sobą przeciwko Rzeczypospolitej czy przeciwko komukolwiek nie współpracowały, jeżeli Jan trzeci Sobieski jest ogromnym konflikcie z przemożną w drugiej połowie siedemnastego wieku wielkim Księstwie litewskim rodziny Sapiehów walczy z nimi prawie na śmierci życie, ale politycznie to opiera się na popierających go 2 wielkich rodzinach szlacheckich z tego samego obszaru znaczna Radziwiłła Wiśniowiecki jest też nigdy nie było także magnateria rządziła w sensie dosłownym zostaną wił jakość jakość całość jakich Stalin, który Rzeczpospolitą rządził tutaj pole do manewru politycznego było dość duże jednak tylko uwagę wpływy magnaterii realizował się pośrednio poprzez szła w coraz wyraźniej w drugiej połowie osiemnastego wieku w pierwszej połowie osiemnastego widać wieku widać to, że magnateria dominuje na sejmikach i Szlachta 30 1 5 znaczna część posłów szlacheckich przestaje być w sejmie reprezentantami swoich współobywateli stanu szlacheckiego, a zaczyna realizować postulaty swoich marynarskich mocodawcy to jest system klienta, który zapewni mu to chciałbym zapytać też pana profesora pewne zmiany nie tyle w ustroju, ale także mentalności to znaczy po wojnie trzydziestoletniej pokój westfalski 1 80 0 czterdziesty ósmy roku zaczynają się tworzyć się monarchii absolutnych, który umacnia się władza Centralna inne narracja naszych publicystów polityków jest taka, że my tutaj złota wolność szlachecka demokracja oaza wysuwa się, że ci mają absolutne mamy tutaj mamy pełną wolność oczywiście dla stanu szlacheckiego, które stanowią koło 10 % tamtego społeczeństwa my znacznie mniej ni w tym może, więc wierzę, że w różnych rejonach Rzeczpospolitej różnią od 4 6 4 7 6 % to będzie promocja jak tłumaczono to, że my tutaj złotą wolnością szlachecką, a wokół silna władza Centralna jak euro nie ulega ono tym wpływom nowoczesne modernizujące robotę wpływy nowoczesnej modernizując z bliska, a także z pewnej perspektywy wyglądały mizernie jak na początku siedemnastego wieku napisał Jakub Sobieski w prywatnym liście po wizycie w Paryżu Francja to jest wspaniały kraj rządzony przez wspaniałego monarcha to jest to 100 to są czasy jeszcze króla Henryka tego, który dbał o to, żeby każdy Francuz miał na niedzielę kura w garnku prawda, żeby doprowadzić, ale jemu się ten dobrobyt Jakubowi Sobieskiemu polskiemu kandydatowi nie bardzo szlachcica i jeszcze rosnącemu bogaty i nie bardzo podobał, bo pisze, że ten system polityczny oczywiście ma różnego rodzaju zalety i Francja idzie ku potędze, ale to jest kraj, w którym w królowi na podstawie jego własnej dyspozycji wolą nos Knowledge każdego człowieka więzi zamknąć do więzienia każdego człowieka to w systemie politycznym Rzeczypospolitej było zupełnie niewyobrażalne żaden król żadna władza nie miała prawa ukarać bez sądu obywatela Rzeczypospolitej to znaczy członka tej niewielkiej 4 lub 6 % grupy narodu szlacheckiego jeśli my dzisiaj używamy określenia naród to państwo odruchowo rozumuje się naród to my wszyscy tu 2 tomy wszyscy obywatele Rzeczypospolitej niezależny taki, jakiego jesteśmy wyznania, gdzie mieszkamy, jakiego jesteśmy pochodzenia czy jesteśmy narodowości takiej czy inny wszyscy jesteśmy obywateli obywateli Rzeczypospolitej i tworzymy społeczeństwo teraz coraz częściej mówi się coraz powszechniej mówi się naród Rzeczypospolitej Otóż 16 siedemnastym 18 wieku narodem Rzeczypospolitej były te 4 do 6 % VAT, a reszta to byli poddani nad takim czy innym statusie społecznym i ten naród Rzeczypospolitej Szlachta no po prostu bardzo dbała uzyska wszy te przywileje w piętnastym szesnastym wieku w sposób naturalny bardzo dbał o to, żeby ich nie stracić naturalnym zupełnie jak w 30 przy takich sytuacji zadaje pytanie, kto z państwa lub płać podatki nie ma chętnych o, a są 2 osoby trzeciej no to już nie jest to już jest znaczna część tej społeczności, którą przy tym stole tworzymy, ale generalnie rzecz biorąc większość z nas nie wie, jaka wynika z tego drugiego szczytu nie cieszy się, płacąc po podatki są pewnego rodzaju złem koniecznym jedni rozumieją, że one być musiała inni uważają, że to jest w ogóle jakiś wymysł władzy Państwowej najlepiej było, gdyby żadnego opodatkowania nie pił, ale dla Rzeczpospolitej to praktycznie nic nie płacił podatków czytałam, że efektywne opodatkowanie latem to było około 5 % Nox kluczem kluczem tego co pani powiedziała jest efektywna podatkowe podatki Rzeczpospolitej płaciły wszystkie stany chłopi mieszczanie nawet duchowieństwo płaciło podatki, chociaż to co dzisiaj trudno wyobrazić, ale płacili oni podatki one się nazywał słupscy podatek od duchowieństwa ze złości subsydium Habitat IW tak elegancko się nazwą subsydium charytatywną znaczy taki zasiłek z dobroczynnych to jest taka ta kara taka akcja dobroczynna duchowieństwa duchowieństwa dla na czym jeszcze do końca katolickim dla dla państwa, ale generalnie rzecz biorąc opór przed płaceniem podatków i opór przed utratą jakichkolwiek przywilejów był potężny, a te procesy modernizacyjne, które najłatwiej było zaobserwować z perspektywy Rzeczypospolitej krakowskiej w Warszawie Wilna Lwowa to były procesy bardzo mało zachęcające pamiętajcie państwo, że do tego się Polska publicystyka szlachecka bardzo często odwołuje po klęsce powstania stanowego w znacznej części wspieranego przez szlachtę czeskiego przeciwko Habsburgom po klęsce w bitwie na Białej Górze w 1 600 dwudziestym roku w Pradze odcięto głowy jeśli Penta kilkunastu czy 2 0 kilku przywódcom tego powstać w Rzeczypospolitej wzbudzało to gorący jak można było starać śmiercią ludzi za tą, że walczyli w niej o utrzymanie czy o rozwinięcie swoich politycznych przywilejów to się jeszcze łączyło ze sprawami wyznaniowymi, bo ci powstańcy ci ci przeciwnicy Habsburgów to byli protestanci Habsburgowie reprezentowali katolicy komu rekonkwisty rekonwersji realizacje, do której doprowadzili w Czechach tu się nakładały jeszcze bardzo emocjonalne sprawy związane z ZUS lub problematyką wyznaniową, które jak wiadomo, do której podchodzić należy bardzo ostrożnie, bo łączenie polityki ze sprawami wyznaniowymi jest prostą drogą do nieszczęścia innych do nieszczęścia dla państwa pani zapytała mnie, dlaczego ten proces w środowisku szlacheckiej ten proces generowania silnych poziomu kultury politycznej postępuje na to nie ma prostej odpowiedzi, ale pamiętajcie państwo, że kiedy w drugiej połowie szesnastego wieku tworzono ten system subtelnej równowagi pomiędzy majestatem, a wolnością Inter ma jest to temat liberta w tym jak nazywano między władzą królewską, a Sejmem, który reprezentował naród polityczny, czyli Szlachta Rzeczpospolita była krajem bardzo zróżnicowanym językowo etnicznie wyznaniowym wyznaniowo kulturowo mówiąc dzisiejszym językiem i to akceptowaną tu uwaga żadną z 2 i dobro za pożytek uważano, że ta różnorodność wzbogaca państwo Konfederacja warszawska, czyli taka gwarancja, że przedstawiciele różnych wyznań nie będą się wzajemnie prześladować, który wprowadził równouprawnienie wyznania wedle stanu szlacheckiego to był swego rodzaju fenomen na ówczesnym europejskim tle była dowodem zrozumienia tego, że w różnorodności bogactwo językowe wyznaniowe etniczne kulturowe jest pewnego rodzaju kapitałem społecznym mówiąc dzisiejszym językiem, który procentuje, który owocuje siedemnastym wieku od tej polityki wskutek do postępującej najpier w kontrreformacji, a potem rekapitalizacji społeczeństwa polskiego Polski wielkiego Księstwa litewskiego ta teoria bogactwa różnorodności zaczęła tracić naznaczeniu i zanikać już w drugiej połowie siedemnastego wieku Polska jest postrzegana przez znaczną część społeczeństwa jako państwo Polaków właściwie polskiej szlachty, chociaż bardzo często po Polska Szlachta w domu mówiła po rusku po niemiecku niekoniecznie po polsku prawda to byli ludzie bardzo różnego, by frontu kulturowego, ale generalnie rzecz biorąc zaczyna się uważać z dnia zaczyna się tworzyć taki syndrom, który w, którego pierwsza elementy pojawiają się pierwsze demonstracje pojawiają się w końcu siedemnastego wieku Polska jest państwem Polaków, a Polak jest katolikiem rezygnujemy z tego zrozumieć ja pożytku z różnorodności zaczynamy budować starać się budować potęgę państwa nad tym co dzisiaj nie dzisiaj na szczęście kilkadziesiąt lat temu nazywało się tak tu takie słowa o jedności społeczno-politycznych Polaków w Choszcznie wszyscy Polacy powinni myśleć to samo rozumować tak samo posłów kiwać się tym samym językiem reprezentować te same wzorce kulturowe to jest utopia tego się nigdzie nikt na szczęście nie udało osiągnąć, ale to dominuje w Polskiej polityce końca siedemnastego pierwszy po osiemnastego i w dodatku to koszmar zaściankowe pokazują badania, które do, których mamy dostęp teraz im większa różnorodność zróżnicowanie społeczeństwa tym większe szanse na rozwój, ponieważ żyli w społeczeństwie takie Homo graniczne daty nie jest w stanie wypracować się tak dobrych efektów jak, do których zróżnicowane wokale z ci, którzy w siedemnastym wieku podzielą sali pani pogląd nie w tych sformułowaniach, ale była analogicznych bardzo podobny zaczynają w pierwszej połowie 17 goli się do nas w tym wieku w ogóle coraz wyraźniej tracić wpły w polityczny zaczynają dominować ci, którzy uważają, że religia win kulą z winy konstytucję płaci się religia należy myśleć tak w domyśle religię wyznanie katolickie jest węzłem łączącym społeczeństwo, że jeżeli mamy do czynienia ze społeczeństwem wielo wyznaniowym to on jest zagrożone to on jest niestabilne i to jest teoria polityczna, która nie została wypracowana w Polsce ona została wypracowana w Europie zachodniej takich kanonicznych formą i formy tego tego przekonania o PIT są sformułował w końcu szesnastego wieku bardzo wybitny niderlandzki filozof polityczny Justusa Gippius, który uważał, że siła państwa jest proporcjonalna do Diego z jednorodności przede wszystkim wyznaniowe, ale także kulturowy i to obowiązywało w całej Europie zachodniej to obowiązywało zwolnienie w całej Europie zachodniej pełni obowiązki wałów w Niderlandach właśnie, ale poza tym w większości państ w Europy zachodniej obowiązuje ten aksjomat obowiązuje ta ta zasada mamy większość, czyli prawdziwych obywateli prawdziwych Polaków prawdziwych Niemców prawdziwych Francuzów prawdziwy Hiszpanów mówię tutaj pewną oprócz uproszczenia, bo Niemiec jako takich nie było była rzesza niemiecka na prawdziwych Bawarczyków bardziej niż ten artykuł czy prawdziwych państwa czy i oni są tą datą rządzący są dominującą większością społeczeństwa, a poza tym są mniejszości te mniejszości można tolerować, ale trzeba im bardzo uważnie patrzeć na ręce Otóż w Polsce forsowanie tej zasady wprowadziło do nikąd albo prowadziło do katastrofy do takiej katastrofy, do której miało doprowadzić w drugiej połowie siedemnastego wieku oraz, ponieważ sprzeczności pomiędzy różnymi grupami interesów reprezentujących różne opcje kulturowe nawet powiedziałbym nie dawały się prosto usunąć nie dało się do symbolicznie rzecz mówiąc Gdańsk i gdańszczan największe i poprawi się najbardziej ekonomicznie znaczącym miastem Rzeczypospolitej to było miasto zamierza zam. w 8 7 10 90 % przez ludzi, którzy na co dzień się posługiwali nie powiem żonie powie mu mówili po niemiecku jest czasem żartujemy, że w Gdańsku 1 7 wieku na ulicach mówiono walc klawisze Urusi prasie takim on co prawda nie był Słowiańskim to taki swoisty język język niemiecki to byli protestanci no i teraz jak można zastosować ideę tej tej zgody narodowej także wyznaniowej w stosunku do Gdańska czy zmusić gdańszczan do tego, że oni zaczęli mówić po polsku i przeszli na katolicyzm niemożliwe odciąć w Gdańsku Rzeczypospolitej do Unii Hrubieszów tylko czekali przy granicy królestwo pruskie 1 700 pierwszego roku o niczym innym nie marzyłem tylko wejść w posiadanie najpierw z Gdańska potem Elbląg apotem Torunia zrealizowali to ostateczny dopiero dopiero przy okazji drugiego rozbioru w związku z tym tego rodzaju rozumowanie takie forsowanie per fas et le z wszelką cenę tej wymarzonej tej wyznaniowej kulturowej jedności przynajmniej w obrębie stanu szlacheckiego na początek było drogą, która wzmacniała tylko napięcia i powodowała to, że w pierwszej powieści osiemnastego wieku mamy taką sytuację, w której właściwie już na sejmowych, czyli na tym forum dochodzenia do kompromisu na tym forum, gdzie jeszcze w pierwszej połowie siedemnastego wieku wiele rzeczy udawało się uzgodnić albo przynajmniej zakleić sterować w pierwszej połowie osiemnastego wieku już nic, czego nie udaje uzgodnić mamy taką sytuację, w której nie to jest rzecz przedstawia to państwo w każdym podręczniku między rokiem 1 700 30 06 . a 1 70 0 sześćdziesiątym trzecim nie doszedł w Rzeczpospolitej ani 1 Sejm Sejm się odbywały regularnie zwoływane były co 2 lata i żaden Sejm nie zakończył się przyjęciem uchwał było widać od początku jeżdżenie wybieranie posłów nad Sejmem było absolutnym rytuałem taki nieżyjący od wielu lat ci wybitny Polski historyk Emanuel Rostworowski napisał taki bardzo interesujący artykuł, który zatytułował Theatrum polityczne czasów saskich teatr polityczny czasów saskich Sejm jest teatrem politycznym, ponieważ wszystkie, którzy przyjeżdżają posłowie, którzy przyjeżdżają na obrady z góry wiedzą, że niczego się nie uda uchwalić i to właściwie jest tylko taka to jest właściwie tylko czysta czysta forma uprawiania polityki, a prawdziwa polityka rozgrywała się gdzieś pomiędzy mandatami dworem Królewskim czy w takim razie możemy mówić panie profesorze, że w momencie pierwszego rozbioru państwo polskie działało istniało było efektywne państwo polskie działało istniało igłą głęboko nie efekty było głęboko nieefektywny już od schyłku siedemnastego wieku, bo to nie dochodzenie Sejmu za panowania Augusta trzeciego samca jest tylko na pewnego rodzaju wierzchołkiem góry lodowej, za którą kryje się cała masa różnego rodzaju innych nieefektywności tylko chciałbym powiedzieć jedno nie ma państwa to jest czysta teoria państwo stuprocentowo efekty nie ma takiego państwa w rzeczywistości politycznej historycznej współczesnych, które było 100 % efektywne i powinniśmy codziennie rano wieczorem dziękować za to, że nie ma pani stóp procentowych efektywny pożycie w takim państwo w państwie mógł być koszmar państwo zawsze jest kompromisem zaś polityka państwa zawsze jest kompromisem między różnymi sprzecznymi interesami jak tutaj siedzimy przy tym stole, gdybyśmy zaczęli definiować nasze interesy to też, by się okazało, że jest całe mnóstwo interesów sprzecznych poglądów konkurencyjnych światopoglądowo się różnimy we wszystkich możliwych aspektach możemy się różnić państwo jest po to nie o to, żeby nam narzucać 1 ten teoretycznie słuszne bo kto będzie decydował o tym co jest słuszne z sferze światopoglądowej już nie, mówiąc że wyznaniowej prawdę czy w sferze interesów politycznych państwo jest po to, żeby te sprzeczne interesy jakoś na zasadzie kompromisu uzgadniać, żeby sprzeczności między nami kończyły się na takim takimi jak coś odpuszcza państwo coś odpuścić tak jak w sejmie polskim szesnastego pierwszej połowy siedemnastego wieku państwo polskie w pierwszej połowie osiemnastego wieku głęboko w znacznie poniżej, jeżeli można zaryzykować stwierdzenie coś, o czym dziś o honor to było znacznie poniżej tej normy nie funkcjonowały nie funkcjonowały władze polityczne na najwyższym szczeblu albo źle funkcjonowały to znaczy Sejm prawie nie nie był w stanie podjąć żadnych decyzji o wymiar sprawiedliwości znajdował się w opłakanym stanie wszyscy dzisiaj możemy sobie narzekać na obecny wymiar sprawiedliwości, ale uwierzcie ja nie jestem wielkim zwolennikiem obecnego systemu wymiaru sprawiedliwości ma ogromne wady niezależnie od politycznego aspektu tej sprawy odłóż, ale tak realnie każdy z państwa, który miał okazję toczyć postępowanie cywilne przed sądem wie jak on jest strasznie przewlekłe jak trudne jest to uzyskanie jakichkolwiek decyzji w sprawach nie majątkowy, który we Otóż dzisiejszy system wymiaru sprawiedliwości w obecnej Rzeczypospolitej w szwajcarskim zegarkiem w porównaniu z tym co się działo w wymiarze sprawiedliwości w pierwszej połowie osiemnastego wieku wcześniej sądy I tylko przykład sondy ziemskie, czyli te, które były odpowiedzialne za wykup za regulowanie i na wzór dla transakcji ani majątkowymi między szlachtą chodziło przede wszystkim obrót ziemią, czyli najważniejszym elementem stanowiącym o zamożności państwa i zamożności ślad sądy II od połowy siedemnastego wieku większości ziem Rzeczypospolitej w ogóle nie funkcjonowały, ponieważ nie dawało się wybrać sędziów do tego Sejmu nie pochodzi z PiS wyborów i była absolutna blokad mamy całe rejestry ziem na terenie, których sądy ziemskie przez kilkadziesiąt lat nie funkcjonują co to znaczy w praktyce oznacza w praktyce, że jak tam mieszkańcy tamtejsze mieli sporo sąsiadami o przysłowiową miedzę to nic nie wie, gdzie tego sporu rozwiązać rozwiązywanie testu pory jakoś inaczej załatwiali to prywatnie w drodze jakiś przemocy albo jakiś kompromisów zawieranych prywatnie dowód ma musli poznam biznes na Litwie w nowo i o właśnie to jest dokładnie dokładnie temu ten przykład, ale w tym wymiarze państwo funkcjonowało fatalny pani mówiła o siłach zbrojnych to znowu żart w końcu siedemnastego wieku budżet państwa budżet Rzeczypospolitej, czyli Korony wielkiego Księstwa litewskiego to były wymiary około 12  000 000 zł linii nie próbujcie tego państwa zwartością obecnych złotówek są zupełnie nieporównywalne elementy 12  000 00 0 ówczesnych złotych to jest dużo dużo więcej niż 12  000 00 0 obecnych złóż, ale 12  000 000 zł to był budżet państwa to były te wpłaty z podatków 9 5 % tego budżetu to były pieniądze przeznaczone na utrzymanie armii nie ma w ówczesnej Europie można to rozumowanie przedstawić tak nie ma ówczesnej Europie tak strasznie zmilitaryzowane go państwa jak Rzeczpospolita, bo w żadnym innym państwie jest niemożliwe, żeby 9 5 % dochodów budżetowych przeznaczyć na armię wyobraźcie sobie państwo, że dzisiejszy minister z obrony dowiaduje się, że przyszłoroczny budżet Rzeczypospolitej 9 5 % przeznaczony jest na finansowanie, ale minął panie z 2 % przypomnę, bo mamy się rozwijać ale, gdybyście to szaleństwo radości prawda szampanem tryska prze przez okno ministerstwa obrony już ministerstwo stać nagle szampan i walkach na wszystko ministerstwo stać, gdyby 9 5 % od swego budżetu przeznaczono na wydatki wojskowe, ale popatrzmy naturalnie te 9 5 % to nie był wynik tego, że ówczesna władza Rzeczypospolitej Sejm i królowie tak bardzo dbali o wojsko to był wynik tego, że tylko na to starczyło pieniędzy wydawaną z podatków na utrzymanie armii i utrzymanie tej słabiutki armii to nie przesadziłem to było akurat koniec siedemnastego wieku jeszcze armia nie była taka krańcowo słaba, ale tej kilkudziesięciu tysięcznej armii zawierały 9 5 % budżetu, a reszta pozostałe 5 ruszyło na finansowanie tej wątłej dyplomacji, którą jeszcze gdzieniegdzie mieliśmy przedstawicielstwo zagranicznej koniec nie ma żadnego budżetu my dzisiaj mówimy o opiece społecznej służbie zdrowia o innych sprawach obywateli nie istnieje taki problem nie ma tak infrastruktura także z Lutnią nie dzieje to są wszystko sprawy prywatne obywateli tym się państwu Rzeczypospolitej nie zajmowało w związku z tym nie funkcjonowało w tym zakresie i no to może wspólnie należy się dziwić szlachcie magnatom, że skoro wszystko było w prywatnej gest gest i to pojawią się także taka prywatna polityczność to znaczy moja chata z kraju właściwie nic innego mnie interesuje, ale wspomniał pan jeszcze profesor bardzo interesujące rzeczy od tej wątłej dyplomacji ekonomicznej te resztki pieniędzy, które się stało z utrzymania armii jeszcze z wyszły w pewnym momencie rzeczywiście mamy taki kryzys polskiej dyplomacji, które już nie działa efektywnie na arenie międzynarodowej stołu pojęcie efektywność jest bardzo względne dyplomacja zawsze, nawet jeżeli jest bardzo dobrze finansowane to może działać efektywne bardziej lub mniej efektywnie czasem działa efektownie ani efektywnie, bo te rzeczy należy rozróżnić, ale i dyplomacja Polska jeszcze za panowania Sobieskiego zbierała z podatków te 5 % budżetu jako tako funkcjonowała na mizernym poziomie, ale mieliśmy przedstawicieli zwykle niskiego szczebla nie mieliśmy ambasadorów nie mieli z posłów mieliśmy w dzisiejszym językiem mówiąc ludzi, których się okres jako chargé affaires w różnych państwach w państwach europejskich, ale Sobieski starał się o to dbać, bo rozumiał potrzebę dyplomacji jako źródła informacji o tym co się dzieje w Europie, bo on reprezentował stosunkowo wysoki wysoki poziom wykształcenia kultury politycznej tak społeczeństwo ówczesne społeczeństwo szlacheckie już było tymi sprawami mizernie zainteresowane jak nie zapomnę wiele lat temu czytałem taką pracę napisaną przez pewną historyczka poświęconą wszyscy sejmikowi podejdzie sieradzkie mu, czyli szlachcie sieradzkiej i poglądom szlachty sieradzkiej na różne sprawy tam głównie we wnętrzu polityki wewnętrznej i to bardzo interesująca praca 1 z podrozdziałów jak zauważyłem stosunek 2 00 0 ludzkich do problemów polityki zagranicznej zainteresowałem się otworzyłem na tej stronie książkę i zobaczyłem, że ten rozdział składa się z 1 zdania Szlachta Sieradzka w okresie badanym przez panią na sejmiku ani razu nie zajęła stanowiska w sprawach polityki zagranicznej, lecz była to absolutnie nie zainteresowano tym co się dzieje z naszymi granicami absolutnie się społeczeństwo szlacheckie w tym wypadku sieradzki być może na innych sejmikach było inaczej nie interesowało i za panowania Augusta drugiego, czyli następcy Jana Szyrockiego Sobieskiego dochodzi do bardzo zabawnego procesu mianowicie funkcję przez przedstawicieli dyplomatycznych Rzeczypospolitej w Europie przyjmują zawodowi dyplomaci elektoratu Saskiego, czyli podwładni Augusta drugiego, bo August drugi był jednocześnie królem Rzeczypospolitej i elektorowi Saksonii i miał w Saksonii takiej aury po europejsku uformowany aparat dyplomatyczny kilkuset zawodowych dyplomatów, którzy pracowali w centrali to znaczy w Dreźnie i na różnych placówkach rozrzuconych po całej Europie król doszedł do wniosku, że on potrzebuje informacji dyplomatycznej będzie ściągał za pośrednictwem tych dyplomatów saskich do tych polskich to prawie w ogóle nie ma, a poza tym no nie miał do nich pewnie nadmiernego zaufania Pa Sejm doszedł do wniosku, że ten genialny pomysł, bo można te 5 % budżetu oszczędzić prawdy Saxo Chińczycy będą za nas załatwiać nasze sprawy dyplomatyczne w Europie problem tylko polegał na tym, że Cisak z Łęczycy przede wszystkim reprezentowali saksońską racji stanu, a ona dalece nie zawsze pokrywała się z racją stanu w Rzeczpospolitej szlacheckiej, którą nieformalnie w tych stosunkach europejskich reprezentacji Walii August drugiej będąc rektorem Saskim także miał ten problem co jest w Wiśle co jest dla niego ważniejsze nie zawsze i interes Saksonii pokrywał się z interesem Rzeczypospolitej no ale on musiał decydować i bardzo często decydował w interesie Saksonii to było, bo państwo, do którego z, którego pochodził, do którego był przywiązany, którego był władcą, więc też miał obowiązki poza tym miał tam syna miał tam rodzinę miał tam jakąś perspektywę o utrzymanie się na tronie Rzeczypospolitej w rodzinie w tym wcale nie było takie pewne trzeba było wojny stoczyć, żeby sobie Augusta trzeciego zaś seksownie musiała Sojuszu za ostrymi Rosję stoczyć wojnę z Francją, żeby ten August trzeci zasiadł na tronie Rzeczypospolitej w związku z tym mamy takie zakłócenia polegające na zmianie definiowania tego co jest racją stanu racją stanu Rzeczypospolitej znaczna część narodu szlacheckiego zgłasza ten interes ma w stosunku do tego problemu nie jest on nie chce zajmować stanowiska w tych sprawach, a władza królewska po śmierci Sobieskiego znajduje się w takim rozdarciu czy August drugi jego najbliżsi doradcy reprezentują polską wszyscy coś mu rację stanu to bardzo trudno czasem czasem ustalić nie ma silnej władzy centralnej nie ma armii nie ma pieniędzy nie ma dyplomacji i w końcu nie ma państwa, w którym momencie państwa ościenne zainteresowały się takim łakomym kąskiem jest państwa ościenne zainteresowały się tym łakomych kąsków Końskie się tylko pojawiły realne szanse na wzmocnienie się kosztem Rzeczypospolitej, czyli siedemnastym wieku układ frank not podpisany w 1 80 0 pięćdziesiątym siódmym roku był projektem rozbioru Rzeczypospolitej między Szwecję Rosję siedmio gród i Bogusława Radziwiłła, który tak występ jest dawką emocji trwa polityczny po co do wielickiego to były dla tych gmin Ukrainy to były Ukraina nie była stabilnym znaczy przewidywano dla niej pewne korzyści, ale nie była stabilnym podmiotem politycznym prezydent nie nie można go porównywać nawet siedmiokrotnym, który był państwem Super dopóki suwerenne w tym momencie akurat suweren, więc to jest pięćdziesiąty siódmy rok w związku z tym już siedemnastym wieku pojawiają się tego rodzaju plany projekty, które można uznać za zbiorowe król Jan Kazimierz abdykuje z 1 800 sześćdziesiątym ósmy roku wygłosił w sejmie takie sławne przemówienie przepowiednie aktorka takie proroctwo w prorokował, mówiąc że mówiąc w skrócie powiedział posłowie się dalej tak będziecie bawić drodzy moi poddani ja was żegnam, bo już mam was dość oddala się do Francji po tak mi się bardziej podobali się tutaj, a wy jak się będzie dalej tak bawić to za parę lat zobaczycie jak Małopolska zabiorą Austriacy wielkie Księstwo litewskie zabiorą Rosjanie aresztowali dzielą się Prusak Prusacy magnaterii umyj prawie dokładnie tak się w drugiej połowie 7 osiemnastego wieku my dzieje potoczyły, ale ten proces jak mówiłem pewnymi stopniami pogłębia się i tutaj najbardziej interesującym momentem jest pierwsza połowa okresem jest pierwsza połowa osiemnastego wieku pamiętajcie państwo, że Rzeczpospolita przeszła przez trzecią wojnę północną na początku pierwsza była szesnastym druga w pierwszej połowie siedemnastego wieku i trzecia na początku osiemnastego wieku Rzeczpospolita staje się polem rywalizacji rosyjsko szwedzkiego saksońskiej na terenie Rzeczypospolitej ta wojna się toczy, a do 1 700 piątego roku to zabawne Rzeczpospolita nie jest stroną w tej wojnie one stop polem, na którym się to wojna to i tak korzystają wszyscy z otwartych granic jest to jest wygodniej stoczyć wojnę na cudzym terytorium prawda, bo nie traci się swoich własnych zasobów i w okresie wojny północnej podejmowane są pewne projekty Kol po raz kolejny Zygmunt trzeci na początku siedemnastego wieku potem Jan Kazimierz w połowie siedemnastego wieku mówiono imionami władców czysto symbolicznie, bo nie oni byli autorami tych projektów prawa i na początku osiemnastego wieku w różnych środowiskach politycznych najczęściej magnackich, ale także na dworze Królewskim pojawiają się pewne projekty reform no i ze względów, o których tutaj ze względów, o których tutaj nie ma czasu, bo musiałbym w 1,5 godzinny wykład uniwersytecki wygłosić na temat przyczyn, do których z powodu, których nie doszło do realizacji tych reform Konfederacja tor ma Grodzka, czyli taki ogromny oddolny ruch szlachecki skierowane przeciwko Augustowi drugiemu jako rektorowi fiaskiem August drugi został obciążony za wszystkie klęski, które Rzeczpospolita po części słusznie wszystkie klęski, które Rzeczpospolita poniosła okres w początku osiemnastego wieku w czasie wojny północnej i Konfederacji tarnogrodzkiej zablokowali ten dobry niedobry trudno o tym, powiedzieć projekt reformy dworskiej i w 1 700 siedemnasty roku Konfederacja kończyły się na takim fenomenie, którym był jednak jednodniowy Sejm, który przeszedł do polskiej historii pod nazwą Sejmu niemego niedawno obchodziliśmy smutne rocznice Sejmu niemego dokładnie rok temu w lutym na Sejmie niemym, który trwał w 1 dzień przy 1 100 ze zbiór praw regulacji politycznych bardzo szczegółowych dotyczących m. in . spra w wojskowych, ale także ekonomicznych, które zostały wynegocjowane w sporze pomiędzy dworem Królewskim Konfederacja jest tylko 1 element, którym trzeba pamiętać pośrednikiem pomiędzy Konfederacją elitarna grecki dług kasy chorych o związki był taki jest rosyjski poseł do korupcji, który urzędował tutaj w Warszawie był zresztą Polonusi wychowywał dzieci w Polskiej kulturze języku polskim jego syn przeszedł na katolicyzm w związku z tym musiały migrować z Rosji do postać skądinąd skądinąd sympatycznej znamy naruszając suwerenność, ale realizująca, ale ryzyko realizująca rosyjski interes polityczny, który polegał na blokowaniu wszelkich możliwych projektów reform Rzeczypospolitej, ponieważ one mogły prowadzić do wzmocnienia tego państwa, a tu nie leżało w interesie Rosji nie leżało w interesie Prusy Rosja i Prusy w 1 700 dwudziesty roku zawierają traktat, którego 1 z postanowień zawiera już jest to postanowienie o tym, że się nie dopuści do jakichkolwiek reform ustrojowych Rzeczpospolitej i obrona liberum veto i wolnej elekcji, czyli tych 2 źrenic wolności Polski w tej tych granic wolności Polski, które zostały wypracowane w pierwszej zdający siedząca za wiele od przyszłych zaborców, a w pierwszej połowie osiemnastego wieku one się z one działały wyłącznie w interesie tych, którzy mieli pewną perspektywę na wzmocnienie się na no no i na znaki na nas swoją korzyść z polskimi polskimi terytoriami to jest interes Polski interes rosyjski przede wszystkim w pierwszym rozbiorze w siedemdziesiątym drugim roku do tego dołączy się jeszcze Austria, ale bez entuzjazmu i bez bez specjalnej w oczy były tam zdania podzielone w elicie politycznej Austriacy zaskakujące, że w latach dwudziestych, kiedy był zawierany kolejny układ gwarantujące utrzymanie ustroju Rzeczpospolitej nie przyszło jakieś otrzeźwienie dla elit politycznych naszego kraju, że skoro państwa ościenne gwarantują nam dwustronnie albo to były też, że gminy przestronne pakt zawierany przez przez sąsiadów dny istnienie tego ustroju to znaczy, że mają w tym interes się nie działają dla interesu Rzeczpospolitej naszego własnego indywidualnego tylko dla swojego no i tak nie, dlatego że po pierwsze, znaczna część tych porozumień, które dziś określamy jako głęboko antypolskie nastawienie były przeciwko Polakom były przeciwko państwu polskiemu, czyli Rzeczypospolitej państwu polsko litewskiemu one nie były znane opinii publicznej to były tajne porozumienia dzisiaj my się mniej więcej orientujemy jak wyglądają relacje w stosunkach międzynarodowych między Francją Niemcami, ale szczegółów państwo nie znacie nikt z nas nie zna za kilka dziesiątek historycy będą na ten temat pracę PiS czeka chyba zostaną otwarte jako jak wyglądają przyczyny i okoliczności brexitu n p. tego też tak do końca na pewno nie wiemy, kto będzie żer dla przyszłych pokoleń historyków w związku z tym można mieć pretensje do polskich elit politycznych, bo już w mniejszym stopniu do szlachty polskiej, która była źle tak niskim poziomie kultury politycznej przeciętnego wykształcenia się pod tymi sprawami nie interesowała to mamy ten, kto tę epokę Saską, które rzeczywiście ze smutkiem trzeba powiedzieć okresem pewnego upadku inny jeśli chodzi o poziom kultury i wykształceni, ale elity polityczne miały ogólną orientację w tym, że się takie porozumienie zawiera, ale ciągle dominował ten aksjomat dobrze dobrze niech oni są zawierające porozumienia, ale przyjdzie co do czego to Austriacy zablokują Prusaków Prusacy zablokują Rosja Rosjanie zablokują Austriaków my jakoś przetrwamy prawda jakoś to będzie to pierwsza rzecz, a druga rzecz to ktoś jednak otrzeźwienie znacznej części opinii szlacheckiej przyszło po roku 1 700 trzydziestym szósty w roku 1 700 30 06. odbył się pierwszy i ostatni Sejm nie tak zapanowania Augusta trzeciego pierwszy i ostatni Sejm w Chinach w tym Sejmie pod wrażeniem tego to już tu już nikt nie mógł mieć wątpliwości, że August trzeci zasiadł na tronie Rzeczypospolitej nie, dlatego że został wybrany przez kilkuset reprezentantów stanu szlacheckiego tu niedaleko na Kamionku 30 03 . roku tylko, dlatego że na tronie polskim posadzić je Austriacy Rosjanie armia Austrii armia rosyjska i polityka austriacka zrobiła Auguste trzeciego króla Rzeczypospolitej i to jednak spowodowało otrzeźwienie znacznej części opinii politycznej i Sejm 1 700 30 06 . roku powołał komisję d s. reformy skarbową wojskowej pieniądze i wojskowość, czyli podstawa funkcjonowania państwa i taka misja funkcjonowała do roku Pańskiego 1 800 30 07 . o ile pamiętam, ale już polityka rosyjska i pruska z znacznym udziałem przedstawicieli polskiej szlachty magnaterii za to mało skutecznie o to, żeby żaden efekt z tego z tych programów rechotu reformatorskich nie ze istniał w praktyce jak przychodziło do próby przeforsowania reformy n p . na Sejmie 1 80 0 czterdziestego czwartego roku to wtedy posłowie za pieniądze w tym wypadku chyba za pruskie pieniądze ten Sejm po prostu brutalnie zrywaniu i to też staje się publiczną publiczną wiedzą, dlatego że 1 z tych przekupił innych posłów został przekupiony drugą stronę czy wziął pieniądze z od posła suskiego za zerwanie Sejmu, a potem przyszli do niego przedstawiciela w tym wypadku przedstawiciele familii Czartoryskich przelicytować i Prusaków pewnie mu zapłacili trochę więcej i on w izbie sejmowej oficjalnie ogłosił wziąłem pieniądze już zerwałem Sejm, dlatego że mi Prusacy nawet podał kwoty 9 2 kilkaset kilkaset dolarów, czyli znowu nie taka nie taka bardzo wielka bardzo wielka kwota w związku z tym wszyscy posłowie to usłyszy, ale na scenie 14 ME seniorów za następne 2 lata 8 40 szóstym roku nie przyniósł oko, a nie przyniosło żadnych efektów, ponieważ mówiliśmy tu o sprzecznościach interesów bardzo pozytywne Rusek termin i Rosjanami, których dyplomaci siedzieli w Warszawie pilnowali, żeby niczego konstruktywnego z tych projektów reform nie wyszło byli jeszcze tacy, którzy na tych reformach mogli stracić n p. Szlachta województwa ruskiego Podolskiego wrocławskiego do całej Ukrainy od połowy drugiej połowy siedemnastego wieku płaciła znacznie mniejsze podatki niż reszta terytorium Rzeczypospolitej, bo im tę ulgę podatkową przyznano w drugiej połowie siedemnastego wieku Boni po byli poszkodowani wskutek inwazji tureckiej wojny polsko-tureckiej, ale ta wojna polsko-turecka skończyła się kilkadziesiąt lat temu oni dalej płacili mniejsze podatki nie chcieli stek zrezygnować protestowali sprzeciwiali się i w ten sposób dojechaliśmy do ostatniego wielkiego projektu reformatorskiego, czyli do projektu reformy Stanisława Augusta Poniatowskiego, który notariusz nie trzeba być historykiem wystarczy mieć maturę, żeby wiedzieć jakich okolicznościach te projekty reform Stanisław wąskich zostały przez Rosjan przez Prusaków zablokowane na Sejm po sześćdziesiątego 05 10. szóstego 20 0 sześćdziesiątego siódmy pierwsze 10 08 . roku co prostą drogą prowadziło już do pierwszego rozbioru po siedemdziesiąty drugiego to jak teraz zapytam panie profesorze oto przy naszej próby w dna ostatniej prostej, a przeciwstawiania się przemocy i reformowania kraju one przyczyniły się do przyspieszenia za zaborów, które przyczyniły się do tegoż w ogóle do rozbiorów doszło czy też rozbiory były już dziejową koniecznością były nieuchronne wszystko do tego prowadziłoby to co byśmy zrobili albo czego byśmy nie zrobili to i tak rozbiorą, by doszło mówi pani wszyscy umrzemy poezja umrzemy, ale staramy się przedtem zapłaciły podatki wszyscy tak śmierci podatki jest leczony to rzecz nieuchronna wszyscy umrzemy, ale myślę, że większość z nas stara się w granicach swoich niewielkich możliwości oddalić perspektywę prawda jak przechodzimy przez jezdnię to patrzymy w prawo patrzymy na Rzeczypospolitej nie sądzę, żeby je mówiłem już o tym na początku rzadko się zdarzają takie procesy, które są nieuchronne i nie wydaje mi się że, aby Rzeczpospolita była wskazana w sensie pozytywnym i negatywnym gdzieś około roku 1 70 0 sześćdziesiątego czwartego na pierwszy rozbiór po 2 następne już były tylko jako konsekwencję, a można do tego podejść pozytywnie to znaczy można było projekty reformatorskie forsować lepiej projektować dokładniej wprowadzać intensywniej liczyć można było liczyć na to, że większa niż wtedy część społeczeństwa te projekty poprze, a znak opozycja była ogromna i to jest ta strona pozytywna jest także rozumowanie negatywnych, gdybyśmy tak przysiedli położyli uszy po sobie udawali, że u nas nie ma to może byśmy jak napisał pewien historyk przetrwali Katarzynę Katarzyny drugą w domyśle no może byśmy wtedy dojechali z życia po z polityką wstanie anarchii rozkładu do epoki panowania Pawła pierwszego, a może nawet to Napoleon był właśnie, ale teraz znalazły się w rozmowach nie coby było, gdyby z ruchu nikt w 1 70 0 3 000 czwartym roku nie mógł wiedzieć, że Paweł pierwszy będzie reprezentował inny pogląd, iż Katarzyna druga połowa jeszcze o żadnych poglądów nie mógł wiedzieć i nikt nie myślał o tym, że będzie nie mógł myśleć o tym, że będzie rewolucja francuska będzie epoka napoleońska, że Europa Europa się zmieni w związku z tym dążenia reformatorskie, które reprezentował Stanisław Familia Stanisław August i współpracownicy były było jedynym rozsądnym wyjściem liczenie na to, że nas nie rozbiorą, że one zapomną, że jakość gdzieś w jakimś kącie przetrwamy jest to na to mogą liczyć Szwajcarzy, bo oni leżą symbolicznie rzecz pełnosprawnym kończy Europy w 2 i za górami z każdej strony jak by nie patrzeć na nasz Szwajcaria, a Rzeczpospolita leży w tym miejscu, w którym dzisiaj się znajdujemy leży między Rosją, a Prusami między Niemcami, a Rosją to jest newralgiczne miejsce w Europie to jest taki korytarz przychodni tutaj liczenie o, że nas zapomną jest wyraz zauważą, iż tak, że to jest iluzja osób oprócz reform pani profesor, że zry w zbrojny czy Konfederacja Barska albo powstanie Kościuszkowskie, gdy ta pierwsza mogła doprowadzić do pierwszego rozbioru przesądzić go, bo z konfederatami państwa ościennego tak przez długi czas nie mogą sobie poradzić proszę pani co to znaczy kryzys nie mogli się Rosjanie nie mogliśmy poradzić ten pierwszy rzut karny 70 ty wiesz, że runął nagle rachunkowym w razie rozstania z Rosja miała wtedy na głodzie wojny z Turcji ową i trzymała w Rzeczypospolitej armię liczącą kilkanaście tysięcy ludzi, która obsadzała, bo miejsca strategicznej broni się tak nie bardzo palili do tego, żeby z tymi kontraktami walczyć o to Konfederacja to była partyzantka, ale tu nie chodzi o aspekt wojskowy funkcjonowanie Konfederacji Barskiej porównanie między Konfederacją Barską Konfederację kościuszkowska, a w postaci Kościuszkowskim jest bardzo pożyteczna i ja tu nie ma żadnych wątpliwości i wielokrotnie na ten temat dyskutowali odnosił pierwsze przy swoim Konfederacja Barska była ruchem Szlacheckim znacznej części spontanicznym, który w, bo w moim przekonaniu istotnie przyczynił się do zrealizowania przez Rosję decyzji o podjęcie przez Katarzynę drugą decyzji rozbiórkowych, ponieważ za dużo kosztowało utrzymywanie tych kilkunastu tysięcy żołnierzy Rzeczypospolitej wreszcie trzeba było te sprawy przecież porozumienie się z Prusakami porozumieć się z Austriakami i to z punktu widzenia rosyjskiej polityki nam się to co nam to trudno zrozumieć, ale trzeba jeszcze to państwo przyjąć na wiarę decyzja Katarzyny drugiej, która miała dość tych wiecznie niezadowolonych strzelających protestujących kłócących się Polaków trzeba było wreszcie ten wrzód na mapie Europy p t. Rzeczpospolita tak to publicystyce Europejskiej wtedy formułowano chorym człowiekiem Europy 10 0 lat później Turcja wtedy była Rzeczpospolita trzeba było ten wrzód wreszcie przeciąć i to była ze strony Katarzyny drugi rezygnacja z topu uszczerbek dla Rosji przecież wiele rosyjskim protektoratem Rosji pierwszy rozbiór był klęską, bo przedtem przed pierwszym rozbiorem umożliwić kontrolę nad całym terytorium Rzeczypospolitej, a teraz do tego stołu i trzeba było dopuścić Austriaków Prusaków z rosyjskiego punktu widzenia nie było wielkim sukcesem do dzisiaj historiografii rosyjskiej formułuje się sąd, że Katarzyna co prawda Błażewicz Kaja, ale w tej swojej polskiej polityce to popełniła popełniła pewne błędy w związku z tym jeśli chodzi o ocenę Konfederacji Barskiej nie ma on nie tylko ja nie mamy żadnych złudzeń to był ruch, który można szanować jako odruch taki oddolny emocjonalny znacznej części szlachty polskiej o losie przyczynił do pierwszego rozbioru, a jeśli chodzi o powstanie Kościuszkowskie to zupełnie inna sprawa to jest sytuacja, kiedy dotrą też jest odruch emocjonalny buduje jakość już jego współpracownicy coś próbują budować na pomocy francuskiej, ale to jest się co etyczne Francuzi mają swoje własne kłopoty i to jest taki jak pisali uczestnicy 1 z późniejszych po pół powstanie powstania styczniowego to chodziło o to, żeby dać świadectwo w czasie powstania styczniowego mówiono, że ma, nawet jeżeli nam się nie uda to ople jemy krwią granice ojczyzny i tak wytyczymy teatr no, że graniczne pretensji kiedyś w przyszłości to może zaowocuje oni jeszcze wierzyli w to w 1 00 7 1 80 0 sześćdziesiątym trzecim roku, że kiedy Rzeczpospolita wróci w granicach sprzed pierwszego rozbioru, czyli granice Rzeczpospolitej wróci dzisiejszemu Litwa dzisiejszej Białorusi i przeważająca przeważająca część część Ukrainy no wiecie państwo, że po tym co się okazało może na szczęście dzisiaj dla nas zupełnie niemożliwe jeszcze 1 wątek już rzeczywiście oddaje państwu mikrofon, czyli taki spór, który też toczy się w polskiej historiografii, czyli czy to zaborcy zepchnęli nas na modernizacyjnej nowoczesne tory czy też modernizacja nowoczesność nastąpiłaby prędzej czy później mimo dużego oporu ze strony szlachty i my mimo jej zaściankowej mentalności proszę państwa znowu trzeba zdefiniować pojęcie modernizacji to jest dłuższa dyskusja nie nie na ten moment, ale przyjmijmy za modernizację za z współczynniki Factory modernizacji takie najprostsze elementy w pewien wybitny uczony z Poznania wcale nie żartuję bardzo wybitny specjalista od przemian społecznych gospodarczych w Wielkopolsce w dziewiętnastym wieku kiedyś wyliczył, jaki wzrost procentowy liczby w Paterku los TUW z klozetu spłukiwane wodą tu oczywiście nie chodzi o klub ze ty tu chodzi o to, że to jest instalacja WOT do tego jest potrzebna instalacja wodociągowa instalacja odprowadzająca nieczystości i to znakomity sposób podnosi poziom higieny, a więc przeżywalności społeczeństwa długość życia rośnie przepraszam z powodu wzrostu liczby ubikacji inny i rządy pruskie wielkim Księstwie poznańskim to jest okres, kiedy ten najlepszy przykład, ale można też próbować udowadniać na innych terenach Rzeczypospolitej przynoszą znakomity w tych wymiarach materialnych podsta w koleje elektryfikacja wodociągi potem Guns to wszystko się dzieje pod władzą zaborcy, ale proszę państwa to się nie dzieje dlatego zaborcy postanowili zmodernizować Polaków tylko, dlatego że dziś trafią one wejść jako swoje państwo to po pierwsze, poza tym dziewiętnasty wiek jest hotel okresem potężnego przyśpieszenia rozwoju cywilizacyjnego w zakresie kultury materialnej o te wszystkie czynniki, z których kilka wymieniłem w całej Europie od Portugalii od in w południowych Włoch to przesada środkowych Włoch aż po Skandynawię rosną te czynniki te, które te wyznaczniki rosną bardzo bardzo wysokim stopniu Juros stąd też na ziemiach pod zaborami na jej wyżej inwalidzi głębiej czy najszybciej te procesy modernizacyjne w związku z procesami społecznymi zachodzą na terytorium zaboru pruskiego w znacznie mniejszym stopniu zachodzą na terytorium zaboru austriackiego tam też widać wyraźnie różnicę między wschodnią zachodnią Galicją między Krakowem, a Lwowem i to taką dwuznaczną najpierw w zachodniej Galicji, a potem siła ciężkości modernizacji przenosi się na wschód albo, a najsłabiej na terytorium Rosji zaboru rosyjskiego i tutaj jest pewien haczyk na terytorium zaboru rosyjskiego polscy studenci społecznej i parafiny przyniesione z Rzeczypospolitej ustawodawstwo prawne trwało aż do końca lat czterdziestych dziewiętnastego 2 i dopiero po kolejnych spiskach, a właściwie po powstaniu styczniowym Rosjanie dochodzą do wniosku, że przestajemy się bawić z Polakami narzucały jej pomysł dorzucamy swój język swoje prawo swoje normy czy królestwo polskie przestaje być królestwem polskim, a staje się Wichliński Christies w wiślańskim France i prawda krajem nadwiślańskim czy przy wiślańskim jak tłumaczyły dosłownie i ten te procesy modernizacyjne w Polsce zachodzą stosunkowo słabo co zresztą widać wystarczy się przejść po Warszawie oczywiście trzeba też Warszawy oglądać jako swojego rodzaju makietę, bo druga wojna światowa zniszczyła, ale odbudowa przemysłu Lilianna on, jaka jest różnica w sporze skończył z poziomu startowego z końca osiemnastego wieku po są wniosła co czyni Warszawa stała się pociąganie rosyjskimi w drugiej połowie dziewiętnastego wieku to jest istotny postęp cywilizacyjny w architekturze najczęściej się wyrażające, ale nie tak istotne jak i jak w Galicji czy i jak wielkim Księstwie poznańskim bardzo dziękuję panie profesorze zatem wykład Szanowni państwo czas na państwa pytania ja dysponuję mikrofonu, który oczywiście będę państwu udzielać natomiast kabel nie jest aż tak długi, by mogła podejść chyba do wszystkich n p. na krańcu stołu, więc ja będę się przemieszczać się tak daleko jak się da, a oby tych, którzy są nieco dalej to będę zapraszała do siebie, by pan tutaj się zgłaszać prawda z pierwszym pytaniem do tak, by się wydawało, że ludzie rzadziej powiedzieć może jeszcze wróci do Polski te terytoria, na których nadmiar to żarcik naturalna, ale które Żerniki mężczyzna Ukraina Białoruś Litwa wszystko Ależ ona za mały kraina tak wielkich kłopotach tablet, ale poważne pytanie czy możemy znaleźć powiedzmy źródło dzisiejszych podziałów politycznych obecne prawicę lewicę czy na listę o 50 0 Rzeczpospolitej moim zdaniem absolutnie nie możemy próbować tak identyfikować dzisiejsze podziały w turniejach i przypisywać im inną możemy mieć różne skojarzenia prawda w kwestii terminologii politycznej w kwestiach wyznaniowych w różnych aspektach można różne rzeczy kojarzyć, ale ten zdeptano tak kojarzyć można wszystko ze wszystkim żaden współczesny żaden nowoczesny program polityczny Polski od końca dziewiętnastego wieku w praktyce nie nawiązuje autentycznie do tradycji politycznej pierwszej Rzeczypospolitej nie, dlatego że tam nie ma do czego nawiązać to są pewne elementy, do których nawiązywać warto równouprawnienie wyznaniowe, czyli Konfederacja warszawska taki szkolny szkolny symbol, ale po to, są zupełnie różne społeczeństwa społeczeństwo Rzeczpospolitej, gdzie obywatelami jest 4 do 6 proc do 6 % mieszkańców o obywatelstwo dzisiejszej rzeczy posła i społeczeństwo dzisiejszej Rzeczpospolitej, gdzie obywatelami są jesteśmy nominalnie wszyscy, a tak naprawdę tylko ci, którzy uczestniczymy w wyborach prawdę ci, którzy nie uczestniczą w wyborach jako rezygnują z roli podstawowego uprawnienia polityczne nie tylko przypomnę, że Platforma PiS powstały w 20 01 roku to stosunkowo niedawno już opada idę pani profesorze, który jest odpowiedzialny za razem, gdy w kontrreformacji polscy odejście od haseł konwencji warszawskiej personalnie nie uda się wskazać nikogo odpowiedzialnego i można, by powiedzieć, że odpowiedzialny jest pewien pewna tendencja polityczna, która w zachodniej Europie znajduje wzmocnienie no właśnie choćby w tym, że w tym aksjomat się w opracowanym to gruba książka jest ocalić newsa o polityce o stosunkach pomiędzy polityką, a religią jak to wtedy nazywano czy stosunkami wyznaniowymi to była tendencja, która promieniowała z Europy zachodniej i którą w katolickie kręgi w oczy w, jakbym musiał tobym powiedział, że największą część odpowiedzialności ponosi Episkopat katolicki, który nie potrafił sobie poradzić ze swoją dwuznaczną rolę w państwie pamiętajcie państwo, że Episkopat katolicki w Polsce to byli biskupi ordynariusze noty Episkopatu byli wszyscy biskupi, ale ja tutaj myślał biskupa ordynariusza z, którzy zasiadali w Senacie z urzędu i to jest sytuacja w ich, której nie należy zazdrościć zadania decyzja obowiązki senatorskie, czyli polityka mogą być w ostrym konflikcie pomiędzy zobowiązaniami biskupa jako neonów urzędnika kościoła katolickiego prawda nie zawsze to, czego chce papież w Rzymie jest zgodna musi być zgodne z interesem politycznym Rzeczypospolitej tutaj w tej części euro i ci biskupi katoliccy, którzy jednocześnie byli senatorami bardzo sobie z tym problemem nie radzili próbowali jakoś lawirować między tymi sprzecznymi często osoby z poprzednie pokolenie z połowy szesnastego wieku jakoś sobie z tym radziła, ale nacisk sytuacji mniejszych na przełomie szesnastego siedemnastego wieku Episkopat pod naciskiem Rzymu na znacznie ostrzej próbowało realizować te zachodnie Europejską także rzymską koncepcje stosunków między kościołem o państwo i to znalazło wsparcie na dworze Królewskim nieprawdą jest, że Zygmunt trzeci był jakimś tyranem opętanym wizją Arek katolicy z racji polskiej, ale był bardzo głęboko wierzącym władcom katolickim i nie było dla niego o jest rzeczą sporną, którą koncepcję należy realizować to nie śpiewał nie jechał na rzymskim wożenie śpiewał rzymskiej piosenki, ale tam, gdzie bez szkody dla Rzeczypospolitej mógł realizować postulaty Rzymu czy Episkopatu katolickiego to je realizował, bo był władcą katolickich trudno się po nim spodziewać się, by przepraszam klub do własnej kasie kina na nogi efektem tego był pogłębiający się proces właśnie odchodzenia od ideologii konserwatywnej warszawskiej od ideologii wyznaniowego równouprawnienia przynajmniej do stanu szlacheckiego nagle okazało się, że szlachcic prawosławny czy szlachcic protestancki któregoś z wyznań protestanckich to są tacy co jakby to powiedzieć obywatele drugiej kategorii już oczywiście kolejne pytanie powiedział pan profesor, że przed liberum veto przed użyciem liberum veto ta możliwość istniała przez prawie 10 0 lat i była wykorzystywana w my współcześni wiemy że, dopóki nie mają i kłamstwa i w wersji pies rasy to trudno zrobić, ale późniejsze jest kłamstwo polecili je i trudno odróżnić się w to od prawdy natomiast jeszcze się zabrać było wiadomo, że to było pierwsze zepsucie później zleciało natomiast Jerzy Dudek są co byłoby z mentalności czy co spowodowało to, że mu takie spowolnienie umysłowe niesie to z moją ocenę także, że w nowym okresie społeczeństwom polskie czy też centrum społeczeństwa te 4 6 %, ale pozostała część damska część mieszczaństwa i ludzie przestali, bo czy w te prądy, które siedziały nas z zachodniej Europie walki o swoje tak o reformę o swoje prawa w miastach swoje podatki o swoje przywileje w Polsce jakby osłabły i przełożyło się go też na moim Zdenek niemożność dbania o swoje państwo co było powodem tego czy 3 inne czy właśnie kontrreformacja 3 osłabienie takiej chęci życia chęci działania walki tracił instynkt walki o swoje z pewną rozumiem, że chodzi o coś co można, by nazwać języku polskim międzywojennej instynktem państwowym w GM zacznijmy od sprawy liberum veto doktrynę swą, czyli takie doktrynalne takie mocne przywiązanie do doktryny bywa zgubne nie tylko dla jednostek, lecz japoński, kiedy poseł Siciński pięćdziesiątym trzecim roku zerwał Sejm marszałkiem tego Sejmu był Andrzej Maksymilian Fredro przodek Aleksandra Fredry tego od od sztuk teatralnych i fraszek komediopisarza to był w swoim czasie 1 z najwybitniejszych polskich myślicieli politycznych i on po zerwaniu Sejmu protestem pojedynczego posła, czyli zastosowanie liberum veto wieku skrajnej postaci pojedynczego protestów wygłosił wspaniałą mowę, w której rozdzierał szaty Despero wału w UE użyła lał się na ciężkim losem Rzeczypospolitej w strasznym ciosem, który Rzeczpospolitą spotkał, ale zakończył swoją mowę takim stwierdzeniem trudno dura lex sed lex jak gen. Kiszczak niekiedy, kiedy klub w sejmie też się nauczył tego powiedzonka i je my je zastosował Otóż to dura lex sed lex w ustach Fredry nie było tak jak w ustach gen. Kiszczaka pustym popisem mądrości Łacińskiej tylko było głębokim przekonaniem, że prawo stoi ponad wszelkimi innymi interesami wszelkimi innymi wartościami, a prawo pozwala pojedynczemu posłowi zerwać Sejm, czyli inaczej nie, która lex sed lex nie twarde prawo, ale trawą tylko głupie prawo nie w Gnieźnie nie nieżyciowe prawo bezsensowne prawo, ale prawo i takie rozumowanie przedstawił 1 z najwybitniejszych teoretyków ówczesnej polityki uznał, że co prawda to prawo i strasznym, ale mamy obowiązek go przestrzegać zamysł się zastanowić nad tym czy do tego prawa nie można było zmienić, bo to nie było prawo absolutne to niebyła to nie było pismo święte tonie było żadne objawienie to była kwestia regulacji prawnej, którą można było w sejmie zmienia się jesteśmy tak przywiązani do pewnej doktryny politycznej, że nie widzimy możliwości nie wyobrażamy sobie żadnej możliwości odejścia od tej doktryny, a teraz druga część Pańskiego pytania, dlaczego znaczna część mieszkańców Rzeczypospolitej, ale także i obywateli także szlachty nie widziała swojego interesu w Poroninie tego państwa nie przejawiała językiem międzywojenny mówiąc instynktu państwowego Otóż to jest zupełnie oczywiste 8 9 10 % tego społeczeństwa to byli chłopi chłopi pańszczyźniani nie Pisz nie piśmiennictwa niemający oni z trudem się orientowali chłopi są źródłowo oni nie czytać nie pisać nie zostało po nich prawie źródeł, ale pewne elementy źródeł pośrednich mamy i dowiadujemy się, że na wsi małopolskiej stamtąd został stosunkowo najwięcej takich pośrednich przekazów o stanie wiedzy o państwie chłopów na wsi małopolskiej n p. odniesie dowiadywali o zmianie na tronie z kilkuletnim opóźnieniem ogłaszano to za bon wywieszano to do proklamowania no to w różnych miejscach, a do chłopów zapadły w zapadłych wsiach małopolskich dochodziło to z kilkuletnim opóźnieniem im się ciągle jeszcze zdawało, że pan Jan Kazimierz, chociaż jest rok po siedemdziesiąty pierwszy i panuje Michał Korybut Wiśniowiecki, ale oni piszą jako szczupli kraje i adresują do najjaśniejszego pana Jana Kazimierza, bo do nich nie dotarło nie poszli do księdza nie po szpik do do właściciela najbliższego majątku tam się dowiedzieli, bo też byli ludzie, którzy się orientować w tym, kto jest panujący krótko mówiąc o 8 0 90 % przedstawicieli społeczeństwa polskiego bardzo mało wiedziała o mechanizmach funkcjonujących w państwie widziała to państwo wyłącznie przez pryzmat swoich obowiązków wobec niego, a nawet nie obowiązków wobec państwa, bo chłopi widzieli to państwo przez perspektywy właściciela ziemskiego, któremu odrabiali pańszczyznę, któremu byli winni pańszczyznę tak jak pytałem państwa, kto lubi płacić podatki nie będę państwa pytał, kto lubił odprawiać pańszczyzny kto by za w zamian za to, że może uprawiać swoje parę zakonów przy czym swój los swoich spójna dział ziemi musi w 2 3 czasem nawet 4 dni w tygodniu odpracowywać na tzw. pańskim, czyli płacić robociznę krótko mówiąc państwo było postrzegane przez znaczną część mieszczan, a przede wszystkim chłopów jako zło niekonieczne w powietrzu jako coś co było w stosunku do nich zupełnie obce nieprzyjazne nieprzyjemne co kto to było państwo państwo to były właściciel ziemski zobaczy pan gruntowy, któremu oni podlegali we wszystkich możliwych wymiarach, bo także w wymiarze wymiar spra w także wymiar sprawiedliwości, by państwo to były wojska Rzeczypospolitej, który od czasu do czasu maszerowały przez naszą wieś, by możecie są państwo wyobrazić, by wojsko je zawsze ma pewne szczególne cechy jak wojsko idzie przez wieś chłopi uciekają prawda czy kobiety chowają się w krzakach krowy się wyprowadzać do lasu tak na wszelki wypadek mógł dzisiaj zapewnienie, ale jeszcze 19 wieku zupełnie spokojny i państwo to były takie dość kiepsko działają sola od czasu do czasu dający znać o sobie władze Rzeczypospolitej odznaczono dawały znać o sobie wtedy, kiedy trzeba było egzekwować zaległości podatkowe wtedy przyjeżdżali i zabierali nie było pieniędzy, więc zabierali w naturze w nocy przychodzi do chałupy zabierali krowy zabierali świnie no w naturze pobierali podatki możecie sobie wyobrazić nikt nie jest historycy nie są w stanie tego zbadać zmierzyć, ale ten poziom zainteresowania społeczeństwa nie szlacheckiego funkcjonowały w funkcjonowaniu państwa był bardzo niski z dziesięcioleciami w oku 18 mówi jako jeszcze malało było pod tym względem coraz gorzej, by dać, bo pojawił się przecież też takie głosy, żeby zniesienie pańszczyzny z tą walką o niepodległość czy jakąś Niewiem ożenić po to jest sprawa późniejsza już myślał nie wiem kościół szkoda szczytem biskup Krasicki ideałem ten symbol tej sumy Money chłopskiej, w której Kościuszko w 2 pierwsze projekty poprawienia doli chłopskiej jak to sformułowano, ale czy w interesie państwa chodziło o to, żeby po prostu większą niż dotychczas liczbę tyle, by już zainteresować rolą w uczynić z nich czynnych chroni obywateli, ale przynajmniej poddanych n p. chłopów, o czym szorować nie zmuszać ich do pańszczyzny tylko wymierzyć im należy, że płacili należności w gotówce i to są też druga połowa z osiemnastego wieku pojawiają się tego rodzaju projekty, ale proszę państwa, kto wyzwolił chłopów z łupków i folii chłopów na ziemiach polskich od pańszczyzny zaborcy najpier w Prusacy potem Austriacy, a na końcu Car carstwo rodzice jak mówisz historiografia rosyjska to znaczy dekret cesarza Aleksandra w 1 80 0 sześćdziesiątym trzecim roku Jon wywołał entuzjazm na wsi polskiej, chociaż my dzisiaj wiemy, że on nie żyje z interesem dla Rosjan nie było zrobienie dobrze chłopom polskim tylko zablokowanie możliwości jakiejkolwiek współpracy między powstańcami, a społeczeństwem chłopskim kupienie, jakby chłopskiego poparcie i to się udało im się po prostu udało, ale tez druga połowa dziewiętnastego wieku Sejm po w w okresie powstania listopadowego na początku lat trzydziestych dziewiętnastego wieku ten projekt, o czym zszokowani i uwolnienia chłopów leży na stole dyskusja w sejmie trwała bardzo długo nie przyniosła żadnych efektów, ponieważ znaczna część społeczeństwa szlacheckiego uważała, że to będzie klęska dla szlacheckiej Ekonomiki słusznie uważał mieli rację bronili swojego dobrze pojętego interesu niby chłopów w Księstwie warszawskim uwolniono od pańszczyzny w 100 0 do krateru z 1 70 0 1 800 06 07 . roku, ale to było uwolnienie czysto teoretyczne ponad radą osobistą wolnością nie nadano im ziemi w związku z tym jak mówił minister Łopiński z wielką i łączony z ustawy z nóg kajdany razem z TFI, który chce, ale później próbowano jakoś uregulować stosunki na wsi wywoływało to ogromny opór, bo też dekret z, uwalniając sześćdziesiątego trzeciego 3 6 3 6 5 spowodował ruinę dosłowną ruinę znacznej części małych średnich gospodarst w w gospodarstwach Chłopskich na terytorium Królestwa kongresowego stąd no właśnie w tym momencie się urodziła Polska inteligencja to byli właśnie ci wykształceni synowie szlacheccy którzy, którzy musieli porzucić swoje gospodarstwa swoje majątki posłów do miast pracować tutaj jako nauczyciele jako urzędnicy jako taki drobny personel różnego rodzaju przedsiębiorstwa czy są kolejne pytania od może zawsze były tam też strony to może z tej strony też trzeba zadać pytanie ja mam pytanie, jakie możesz zboże zbyt szerokie ale gdy pan profesor się ustosunkował do niego chodziło o role Watykanu i kleru oraz relacji, jaka była i dlaczego taka była w stosunku do rozbiorów polscy nic nie wiemy na temat stosunku kleru, bo co do stosunku do Rzymu nie Watykan już, że jeszcze Watykan nie jest jeszcze używam określenia, że miasto w 1 80 0 siedemdziesiątego roku trochę czasu, ale my w polityka Rzymu w stosunku do Rzeczypospolitej była ostrożna, bo z 1 strony Rzym zdawał sobie sprawę z tego, że to jest 1 z najmocniejszych ostoi katolickiej kultury religijnej w tej części Europy, a to była epoka takiego powiedziałbym o o takiej ostrej fazy oświecenia to były nie przelewki to papież likwidował zakon jezuitów do Hiszpanii Portugalii, czyli w krajach bardzo katolickich także w znacznej części kraju włoskich wprowadzano bardzo ostre regulacje reformując sytuacje duchowieństwa katolickiego nowy-stary czy wskazać na akcję katolicką Austrię, gdzie cesarz Józef drugi całymi seriami dekretów i jak się policzy dekret podpisany napisanej podpisane przez Józefa drugiego Toczek dochodzi do wniosku, że za swojego panowania nic innego nie robił tylko siedział i pisał pisał dekrety to był bardzo pracowity cesarz n p. kilkoma dekretami zlikwidował całą wielowiekową i instytucje klasztorów kontemplacyjnych nagle na terytorium cesarstwa austriackiego benedyktyni i inne stare tradycyjne bardzo często bogate zgromadzenia tak kontemplacyjnych klauzurowych jak my dzisiaj czasem mówimy zostały po prostu zniesione, a ich majątki zostały przekazane państwu z przeznaczeniem na finansowanie edukacji szkolnej na szkolnictwo i z tym było reżimowi bardzo trudno polemizować, bo po pierwsze to były dekrety cesarskie to były dekrety odgórne różnych władz królów hiszpańskich portugalskich cesarza Józefa drugiego władców Arce katolickiej Bawarii w związku z tym oni bardzo dbali o to, żeby w Polsce w Polsce takie rzeczy nie zachodziły takie próby analizowane współcześnie przez takiego historyka Polska angielskiego i Czapla Patricka stosunki pomiędzy Hitlerem, a z, a państwem zapanowania Zygmunta Augusta one były inne niż tych w tych krajach, gdzie przyspieszone przyspieszone oświecenie forsowaną, więc Rzym starał się konserwować sytuację nuncjusz, że papiescy w Warszawie w toczącym się bardzo różny poziom reprezentowali akurat na okres przed pierwszym rozbiorze razem krzyż krzyż przyszła kadencja takiego nuncjusza, który był człowiekiem ośmielę się powiedzieć, że mimo, że to arcybiskup to powiem, że to człek niemądry, żeby nie powiedzieć wprost głupi u niego podejrzewano o to, że on stał za zamachem konfederatów Barskich Stanisława Augusta to był człowiek, który potem siły księdza Konarskiego w róg próbował prowadzić wojnę z księdzem Konarski jakimiś tam karami kościelnymi mu groził, że taki konserwatysta w najgorszym możliwym sensie w sensie tego słowa, ale następnie nuncjusz się już prowadzili znacznie rozsądniejsze politykę w stosunku do Rzeczypospolitej tylko trzeba pamiętać, że Rzym prowadzi politykę na całym wtedy w całej Europie jeszcze nie na całym świecie, chociaż znał i w innych częściach świata już wtedy też Rzym prowadził także politycy w stosunku do Rosji, a Rosja to był taki kraj, z którym warto było nie chcę tutaj robić współczesnych analogii pos po po pokazywać naszych sąsiadów z Europy zachodniej szczególnie z Włoch to Włosi nie są w stanie dzisiaj zrozumieć, dlaczego wschodni Europejczycy tak nie lubią tak się boją Rosja pracę, a cóż ci Rosjanie wam zrobić pytają mnie moi włoscy koledzy wyjmuje kończy swój podręcznik taki podstawowy podręcznik dziejów Polski, gdzie po angielsku przeczytajcie to się dowiedzieć co Rosjanie nam zrobili nie o to chodzi co nam zrobili w przeszłości tylko jakim zagrożeniem dla Rzeczypospolitej Rosja i jest potencjalnie dzisiaj, jakim zagrożeniem dla Rzeczypospolitej była w osiemnastym wieku Rzym prowadził ostrożną politykę w stosunku do stosunku do kwestii rozbiorów ani ich 2 i potencjał znaczy jak często kościół nie zajmował stanowiska, bo tak jest bezpieczniej i tak per saldo się bardziej opłaca, a jeżeli stosunek kleru chodzi kleru katolickiego w Polsce notowania obu indywidualni byli tacy duchowni, którzy no przepraszam ksiądz karmelita Markiem do Łowiczka był 1 z proroków Konfederacji Barskiej to jego proroctwo on zobaczył na wałach tzw. twierdzy, czyli takich obwarowań miasta Berdyczowa Najświętszą panienkę i uznał, że ta jego wizja to on widział Najświętszą panienkę innych świadków nie było, ale on to ogłosił nowe i on następnie miał takie wizje takie proroctwa, które potem próbowano przekształcać utwory poetyckie jeszcze jak im Słowackiego państwo czytacie to znajduje się tam księdza Marka proroctwa Otóż ksiądz Marek Jarmołowicz był prorokiem pierwszego etapu Konfederacji Barskiej to jest za jego zapewnieniami garnizonu w Berdyczowie zbuntował się i przystąpił do Konfederacji i rozpoczęła się ta pierwsza faza Konfederacji Barskiej na Podolu Burberry tyciu i t d . czując się do Łowicza obiecywał tym powstańcom, że jeżeli tym konfederatów, że jeżeli oni będą walczyć z Rosjanami, czyli z prawosławnymi, bo to o to chodziło pod krzyżem i sztandarem z Najświętszą panienką to żadna krzywda ich nie spotka ktoś kiedyś bardzo złośliwie powiedział, że to jest bardzo podobne magiczne rozumowanie jak w czasie powstania Mau Mau w exposé w Afryce zachodniej już dwudziestym wieku, kiedy pewien szaman murzyńskiej ogłosiło szykuje się nazywa to plemię ogłosił im, że ci, którzy powstaną przeciwko Anglikom i namaścił się specjalną wodą przez niego przez niego wskazaną będą odporni na KUL kule ich nie będą przybijać bojkotem Anglicy strzelali kilku jeśli ginęli Konfederacja Barska ksiądz Jan łowić zresztą też poniósł fatalne konsekwencje, bo zostałby aresztowany, ale do dziesiątki tysięcy ludzi zginęły dziesiątki tysięcy ludzi trafiły na Syberię i można konfederatów Barskich nie lubić, ale trzeba pamiętać o tym, że oni ponieśli pewną ofiarę można się nie zgadzać z ich światopoglądem, ale to było po prostu po prostu nieszczęście kota ten potencjał ludzki został po prostu dla Rzeczpospolitej dla Rzeczypospolitej zmarnowany, więc byli tacy duchowni byli tacy duchowni ksiądz Konarski, który pisał traktaty polityczne i próbował wychowywać nowoczesną elitę polityczną między tymi 2 skrajnymi postaciami księdza Konarskiego i księdza Marka Janda u Wicia pewnie mieści się cała reszta duchowieństwa polskiego, która w rękach popierała konfederatów Barskich szczególnie wtedy, kiedy Konfederację przychodziła do ich parafii na oni mieli 3 żebra na mundurach i sztandary znaj wznoszącą panienką, ale jak przychodziło do par tych parafii wojsko rosyjskie nuty zachowywali się pewnie komuś dowali się elegancko mówiąc to do sytuacji nie było żadnych zbiorowych wyrazów wyrazów w stanowiska kleru polskiego Episkopat zdecydowanie, gdyby mógł takie stanowisko sformułować, a nie mógł, ponieważ obrady Sejmu po sześćdziesiątego ósmego roku do 7 do drugiego się nie odbywały Episkopat byłby pewnie, że przeciwko przeciwko reformom najważniejsze najaktywniejsze politycznie biskupi to byli ci biskupi, którzy z Sejmu 13  000 siódmego roku zostali wywiezieni do Rosji za to, że Rosjanie uznali, że zbyt daleko poszli w swoich w swoich deklaracjach opozycji liczymy na kolejne ciekawe pytanie panie profesorze w kontekście zestawione przez nas sytuacji społeczno-gospodarczej w Polsce w omawianym okresie, czyli dewiant szlachty chłopstwo 80 parę procent wartości polityczna ekonomiczna czy można taką tezę postawić jedno zespół z przyczyn był dla Lisa gra z Europy, który jedzenie też, że rewolucje litewscy realną umysłową odnowy jest rozwój mieszczaństwa jako klasy bardziej postępowy natomiast lato boi się Ziemianin bała się mieszczaństwa bała się tego jako pali się szlachty przybyli jawi stanowiło pewnego rodzaju oręż przeciwko mieszczańskim tu co zaowocowało złotym przy niestety sytuacją taką, która dochodzi do rozbojów ma pan rację w tym sensie w jakim na początku mówiliśmy, że szukać źródeł tego co się wydarzyło w drugiej połowie osiemnastego wieku w Polsce można w bardzo odległych takich generalnych procesach dziejowych, które się decydują pan wspomniał linii łatę pro to wschodnia Europa kraina pańszczyźnianych stosunków własnościowych na wsi zachodnia Europa kraj wolnych chłopów z pewnymi wyjątkami wolnych chłopów czy siewnik to nie znaczy żyć wolni chłopi w we Francji czy w Niemczech w rzeszy niemieckiej byli od razu obywatelami, ale sytuacja w będziecie państwo gdzieś w Niemczech Austrii czy przyszły Car Lease 20 0 skansen budownictwa wiejskiego tam są takie 17 wieczną osiemnastowieczny zagrody chłopskie, które pokazują wystarczy obejrzeć pokazują, jaka jest różnica pomiędzy sytuacją ekonomiczną wolnego chłop chłopa pańszczyźnianego, jaki wpływ odwoływały się tutaj do pewnego wskaźnika poziomu cywilizacyjnego, jakim jest toaleta spłukiwane wodą Otóż ja taką toaletę spółki panu wodą widziałem siedemnastowieczny chłopskim domu w skansenie pod instrukcją w Austrii to nie był wodociąg tylko rynna puszczono strumienia, ale to była toaleta która, która była spółki ładna w pewnym sensie spłukiwane wodą nie niewyobrażalna zupełnie różnica, jeżeli chodzi o poziom majątkowych cywilizacyjny pomiędzy chłopami wolnymi, a chłopami pańszczyźniany mi z tym tym sensie ma pan rację co do mieszczaństwa czy Antyli i mieszczaństwo w Polsce już piętnasty na początku szesnastego wieku było stosunkowo słabą grupą społeczną i władza królewska zdecydowała, że powinna współpracować trzeba współpracować to dobra państwa z tymi, którzy reprezentują pewien autentyczny potencjał mieszczaństwo było podzielone mieszczaństwo miało bardzo różnorodne interesy co było mieszczanina owi z Gdańska do mieszczanina z małego miasteczka małopolskie są 2 zupełnie ogromne różnice majątkowe kulturowe pamiętacie państwo, że jeszcze stały wielkie Księstwo litewskie obszar wyjątkowo mało zurbanizowanych na terenie wielkiego Księstwa litewskiego, czyli dzisiejszej Litwy i Białorusi do gwiazd z prawdziwego znaczenia zaliczały się, iż chodzi o poziom urbanizacji to były tak naprawdę 2 miasta jedno się nazwać rondo drugie Kowno, a reszta miast na tym terenie to były najlepszym wypadku miasteczka nie biorąc pod uwagę daleko leżących na Wschodzie nad Dnieprem takich ruskich dużych ośrodków miejskich jak Smoleńsk Mohylew tutaj trzeba powiedzieć, że to jest, że to znamy to to już żeśmy w połowie połowie siedemnastego wieku ze Smoleńska traciliśmy Mohylew stał się miastem prawie prawie pograniczników mieszczaństwo było słabe mieszczaństwo było podzielone i liczyć na mieszczaństwo na realny w krótkim terminie efektu politycznego było bardzo trud władza działa dzisiaj działa od wyborów do wyborów to, a w tamtych czasach działała od Sejmu do Sejmu, czyli perspektywa władzy to były 2 lata w ciągu 2 lat trzeba było osiągnąć jakiś efekt polityczny, żeby budować coś na mieszczańskie to trzeba było w to zainwestować ogromny wysiłek i ogromne pieniądze, których nie było i efekty tego mogły przyjść po kilkudziesięciu latach to znaczy obecny panują co musiał pracować na rzecz swojego następcę jego następcy swojego następcę, a więc nie wiedział, kto nim będzie, bo to przeżyła monarchia lekcyjne, a to nie było pracowali na syna czy na wnuka prawda w związku z tym to tak teoretycznie można formułować tego rodzaju wątpliwości i szukać tego rodzaju przyczyny, ale w praktyce jestem zwolennikiem szukania przyczyn bardziej bezpośredni faktem jest, że ich podziału ustroju ekonomicznego Europy na zachód wschód i słabe mieszczaństwo było 1 z elementów na gruncie 1 z fundamentów dla map, na których się ten te problemy rozwijały i te problemy jak by tej generacji ustrojowej i słabnięcia państwa toczyły i kolejne pytanie, gdzie większość dat kluczowych wydarzeń, które pokrywa się odnosił to była 1 1 2 0 do 1 70 lat przed pierwszym zbiorem czy w 1 800 1 6 5 0 kilka czy to on należy interpretować także państwo, które dziś w i Wiasny sposób zademonstrowany było dysfunkcyjnych przetrwało tak długo się czy to powinno na tym powinniśmy zdać wiadomo jak to możliwe, że to państwo tak długo przetrwało czy raczej, że na skutek okoliczności zewnętrznych dostaliśmy długi czas na naprawę tej dysfunkcji i nie ma to z tego nie skorzystaliśmy nie wiem czy dostaliśmy czas na naprawę, ale okoliczności polityczne rzeczywiście często się układały tak, że w owym udało się przetrwać trudne czytało się wyjść bez wielkich strat mówiłem o tym, potop to są z punktu widzenia większości obywateli mieszkańców Rzeczypospolitej stoi na 300 laty było ogromne ludnościowo, gdy populacja straty gospodarcze, ale to co najwyraźniej się terytorialne stosunkowo niewielkie, kto żałował Inflant proszę państwa, kto wiedział o projekcie są to Inflant, kto tam się zastanawiał, dlaczego Ryga nie należy do Rzeczypospolitej to był problem, który mieli mieszkańcy wielkiego Księstwa litewskiego, bo oni przez rygę wcześniej spławia -li swoje produkty rolne a jaka liga przestała być Inflanty przestały być częścią Rzeczypospolitej no to trzeba było szukać jakiejś innej drogi w innej drogi z Puław albo wozić zboże czy też Ińsko Szczecinek 1 z najważniejszych produktów eksportowych wielkiego Księstwa litewskiego Osińska Szczecina proszę państwa dzisiaj być pewni nawet nie wiecie państwo, dlaczego to było do czego tu było w Europie zachodniej potrzebne środki pędzla z tego robi Otóż -li ne go to był problem mieszkańców północno-wschodniej obszarów Rzeczypospolitej problemem, bo Kijów mieszkańców KIO przyzna, bo utrata za nie przy wspólnej Smoleńsk w ogóle mało kogo by mało kogo ekscytował i przyjmował uważano, że wyszliśmy z tego, więc należy się cieszyć z takich okoliczności jest jeszcze pana, ale mówiąc o tym co pan nazwał dysfunkcję państwa polskiego w pierwszej połowie siedemnastego wieku czy rosnącym poziomem tej z funkcjonalności ja odpowiadałem na pytania o głębokie korzenie, ale generalnie rzecz biorąc to jest proces, który się pogłębia taka równia pochyła i w drugiej połowie siedemnastego wieku ten proces nabiera przyspieszenia, a w pierwszej połowie osiemnastego wieku kumuluje także mówiąc o przełomie szesnastego siedemnastego wieku mówiła o miłych złego początki, a koniec żałosny nastąpił po w wieku 18 tylko o to chodziło się widzieć w długim trwaniu taki taki proces, w czym dzisiaj jesteśmy w stanie sobie zgadywać jest taka nauka, która liczy nazwa futurolog, ale chyba niewielu z nas traktują poważnie no kto z nas jest wstanie zgadywać, jakie będą losy rzeczy w Rzeczypospolitej został na tydzień to jest taka próba po porównaniu z precyzuje potem jakież było jasne, że za pojedynczy poseł może zerwać Sejm i żar, że to jest rzeczywiste zagrożenie to nie jest coś się samo naprawi to nie jest problem ludzie sami mówią, że jest nad tym ubolewali wszyscy narzekali, że pan w istotny to jest ten rok pięćdziesiąty trzeci po to, idzie do 1 80 0 pięćdziesiątego trzeciego roku popiersia z powodu tego, że rozumie rano, że racja stanu rzeczy pospolitej jest ponad naszymi bardzo wielu ludzi jeszcze rozumiał, że racja stanu polityków racją stanu Rzeczypospolitej powinna być ponad naszymi indywidualnymi zapotrzebowania i poglądami potrzebami interesami także tutaj trzeba brać poprawkę na to, a druga rzecz to przed rokiem 5 10 03 . kilkakrotnie podejmowano próby zerwania Sejmu, ale posłowie kilkuosobowe to były grupy zrywa czy, ale oni się wycofywali się strasznie banki w jakiej będzie tego efekty po pierwsze, dopuszczali, że zostaną przepraszam szablami za to uczeni pod drzwiami Izby sejmowej to tego wykluczyć nie można, bo w izbie sejmowej czasami dochodziło do takich tłumów tu, a druga rzecz bali się tego, że w opinii publicznej przepadną politycznie, że oni ich mocodawcy od tego momentu będą skreśleń, by dzisiaj współcześnie bardzo często słuchamy jakiegoś posła w jakiś poseł taki poseł, który powie coś bardzo bulwersującego nas w naszym światopoglądzie i mówi się tak lub w innym kraju jak by poseł coś takiego powiedział to byłby politycznie skończą one są dalej Działaj następnego dnia widzimy go w sejmie w telewizji Otóż takie samo rozumowanie wtedy zerwanie Sejmu indywidualnym protestem było ryzykiem polityków utraty politycznej godności wiarygodności politycznej przyszłości innych miast 50 trzecim roku poseł Siciński NATO poszedł i okazało się, że wszystko z porządku nic się takiego nie stało, a marszałek mówiłem Andrzej Maksymilian Fredro przemawiał 1 , 5 godziny dłużej bronił syna Rzeczpospolitą robił to szczerze, ale na koniec powiedział trudno miał prawo zerwał takie jest musimy bronić wolności, która się zasadzono liberum veto bo gdyby jakiś władca chciał być tyranem to mógłby wszystkich przekupić ten 1 jedyny ocalił Rzeczpospolitą ze swoim protestem i to trzeba to trzeba uszanować i potem okazało się już popłynęło tak jak któryś z przepisów sów pańskich powiedział potem się okazało, że to tak można, że nie ma żadnych konsekwencji politycznych nic temu nie grozi możemy się w to możemy się w to bawić, a rację stanu państwa było zdefiniować coraz trudniej, bo te racje stanu państwa za co za zaczęto utożsamiać z interesem grupowym Aldona nad interesem indywidualnym jakiegoś magnata bo gdy w połowie pierwszej połowie osiemnastego wieku to jest taka barwna postać księcia Karola Radziwiłła sprzed domki panie kochanku Radziwiłłowie 18 wieku mieli przy domki trendu panie kochanku drugi w jury będzie ku mieli takie porzekadło książę Karol mówił panie kochanku prawda, zwracając się to do ludzi i takiemu przylepione przydomek to był człowiek nie bardzo mądry, ale szczery w swoich wypowiedziach i on nie miał żadnych wątpliwości, że i litery z domu Radziwiłłowskiej kończy jego własny to jest racja stanu rzeczy pospolite on naprawdę w to szczerze wierzył dzisiaj miasto umorzy śmieszyć szczególnie, jaką sformułował swoje sery z sondy w stanie go, wskazując na użycie praw da, bo był to człowieku dzisiaj byśmy powiedzieli głęboko alkoholu zależne, ale bardzo wielu polityków ówczesnej sztuce, że i głęboko uważało, że racja stanu rzeczy pospolitej to jest interes Potockiego Radziwiłła, ale także Kowalskiego Kicińskiego to ja jestem obywatel to ja jestem Rzeczpospolita moich interesów macie bronić, a nie zastanawiać się tam nad jakimiś reformami, bo te poza tym obowiązywała w politologii Rzeczpospolitej taka także łacińska zasada o mnie z o mnie Novita cnotliwe stryj póki co, czyli konsorcjum w czystej postaci o miano Witas każda nowość nocne i PiS jest szkodliwa dla Rzeczypospolitej, czyli nasz ustrój wypracowanych w połowie szesnastego wieku jest absolutnie idealne niemożna go żaden sposób zmienić jakakolwiek próba jego zmiany powodują ruiny tej idealnej konstrukcji oni naprawdę w to wierzyć w cała Polska literatura polityczna końca siedemnastego wieku jest właśnie oparta o te oto głębokie przekonanie, że ten ustrój jest ustrojem idealnym, że nie ma w Europie lepszego ustroju, bo on daje wolność narodowi poczucie wolności narodowi szlacheckie, a to znaczy to 4 6 % ludzi to są ludzie, którzy w znacznej części są zadowoleni z siebie ze swojego poziomu życia, a reszta niech się martwić się nowe państwo ostatnie pytanie Stanisław Staszic napisał kiedyś, że w szukajmy przyjaciół blisko, a wrogów daleko jak one dążyć do tego, aby z to można rozumieć zresztą to było interpretowane na bardzo różne sposoby jak pan taka polityczna interpretacja stosunkach międzynarodowych jest taka, która dzisiaj nasze morze nie spodobać nie zaczynajmy z Rosjanami, bo z tego może być tylko kłopot z Staszic formułował swoje sądy przed Sejmem czteroletnia jeszcze przed Sejmem czteroletnim to był człowiek, który zaczynał wtedy swoją polityczną czy publicystyczną pisarską działalność, które ukończyły już już w dziewiętnastym wieku w 2, ale między pierwszym rozbiorem, a trzecim rozbiorem, czyli końcem Rzeczpospolitej zaznaczył w konstytucji 3 maja Sejm czteroletni 02 03 . roku powstanie Kościuszkowskie trzecim rozbiorem był taki kilkunastoletni okres, kiedy Stanisław August Poniatowski, prowadząc politykę polską imając różnych współpracowników m. in . takich światłych ludzi jak nie tym Hugo Kołłątaj czy ksiądz Staszic najbardziej znane postaci starał się lawirować pomiędzy tendencją to zbyt ostrej walki o suwerenność bezwzględnej walki o suwerenność taki wszystko albo nic AK Konfederacja Barska próba ze sztandarem ich Najświętszej panienki będziemy pójdziemy na rosyjskie na rosyjskie bataliony skończyło się tak jak się skończył Stanisław August próbował lawirować próbował przecieki, choć próbował drobnymi krokami negocjować z Rosjanami kolejne projekty drobnych reform takich drobnych jak n p . komisja edukacji narodowej, która zreformował szkolnictwo ja do dziś nie potrafię znaleźć rosyjskich źródłach ani rosyjskiej historiografii usprawiedliwienia, dlaczego Rosjanie się zgodzili na komisji edukacji narodowej przetargu bez sensu z ich punktu widzenia to była szkoła, która miała wykształcić nowe to były szkoły, które miały wykształcić nowe elity polityczne Rzeczypospolitej, który oczywiście zaraz postawią program suwerenności niepodległości prawda Rosjanie się na to zgodzili, bo widać rozbudowaliśmy to będzie za za 1 0 za 1 5 za 20 lat nie mój problem powiedział poseł tak Albert tylko jakiegoś mojego następcy prawa i rekomendował Katarzynie drugi zgodę na powołanie komisji edukacji narodowej Stanisław August próbował to robić nie zagraża nie mając przy prowadząc, o ile to możliwe politykę rozsądnych ustaw w stosunku do Rosji ten okres nazywać to jest tzw. protektorat smakiem Perka tak naprawdę decyzje polityczne podejmują ambasador rosyjski, ale konsultuje się w tych sprawach ze Stanisławem Augustem i w Petersburgu największym wrogiem jesteśmy przekonani jesteśmy tak wychowani, że największymi wrogami z rosyjskiego punktu widzenia to pewnie byli konfederaci barscy to byli późniejsi opozycjoniści na scenie 4 letnim, którzy występują bardzo ostro przeciwko Rosji tylko ci opozycjoniści, którzy na początku Sejmu czteroletniego występowali przeciwko Rosji potem się zapisali do Konfederacji targowickiej Stanisław August przez kilkanaście lat ze swoim współpracownikami wód lub próbował krok po kroku reformować i być może tę wypowiedź księdza Staszica należy rozumieć szukajmy przyjaciół wśród naszych najbliższych sąsiadów układa im się jakoś z nimi ani nie wchodzimy w konflikt, którego wygrać nie jesteśmy w stanie, ponieważ armia Polska liczy około 20  000 żołnierzy armia rosyjska wstanie pokojowym ponad 200  000, a w stanie wojny oni są w stanie zmobilizować 3 50  000 żołnierzy jak prowadzić wojnę z Turcją to tyle właśnie armia rosyjska wojska liczyła do stosunek sił zresztą wojna w obronie konstytucji 3 maja pokazała, że jest to z wojskowego punktu widzenia sytuacja sytuacja beznadziejna można także inaczej interpretować w jakim sensie filozoficznym tę wypowiedź strażnicy jak na dnie nie potrafi innych interpretacji prawa zaproponuje ci Szanowni państwo bardzo dziękujemy za spotkanie bardzo dziękujemy za obecność kilku wykładów prof. Wojciech Hajduk partner Renault zapraszamy w Starym ogrodzie za 2 tygodnie, bo za tydzień będzie oczywiście filozofia wygrać miłego wiecie Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: TOK POWSZECHNY

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA