REKLAMA

Skąd się bierze zło?

Człowiek 2.0
Data emisji:
2018-07-28 14:40
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
28:27 min.
Udostępnij:

Od wielu dziesięcioleci naukowcy próbują zrozumieć, dlaczego ludzie mogą stać się skłonni do stosowania najbardziej przerażającej przemocy - choćby takiej, jak żołnierze niemieccy w czasie II wojny śmwiatowej. Odpowiedzi na to pytanie miały udzielać m.in. eksperymenty psychologiczne: Stanleya Milgrama z początku lat 60. i późniejszy o dekadę eksperyment więzienny Philipa Zimbardo. Jednak ostatnio ten drugi jest coraz częściej krytykowany. Jakie błędy popełnił Zimbardo? Czy dopuścił się manipulacji? I jak w związku z tym możemy dziś wyjaśnić, skąd w ludziach bierze się zło? O tym opowie dr Tomasz Witkowski

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
King Kongiem Stradomski w mikrofonie witam państwa czas letni czas na wakacyjne dziś w człowieku baza to będziemy zadawali bardzo poważne bardzo serio pytanie myślę nawet mało wakacyjne ktoś może nie do końca, skąd się bierze zło ludziom ach, dlaczego ludzie robią złe rzeczy co ich do tego skłania osoby, jeżeli zakładamy, że są tzw. normalnymi przeciętnymi ludźmi co skłania do tego, by w pewnych sytuacjach wymieniali się grudzień i złych moralnie złych w sposób Rozwiń » taki, który potępiamy za mną studzi dr Tomasz Witkowski psycholog pisarz autor książek serwis zakazana psychologia oraz psychoterapia bez makijażu założyciel klubu sceptyków Polski dzień dobry dzień dobry dzień dobry państwo nie przypadkiem nawiązujemy test w tym momencie do rozmowy, którą odbyła jakiś czas temu z Karoliną Głowackiemu rozmawialiśmy wtedy o eksperymencie więziennym w ujęciu Stanford z kimś znanym głównie przez światowe firmy jego nazwiskiem niejaki zima to widzi też mówić o ten eksperyment został sfałszowany czy źle wykonane właściwie jakaś kontuzja w momencie no on on on w ogóle od początku był trochę źle wykonane, jeżeli chodzi o standardy naukowe to zarzucano już za okres wolny od pierwszych od pierwszych publikacji natomiast teraz okazało się, że on rzeczywiście został sfałszowany, więc tu nie chodzi tylko wyłącznie o pewne niedokładności metodologiczne niedociągnięcia i błędy, które były widoczne do tej pory, ale chodzi o takie rzeczy, które Zimbardo odkrył, opisując to co rzeczywiście się podczas eksperymentu działo i procedurę, którą stosował w ośrodku kluczowe słowo to jest eksperyment w komentarzach, które zamieszcza w internecie napisała w Izraelu, dyskutując o tym z ludźmi właśnie eksperymencie więziennym w powiecie stalowowolskim to zrozumiałe, że ludzie często nie wiedzą to eksperyment na czym polega i w związku z tym ta dyskusja trochę trudna w Myśliborzu omówić ten eksperyment więzienny pokrótce dopłacić do takich podstawowych etapach jak się eksperyment w pokazowym z tobą nie tak z bardzo wtedy mowę na takim układzie taktycznym pokażemy państwu na czym polega problem, czyli taka sama całowania eksperyment jest mowa przypomnijmy jest takie wybieramy tzw. normalnych przeciętnych ludzi i w samej sytuacji taki, że część z nich to są strażnicy więzienni często są więźniowie i patrzymy co się dzieje mamy jeszcze cofnąć się trochę dawny świat jest jeszcze bardziej ogólnie eksperymencie, bo Otóż eksperyment jest jedyną znaną na moment metodą, która potrafi pokazać związki przyczynowo skutkowe, jaką obserwujemy sobie rzeczywistość to wyciągamy bardzo często przeciętni ludzie też naukowcy wyciągają wnioski o pewnych zależnościach i myślą, że coś jest przyczyną czegoś często, bo coś występuje przed czymś, więc wydaje nam się, że jest przyczyną, czego się, ale eksperyment to jest jedyna taka metoda, w której my to przypuszczenie sprawdzamy, czyli oddziałuje na rzeczywistość pewnym czynnikiem w Chemiku jest pewna substancja na przygotowywany kwasu do roztworu i mówimy, że ten kwas jest przyczyną powstania jakiegoś tam nowego roztworu przy nowej substancji, więc to jest takie działanie na rzeczywistości, który ma na celu sprawdzenie czy my rzeczywiście, obserwując tę rzeczywistość mamy rację czy też nie mamy za co wszelkich wad połowę studentów więziennego obcy obserwujemy powolny w więzieniach dzieją się różne patologie w strażnicach znęcają się nad więźniami osób ma eksperyment Adam powie, skąd się Tobiasa jedno właściciel to przygotowujące eksperyment my już mamy pewną hipotezę to w przypadku eksperymentu więziennego tą hipotezą było to, że sytuacja w jaki ludzie się znajdują, a więc włożeniem munduru znalezienie się w tych okolicznościach więziennych niedoli tak przydzielenie roli kraty w drzwiach stroje odpowiednie anonimowość sytuacji ci ludzie byli anonimowi więźniowie mieli numery tylko strażnicy nosili ciemne okulary cały czas nie znali swoich nazwisk i w przypadku eksperymentu więziennego z kim warto założyć, że sytuacja będzie może powodować właśnie takie zachowania zieleni trzeba ludzi nakłaniać do tego, że sama sytuacja wywoła tego typu, że może wywołać tego typu zachowań na założenie jak każda inna dla testujemy testujemy rozpoczynamy eksperyment i zgodnie z tym jak jak to brzmi w opisach tego eksperymentu w wielu opisach Zimbardo podzielił losową tych ochotników, którzy się zgłosili wcześniej zbadał czy nie są chorzy psychicznie czy nie siedzieli w więzieniu czy nie są z łopatami na ulicach leżą wziętymi z normalnymi zdrowymi ludźmi tak przydzieli losowo to też jest ważne, że w eksperymencie losowo przydzielany do grupy kontrolnej grupy eksperymentalnej przydzielił ich losowo do tych 2 grup, po czym udzielił im prosty wedle jego słów szczelin prostych instrukcji niezawierających wiele informacji jak mają się zachowywać i zostawił bardziej lub mniej całą tę sytuację swojemu losowi, czyli obserwuje nie wtrąca się obserwuje nie wtrąca się, chociaż no właśnie się pojawiają już pierwsze zastrzeżenia metodologiczne jeszcze post Marta występował w roli naczelnika tego więzienia, a jego pomocnicy też psychologowie 1 z nich był szefem strażników, więc na tej stronie wtrącanie się już od początku było takie trochę z naszym było wtrącania się, a tworzonego klasowy był czy nie było podziału na grupy był losowy, choć niektórzy zarzucają, że niekoniecznie, że być może był dobór do od tych grup w jaki sposób pan tendencyjne z całą pewnością 1 z zarzutów przecież cały czas mówimy o tych zarzutach, które były znane od dawna tak nie są te odkryte niedawno nieprawidłowości 1 zarzutów mówił, że nowe w ogłoszeniu już, o które miało nakłonić kandydatów do tego eksperymentu było zamieszczone informacje, że będą brali udział w sytuacji więziennej, więc niektórzy badacze sugerują, że już samo ogłoszenie mogło skłonić ludzi nie no w chcących może doświadczyć takiej sytuacji albo takich, którym czas sytuacja bardziej odpowiadała niż przeciętnym innym, więc jest już mówi się na tym etapie, że być może to ogłoszenie selekcjonowane człowiek sposób ludzi do eksperymentu, więc mowy tu zdobyć rem też jest problem no i jest też problem taki podstawowy z, z którego wynika to, żeby ten eksperyment de facto nie były eksperymentem naukowym mianowicie niebo grupy kontrolnej, bo być może w grupie kontrolnej powinniśmy stworzyć zupełnie inną sytuację i zobaczyć czy ci ludzie też wchodzą w role czy n p . z zewnątrz, by się udało zdobyć drugą umowę z lokali mówimy tutaj jest wiec z czytelnikami jesteście więźniami strażnicy mają z Myszkowa na więzienie krótka wersja na drogę biegnącą ulicą obieramy ludzi główna ubrania nic nie umorzenie, którzy są pacjenci jak inni są pielęgniarzami czy osobami, które niosą pomoc zobaczmy czy będą się wcielać w anioły w HR tak jak w tamtej sytuacji w Diabły bądź jakąś inną neutralną sytuację, która może się przerodzić w sytuacje taką drogę technologiczną tutaj tego nie było, więc kolejny błąd, ale i tak to to jest to jest też kolejne zaniedbany no to, o czym mówimy, że z nim bada jego pomocnicy wtrącali się, jeżeli chcemy uniknąć tzw. ex efektu eksperymentatora efekt eksperymentatora mówi nam o tym, szczególną jest szczególnie widoczne w badaniach psychologicznych nauk społecznych, że eksperymentatora owi na tyle mocno zależy na wyniku na tym wyniku, który ma w głowie, który zna, że będzie w pewien sposób nawet nieświadomy modyfikował sytuacje nawet dający dziś na mnie werbalne wskazówki uczestnikom eksperymentu, że i rzeczywiście badania pokazują, że jak autor eksperymentu prowadzi sam eksperyment to często uzyskuje efekt każdemu zależało tak natomiast, jeżeli wstawili byśmy aktora jako naczelnika więzienia aktora jak o tego szefa strażników i ci aktorzy znali byty tylko o swoje krótkie role wiedzieli co robić w jakiej sytuacji co mówić i tylko to robili nie wiedząc, jaki ma być efekt oto ten eksperyment do dużo bardziej czyste, a w domowym osobiste zaangażowanie uczonych eksperyment, więc strasznie obiektywne takie podejście co dalej not te wszystkie te wszystkie zastrzeżenia spowodowały, że już po ogłoszeniu wyników tego eksperymentu Lanxess Intel twórca dysonansu poznawczego to bardzo znany psycholog społeczny stwierdził, że był to happening, że nie był to de facto eksperyment, ale z Manchesteru dodajmy on został zwodowany w SN naukowców kwot flag czasem nie ma w doszło tam do takiej eskalacji patologii zachowań agresywnych oni uznali, że mogą oferować tak to on to chyba prawidłowe zachowanie w zasadzie, bo tak się czasami w eksperymentach w no tak to się zresztą doprowadziła do tego o ówczesna narzeczona obecna żona Zimbardo pani pani Maślak Maślak z pochodzenia Polka zresztą też nasz psycholog, która zobaczyła całą tę sytuację powiedziała nie dość Soweto robicie to jest optymalną tak to nie jest normalne co się tutaj dzieje z podziała ona ostatniej kompromitacji etyczny, który powinien takie badania opiniować rada rodziców chyba w tamtych czasach nie było czegoś takiego jak komitety etyczne, ale dzisiaj są na fakt, iż roszczenie takie badanie zrobić, czyli powtórzyć to co prawdopodobnie byśmy nie dostali zgody w ogóle no bo sam fakt agresywny dopuszczania do agresywnych zachowań w stosunku do innych ludzi podczas eksperymentu możliwość wyrządzenia szkody czy to fizyczne czy psychicznej już, by nie przeszedł przez przez taką komisję można powiedzieć, że to były czasy takiego trochę dzikiego Zachodu jeśli jak kre w tych badaniach BAEL poniekąd dobrze FR znaczy to niech on dla nas i dobrze, bo mogliśmy przetestować ileż czy naukowcy z tamtych czasach mogli przetestować ileż hipotez nieograniczanie tymi etycznymi z drugiej strony źle no bo to mogło się odbijać się jednak na dobro stanie tych osób, które brały udział wracając do samego o samej metodologii naukowej nie mnie nie było replikacji gwarancji powtórzenia ich, bo to było zbyt nieetyczne to była 1 była 1 była 1 ona, bo taka trochę dziwna ma też nie była taka taka typowa naukowa replikacja, bo zrobiło to 2 dwójka psychologów brytyjskich ze stacją BBC w pierwszej dekadzie na początku pierwszej dekady 20 01 . wieku przeprowadzili coś w rodzaju reality show IT w KNF bardzo happening przy tym ich happening był dużo bardziej czysty metodologicznie oni rzeczywiście rozdzieli te role nie wtrącali się w przebieg tego eksperymentu nawiasem mówiąc coś się zakończy zupełnie innym rezultatem mianowicie tam się więźniowie skonsolidowana -li zbuntowali przeciwko strażnikom strażnicy Stali się bierni apatyczni i nie za bardzo mieli wiedzieć co zrobić z całą tą sytuacją, więc można powiedzieć, że więźniowie zdominowali tę sytuację w ogóle to zło, które ujawniło się u tych stan polskich strażników tam nie znalazło ujście podczas tego eksperymentują został opublikowany zresztą no właśnie Stanford eksperyment z też zostało opublikowane no tak, ale właśnie w jaki sposób to po publikacjach dosta w takie słowo no tak on zostałby opublikowany w taki trochę dziwny sposób, bo jednocześnie, bo najpier w został opublikowany takich wewnętrznych materiałach, bo Zimbardo miał jakiś tam Grant badawczy i w ramach tego grantu jako dokument wewnętrzny został opublikowany, a później został opublikowany równolegle w czasopiśmie naukowym, ale najbardziej znany jest w publikacji New Yorkera i po publikacji popularnej ani naukowej tak, chociaż równolegle była również publikacja naukowa efekty są takie ważne dzisiaj mówimy, że na eksperyment został źle zrobiony został zafałszowany i wnioski z niego płynące z Concerto złomu udział biorą nie są precyzyjne o tym, dokładnie, dlaczego pozwalamy drugiej części od słów nie zdążymy, ale odcina o godzinie piętnastej 30 jesteśmy na antenie wracamy do tematu, jeżeli państwo słono nas pisać wspominam człowiek bywa krótka za to Mokka TOK TOK FM pływanie ponownie Marian Strokowski 17 Dudu Kosma Witkowski psycholog pisarz autor książek i założyciel klubu sceptyków polskich witam ponownie witam również rozmawiamy o tym, skąd się bierze z głową w ludziach dlatego zachowują się w sposób taki na bardzo nieprzyjemne dla innych w pierwszej części mówiliśmy o tym jak przebiegało w Stanford eksperyment więzienny otyłość to niebyły eksperyment ile było w nim błędów popełnionych zaniedbań ile takich rzeczy, które mogłyby wyniki tego eksperymentu zafałszować, ale właśnie nie powiedzieliśmy wtedy bałam się bowiem teraz, gdy o tym, że badacze nie dopuści się tylko zaniedbań, bo to się zdarza w nauce ani opóźnień kilku błędów, które czasami się to wygrywają i gdzieś tam potem można skorygować na fakt kolejnych tego typu badaniach, ale pomnika w wykluczania znacznie poważniejsze, bo świadomie w zmienili no właśnie co zmieni co zachowali mówił w ofensywie eksperymentu więziennego Zimbardo tak faksy w opisach eksperymentu stan polskiego we wszystkich podręcznikach i w opisach oryginalnych Zimbardo znajdziemy taką informację, że sytuacja sama sytuacja przydzielenie ról i anonimowość powoduje, że w człowieku może wyzwolić się z Włoch w tej w tym konkretnym przypadku sytuacja Zienia mundur strażnika atrybuty władzy i t d. powodują, że się uwalnia to zło eskaluje do tego stopnia, że trzeba było ten eksperyment przerwać dalsze luzowanie jest powiedzieć słowo odbija się spotkam się w Rostoku zawiozłem z tym opisem eksperymentu więziennego Ano w książce na złość, ale Hans von Hasselt Polski tytuł to było potomkowie Frankensteina była to książka o badaniach dziwnych niesamowitych zaskakujących czasami kompletnie jakiś taki niesłychany p t. el w postrzeganiu głów psom n p. albo eksperyment jest jej z praniem mózgu tam też nigdy nie było z bandą tak jak to było pisane to pasowało to do takich jak podawania nazwisk wonią n p. tak, bo to, bo tak dziwna tak dziwnie przeprowadzone, jeśli więc jakie w takich warunkach właśnie niesłychany skok objaśniał jak jakiś reality show czy jakaś jakoś to jakaś akcja artystyczna w postawie tego obok obciętej głowy słonia było dosyć zasadne Janinie twardy to wielka psychologia potem okazało Zimbardo jest wielkim psychologiem i za kwestie są to on dokonał to jest prawda Real no, więc nagłaśniany ogniw będzie podkreślał potem tylko to zakon postawił jest prawdziwa tak, bo tutaj, gdzie ludzie nastąpiło za fałszowanie Otóż to wprowadzenie ludzi w tym sytuacje no to my w nauce nazywamy zmienną niezależną, czyli oddziaływuje my o czymś na ludzi i teraz patrzymy czy rzeczywiście oni będą się zachowywali zgodnie z naszą hipotezę tymczasem te najnowsze odkrycia one są opisane bardzo szczegółowo bardzo dokładnie w książce historia kłamstwa kibole tekst Piera francuskiego dokumentalisty, który dotarł do uczestników tego eksperymentu, który dotarł do archiwum Stanford kiego, który do niedawna jeszcze było niedostępne w tej chwili jest dostępna on-line, więc każdy słuchacz może sobie sprawdzić co się okazało okazało się, że te opisy uczestników i te taśmy wideo i taśmy magnetofonowe, które z tego eksperymentu została zostały dość dużo pokazują, że jednak ta manipulacja eksperymentalna przebiegała zgoła inaczej niż opisuje to Zimbardo jak, a mianowicie w taki sposób, że zarówno sam Zimbardo jak i inni pomocnicy i jako pomocnicy psychologowie wówczas jeszcze studenci intensywnie nakłaniali strażników do tego, żeby byli brutalni w stosunku do więzienia w walucie niż początkowo nie byli brutalni i państwo dziko taniej wychodzi nam tak jak założyliśmy podręcznych wykonanie no nie, dlatego że oni już mieli odprawę dzień przed eksperymentem to co pokazuje Carlo Pleskot to było konsultant były więzień zwolniony warunkowo z więzienia San Quentin on też kiedyś napisał taki list opublikował w New York erze, w którym pokazywał, że ci strażnicy wykorzystywali do doręczenia tych więźniów metody, które on znał i o których opowiadał tę metodę z więzienia San Quentin, więc ani nie wymyślili sami tych sposobów znęcania się nad tymi więźniami ktoś musiał tego nauczyć jest jest bardzo mało prawdopodobne, żeby sami od lat w samym pomysłem Darka ujmijmy niemal nieprawdopodobne w, więc ktoś musiał tego nauczyć taśmy też okazują to można przesłuchać, że oni byli aktywnie nakłanianie do tego, żeby być twórczymi w stosunku do więźniów nawet Zimbardo w pewnym momencie mówi, że jeżeli nie będziecie otwarci, jeżeli nie będziecie mnie nie zaprowadzić porządku to nie uzyskamy takich wyników eksperymentu, jaki chcemy, więc można powiedzieć tak, że fałszerstwo polega właśnie na nieprawdziwym opisaniu tej zmiennej niezależnej, którą działaliśmy na tych ludzi on nie działał tylko i wyłącznie sytuacją, gdy tylko oprócz sytuacji oddziaływał presją ludzi swoje swojej własnej osoby innych osób, które wywierały presję na strażników po to, żeby tamci zachowywali się w sposób agresywny to jest zupełnie inne wniosek o naszym to też jest zupełnie trochę inna kwestia, którą w tej samej książce właśnie o słoniach i Malezji znalazłam eksperyment Milgrama eksperyment z posłuszeństwem, który polegał na tym, że tam z kolei założenie było takie mamy zwykłego człowieka, który ma sytuację taką nieruchomość dopytuje, jeżeli ktoś źle odpowiada za cud może go ukarać za pomocą prądu elektrycznego i dotąd zmysłowego potem coś mniejszego, ale tam był to my go nie było takiego stoi badacz ubrany w biały fartuch i mówię on, że odpowiada dajmy, więc impuls wydaje rozkazy ktoś ma autorytet połowie z więzienia od tej pan pan naukowiec jest ważny na pewno wie co robi w mojej jak się okazało zadziwiająco wielu ludzi było w stanie na rozkaz naukowca do kogoś, kto w zasadzie był niewinny nic takiego nie zrobiłoby to rzadkość na pytania potraktować prądem Trybunał praw gejów, ale nie filmowano groźne dla zabawy i nawet śmiertelnie niebezpieczne, bo taka na aparaturze było pisane to ostatnie przyciski w przy czym to rzeczywiście, jeżeli patrzymy z perspektywy tych eksperymentów Jarem eksperymentu Milgrama biogram przeprowadzili 2 4 dokładnie i były te były jasne, a potem powtarzane niezależnie od tego co tak imigrant sam modyfikował sytuacje w różne układy tej samej płacy, żeby dokładnie zbadać, żeby wyłuskać coś z tym czynnikiem decydującym w w tym uleganie autorytetowi, ale zwróćmy uwagę mil gram badał uległość w stosunku do autorytetu i rzeczywiście badał to co badał co prawda są wątpliwości interpretacyjne w stosunku do jego eksperymentów różne, ale to są wątpliwości interpretacyjne nie ma wątpliwości takich badań miligramom za fałszował opis zmiennych opis sytuacji nie to zostało wiernie opisane być może pewne rzeczy trochę źle zinterpretował być może można było to zinterpretować inaczej, ale to są subtelności, które możemy badać dalsze eksperymentach my natomiast w sytuacji eksperymentu Stanford kiego Zimbardo w ogóle nie mówił o tym, że bada uległość w stosunku do autorytetu, a de facto to badał no tak przy czym proszę zwrócić uwagę, jaka jest zasadnicza różnica, bo kiedyś Zimbardo występował jako świadek obrony obrony ludzi, którzy nadzorowali strażników Wabu Ghraib w tym więzieniu, w którym dochodziło do takich bestialskich zachowań amerykańskich żołnierzy w stosunku do więźniów podczas wojny wojny irackiej to Zimbardo mówił wprost ja występuję w roli prokuratora ja oskarżam system to nie ci ludzie są winni ci ludzie zarówno więźniowie i strażnicy z tego więzienia powinni zostać objęci opieką psychoterapeutyczne są winne jest system winni są urzędnicy białego domu ci, którzy stworzyli ten system, więc nie człowiek, a system, gdyby występował z pozycji takiej jak rzeczywiście tego co udowodnił, a więc uległości w stosunku do autorytetów to mówiłoby nie ci strażnicy są winni albo może nie w pełni są winni, bo to oczywiście niewinnie na to przesłuchujemy tutaj troszeczkę nie w pełni są winni, ale winnic nie jest winny system to winny jest właśnie ten, który je do tego nakłaniał człowiek konkretny człowiek konkretne auto ryte być może ich przełożony bezpośredni bądź jakiś wyższy nawiasem mówiąc taka ciekawostka oficjalny raport z tego więzienia sporządzony na potrzeby armii pokazywał, że w te zachowania w do tych zachowań nakłaniali tych strażników w tym więzieniu ner przedstawiciele z ja jej przedstawiciele wywiadu wojskowego i Pentagonu i to dosyć wysocy rangą, więc nowo podobnie jak w eksperymencie więziennym podobnie w eksperymencie Milgrama tak samo w tych naturalnych warunkach prawdopodobnie nie sytuacja nie jest system, ale określone konkretne działania konkretnych ludzi, nakłaniając innych to zła studnica polega na tym walczyć o systemie mogą być źle skonstruowane mogą promować tego typu ocaleli oni w systemie występują ludzie was tu są skłoni tak jest co robić mówią teraz odwołać się czy to do czasów nazizmu czy do stalinizmu tak same systemy są oczywiście są złe założenia systemu są złe i to nie sam kilkakrotnie sam Stalin kazał konkretnemu żołnierzowi stwarzać czy wypuścić gaz do komory gazowej, ale system, który taki powstaje on pewnie też dobiera ludzi, którzy są w stanie tak jest wymusić na na podwładnych czy o stanie tak jest to robić sami to nie jest także ci ludzie są przypadkowi każdy z nas wzięty z ulicy byłoby byłby już w stanie coś takiego zrobić tylko, dlatego że jest w systemie uprawdopodobnienie natomiast my musimy też brać cały czas pod uwagę jak ja badamy jak badamy zachowania ludzi w różnych sytuacjach, bo my oczywiście nie możemy powiedzieć tutaj w wyniku tych odkryć dotyczących przekłamanie w eksperymencie Stanford z kim, że sytuacja nie ma wpływu na ludzi ona ma ona nie ma taki wpływ olejami jak utrzymuje to Zimbardo inne badania pokazują, że rzeczywiście można sytuację wpływać, że to jest dużo bardziej złożona, że to nie jest tylko 1 czynnik sytuacja dajemy mundury nauki ciemne okulary i ludzie zaczną bić innych ludzi się nad nimi znęcać do tego dochodzi autorytet do tego dochodzi anonimowość do tego może dochodzić konformizm do tego może dochodzić w ogóle ogólna sytuacja społeczna, bo oto okazuje się, że jeśli sytuacja jest taka, że ludzie czują zagrożenie, że nie wszystkie potrzeby są tych ludzi zapewniane to wtedy dużo bardziej ulegają grupie dużo bardziej identyfikują się z autorytetami i dużo bardziej są skłoni do takich zachowań konformistyczne ach, niż n p . ludzie bez takiej kultury jak nasza może i kultura zachodnia po naszej nie mówmy, bo u nas też dość skomplikowana w tej chwili i powinniśmy te rzeczy brać pod uwagę jak analizujemy eksperyment Milgrama czy eksperyment Zimbardo to powinniśmy pamiętać eksperyment z gmin dramatu są lata sześćdziesiąte i to jest zimna wojna to jest zimna wojna zagrożenie komunizmem w generalnie mam bardziej słuchanie tych, które są na głowę niż w po sześćdziesiątym ósmy roku, kiedy byłam wtedy woda w gminie one w stanie taki fajny zdobi robi władza tych faktów Teddy wtedy Amerykanie byli naprawdę przestraszeni i prawdopodobnie trochę inaczej zachowywał się Amerykanin w z tamtych czasów będący pod wpływem tej propagandy antykomunistycznej niż n p. Amerykanin gdzieś tam z połowy czy z końca lat sześćdziesiątych z kolei lata siedemdziesiąte, kiedy zbada robił swój stan Valckx eksperyment Need no to były też to był czas jest kolacji wojny w Wietnamie i t d . więc nogę to też powinniśmy brać pod uwagę, jaka jest ogólna sytuacja, w której w taki eksperyment się odbywa się tak naprawdę na zakończenie rozmowy możemy powiedzieć jedno nauka często dąży do prostych odpowiedzi do prostych recept od tytułu mieli autostrady, by to jest fajne ktoś udaje, ale bardzo często to nie jest takie proste ten zbrodniczy urok prostych rozwiązań właśnie chyba w tym przypadku zadziałał też podział tej sytuacji jest ktoś mu to prawdą jest możliwa sytuacja wystarczyłoby zmienić anioła diabła, a to nie jest takie proste, bo nic o tym, pamiętać, że to nie działa w ten sposób zdecydowanie tak moim gościem dr Tomasz Witkowski psycholog pisał autor książek serwis zakazana psychologia oraz psychoterapia z makijażu w obliczu klubu sceptyków polskich kin Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: CZŁOWIEK 2.0

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu w jesiennej promocji. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA