REKLAMA

Warszawskie bajki dla dorosłych

Data emisji:
2018-06-25 14:00
Audycja:
Studio Plac
Czas trwania:
22:51 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Bartłomiej pograniczne studio plac w tym odcinku porozmawiamy o legendach o legendach warszawskich antologię la o takim tytule wydało muzeum Warszawy 2 lata temu swój udział miał w nim nasz dzisiejszy gość Łukasz Bukowiecki kulturoznawca historyk kultury asystent w Instytucie socjologii UW doktorant w zakładzie kultury współczesnej Instytutu kultury polskiej UW, a także członek pracowni studiów miejskich i dzień jak dinozaury książka jest pełna filmów topielców, a tak, Rozwiń » więc burmistrz spotyka się nawet samą śmiercią legendy to jednak nie jest temat dla dzieci no na pewno nie tylko dla dzieci wszystkie te historie najbardziej dramatyczne okrutne pełne właśnie czasem przemocy jest oznaczona w książce specjalnymi czerwonymi zębami jako legendy straszne trudne dla młodszego czytelnika natomiast jest to oczywiście też powrót do historii legend do tej tradycji zgodnie, z którą legendy czy mówiąc precyzyjniej podania miejscowej to nie tylko te warszawskie, ale w ogóle ten gatunek uprawiany w każdą szerokością geograficzną to to są niekoniecznie opowieści dla dzieci to to przede wszystkim do opowieści, tłumacząc świat dorosłym przez dorosłych najczęściej z perspektywy jednak osób, które nie miały dostępu do całej złożoności wiedzy na temat świata i próbowały skomplikowane zjawiska tłumaczyć najprostszy możliwy sposób fantastyczny jest dzisiaj z tego punktu widzenia często, ale akceptowalny wewnątrz tej społeczności która, aby te legendy opowiadała i tutaj wracamy w tej antologii do historii, których faktycznie nie opowiada się zbyt często w Warszawie to TW 1 z celów tej publikacji, żeby pokazać, że legendy warszawskie to nie tylko Syrena Bazyliszek i złota kaczka, że jest coś więcej a kiedy legendy stały się opowieściami dla dzieci, bo dzisiaj tak nam się kojarzą to, bo długi proces rozpoczęty dziewiętnastym wieku, kiedy z 1 strony odkryte dzieciństwa krytyka, że w ogóle dzieci to też są Czytelnicy słuchacze odbiorcy kultury, dla których warto przygotować jakąś specjalną ofertę, a z drugiej strony równie 1 9 wieku zaczęły rodzić różnego rodzaju patriotyzmy narodowe regionalne lokalne i w związku z tym też niemal każde miasto każda miejscowość, ale też region czy kraj budowały swoje kanony legend poddani przypowieści i jedno z drugiej łączyło się oczywiście w edukacji szkolnej, bo oto ustanowiona przez państwo narodowe edukacja zakładała, że dzieci muszą nauczyć n p. czytać ażeby ten proces był w miarę przyjazny na co dostosowywana te teksty do odda ich wrażliwości i zbierano chociażby legendy, ale też, by śnieg n p . a przy okazji miało to ten walor edukacyjny, że nie tylko technicznie dzieci uczyły się czytać albo i słuchać opowieści czytanych czy opowiadanych przez nauczycieli, ale też sama treść tych tekstów służyła jakieś edukacji regionalnej czy narodowej Warszawa przez długi czas takiego kanonu legend nie miała dopiero kiedy w drugiej połowie szesnastego wieku stała się miejscem zwoływania Sejmu, a potem siedzibą dworu Królewskiego na gwałt potrzebowała znaleźć swoją tożsamość, a to prawda Warszawa tutaj w bardzo późno dołączyła do miast, w których legendy wykraczają poza lokalny zupełnie kontekst, bo ile legendy związane z założeniem państwa polskiego jeśli chodzi o Wielkopolskę czy Gniezno, a z drugiej strony opowieści krakowskie bardzo bardzo szybko jeszcze w średniowieczu były włączone w kanon historycznej do takich opowieści traktowany może z pewnym dystansem, ale jako pewna część historii państwa społeczeństwa czy dynastii rządzących krajem oceny Warszawa była na uboczu wielkiej historii i nawet jeśli jakieś legendy sobie średnie wieczoru w wmieście kupieckim w Warszawie opowiadano po to, nawet nie wiemy, o czym one były, bo nie przetrwał do naszych czasów nie były na tyle ważne, żeby ciebie spisać wtedy, żeby opowiadać szczerze niż w mieście no i tutaj sytuacja zmieniła i to pod wieloma względami cała decyzja oczywiście rozłożona w czasie jako element tras historyczną o przenosinach stolicy z Krakowa do Warszawy proces rozpoczęty przez prezydenta trzeciego wazę i potem kontynuowane okazało się, że po pierwsze, jak ogród królewski Warszawa potrzebuje szacownej genealogii, więc nagle okazało się, że nie wiadomo, skąd wydobywane są opowieści o tym jak to już we wczesnym średniowieczu Syrena wskazała księciu drogiej kół małym dzieciom bliźniakom imieniem Wars Sawa i oto to miasto jest bardzo stare z drugiej strony ten sam proces przenoszenia stolicy do Warszawy sprawił, że miejscowi mieszkańcy mogli poczuć autentyczny szok kulturowy Roto w ich do tej pory dosyć prowincjonalny minie wielkim mieście też mają toczyć się bardzo ważne rzeczy są za używane Sejm obraduje parlament rezyduje król kolejni królowie, budując swoje siedziby wzdłuż traktu Królewskiego również możni tego państwa budują swoje pałace zmienia się tkanka miejska zarówno pod względem struktury przestrzennej jak i jaki struktury ludnościowej no i te wszystkie zamki pałace rezydencje to był świat zupełnie niedostępne dla tzw. szarego człowieka zwykłego zjadacza chleba i w związku z tym zaczęły się rodzić się legendy na temat tego co się tam dzieje za murami czy przypadkiem gdzieś w podziemiach któregoś z Pałacu nie straszy złota kaczka, a może nie straszy może to jest biedna uwięziona księżniczka, którą można uratować jeśli jeśli będziesz wiedział jak to zrobić także na rzeczywiście czuć legendy warszawskie to one trafiły do takiego ogólnopolskiego obiegu już w zasadzie dopiero 1 9 wieku najpier w jako pewna ciekawostka etnograficzna zbierana i analizowana przez czworo turystów, a pod tym właśnie jako literatura dziecięca ominęła Warszawę ta część historii i upowszechniania i kanalizowania powiedzmy wpisywanie do kanonu legend, jaka dotyczy szpitali związane z Krakowem czy Gniezna, a w, którym momencie zaczęły się pojawić takie sternik te już w warszawskiej legendy, bo najpier w inspirowaliśmy się Krakowem talerz to jest 1 1 i po to jest opowieść o Bazyli szkło to jest odmiana legendy o smoku, bo z 1 strony mamy jakiegoś strasznego stwora w podziemiach i tu i tutaj po drugie mamy dzielnego śmiałka, który podstępem, ale i sprytem ten dał bestie pokonuje i rzeczywiście niektórzy varsavianiści wskazują, że Warszawa nie chciała być gorsza i idea historia bazyliszka w ten sposób Alicji stworzyła na potrzeby tej owej z starożytności warszawskiej i po prostu do kosztów, wykorzystując moty w z Krakowa, ale trzeba też powiedzieć, że moty w w ogóle zła kryjącego się pod ziemią jest bardzo uniwersalny i dla kultury polskiej dla kultury Europejskiej być może jest 1 też takich pośredników kulturowych i w bardzo wielu miejscach świata uznaje się, że nasz świat ten ludzki gdzieś pośrodku natomiast nadal czai się zło na Górze czeka nas coś lepszego życia, ale dopiero po śmierci jest zaś Bazyliszek jest być może wcieleniem smoka wawelskiego, ale zarówno Bazyliszek i smok to są też po prostu kolejną inkarnację diabła czy sił nieczystych piekielnych i to to co trzeba powiedzieć się z, że legenda jako gatunek do dzisiaj przez znawców przedmiotu jest odróżniane od podania Miejskiego czy podania lokalnego właśnie przez to, że nawiązuje do pewnego systemu wartości i wizji świata zakorzenionego w religii legend są przede wszystkim opowieści hagiograficzne o bohaterach świętych, którzy zaczęli dokonywać cudów albo albo, których życie jest jako część pouczającą moralnie historią na jej oczywiście bardzo trudno rozróżnić co jest legalne, a co z podaniem no bo chociaż Bazyliszek najpierw rzut oka z historią chrześcijańską nie ma za wiele wspólnego, ale dziwią się bez liczb jako o sile piekielnej, a o tym kto go pokonał jako o wydawca tego zła no to już konotacje religijne się pojawiają, bo też trudno było o inny system wartości w tamtych czasach, kiedy legendy powstawały liczne w zasadzie do DeGiro na tego wieku trudno było o inny system wartości niż ten zakorzeniony w religii w pewnym momencie legendy jak i nie miały już tylko próbować przedstawić historię, ale stał się kosztownym narzędziem władza chciała poprzez legendy coś pokazać to prawda to jest w ogóle zaskakujący paradoks, że opowieści, które już wyrastają z tej ludowej wizji świata i z tego, że nie rozumiemy co się dzieje, więc dobudowując dawne legendy dom jest wydarzeń postaci w pewnym momencie stało się tak popularne w społeczeństwie żal władze zwierzchnie uznały, że legendy nie są takim złym pomysłem do wykorzystania politycznego krótko mówiąc i w zarządzie legendy warszawskie to małe przykłady i okresu międzywojennego i z okresu powojennego w okresie międzywojennym dodaje warto warto wspomnieć o prezydencie Stefanie Starzyński, który wśród wielu pomysłów na modernizację czy sanację miasta miał też taki, żeby wydobyć z ukrycia owe starożytności warszawskie i rodzaj wiele sposobów 1 z nich była też próba rewitalizacja miesiąc wejdzie w dzisiejszym językiem starego miasta i tutaj z 1 strony następowały procesy powiedzielibyśmy znowu dzisiejszym językiem identyfikacyjne w Stare Miasto przez 1 9 wiek mocno podupadło ratusz ZES z rynku starego miasta został usunięty to była raczej dzielnica ubogiej ludności i tam postanowiono zmienić też metodą taką takiej przemocy identyfikacyjny, czyli czy też wysiedleń do dodać nic bardziej zewnętrznych i ich i i prób uczynienia ze starówki perełki turystycznej, a przy tym temu towarzyszyły takie procesy przypominania tych najstarszych historii warszawskich zaczął realizować od mam jeszcze w latach dwudziestych przed kadencją prezydenta Starzyńskiego, ale potem już n p. legendy RSA lub za wędliny spisane opracowane literacko w latach trzydziestych to już jest jak najbardziej historie wyraźniej rządzą pisana na zamówienie urzędu miasta na pewno zgodna z prezentami ówczesnego ratusza podobnie też motywy legendy zaczęły krążyć bardzo wczesnym publicznej także jako wizerunki wyobrażenia mianowicie takim jak ważnym punktem programu Sarzyński ego była też rewitalizacja nabrzeży Wisły i w ramach w ramach budowania tych bulwarów zaplanowano pomnik syreny projektu Ludwiki niszowej i to był pomnik w oddali je przed drugą wojną światową jako ostatni w Warszawie w czerwcu 30 09 . roku ten pomnik stoi do dziś przy moście świętokrzyskim nawet tak bardzo nie ucierpiał w czasie wojny natomiast oczywiście to też jest temat bardzo długich dywagacji na temat co by było gdyby, jakie w ogóle były plany, bo pierwotnie Syrena nad Wisłą wg tego projektu to miał być pomnik ze szkła podświetlany w nocy, stojąc na filarze w środku Wisły nad bulwarem wciąż są modernizowane teraz też możemy tego korzystać natomiast syreny wyłaniające się z nurtów wiślanych jeszcze nie ma w 1 z takich legend pisanych na zamówienia była legenda burmistrz i śmierć nie łączy pisanych rozumienia, ale przypominany pewnie na zamówienie opracowanych literacko tak historia dotyczy burmistrza powietrznego Warszawy Łukasza drewnem, który na początku siedemnastego wieku w trakcie epidemii moro owego powietrza, która zapanowała w Warszawie na to by radził sobie z z opanowaniem tej katastrofy Bond śmiertelność wśród, których mieszkańcy miasta była bardzo duża i tutaj prawdopodobnie stosował metody, a takie administracyjne czy po prostu techniczne, żeby zaradzić raz przesunął się widać m. in. domy osób, które są zarażone były oznakowane specjalnie jest legenda mówi o tym, że po prostu stanął do pojedynku ze śmiercią to jest taka personifikacja śmierci nadal innym cmentarzu żydowskim, o którym dzisiaj nie ma śladu, ale które tutaj w książce muzeum Warszawy legendy warszawskie lokujemy gdzieś w okolicach krakowskiego Przedmieścia spotkał się ze śmiercią i z tego pojedynku wyszedł cało natomiast śmierć musi ustąpić to jest to jest z 1 strony taka metafora jak władza może radzić sobie z problemami, a z drugiej oczywiście aluzja do tego, że prezydent Starzyński też też inne ma w sobie tę moc potem już się w okresie powojennym w 1 z legend napisanych przez Hanna Januszewska złota kaczka łączy się z trasą W -Z to bardzo długa i skomplikowana historia rzeczywiście historia dość nieprawdopodobne, bo oto dziewczynka zostaje w domu sama i trochę słuchać legend rocka sama marzy w czasie, kiedy jej ojciec buduje jako 1 z robotników trasę W-Z pierwsze są dużą inwestycję komunikacyjną odbudowującej się w stolicy na jej rzeczywiście ta złota kaczka, która do tej pory raczej nie kojarzyła się z okolicami ulicy Tamka czy z Pałacem, a my go z 11 uczy czy zamkiem Ostrogskich nagle trafia trochę inne rejony jakoś patronuje tej odbudowie całego miasta, jaki właśnie trasie tam jest taki motyw rzezi Złotek córka tej kaczki potem będą nasi robotnicy dziś może też wydawać dziwaczne przesadzone socrealistyczne, ale jest znakiem swego czasu i to jest 1 z tych nie zawsze czarnych oczach legend, dzięki którym warto czytać nie tylko będąc dzieckiem to dzieci zwracają uwagę pewnie przede wszystkim na treść niekonsekwencji treści co zawsze dzieci zajrzał natomiast dorośli Czytelnicy będą mieć tę przyjemność się że, żeby odkrywać po prostu wyobrażenia społeczne zawarte w taki kontekst czy dzisiejsi włodarze miast też zlecają napisanie legend to bywa bardzo różnie w Warszawie chyba już takiego takiego planu na nową legendę warszawską nie ma natomiast niektóre miasta, które do tej pory nie miały swoich legend z derbowych czy związanych z nazewnictwem jakoś ten proces i raju, gdzie najczęściej w zakres pewnie oddolna, czyli to raczej jacyś lokalni pisarze poeci zgłaszają się do do miasta z taką propozycją z Łodzi Warszawy to tutaj ewoluuje w ostatnim w ostatnich latach motyw syreny warszawskiej, bo do niedawna sytuacja była dosyć prosta, ale legenda głosiła, że Syrena pojawiła się w Wiśle w najstarszych podaniach w potoku przy szerokim Dunaju dalej, kiedy Paweł Łysak na to Sarah musiała zmienić miejsce na na wiślane natomiast te najlepsze historie opowiadają o tym, że być może Syrena warszawska jest siostrą syreny kopenhaskiej to oczywiście z punktu widzenia logiki wywodu nie ma większego sensu, bo ta mała Syrenka Andersena wskazówką pan hali nie ma nic wspólnego z miejscem, w którym jest posadowiona to nie jest legenda Erdmann kopenhaska tylko to jest właśnie moty w z baśni Andersena baśnie z częścią dziejącej się tak jak to ważni niech tu i teraz tak, bo to, ale wtedy tylko bardzo bardzo dawno temu za 7 górami 7 morzami raczej w w świecie śródziemnomorskim no ale jest historia o tym, że to jednak ta Syrenka duńska i warszawska to są 2 siostry z Bałtyku i 1 popłynęła na dodanie druga z Wisłą aż do Warszawy, by po to, zawsze pod czepiają jeśli mogę tak kolokwialnie wiedzieć kolejne miejscowości, bo był okazuje się, że była jeszcze trzecia siostra Serena z Ustki, bo w herbie Ustki też jest moty w syren w antologii pojawił się też legendy, które dotychczas niebyły spisane, bo nie wiem czy nasi słuchacze kiedyś poznali legendę o skamieniałych rycerzach księcia Siemowita, którzy w Warszawie zaczęli chodzić po piwnicach i być może spotkali bazy Liczka to skończyło się to dla nich tragicznie i takich historii, o których zapewne nie słyszeliśmy wcześniej jest, więc to prawda, a tutaj dzięki też osoby pani Anny Zdanowskiej, która odpowiadała za wybór legend to do domu legendy warszawskie antologia wydanego w muzeum przez muzeum Warszawy w tomie znalazły się te historie, które być może krążą jako opowieści dla dzieci albo dla turystów opowiadamy przez przewodników warszawskich, ale jeszcze nie zyskały swojej literackiej spisanej wersji takich historii wśród tych kilkudziesięciu, jakie zbiera cała książka jest kilka bodajże 15 6 wśród nich opowieść o rycerzach tutaj punktem wyjścia jest płaskorzeźba, która jest po prostu w podwórzu 1 z kamienic i w Taize jako rolnik nie wiadomo czy najpier w była opowieści cieszy mnie inspirowały i zaczął tworzyć jakiś wizerunek wizualne na jej podstawie czy odwrotnie najpier w wymyślono jakość płaskorzeźby, bo tak pasowało komuś, kto to akurat dbało o bystry podwórek odbudowali odbudowywanej po wojnie starówki, a potem, ale ślad za tym poszły na Okopowej rzeczywiście historia wesele księcia Siemowita jest jest dosyć przewrotna, bo w zasadzie jej i wnioskiem jest to, że niczym morałem jest to, że ciekawość nie popłaca, bo rycerze postanowili dowiedzieć się co tam się czai w ciemności na jej cel niczego się nie dowiedzieli, że system Czytelnicy też nie bardzo wiedzą co się stało natomiast ponieśli najcięższą możliwą karę za swoją dociekliwość ciekawości to też jest syn ciekawa sprawa, że wiele legend ma oczywiste wnioski z naszych tak jak wydawałoby się, że banki mają takie, że są niemoralne uniwersalnym, który zawsze możemy korzystać co by legendy warszawskie może też legendy z innych miast, ale ja najbardziej znane warszawskie czasami kończą się w takimi kontuzjami w zasadzie nie wiadomo co o tym, dalej myśleć i i toteż oczywiście inspiruje do do powstawania kolejnych wariantów kolejnych mutacji przetworzeniu na co daje nam te historie zostały spisane na poczet Śląsk po raz pierwszy zobaczymy co będzie dalej przyszłość no właśnie w książce pisze pan o legendach, które powstaną kiedyś n p. z tutaj taki tytuł niewidzialna ręka rynku za Służewiec kiego Mordoru nadal chcą to taki mój żart z napisano w posłowiu, kto wie czy tak będzie ale, ale oczywiście historia nie znosi próżni i legendy też powstają w kolejnych wariantach po to, żeby oceniać na aktualne potrzeby swoich słuchaczy Czytelników i podejrzewam, że jednak będą ewoluować te motywy, które już znamy to znaczy mamy już syrenę, która nagle staje się siostrą małej syrenki Andersena i jeszcze syreny z Ustki być może będzie coś co dalej w związku z tym, a chociażby filmy córki dancingu i tam sformułowana metodą, że rzęsy ręce nie tylko pół kobiety pół ryby, ale też być może wampiry będzie tutaj jakąś pożywką dla dla kolejnych opowiadaczy i chyba właśnie syrenie w Opaczy naj naj większych szans na na przyszłość, bo też stronę z takim ewidentnym symbolem Warszawy zresztą teraz dodatkowo podkreślanym układem eksponaty w muzeum Warszawy tym zajmujący się wydała antologię, bo oto wśród wielu gabinetów rzeczy warszawskich knajp została podzielona na 2 ekspozycja jest gabinet syren warszawskich i tu warto podkreślić ten niż wre na ogon syreny tutaj nie chodzi o to, że jest jakaś 1 Syrena jako idealne jako abstrakcja z tego właśnie syren jest wiele w przypadku gabinetu chodzi o różnej przedstawienia zebrano ponad 10 0 różnych przedstawień w różnej technice robionych i z różnych wieków Chodzież najwięcej z tych dwudziestowiecznej wizerunków, ale w przypadku legend to też oznacza, że nie ma 1 syreny Syrena może być żoną Warsaw może być opiekunką Warce i sam jak rodzeństwa może być siostrą syren z Kopenhagi zapraszamy zatem na ekspozycję syrenek warszawskich bardzo panu dziękuję moimi państwa gościem był pan Łukasz Bukowiecki kulturoznawca historyk kultury asystent w Instytucie socjologii UW doktorant w zakładzie kultury współczesnej Instytutu kultury polskiej UW, a zatem, a także członek pracowni studiów miejskich bardzo dziękuję Bartłomiej pograniczne studio plac Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: STUDIO PLAC

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. W aplikacji mobilnej i na stronie. Z pakietem "Aplikacja i WWW" podcasty TOK FM zawsze pod ręką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA