REKLAMA

Mesjanizm nasz współczesny. Rozmowa z prof. Przemysławem Czaplińskim

Światopodgląd
Data emisji:
2018-06-20 15:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
24:56 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
, a światu pod blond w dniu 2 0 Agnieszka Lichnerowicz razem z Małgorzatą Wólczyńską bardzo serdecznie państwa pozdrawiamy z Poznania, bo z Poznania dziś jutro nadawać będziemy światopogląd, bo tutaj trwa festiwal jak co roku w tym czasie festiwal Malta od piętnastego do OOM 20 04 . do czerwca do końca tego tygodnia w ramach festiwalu mnóstwo atrakcji i wydarzeń artystycznych artystyczna aktywisty licznych artystyczną politycznych o niektórych z nich dziś jutro państwu Rozwiń » opowiem idiomem, czyli takim swoistym hasłem idiomem festiwalu Malta jest w tym roku już skok w wiarę i co ciekawe na to zwracał uwagę dyrektor festiwalu, gdy słyszymy skok wiarę to wiara oczywiście od razu nam się kojarzy z religią tymczasem inny program, który oferują AM autorzy w ramach festiwalu Malta jest znacznie szerszy można przeczytać, że skok wiary jest rozumiane zarówno jako tragiczny skok w dół, jaki pełne nadziei podskok opisuje z perspektywy dramaturgicznej istoty prac uznanych za kluczowe dla festiwalu Malta Festival Poznań 20 1 8 i to rzeczywiście ta refleksja nad tą refleksją nad skokiem na tyły dziś w wiarę wpisuje się refleksja nad polskim mesjanizm dlatego też czy 1 ze spektakli, które można było obejrzeć na festiwalu, który z produkcją festiwalu Malta to jest tym inne spektakle Anety Gruszczyńskiej Mesjasza z podtytułem a, ale albo skoro nie zostało nam już nic do wierzenia toczy wolną nam podważyć coś co ma nową moglibyśmy uwierzyć to spektakl jest zainspirowany wielką powieścią autora węgierskiego co są też jest bardzo ciekawe, że Grzegorz pióro Fredry po opowieścią Mesjasza, a więc Mesjasza ach, i Polski mesjanizm nie teraz porozmawiamy o państwa gościem skoro jesteśmy w Poznaniu jest naturalnie prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca z uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza dzień dobry panie profesorze dziś na brak jeszcze czy to w ogóle frapuje to zagadnienie to zjawisko mesjanizmu jako badacza polskiej literatury kultury jak najbardziej jak najbardziej nam nawet powiedziałbym, że pewnie należałoby jakoś inaczej nazwać stosunek do Tarnowa frapuje interesuje prawda no to on w może być w tym jakiś rodzaj takiego profesjonalizmu to jest na prawdziwie ważny problem ważne zagadnienie jakiś rodzaj takiej, a żyły ścięgna, ale czy aorty prawda, która przebiega przez inne przez całe społeczeństwo trzeba mieć nie tylko polskie prawo to jest przecież zjawisko to zjawisko europejskie, a pewnie, gdybyśmy się spotkali z jakimiś znawcami od kultury innych kontynentów to by się okazało, że nie mają ich odpowiedniki, a mesjanizmu również swoich kulturach Ewangelię pan o definiujemy FM mesjanizm wolnych od innych taki tłum precyzyjnej definicji nie mamy, ale myślę, że ma w grę wchodzą 2 albo 3 niesłychanie istotne, że czy to znaczy po pierwsze to jest złudne wyobrażenie o tym, że w historii można nadać kierunek o wzrost tego, że zaraz do tego wrócę tak, żeby mu historia ma sens po łacinie sensów to jest właśnie to kierunek prawda, ale tez pierwsza sprawa druga, że w związku z tym kierunkiem, który historia powinna mieć, który należy jej nadać my mamy do wypełnienia jakieś zadanie i laser tak przy czym nie należy mylić mesjanizm mesjanizm prawda nie każdy misją nic mnie od razu mesjanistyczne prawda istnieją istnieją bardzo określone niejednokrotnie mamy bardzo okrutne misje inne historyczne, więc tak po po drugie mamy bardzo określone zadanie to zadanie jest jakoś wyrażone w księgach świętych jakoś im wytłumaczone mają w nich nawet, gdybyśmy mieli do tych ksiąg podejść z pewnym kluczem do szefujący i wreszcie po trzecie LO zbudowałem odpowiedział tak w porządku w porządku malejącym po trzecie ma być może istnieje wśród nas osobowy osobowe wcielenie emanacja owego sensu historycznego i może to jest ktoś, kto przyjmuje na siebie w sposób najpełniejszy i w swoich działaniach najpełniej wyraża, a inna owo my owo zadanie to jest osobowe 30 0 osobowa reprezentacja historii i chybabym białym mieście dopisała to ten element cierpienia, jakby ubóstwa w ustach zwolnienia uświęcenia cierpienia w imię realizacji jego celem tutaj zbieżne wchodzimy tutaj wchodzimy mu aż ten ma wypełnieniem pomiędzy 5 5 2 punktem to znaczy pomiędzy tą koniecznością nadania sensu historia określeniem dna określeniem zadania prawda ona się musi ona się musi wiązać zbyt małe przyjęcie na siebie, a cierpienia w większym stopniu niż robią to inni, a pomóc nam w tym może świadomość do czego to służy rzeczy, bo bardzo czekała prawda, ale może w małe, kiedy popatrzymy sobie nauczka na rozwój, ale tzw. czasopismo literackich w Polsce w Moskwie nie płaćmy 30 30 lat prawda to zauważymy, że połowa lat osiemdziesiątych też bardzo mocny protest siódma czasopismo podziemnych przeciwko kulturze podziemnej i my oczywiście przeciwko oficjalnej wtedy rodzi się na drugi obieg powstają czas kultury w Poznaniu brulion umacnia w Krakowie to jest także oczywiście bardzo dumna, bo bardzo istotny czas dla ruchu Move bankowego właściwie stało takie taka wiosna pełna kwitnienia dla ruchu bankowego dla ich pomysł na wspólnotę na społeczeństwo na wiejską, by dominacja tych czasopism trwa mniej więcej do połowy lat dziewięćdziesiątych, kiedy następuje swego rodzaju przekazanie pałeczki jest coś symbolicznego w fakcie, że w pierwszym numerze Frondy, bo to jest do czasu pisma, które w, które wypełnia pewnego rodzaju luka, ale też i Nanovo formułuje definiuje zadania kultury w sensie symbolicznego fakt, że w pierwszym numerze kultury na małe pojawił się wywiad z Robertem Tekieli przeprowadzony przez sobór, czyli z sobą ma redaktorem naczelnym 1 z najważniejszych twórców brulionu przeprowadzonym przez twórców na front i od tego momentu możemy zauważyć coraz silniejsze udział coraz ważniejsze znaczenie coraz większe znaczenie czasopism właśnie takim charakterze chrześcijańskim, a nawet później armia mesjanistyczne bardzo wyraźnie mesjanistycznych, bo do Frondy dochodzi chwilę później christianitas, ale także i ma czasopisma okolice 4 4 proc, by to jest taki moment, kiedy wreszcie kim jakaś część widma młodych twórców zaczyna definiować siebie wobec mesjanizm na czym rzecz będzie polegała na tym mianowicie, że z ich perspektywy teraz nie mówię o wyrobie i od siebie, ale mówi, jakby rekonstruując ich stanowisko z ich perspektywy, a ekumeniczna postać ma rzymskiego katolicyzmu katolicyzmu otwartego na wszystkie wyznania katolicyzmu raczej przetwarzającego niż cokolwiek nakazującego narzucającego innym nie jest dostateczną odpowiedzią na wyzwania i problemy współczesnego świata, ponieważ nie daje tak naprawdę możliwości określenia własnej tożsamości, ale nie daje możliwości ma określenie swoich zadań fabularne w tej rzeczywistości co jest w dumę bardzo ciekawym dodatkiem do naszej rozmowy, ponieważ oni mówią w ten sposób jeśli chcesz mieć wyraźną wersję rzymskiego katolicyzmu to sięgnięcie do tych pokładów tradycji chrześcijańskiej, w których ma znajdziesz najmocniejszą odpowiedź to jest właśnie mesjanizm, dlaczego czegoś tak naprawdę ma nad boimy jak wyglądają te nasze najgłębsze lęki dotykające nawet tego, kto nie definiuje siebie jako człowieka wierzącego boimy się po pierwsze, że nasze życie nie będzie miał żadnego sensu, a ono może mieć sens nie wtedy, kiedy osiągniemy żadnego żadnego sukcesu, kiedy nie będziemy mieli nie wiem dobrze pukamy relacjonują nie będzie miało sensu właśnie wtedy, gdy nie będziemy w stanie odpowiedzieć na pytanie o znaczenie naszego życia w kontekście jakiegoś autorytetu absolutnego taki to jest tak jak sądzę bardzo marnym taki bardzo ważny pkt 1 w tym sezonie rozumowania po drugie, kiedy duma zagraża nam brak sensu jakiś taki upadek w dziurę, a wtedy, kiedy nasze życie nie było, że miał żadnej kontynuacji ani tych, którzy zostaną one są ani w tym co ma będzie nas czekało czeka nas trudna w życiu pośmiertnym to oznacza, że to nasze przemożna pragnienie sensu ma związane z modnym całkowicie zrozumiały nawet powiedziałbym bardzo ludzkim lękiem prawda kimś takim przerażeniem, a jest związany jest złudne przeświadczenie o tym, że potrzebujemy ciągłości w alei żeglarzy życia pośmiertnego tej ciągłości tutaj to znaczy, że życie sposób w jaki myśmy żyli tutaj o zostanie również potwierdzony jako sensowny wtedy, kiedy te nadal będą szczegółowo kontynuowali i w tym sensie można powiedzieć, że ten skok w wiarę jest dzisiaj dokonywany jako skok ponad przepaścią tak to nie jest siódma to nie jest skok z twardej ziemi tylko to jest właśnie skok w ZUS z takiego bardzo grząskiego Wrońskiego gruntu ruchomych Piasków postmodernizm o jego nowoczesności tylko oczywiście nie chcemy tutaj, ale nie chcemy tutaj posługiwać się jakąś bzdurną my taką moc pseudo etykieta może postmodernizm tak to jest jakiś tam nihilizm nie grzech, żeby sprostać owej przepaści trzeba mieć się naszego Herberta w kat świetnie sobie zdawać sprawę, ale co najmniej tyle samo jeśli nie więcej odwagi niż dmuchnął zacny człowiek, który 1, który wierzy dokonują owego skoków wiarę prof. Czapiński zrekonstruował inne rozumienie czy ten współczesny Polski mesjanizm mnie ciekawi jak pan sam jak pan profesor się do tego odnosi i co musieliśmy też porozmawiali oczywiście, chociaż jest słowem powiedzieli o tym jak Węgier szpilę były o polskim feminizmie, ale tym oczywiście dziewiętnastowiecznym emigracyjnym pisał, a jak dziś opowiadają o nim twórcy na festiwalu Malta w ramach grup czy w trakcie w ramach spektaklu Mesjasze Anny w reżyserii Anety Gruszczyńskiej, a autorami tekstu są Jan Czapliński Marcin Kącki o tym wszystkim opowiemy państwu już po informacjach przypomnę państwu jesteśmy w Poznaniu trwa festiwal Malta, a światu futbolowych standardowe w Agnieszka Lichnerowicz jesteśmy w Poznaniu w Poznaniu trwa festiwal Mart mazda, a nam idzie na tegorocznym festiwalu jest skok w wiarę miał Marczyński pisze w katalogu w roku stulecia odzyskania przez Polskę nieodległe niepodległości w czasach, kiedy wolność sprzeci w i walką o suwerenność tak często są zawłaszczone przez Narodowy dyskurs proponujemy narracji, a rebours i proponują narracje o polskim mesjanizm miałem to jest 1 z tematów były festiwalu Malta, a to, dlatego że można było obejrzeć, a jeszcze będzie można obejrzeć znów jesienią, choć nie w Poznaniu o tym, trochę później w LM spektakl mesjaszem inni, którego autorką reżyserką jest Ano tak Gruszczyńska autorzy tekstu Dejan Czapliński Marcin Kącki Gruszczyńska czytamy gwiazdą młodego pokolenia reżyserów wraz z Janem czap lińskim zajmą się anatomią polskiej duszy owładnięty ideą romantycznego męczeństwa na zaproszenie Malty stworzyli spektakl inspirowany nagrodzono Angelusa książki węgierskiego pisarza George Spiró Mesjasze państwo gościem jest cały czas prof. Przemysław Czapliński Rosji odniesiemy go zbieżności nazwisk, ale zacznijmy od książki ja przyznam, że właśnie festiwal Malta zainspirował mnie do tego, by sięgnąć po to, 80 0 stronicową powieść i jestem powalone i chciałbym pana profesora zapytać czy pan również był to znaczy czy jest możliwe, że jednak w angielskiej, ale pisarz z nutką ironii, ale my też w jakim ze zrozumieniem no tak wspaniale byłoby to opisał opisał polską Mickiewicza polską emigrację po powstańczą i t d. może właśnie na tym polega na tym polega to bardzo rozwiązanie prawda, że trzeba być, ale wystarczająco obcym w naszej kulturze, żeby podejść do tego z trzeźwym okiem, a zarazem jeśli jest się jakoś zafascynowany polską kulturą to wtedy nie zabrakło nie empatii, a jednomyślność też oczywiście ogromny badań, bo przecież to jest specyfiką współczesnej literatury, że bardzo często takie warsztaty Olga Tokarczuk prawda na przyszły gaz jako bojowych napisanie książki nie jest związany z wieloletnimi badaniami takim właściwie, jaki prowadzi naukowiec, który się dziś przez 2 miesiące czy nawet lata w bibliotece zbiera materiały szok szok był grafit oraz dlaczego ta książka ma 800 stron, a z 1 strony no to jest właśnie niezwykła zupełnie powieść poświęcona może poświęcona kole kole z kraju wymarzonej koło sprawy Bożej, czyli kołu Łowieckiemu metanu wszystkiemu co jakoś tam ma ze stereotypów, bo niż 1 nieco bardziej rozdrobniony go stereotypu znamy, ale zarazem, a żeby od razu ustawić opowieść względem sztuki trzeba by powiedzieć, że w oczywiście ta powieść nie do dnia nie do zrobienia na scenie i bardzo dobrze się stało, że autorzy w ogóle ma na szczyt tego nie próbowali zrobić, a było, a to groziło oczywiście albo kilkunastogodzinnym blok rywali do wytrzymania albo w morską testowana, ale nieczytelną i czytelną historią jednak mogła, żeby uświadomić im tę podstawową różnicę poziomów także wartość książki 2 Tomasz Szapiro polega m. in . na tym nie tylko na tym, że on Mars wspaniale zrekonstruował takie, a stany mistyczne obym psychodeliczne w jakim znajdowała się nasza wielka emigracja, ale również natężonego ruchu chwycił pewien moment w dziejach Europy jest połowa wieku dziewiętnastego i Mesjasz się bardzo ciekawy właśnie tutaj bym śpiewał użył liczby mnogiej Mesjasza w połowie dziewiętnastego występowali w małe ma występowali właśnie ma mogąc tak nie było od lat nie była kwestia pojęcia jak sądzę powieść, która się oczywiście koncentruję na mesjanizm poloneza nic nie polskim pozwala nam, ale uświadomić sobie, że byli wówczas przynajmniej 3 i tacy mec Mesjasze, a pierwszy z nich to jest Mesjasz może najgłośniejsze wmawiają tamtego czasu to jest Mesjasz ma lewicowy radny proletariackiej, czyli Mark Stuck 1 800 czterdziesty ósmy rok to jest trudna dobra nowina wymagań, jakim komunizmu, czyli manifest komunistyczny, a więc wiosna ludów, czyli o korzyściach i oczywiście wiosna ludów jedno zdrowie jest bardzo silnie związany aż do 1 80 0 siedemdziesiątego drugiego roku te nadzieje wzrastały aż do komuny my aż do komuny paryskiej Otóż ma to jest właściwie dokładnie to, o czym mówiliśmy, czyli to jest nadanie sensu historii co jest im określenie zadań i to jest ewentualnie osobowe osobowa emanacja owego zadania historycznego to może rzeczywiście wybrana wybrana grupa w tym ma w tym przypadku, a komunizm mówi o koniecznym absolutnie koniecznym w Zwoleniu ma proletariatu z nędzy nieprawdopodobne nie wyobrażalnej, gdybyśmy zrządzeniem jakiegoś złośliwego losu mogli cofnąć się do początku dziewiętnastego wieku nawet do końca dziewiętnastego wieku, żeby zorientować się jak wyglądała jak wyglądała kondycja dumę prowizja ta proletariatu w najbardziej uprzemysłowionych wówczas miasta to sądzę, że wrócili wrócilibyśmy stamtąd z siwymi włosami z tej ten Mesjasz pierwszy Mesjasz drugi to jest Mesjasz ma Narodowy, który pojawia się w Ełku kultura tam tego dnia czasu boi hiszpańskiej i troszkę niemieckiej i trochę środkowoeuropejskiej to znowu wspomnę o Oldze Tokarczuk, która co prawda ma pokazuje nam, że ta historia narastała od osób ma od wieku osiemnastego omen system lat wcześniej, ale ono co chwilę, jakby wybuchał w różnych miejscach i w różnych parafraza rozmaitych małe rozmaitych wyznań i wreszcie trzeci Mesjasz to jest nasz jest Mesjasz kapitalistyczne to jest siódma z Lisowska koncepcja działania rynku to jest koncepcja ma liberalnych rozwiązań społecznych i tutaj mesjanizm polega na tym, że jeśli ma zrozumiemy mechanizm zgodnie, z którymi działa rynek, ale jeśli będziemy bardzo ograniczonym stopniu siebie nawzajem mamy kontrolować powierzymy w bardzo określone zadania państwo to wówczas wszystko samo się małe zgon mówi się starszymi z naszymi działaniami samo się wkrótce rozwiąże, czyli nie będzie nędzy nie będzie cierpienia nie będzie jest, więc niesprawiedliwości, ponieważ wszyscy będziemy połączeni wspólnym interesem prawda to jest ten egoizm jednostkowy, który przekłada się na dobro my, a dobro wspólne, więc mamy co najmniej 3 16 lutego tu dygresja, ale tego jak słucham pana profesora to pomyślałam o o mechanizmie imperializm kolonializm zbawiania, ale i na talerzu i stabilizowania afgańska misja misja cywilizacyjna, która doprowadziła do nieprawdopodobnych zupełnie okrucieńst w, chociaż tam jak powiedział właśnie tu to byłaby taka dobra okazja do tego, żeby odróżnić mesjanizm mesjanizm w ramach nalewek oraz Nitras sztuką wybiera 1 3 tylko stałe sztuka 3 główne media za sztukę Mesjasz dziura powstała tutaj można było zobaczyć na festiwalu Malta od razu państwo powiem tym, którzy przegapili są zainteresowani, że jesienią wróci do teatru Zagłębia Sosnowiec tak mi tutaj był mu pomóc, zanim zacznie mówić o tej sztuce duma zamknęli dopowiem to co pani zasygnalizowanie w myśl ta zbieżność nazwisk nieprzypadkowa jest z chwilą pan syna swojego miłością do mesjanizmu, że zgodnie z dnia ktoś może Janek rozwija się niemal całkowicie mnie, że rząd także mienie z lotu bardzo bolesny policzek jak bardzo chętnie przyjął ten Order na klatę Hitlera, że zainspirowały kogoś się on się rozwija swoją poszukiwaniach na teatralnych całkowicie niezależnie i tak też, jakby odmawianie niezależnie będę mówił Mark występującą po prostu jako widz jako ktoś, kto poszedł na ten spektakl obejrzał go osobno, ale ogromnym zainteresowaniem na pewno z poczuciem, że mała, że przydałoby się temu spektaklowi zgodnie zresztą z tym, o czym mówili jego twórcy przydałoby się pewnie jeszcze za 3 miesiące prób w bojowym okres przygotowania był niesłychanie krótki teraz, kiedy powiedziałem, że on wybiera z tej książki 1 3, chociaż oczywiście to jest taka operacja ma najważniejszą najsilniejsza również samej powieści NATO oczywiście dzięki koncentrujemy się na sprawie polskiej, a co więcej tutaj rzeczywiście mógł odchodzimy bardzo od powieści do tego stopnia, że pewnie George Spiró, a nie chętnie bym się małe przyznawał do tego, że ten spektakl mimo inspiracji tak tak dlatego mówimy wyłącznie o inspiracji, ponieważ to jest bardzo wyraziście osadzane w jedno maja dziś tak jak rozumiem też bardzo odważne i zawsze bardzo trudna dla twórców spektaklu decyzja, żeby mówić nie o tym jak to kiedyś ewentualnie wyglądało tylko, żeby stawiać sobie bezczelna zarazem najtrudniejsze pytanie no dobra, ale co z tego dziś prawda co my z tego mamy rozumiemy jak możemy do tego dnia, jeżeli do tego podchodzą dość, bo tak myślę, że w dyskusji publicznej w dużym uproszczeniu o tym, że mesjanizm jest ciągle bardzo istotnym elementem polskiej kultury tożsamości przekonaliśmy się szczególnie chyba po katastrofie smoleńskiej po 10 kwietnia to znaczy wróciło to do dyskusji z tą mocą oczywiście szczególnie te środowiska określi panów czy wśród intelektualistów misa myślicieli, o których pan wspominał w pierwszej części naszej rozmowy, więc już tak wydaje się, że taki szerszej uwadze to on w szczególnie pod 20 1 0 czas na to co prawda przy czym ma ten spektakl od razu uświadamia im bardzo dobrze się stało prawda rząd robi, ale uświadamia mi NIK istnienie żadnej rzeźby na jej jednolitej niepowtarzalne w mediach powtarzające się zawsze w tej samej postaci wersji, ale w wersji mesjanizmu on się dopasowuje do rozmaitych epok definiuje swoje zadania, stając każdorazowo przed innym jak kontekstem w takim konkretnym społeczeństwie w jakim istniejemy istniejemy dzisiaj po w magmę 20 1 0 roku to prawda, ale także inni, bo ma n p . z rosnącą małe i ingerencją kościoła w życie publiczne wydają się kapitalnie to zrobiono formę w tym spektaklu pomieszczono uświadamia, że instytucjonalizacja kościoła jest paradoksalnie czymś co zagraża mesjanizm mesjanizm chce być swego rodzaju naj czystszym językiem zbiorowej wiary można, by powiedzieć, że mesjanizm jest w jakąś taką zbiorową wersją mistyki, o ile mistycyzm jest zasadniczo ruchem silnie indywidualnie z jadącym do tego stopnia prawda, że kościół wczesnośredniowiecznego zdarzało mu się wyrzucać my mistyków posada poza mury poza granice kościoła o tyle mesjanizm byłby taką właśnie wersją mistycyzmu zbiorowego, ale on chce być właśnie takim językiem niesłychanie czystym w związku z tym wszelkiego rodzaju związki kościoła z władzą związki kościoła z rynkiem związki kościoła zasobne edukacją takie nachalne wciskanie się inny rodzaj ne doktryny śledztwa niesłychanie trywialne go my przekładania treści religijnych na treści nauczania jest tym właśnie są mesjanizm natychmiast odrzuca i w tym zakresie widzimy, że nagle, gdy okazuje się iż, ale mesjanizm nie sytuuje w sposób jednoznaczny mesjanistyczne dzisiaj po stronie kościoła on jest nie tylko kimś bardzo niebezpiecznym dla mnie dla ciebie dla kogoś, kto jest indyferentny albo właśnie wyklęty, bo letni prawda ani zimny ani gorący tylko letni 9 9 % społeczeństwa to są właśnie to jesteśmy my właśnie letnie Otóż, ale bez pianista jest niebezpiecznie tylko dla kogoś letniego jest również niebezpieczny dla owego zinstytucjonalizowanego kościoła, który coraz większym stopniu zagarnia przestrzeń publiczną i deprawuje ludzi właśnie swoim władaniem nad ciałami, a nie nad duszami tutaj to co z tak tak zrobił wydaje mi się kapitalnym to już państwo musicie sami obejrzeć LM rozmawialiśmy o mesjanizm jak zainspirowani spektaklem Mesjasze w reżyserii Anety Rosińskiej i cenne autorstwa Jana Czaplińskiego i Marcina Kąckiego będzie go można obejrzeć w teatrze Zagłębia w Sosnowcu chcą od razu do ślubu z panem profesorem na kolejną rozmowę co pan profesor w wobec tego mesjanizmu czy też próbuje go właśnie w re definiować w ramach swoich wartości w ramach tego jak rozumieć, jaki chciałby, żeby świat było czy jednak uda się go odrzucić go nie da odrzucić tak brutalnie, stawiając to pytanie nie może być tak albo nie o czy niczyja dla siebie samego re definiuje mesjanizm, ale nie i będziemy o tym, więcej rozmawiać prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca z uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza, bo państwa, a gości jesteśmy w Poznaniu w ZUS w Poznaniu trwa festiwal Malta więcej informacji Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIATOPODGLĄD

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz radio TOK+Muzyka bez reklam - teraz 40% taniej w zimowej promocji!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA