REKLAMA

Walka obrazów. Przedstawienia wobec idei w Wolnym Mieście

Data emisji:
2018-07-27 11:00
Audycja:
OFF Czarek
Prowadzący:
Czas trwania:
41:28 min.
Udostępnij:

Więcej o książce dr. Jacka Friedricha: https://terytoria.com.pl/1015-walka-obrazow-przedstawienia-wobec-idei-w-wolnym-miescie-gdansku.html

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Studio Radia TOK FM w Gdańsku, tam dr Jacek Frydrych, Instytut historii sztuki Uniwersytetu gdańskiego dyrektor muzeum miasta Gdyni. Rozwiń »
(CŁ) Dzień dobry, witam serdecznie panie doktorze

(KW) Dzień dobry, witam

(CŁ) Fascynujące, a książka ukazała się ostatnio nakładem wydawnictwa słowo obraz terytoria w walkę obrazów przedstawienia wobec idei w wolnym mieście Gdańsku i nagroda główna w konkursie Akademia 20 1 8 na najlepszą książkę akademicką i naukową, a więc gratulacje

(KW) Dziękuję bardzo jak prosta oczywiście skorygować się mnie, ale tak pewnie w dużym uproszczeniu, gdybyśmy spojrzeli na historii Gdańska to Gdańsk był Gdański, że długi czas potem był taki moment, żeby właściwie bardziej pruski i potem byli FOT AP Prus kości nastąpił ten moment właśnie wolnego miasta Gdańska Gminny i dodaje, że z w każdym z tych momentów to coś co można było zobaczyć czy pewne idee znalazły swoje ucieleśnienie czy to w architekturze czy to w ikonografii Anny i te 3, kiedy zaczyna zaczęły się można, że sprawne tak jest, bo chory ideologiczną historyczny oto czyją nie jest i nasilało się częściowo m. in . w okresie wolnego miasta Gdańska na to netto to spory ta walka obrazów przedstawień idei nasilała się także można jej efekty zobaczyć czy to właśnie w architekturze czy to w tabeli cech czy to w znaczkach pocztowych w aktach dodałbym, bo to jest bardzo ważne uzupełnienie, że też nie zapominajmy, że przez 350 prawie lat Gdańsk należał do Królestwa polskiego

(CŁ) Z połowy pytanych z tego, że każda rozmowa to jest też istotne tło jasne czy apel ten rząd kulturowo był niemieckim w tym czasie

(KW) Zdecydowanie, ale jednak polityczny należą do Rzeczpospolitej i to oczywiście było bardzo ważne też dla tej wojny obrazów, które jak pisze w książce szczyty Michael o tym, momencie międzywojnia, kiedy doszło do takiego bezpośredniego starcia niemieckiej wizji Gdańska i polskiej wizji Gdańska i tutaj oczywiście Polska strona bardzo chętnie ich w sposób zupełnie oczywisty odwoływała się do tych 3 5 0 lat obecności Polski w Gdańsku w polskich herbów na gdańskich zabytkach polskich królów, których wizerunki są TUI ówdzie wmieście rozsiane uroczystych zjazdów polskich monarchów to wszystko było częścią tej kolos seriach rzutów historycy sztuki nazywamy z Mieczysławem Porębski rady miasta jeszcze późno średniowiecznego nowożytnego, a potem już gdzieś tam u schyłku osiemnastego wieku miasto wchodzącego w nowoczesność jawi się w tej książce zajmuję się w gdańskim nowoczesnym jest główny nacisk tak jak tytułem mówi położyły na wolne miasto czy na tym okres międzywojenny, gdzie konflikt był bezpośredni i był taki rzeczywiście bardzo spektakularne, ale książka w oczach, bo te rozważania o wolnym mieście poprzez losu takie o obszernym wstępem dotyczącym tego co się tam działo między właśnie rozbiorami, a pierwszą wojną światową, czyli pokazuje też jako rosły te narodowe interpretacji historii po 1 po drugie, strony nowo trzeba też pamiętać, aby o tym jak go kocem kontekście, czyli kończy się pierwsza wojna światowa i różne państwa istniejące i nieistniejące albo nowo istniejące albo te, które istniały i chcą powrócić przy stole negocjacyjnym rozmawiają o tym jak będzie wyglądała przyszła Europa

(CŁ) No i Polska delegacja PE domaga się, żeby Gdańsk stał się częścią Polski i oczywiście powstaje chyba jednak jedno z najważniejszych koncepcji, jeżeli chodzi o prawo międzynarodowe stosunki międzynarodowe, czyli wolne miasto Gdańsk, czyli taki trochę ni pies ni Wydra

(KW) No tak oto to było twór, który od samego początku budził potężne wątpliwości i rzeczywiście jak się okazało był zdrowy zarzewiem konfliktu chyba nierozwiązywalny go było ani 1 2 stronie, bo z tego zadowolona Niemcy uważali, że w niemieckich dach został oderwany od macierzy Polacy uważali, że w Gdańsku wybuch lub przedrozbiorowej Polsce zjazd niebywale ważną jedynym właściwie portal Rzeczpospolitej oknem na świat został też oderwany od co ty Polski rybacy Jerzy, uniemożliwiając właściwy rozwój taki naturalny ekonomiczne w cywilizacyjny Polski jest, aby strony były bardzo bardzo zadowolony z tego pomysłu nie działało to zbyt dobrze wszystko szczerze powiedziawszy dalej z mojej perspektywy po tak egoistycznie badaczom jest to okres wspaniały dlatego, że to jest właśnie taki jedyny chyba w nowoczesnej historii Gdańska się już w ogóle w całej historii Gdańska moment, gdzie bardzo świadomie starły się ze sobą te 2 Mazurczak narracji Polska niemiecka i to umów to dostarczy przejawiał się także w obrazach w tworzonym właśnie wówczas banknotach monetach medalach odznakach znaczkach pocztowych w folderach turystycznych, ale też w architekturze, ale też rzeźby malarstwo w 100 sztukach takich które, która przez wielkie zapisujemy i gdybym się, że to materia jest naprawdę są fantastyczne to jest taki dar dla badacza sił nie trzeba wiele robić wystarczy zebrać materiał, a potem już książka się sama pisze Tołstoj z tego rodzaju tego rodzaju materiał naprawdę fascynujące, ale tak znów w proces do tego czy torby wolne miasto to na pewno miało też 1 jeszcze wspaniałą zaletą w stosunku do Czech był w obrębie tego co z tej mównicy mianowicie wolne miasto jako tym taki twór quazi państwowy, bo rzeczywiście trudno powiedzieć to było osobne państwo czy nie ma bardzo są co trudno było naprawdę w odrębnym utworem czy było jednak jakoś takim zależnym trochę od Polski trochę od ligi narodów w trochę samodzielnym oczywiście z ogromnym wpływem Berlina na to co się działo w Gdańsku wciąż nieoficjalne właściwie w odnalezieniu takich legalnych Belg specjalnie nie miał, ale Aldo, ale oczywiście faktycznie w bardzo wielkim stopniu decydowało tu coś bez udziału, więc to to quazi państwo wytwarzało swoją własną kulturę wizualną herb flagę od znaki różnego rodzaju emblematy, a przede wszystkim to, o czym mówię banknoty znaczki pocztowe to jest fantastyczne źródło to są są dziesiątki setki różnego rodzaju obrazów, które mówią o tym jak gdańszczanie chcieli się widzieć jak przedstawiali swoje miasto innym tym którzy, którzy po to, znaki sięgali

(CŁ) Właśnie bo gdy jak rozumiem to komunikacja niewerbalna była przekazem skierowanym zarówno do swoich jak i do obcych, czyli tych, którzy będą tutaj przyjeżdżali albo tych, którzy będą podejmowali decyzje dotyczące ochrony dziedzictwa no i teraz chodzi o to, aby tę myśl przekazać skutecznie, a jednocześnie nie przy pomocy chamskiej propagandy tylko raczej z wyznaczenia ukryty w faktach i tutaj muszę przyznać, że strona Polska właściwie chyba była aktywniejsze są inteligentniejsze bardziej błyskotliwa w tej całej propagandzie wizualnej, jaką wie o tym, że trzeba o to by pokazać obcym to kapitalną przygodę z tą kpk gdańskich widoków z włoskiego, w które która była Zosią finansowano czy współfinansowana przez MSZ w Warszawie i która zawierała taki wspaniały widoki miasta zabytkowego, ale pod szczególną kątem wybrany

(KW) To były najczęściej te zabytki, które wiązały się bezpośrednio po wszyscy polskimi symbolami, a więc bramy, na których widniały polskie herby, a więc budynki, które w, jaki sposób związane z polskimi fundacjami jakoś to kaplica królewska ufundowana przez spółkę fundowana przez Jana Sobieskiego jak wizerunek polskich monarchów i to były niebywale zręcznie wizualnie dobra Mel tam nawet gdzie do tego wypadku żurawia gdańskiego trudno wskazać jakiekolwiek związki z polskością to przynajmniej w pierwszym planie na Motławie kojarzy się w inny okręg związku z herbem ta w dziób okrętu zostania polskim herbem i w ten sposób, by ta sugestia polskości Gdańska wizualna boli niesamowicie konsekwentnie zrealizowana, a do tego, który właśnie wracam, bo spośród tego, o czym pan mówi o tym o tym w kierowaniu do obcych tych komunikatów do tego wszystkie te ilustracje wszystkie te atuty to co tu grafiki w były opatrzone podpisami też bardzo charakterystyczne podpisy, by polsko francusko angielsko język na oczyszczenie niemieckojęzyczna żebrzą w sposób tych związków z Niemcami co nie podkreślać międzynarodowy czytelnik miał posługiwać się francuskim i angielskim i te podpisy francuskiej angielskiej są na ogół o wiele obszerniejsze już podpisy polskie, bo oprósz relacjonowania co to za obiekt jest na wizerunku dodawały jeszcze takiej właśnie informacje dotyczące polskości, a to rzucać, bo ufundowano właśnie przez polskiego króla to, że to jest właśnie jakiś Polski monarcha wyjaśnione, bo chcą czytelnikowi w ten sposób traumą pożądaną polskość Gdańska czy świat świetny przykład naprawdę niezwykle celowej niezwykle z konsekwentnie zrealizowane propagandy wizualnej i takich po polskiej strony przykładów można zaś, więc wskazać

(CŁ) Zauważyli, że Niemcy właściwie w pierwszym meczu trochę bytu wszystkim zaskoczeni i ich odpowiedź jest późniejsza taka trochę prościej powiedziałbym mu obronę na gdzież tam próbują 6 latach trzydziestych może tworzyć taką swoją własną niemiecką ikoną sferę tutaj na plan pierwszy w szyją Żuraw Gdański wybija ją staje się takim symbolem niemieckiego krzyżackiego Gdańska kapitalne to jest jedzenie doszło właśnie jak poszczególne obiekty znikają z albumów poświęconych architekturze kaplicę ku bez reszty przywoływany jest świetnym przykładem, dlatego że ona jest pięknym zabytkiem baroku w Gdańsku

(KW) Bardzo rzadki bardzo wyjątkowym i w niemieckich publikacjach sprzed pierwszej wojny światowej czy nawet tych zaraz po pierwszej wojny światowej publikowanych oczywiście pojawia się jako 1 z najcenniejszych zabytków gdyńskiej architektury po tym, kiedy Niemcy 7 z uświadamia sobie, że Polacy wykorzystują Kapicy klęską jako dowód na polskość Gdańska z niemieckich publikacji tak kaplica królewska znika to jest fantastyczne rośnie widać jak obie strony, by reagują na NATO co robi co robi przeciwnik ideowy w tym w tym sporze czy w tej walce właściwych fantastycznym motorem jej dotąd bukowanie historii raczej kojarzymy z czasami stalinowskimi tymczasem to mamy do czynienia z takim bardzo delikatnym wskazaniem my może nie punkowa nie ma ale, ale Wosik kadrowanie historii blokowaniem też spółkę wierzy pan Józef Kowal 2 znalazł taki kapitalny przykłady jak z niemieckich publikacjach, które pokazują studnię Neptuna fontannę Neptuna na długim Targu 1 z najwspanialszych do dziś przecież stanowiący symbol miasta zabytków gdańskich to tam na tych kratkach są naprzemiennie herby Polski Gdańska umieszczono ich w niemieckich publikacjach z lat 30 40 na tych fotografiach wyraźnie widać, że Orły są tuszowane czy powiększy to fotografie te, gdy rządząca wymazane, więc rzeczywiście wybrukowane i to po to, co w na to były ewidentnie kojarzy się z tym co zlewa się z czasów stalinowskich takiego re tuszowaniem historii.

(CŁ) Wrócimy do naszej rozmowy po informacjach. Moim gościem ze studia Radia TOK FM w Gdańsku jest dr Jacek Frydrych, Instytut historii sztuki Uniwersytetu gdańskiego, dyrektor muzeum miasta Gdyni. W najnowszej książce pana doktora zatytułowanej walka obrazów przedstawienia wobec idei w wolnym mieście Gdańsku książka wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria i książka nagrodzona nagrodą główną w konkursie Akademia 2 0 16 znany i najlepszą książkę akademicką i naukową mówimy o 6 do pana, który Jacek Flis pisze tutaj o historycznie o szerszym zakresie tym się rozmawiamy ale, ale w tym Sojuszu Asseco zatruje się na tym okresie wojny wolnego miasta Gdańska także dni już Gdańska po wybuchu drugiej wojnie światowej i o tym jak ta no już nierówna wtedy walka obrazów przebiegała, ale porozmawiamy o odpowiedzi strony niemieckiej. Wspomniał pan o tych widokach Gdańska, które nie bardzo pięknie subtelnie, by pokazywały polskości ukrywając się w pięknych widokach, ale w był starannie wyselekcjonowanych widokach tego co polskie albo tego co z polską historią związane, a ponadto Niemcy, którzy przecież właściwie miasto pełne gdańskiej łamane przez morze polskiej, a właściwie chyba gdańskiej architektury i problem, bo tego rodzaju, że dla nich niemieckość Gdańska po tych stu kilkudziesięciu latach przynależności do państwowości pruskiej niemieckiej no i procesów to już bardzo silnej germanizacji na bok, bo miastu, które było właśnie takim miastem garnizonowym w dużej mierze urzędniczym ono było w ciągu kilku dziur to z tego bardzo silnie zasilane z ludnością niemiecką spoza Gdańska liczono stopniowo traciło tu taką swoją tradycyjną historyczną i patrycjuszowskich Słupsk

(KW) Gdańsk gościł na rzecz tak jednak ogólną niemieckiej świadomości narodowej i po tych stu kilkudziesięciu latach tego rodzaju procesów dla Niemców gdańskich niemieckość Gdańska było tak o czymś oczywistym to pewnie tak jak dla nas polskość Lwowa w dal ni to się nie zadawał pewnych pytań o to, że to może jakieś takie miasto, choć dwuznacznej historii, że może tu w Gdańsku nas Niemców jest więcej, ale już dziś jak wyjedziemy z Gdańska zjednoczył drugą stronę to nawet tych Polaków jednak jest dużo, że to taki nie do końca wszystko jest jasne, że dla większości Niemców bez zdecydowanej większości niemieckość Gdańska nie podlega w ogóle żadnej dyskusji i to na początku jest bardzo wyraźny w tym co oni robią w zakresie wizualnej, czyli auto prezentacji miasta Tomasz Czyż podkreśla wspaniałość miasto i jego dawno się, bo zabytki to jest moty w absolutnie królujące w tej chwili samą prezentację gdańskiej kościół Mariacki kościół świętej Katarzyny ratusz Dwór Artusa bramy miejskie Żuraw to są motywy, które absolutnie dominują ideowości nie ma na początku jakiś specjalny pole Miki z wielką polską narrację to dopiero właśnie aktywność taka zaskakująca myślę dla dla Niemców gdańskich aktywność strony polskiej spowodowała, że gdzieś tam pewnie od 3 lat później dwudziestych można dostrzegać jakieś takie bardziej już konsekwentne działania Niemców w tym zakresie, a Justyna w latach 30 proc takie dochodzą do władzy narodowi socjaliści tamta ta ideologizacja jest już bardzo bardzo wyrazista, ale nie zapominajmy, że żyje wcześniej, gdy takie obrazy bardzo wyraźnego sporu konfliktu można zobaczyć zresztą dopłat korty książki wszystko na to najlepszym dowodem tam jest taka taka ilustracja pokazująca co stoi jest reprodukcja okładki z książek jeszcze 5 lat dwudziestych wydanej w w Niemczech ruch to czy po niemiecku w Gdańsku natomiast to co jest na tej okładce to jest taki gdańszczanin wyposażony we włócznie z herbem Gdańska i tą włócznią oddzielnie odpychający od brzegów bałtyckich takiego rozkapryszonego agresywnego białego polskiego Orła, więc tutaj ten teren ten konflikt właśnie ta walka bezpośrednio wyrażono takim obrazem jest ze Stróż bardzo czytelnym i to dlatego też zdecydować się z wydawcą maty na ten obraz jako pewnego rodzaju skrót tego, o czym książka jest także, że i przed dojściem do władzy narodowych socjalistów i po ten konflikt istnieje i to nie jest tak jak czasami nam się może wydawać to dopiero dopiero brunatny totalitaryzm wprowadził ten konflikt do Gdańska nie jest ono było zdecydowanie już wcześniej obecne elity napięcia pojawią się jeszcze przed dojściem do władzy hitlerowców zastanawiałem się nad obecnością nad placem polem krzyża, bo z 1 strony dla Polaka żeńskiej grupie katolika, chociaż pewnie nie w Gdańsku bowiem bardziej protestanta inny w każdym razie ta z symboli kwestia stanu Krzysztof krzyż wiadomo, ale krzyż oznacza także Krzyżaków no i oczywiście proweniencja herbu gdańskiego taka właśnie jest żywą, gdy dotyczą bardzo ciekawy przykład tego jak obrazy świadomie kreowane czy wykorzystywaną w propagandzie w pewnego rodzaju perswazji politycznej czy ideowej

(KW) Gdyby to nazwać na długo przed nastaniem epoki nowoczesnej, bo oczywiście wybór 2 służyły jako jako herbu gdańskiego w czasach krzyżackich nie był przypadkiem odwoływał się do chrześcijaństwa i do zakonu tak samo było w przypadku tym ten fakt dodania do tego krzyżackiego herbu Gdańska Korony w czasach Kazimierza Jagiellończyka skóry piętnastego wieku cóż wtedy świadomość tego, że obraz emblemat niesie pewną treść jeszcze znaczenia audytor to to było bardzo bardzo wyraziste świadome natomiast w epoce nowoczesnej uzyskało rzecz jasna to taką nacjonalistyczną interpretacje i tutaj kapitalny zresztą są debaty na temat tego jak powinien wyglądać herb wolnego miasta Gdańska są takie głosy właśnie, które mówiono przecież skarb państwa nie musi być tożsamy z herbem miasta i może należałoby pomyśleć o tym, żeby tą polską koronę wyrzucić z herbu, żeby wrócić do Polski do tych 2 krzyżackich, którzy w ten sposób jakby, pokazując no tak koło dążność do zrzucenia tego polskiego jarzma.

(CŁ) Prawda takie pomysły też się pojawiały ostatecznie dach tradycjonalizm zwyciężyły hut dowolnego miasto Sojuszu ten tradycyjny znane nam wszystkim herb miasta z 2 krzyżami z Koroną z ba bardzo ciekawy przykład tego jak świadomie kreowano tę całą sferą obrazowo to jak jak głęboko próbowano odczytać tę symbolikę przewidywano jak ta symbolika będzie też odczytywana przez odbiorców, bo w tej dyskusji, o której mówiono właśnie to podkreślamy, że skoro zostawił koronę polską herb wolnego miasta Gdańska to, jakbyśmy przyznawali, że rzeczywistość jesteśmy pod polską kuratelą, a przecież nie chcemy takiego komunikatu mówili niemieccy gdańszczanie sformułować program jest bardzo dobrze pomoc w herbie powiedział, bo to to świetny przykład właśnie na to jak tę walkę prowadzą z drugiej strony w wolnym mieście Gdańsku były w Groznym poczta była w gestii polskiej są no nie poczta, bo to, bo to poczta była oczywiście Gdańska, którzy mnie niezwykłe do dziś ceniono właśnie przez filatelistów na całym świecie znaczki pocztowe

(KW) Gdańsk to rzeczywiście fenomen, że Fed filatelistyki bardzo znaczący one były emitowane przez pocztę wolnego miasta, aby więc, jakby te komunikaty były przez niemiecką stronę formułowane natomiast Polska miała pewne prawa z pocztowe i miała taki swój własny obiekt Pocztowy, a co do Gdańska do ściśle ograniczony do ściśle regulowane tymi porozumieniami właśnie z narodowymi, ale oczywiście też wykorzystywany przez Polaków też, stanowiąc źródło pewnych konfliktów no to słynna wojna znaczki pocztowe pod koniec lat trzydziestych, która rozegrała między polską Gdańskiem, a Berlinem, który już wtedy zaczął w to ingerować w dość dość dość bezceremonialnie jest to co na to kapitalnym przykładem architektura to chyba jest najtrudniejsza na myśli sobie, bo przecież z Żor takie symbole znaki ikonografia, której do tej pory mówiliśmy, że można stworzyć w miarę krótkim czasie no ale że chodzi o architekturę i to architektury istniejących nieistniejącą na to albo nie podejmie decyzję podejmie decyzję co zachować w jakim kształcie czy są konserwowane i w jakim kształcie w tonie co budować i jak idzie nowa architektura oczywiście jest dość specyficznym medium, bo w z tych wszystkich, o których tutaj mówimy też z takim medium najmniej znaczący najmniej semantycznym prawda tutaj najtrudniej jest oto taką do do dosłownej mu myśl, jaką Sure IT to te treści są to bardzo zakamuflowany no ale ale też uczucia w tę, która służy pewnym wypowiedział się pewnemu obrazowi politycznemu w Gdańsku n p. taki odwoływali się do tradycji średniowiecznych tradycji architektury ceglanej prawda troszkę było coś co co bardzo świadomie podejmowali niemieccy architekci, zwłaszcza ci architekci Zuza jest takim nurtem bardziej tradycyjne domy dotąd mówiliśmy głównie o tym, konflikcie polsko-niemieckim natomiast ta książka dotyczy też innego pola konfliktu chciałby takiego innego obszaru, w którym to już po samej stronie niemieckiej mamy do czynienia z takim starciem z tradycją realistów tych, którzy uważają, że właśnie architektura sztuka powinna wypowiadać się tradycyjnymi jakimiś statystykami prawda tradycyjnym językiem i którzy cenili wart tych, którzy szybko, bo solidność skośne dachy tradycyjne materiały budowlane z, a z drugiej strony mieliśmy takich postępowców modernistów awangardystów, którzy uważają dosyć już tego skansenu prawda nie można z miasta robić jakieś muzeum na wolnym powietrzu zacznie budować nowocześnie to często było związane z bardziej z lewicą socjaldemokratami prawda i tutaj ten konflikt takiej nowoczesności architektonicznej tradycjonalizm architektonicznego też w tej książce zajmuje ważną ważne miejsce natomiast czasami posługiwali się architekci takimi cytatami n p . to kapitalnie widać to jasne po to, głównie dotyczy tych tradycjonalistów kapitalnie tyleż takim dość sensacyjnym właściwy zdarzeń, jaki był konkurs na wysokościowiec przy wieżowiec czy drapacza chmur może nawet można, by zaryzykować w 19 2 0 roku w Gdańsku ogłoszono taki konkurs sądów w ogóle pierwszą tego rodzaju konkursy na ziemiach niemieckich bombowców dziś w Niemczech to dobrowolne na stronie był częścią Niemiec ale, ale na tych ziemiach cywilizacyjnie kulturowo związany z Niemcami to pierwszy tego rodzaju konkurs, który poprzedził cały szereg innych tego rodzaju konkursu było na początku lat dwudziestych takie szaleństwo Woszczyna projektowanie wieżowców w Niemczech w Europie niewiele z tego wyszło, ale cały projekt są ciekawe i w Gdańsku fascynujące jest to, że to nowoczesna idea drapacza chmur wieżowca wysokościowce taka amerykańska zresztą od amerykańskich wzorów z warunkach konkursu dość wyraźnie odwoływano równocześnie została nasycona takimi lokalnymi i elementami

(CŁ) No szkoda tych wysokich amerykańskich wieżowcach stawiamy jakieś takie zwieńczenia, które wyglądały jak gdańskie spichlerze albo odwoływały się do wież kościoła Mariackiego albo bez stresu, ale bardziej spektakularne przykład w autorstwa Alberta Car Stena wieżowiec zbudowaną w oku czterokrotnego dziedzin co i każdy z narożników zwiększono wieżami, a całość wygląda gigantyczne drapacze chmur w kształcie krzyżackiego zamku jest to pokazuje jak jak można było też za pomocą architektonicznych form, które oczywiście są bardziej abstrakcyjny mniej narracyjne jak też można było jednak kreować pewne pożądane treść lub czy mamy dziś informacje dotyczące reakcji mieszkańców oraz przyjezdnych na walkę wojnę obrazów.

(KW) To jest zawsze najtrudniejsze w Opolu przez duże, że dla badacza właśnie tego typu rzeczy są stosunkowo trudne do uchwycenia, dlatego że, o ile mamy dużo komentarzy związanych z projektowaniem problemu inni czasami nawet mamy takie wprost komentarze autorów o moją myśl może to być ulubione no tak najbardziej wyrazistym takim, który w rzeczywistości potwierdza to co badać czy w tej architekturze odczytuje, czyli taką semantykę prawda do portu to narracyjną wartość to jest taki tunel ma otwartą książkę pod nosem przeczytać jest taki taki cytat dotyczący budynku niemieckiego domu studenckiego na terenie Politechniki zaprojektowanego przez Philipsa i architekt w tym w tym komentarzu do budynku mówi tak w wykuszu w Rzymie odwołują się do formy z danych sterownik, aby ZUS korygujące do form występujących nad Bałtykiem dzięki temu stanowią one wyraz tego, o czym śpiewają Niemcy w swoim hymnie von der ech, 3 bis, a 1 Belg od Adygi aż dobę aż po bełt co jest fragmentem dumna pieśń zdany na wszystkie podejścia do stacji był, ale z ronda w związku z tym tutaj ewidentnie widać, że formy architektoniczne miały kodować taką nacjonalistyczną treść prawda miały być 3 skoro do niemieckich studentów Politechnice gdańskiej narażony jest szczególnie na Politechnice ten konflikt polsko-niemiecki szczególnie intensywna to, bo też spora grupa polskich studentów i te konflikty były tam na porządku dziennym, więc tym niemiecki studentom dajemy architektury, która już samymi swoimi formami będzie wydzielał mówić o tym jak jak niemiecka jest to co jest z żywymi prawda, więc jest to stosunkowo łatwa do można też śledzić można oszczędzić krytyki można śledzić prasowe reakcję na różne projekty jakieś debaty, które się wówczas toczyły te debaty są pewnego rodzaju odzwierciedleniem tego, o co pan pyta czy w kategoriach jak mieszkańcy odbierali oni chętnie raczej widzieli chyba te formy tradycyjne to nowoczesne modernistyczne budziły dosyć duży opór natomiast jak to wyglądało od strony przybyszów też o wiele trudniej powiedzieć, że da, bo te informacje mogą być też rozproszone jakiś wspomnieniach, które da dla nas są dostępne lew Świstak, który może nigdy nie były opublikowane, a być może w ogóle gdzieś tylko jakiś rozmowach, które nie znalazł zapisu także to tu bardzo ciekawy temat, ale bardzo trudne do uchwycenia w należycie oddziaływało to jakoś oddziaływało.

(CŁ) Dr Jacek Friedrich z Instytutu historii sztuki Uniwersytetu gdańskiego jest państwa i moim gościem. Walka obrazów przedstawienia wobec idei wolnym mieście Gdańsku książka autorstwa mojego gościa wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria nagrodzona nagrodą główną w konkursie Akademia 2016 za najlepszą książkę akademicką i naukową dzisiaj o tej walce obrazów rozmawiamy. Czy przed wybuchem drugiej wojnie światowej nastąpił jakiś nasilenie tej walki?

(KW) Tak tak zdecydowanie to przede wszystkim też 2 takich wybitnych dziełach które, które tę propagandową wizję niemiecką i polską prezentowały i to szczególnie ciekawy jest, że obie powstały zmyślą o młodym odbiorcy, gdy najpierw z Polacy zrealizowali wspaniałą rzeczywiście nowo w zapierającą dech w piersiach swoim rozmachem realizacją malarską w gimnazjum polskim imienia Józefa Piłsudskiego na stropie dużej nowoczesnej auli, którą wówczas w latach 3 0 zbudowaną pod koniec lat trzydziestych na krótko przed wybuchem wojny wreszcie rok 2 wojnę odsłonięto wspaniałym plafon pokazujący taką apoteozę Polski na tle nieba polskiego jak to nazywano znakomite dzieło Cybisa i Zamoyskiego był przez ówczesną krytykę uważam, że być może w ogóle najwybitniejszy osiągnięcie polskiej sztuki monumentalnej oczyszczenie nie nietrudno się domyślić, że po wybuchu wojny Niemcy od razu w pierwszych dniach września 300 dziesiątego roku skuli to wszystko doszczętnie i wnikliwość, więc z tego zostało teraz stara się dawno w UE zostało to malowidło zrekonstruowane no ale ale też odwołują się w dokumentacji historycznej i można powiedzieć, tyle że to, zwłaszcza że taka wizja pewnego rodzaju i w rządzie aneks z Gdańska po poniekąd jako Przybytek interpretuje, dlatego że wśród tych ziem polskich herbów polskich miast polskich województw, które pojawiają się w tym Polska to, a po to, że Polski Lechia Gdańsk jest pokazane dokładnie takich samych prawach, jakie herby innych miast polskich herby innych ziem polskich i to właśnie był wyraźnie wskazuje, że ich do tego młodego widza, do którego to malowidło było przeznaczone mu Gdańsk miał się stać po prostu częścią Polski nie jak już wolnym miastem jakimś tworem odrębnym od oto od polskiego posła Szczerby taką częścią Polski wielka szkoda, że to dzieło przypadł naprawdę artystycznym niesamowicie wybitne dzieło należy, ale jego wymiar ideowy był tak tak jednoznaczna nie miał szans albo po po zajęciu Gdańska przez 10 proc. No tak, aby gotowanie Gdańska przez trzecią rzeszę nie miał nie miał szans przetrwania w natomiast dla moje książki uczucie ciekawsze jest to, że dość szybko pojawił się też reakcje po stronie niemieckiej i zawsze parę miesięcy później niż rok później mniej więcej z kolei niemiecka młodzież w Gdańsku otrzymała też takie monumentalne artystyczne dzieło, którym była dekoracja schroniska młodzieżowego samo schronisko było ogromne wielki pisano, że największe na terenie Niemiec są wzorowane na krzyżackich zamkach umieszczone na wzgórzu na Górce biskupiej dominujący nad całym miastem jak pisali krytycy specjalnie właśnie ta data ta budowla była tak ulokowane, żeby niemiecka młodzież, która z całych Niemiec będzie do Gdańska przybywać mogła spojrzeć na rozległe ziemie niemieckie na Wschodzie często też już podatek taki symbol jak to w krzyżackiej, czyli symbolice, ale często podnoszono symbol tej kolonizacji Wschodu grudziądzkiego nie cywilizowanego Wschodu przez właśnie tą wyższą kulturę niemiecką to bardzo wyrazistą pojawiło w tych w tych komentarzach, a wnętrza tego zamku schroniska były też wyposażony właśnie z innego rodzaju artystyczny dzieła, z których chyba najciekawszy był taki tekst taki malowidło ścienne pokazujące Paula Benek ego niemieckiego Korsarza kapral, który zdobył dla Gdańska Memling sąd ostateczny, ale w tych niemieckiej interpretacji z końca 30 ważniejsze było to Oziem jak podnoszono był pierwszym Niemcem, który w starciu morskim w bitwie morskiej pokonał Anglików co oczywiście było taką aktualizowana mu bardzo wizją związaną z tym konfliktem niebiesko brytyjski, który narastał właśnie po plecach 30 jest widzimy jak jak właśnie dzieła sztuki są ewidentnie już w tym momencie przewaga nad taką bezpośrednią ideologiczną polityczną w tym wypadku goście z obu w obu tych działań może też odzież militarną sztuczną propagandy, dlatego że w tym niemieckim dziele Paul Bettany Karl, stojąc przed statkiem lub nawołuje tych młodych Niemców do tego żółw wstępowali na pokład i byli gotowi do walki z całym swoim sercami pięściami, które są niemieckiej, która w razie niemieckiego ducha z kolei w tym polskim malowidle obok innych alegoryczny przedstawień i figur pojawia się apoteoza wojny jako czegoś takiego oczyszczającego czegoś co co młodzież polska w Gdańsku mogła mogła mu, czego mogą się spodziewać, więc jest tak tak to już jest ewidentnie taki bezpośredni konflikt o charakterze wręcz militarnym, czyli stocznię.

(CŁ) A czy pracując nad tą książką, bo swoją pomoc tym, że dla badacza co w ławnik sprawa była w miarę łatwa, bo tych materiałów jest bardzo dużo czy prace nad tą książką doszło do zaskoczenia, zadziwienia, trafił pan coś co co wywołało pana zdziwienie?

(KW) No pewnie. W punktach powiedziałem, że łatwo i niełatwa czuła to łatwe rzuty moment, gdyż zebrało ten materiał, bo wtedy to materiał, ale tak spektakularny i tak rzeczywiście wyrazisty, że ułożenie go jakiś ciągi zinterpretowania go stosunkowo proste i nie ukrywam nawet goście przyjemne natomiast sama sama Toyota faza zbierają materiał była dosyć żmudna, bo on oczywiście jest też rozproszonego po to jest coś takiego co tracą co nie było jakoś systematycznie kolekcjonował my prawdę jasne, choć znaczki banknoty są bardzo zwarte zespoły to łatwe co tworzyć, ale już jakiś pocztówki jakiś reprodukcje w prasie lokalnej cieczy czy fachowy ogólnoniemieckiego jakiś katalogach Nisko nakładowi ich wydawane no to co toto to były rzeczy, które mu, której ciało czasem żmudny zbierasz to trochę czasu zajęło natomiast natomiast, jeżeli pyta pan o takie zaskoczenia no no no tak marną bezustannie w taka taka n p. fotografia pokazująca niemieckie kobiety, które przygotowują Holger długą w Gdańsku na przyjazd Adolfa Hitlera wysypując kobierce kwiatowe wyglądają procesja Bożego ciała wszystkich dziś cała prawda to lato lato firma wjeżdżać do Gdańska pocztówka niemiecka, w której nad sylwetką kościoła Mariackiego wchodzi słońce ostatnimi promieniami dość kiczowato wysuwanymi, ale nie to jest tak kiczowato wszyscy mniej ważne ważniejsze jest to, że w środku tego słońca jest swastyka n p. prawda to są to są takie obrazy tak tak mocne, że nawet psy nawet na tle tego, w czym tutejszy zajmuje jednak robiły ciągle wrażenie był też takie takie sytuacje zaskakujące winny sposób dla ciężko takim zaskoczeniem była w konstatacja, że zdjęć bardzo bardzo wyraziście taki propagandowy niemieckie zdjęcie z lat już 30, gdzie takie niemieckie aryjskie blond włosy dziewczynki wielkich kokarda stoją na ulicy Ogarnej przy bramie krowiej i patrzą z takim krowim zachwytem właśnie na maszerującą kolumnę SA mamy full prawda w mundurach i to polscy niesamowicie silny obraz propagandowy, ale proszę sobie wyobrazić, że kiedy w latach osiemdziesiątych w muzeum żydowskie w nowym Jorku pokazywano wystawy takich cudem zachowanych judaików gdańskich z kolekcji Lesława Giżyńskiego i wydano wówczas katalog tego tego tego zbioru to, pokazując stos zdjęć opisane jako polskie dziewczynki patrzące na niemieckiej grupy szturmowe to pokazuje jak ta pewna w dni w tym wypadku może też propagandowa to propagandowe użycie obraźliwych trwa do dziś to też jest coś takiego Namysł łatwo dostrzec spojrzeć skoki oddali Ano tak to kiedyś tak było już tak robimy nie to jest to jest proces, który trwał, którego używa się bezustannie do ptaka Dudka dosyć głośno parę lat temu sprawa to jest to pan pewnie jak nacjonaliści angielscy czy brytyjscy manifestowali przeciwko obcym w Anglii m. in . przeciwko Polakom i pod hasłem nowa bitwa o Anglię użyli zdjęcia spitfirea Zumbacha z Dywizjonu 303 prawda, bo się pomyliło nic nie dostrzegli tego, że to jest to jest akurat polskiego pilota samolot jest oczywiście to pokazuje jak te obrazy są czasami ich niebezpieczne

(CŁ) Prawda jak można używać ich nieświadomi jak można czasami są świadome czasem nieświadomie, ale możliwości manipulować rzeczywistością czasem można wpaść pułapki może wpaść w sidła tak ciężko trochę o tym, też jest także to po to, były takie zaskoczenia na pewno tak tak, jakby dodam, że oczywiście, gdy dach z racji i myślę trochę tej przeszłości gdańskiej potem tej przeszłości pruskiej trochę pewnie dwudziestolecia międzywojennego i z pewnością okupacji wspomnę też czy przypomnę pana innej książce o tym kto by wcześniej za napisała, ale ale, która jest, gdyby dalszą częścią tego, o czym dzisiaj mówimy

(KW) Im większa aż o odbudowie Gdańska, bo w dworze gdańskim sąd odbudowany to to wcale nie było takie oczywiste takie wezwanie, że jeżeli mogę być, bo to się wydaje tak jest bardzo cieszy fałszował to moją poprzednią książkę, dlatego że w moim przekonaniu zapewne by nie doszło do odbudowy Gdańska kosztorysy piątym roku, gdyby właśnie te świadome działania z okresu międzywojennego to właśnie w międzywojniu wypracowano taki jest aparat pojęciowy już tak mogę powiedzieć polskości Gdańska to wtedy właściwie ci autorzy tacy jak Jan Kilar ski jest przede wszystkim pewnie ona, ale wielu innych też w UE wprowadziło w taką polską świadomość szybko przekonuje, że gdańscy polskim miastem włodarzom należą do naszej tradycji jest częścią naszej historii jest taką dumą chlubą naszą noszą dziejową i narodową i myślę, że to niesamowicie ułatwiło podjęcie decyzji o odbudowie Gdańska, kiedy się czy to właśnie te debaty 2007 roku w lokalnej czy w ogólnopolskiej prasie to tam bardzo wyraźnie pobrzmiewają te same argumenty, które w latach dwudziestych trzydziestych pojawiały się w właśnie w tych dyskusjach w Gdańsku i myślę, że to dzięki temu łatwiej było budować Gdańsk już dajmy na to Szczecin Zieloną Górę czy uczucie czy nawet Wrocław trojga, który w, którym z innych powodów pewnie taki jednak całościową odbudowę Gdańsk i uzyskał jest to pro to

(CŁ) Tak ewidentnie to 2 książki tworzą pewną całość w odwrotnej kolejności były dopisywane ale, ale tak tak można je na pewno czytać można tu też w ten sposób z całą pewnością tak bardzo bardzo panu dziękuję dr Jacek Olech dr Jacek Frydrych Instytut historii sztuki Uniwersytetu gdańskiego dyrektor muzeum miasta Gdyni był państwa ma gościem jego najnowsza książka to walka obrazów przedstawienia wobec idei wolnym mieście Gdańsku książka wydana przez wydawnictwo słowo obraz terytoria i nagrodzona nagrodą główną w konkursie Akademia 2 0 16 za na najlepszą książkę akademicką i naukową i wspominaliśmy także książce o książce odbudować Gdańska także niesłychanie fascynujący 2 książki bardzo bogato ilustrowane także osoby, które są zainteresowane historią w tym ministra Gdańska myślę, że czekają je bezsenne noce albo tak orzekł, że to żadna czytać w dziękuję serdecznie informacje Radia TOK FM już za kilka minut o godzinie dwunastej po informacjach Mikołaj Lizut i a jego goście dzisiejszy program przygotował Paweł Zientara, a nad jakością transmisji czuwał Krzysztof
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

30% zniżki na hasło: WYBORY2019 - wpisz kod na stronie tokfm.pl/aktywuj aby skorzystać z rabatu!

Aktywuj teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA