REKLAMA

Trzy powstania i plebiscyt - o historii Śląska cz. 1

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-08-20 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
49:48 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
z Radia TOK FM na niech będzie pochwalony Jezus Chrystus i dalej w matki nasze uczyły nas miłować pacierz Polski myśmy tych nauk nie zapomnieli o wojnie zginęło jeszcze nasza sprawa skoro lud Polski nawet u nas na Śląsku kraju od kilku wieków od pnia macierzystego oderwanym z każdym dniem coraz głośniej woła jesteśmy dziećmi i 1 matki Polski w takie przesłanie na grudniową niedzielę roku Pańskiego 19 01 ma dla swoich Czytelników Górno Ślązak codzienne pismo ilustrowane Rozwiń » nr 1 przez redaktora naczelnego Wojciecha Korfantego przygotowany do sieci za tę działalność 4 miesiące za kratami we Wronkach mija kilkanaście lat od końca dobiega wielka wojna 3 zaborców pobitych, a Polska niczym ten Feniks z popiołów Wielkopolska już zbrojnie ojczyzna przyłączyła na Śląsku ferment, a szło to tak mówiło się w domu po polsku z dziada pradziada ale, żeby ktoś świadomości narodowej szczególnie rozprawiał to już nie o łączność z macierzą utracono lub za Kazimierza wielkiego tak dawno, że aż nieprawda przepadło w mrokach średniowiecza w potem było się pod Przemyśl ideami Habsburgami Hohenzollerna mi, tyle że jak powstańcy listopadowej poszli zbój to w polskojęzycznych Górno Ślązaka nagle coś drgnęło jakaś wspólnota ducha, a więc zorganizowano dla walczących o pomocy i wsparcie potem była wiosna ludów wtedy już polskością budziła się na dobre im bardziej chciał ją później tłumić kulturkampf sem żelazny kanclerz czym ona przekornie na wierzch wyłażą siła zasługę mojego uświadomienia Narodowego przyznał po latach Korfanty przypisać muszę moim haka ty styczne profesorom w gimnazjum w Katowicach, którzy z odchudzaniem wszystkiego co Polski co katolickie wzbudzili we mnie ciekawość do książki polskiej, ale o tym czy teraz będzie Śląsk ma rozstrzygnąć plebiscytów tak zaordynował wielka czwórka Wersalu śmierć zagraża Górno Ślązakom, gdyby pozostali przy Niemcach straszy plakat z trupią czaszką oplecioną wężem w od głodu i moru wojny i przyłączenia do Niemiec zachowa nazwanie twarz i Niemcy Polska widują, ale Niemcy, by więcej, bo mają swoją administrację policję, a Polska, jakby mniej, bo równocześnie ma bolszewika w granicach zatem w celu wzmocnienia Narodowego przekazu nadchodzi czas na mocniejsze środki wyrazu, tym bardziej że niemieckie bojówki sieją terror na ulicach i biją ludzi drugie powstanie śląskie wybucha w nocy jest 20 sierpnia 19 2 0 roku, a z nami jest już nasz gość prof. Grzegorz Nowik muzeum Józefa Piłsudskiego oraz Instytut studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór pani do zarządców państwowych wieczór pani traktat wersalski podpisany 2 8 czerwca 19 1 9 roku przyznała Polsce Wielkopolskę i Pomorze gdańskie bez Gdańska nie ustalał granicy wschodniej za chwilę sami sobie ustalimy w wojnie z bolszewikami zaplanowane były też, że 3 plebiscyty na Śląsku cieszyńskim Spiszu i Orawie ten plebiscyt nie doszedł do skutku bo kiedy my walczyliśmy właśnie w wojnie z bolszewikami no to Czechosłowacja wywarła dość już dziś filmy na ministra walczyliśmy z Ukraińcami, kiedy w styczniu 2 3 stycznia Czesi zaatakowali nas na górnym na Śląsku cieszyńskim i ich było metoda faktów dokonanych tworzyli wszyscy tworzyli fakty dokonane w ówczesnej Europie w tej części Europy na wzór wrócili z plebiscyt na Warmii Mazurach Powiślu odbyło się 11 lipca 1 900 zlotym wyjątkiem drugiego co najwyżej od 20 % to było mniej więcej w rejonie Sztumu coś 17 % w każdym razie kilkanaście w powiecie olsztyńskim i to były najwyższe wyniki w zasadzie tylko 5 gmin pogranicznych wokół Działdowa na północ od Działdowa i kilka gmin na prawym brzegu Wisły pod opalenizną zostało przyłączonych do Polski i trzeci plebiscyt ten, który nas najbardziej interesuje, czyli na Górnym Śląskiem w marcu dwudziestego pierwsza dwudziestego Marcin Górny Śląsk no od dłuższego czasu już poza ojczyzną był eufemistycznie określenie dłuższego czasu, dlatego że, o ile Wielkopolska czy Pomorze gdańskie czy nawet to co nazywamy Powiślem czy war Mią było częścią pierwszej Rzeczypospolitej natomiast Górny Śląsk odpadł bardzo wcześnie też połowa czternastego wieku w, kiedy Kazimierz wielki, że żaden rozciąć Sojusz krzyżacką Krzyżaków z Luksemburga i czeskimi sprzedał prawa do koron koronie czeskiej do Śląska cieszyńskiego 40  000 osób tych groszy praskich przy czym tu chodziło o dniu kupkę grosze, ale okupują groszek prądu, czyli 3 60 × to trzeba po policzyć tyczka to już za mało było bardzo dużo to była ogromna kwota przy czym zachował sobie jednak prawa zwierzchnie poza tym Śląsk cały nie tylko górny cały należał do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego do diecezja wrocławska cały czas podlegała podlegała Gniezno i te 2 wytrych te 2 wytrych zostawały takich prób potem było, bo przecież Ferdynand waza w był biskupem wrocławskim w każdym razie takich jeszcze pretekstów możliwości było więcej przecież do NATO siedemnastego wieku w poszczególnych przęsłach śląskich rządzili Piastowi Cho jen potomkowie już w większości z dniem uczeni w znacznym stopniu, ale go gdzieś jednak były te jej podstawy do do ewentualnych praw rewindykacji i pamiętam taką mapę z podręcznika prof. Samsonowicza, z którego się uczyłem jako student wie, kiedy była była na niej zaznaczone parafie i na Pomorzu zachodnim inna Dolnym Śląsku, gdzie były wyznacza zaznaczone daty, których odbyło się ostatnie kazanie w języku polskim i to jest właśnie 17 osiemnasty w zasadzie do dziewiętnastego wieku to możemy mówić, że skrawkach tych północnych Dolnego Śląska to znaczy powiatu sycowskiego namysłowskim i właśnie te 2 powiaty wrocławski Namysłowski oprócz całej rejencji opolskiej obozu w dawnego Dolnego Śląska była tam rejencja wydzielona jeszcze znajdują się w dekrecie Józefa Piłsudskiego z 2 0 08. listopad osiemnastego roku o zawierającego ordynację wyborczą i przedstawiającego, jaki teren jest przewidziany do przeprowadzenia wyborów i tu trzeba powiedzieć, że w rytm i program Romana Dmowskiego ten, który był prezentowany przez komitet Narodowy Polski w Paryżu i program socjalistycznego czy Ludowego rządu Jędrzeja Moraczewskiego powołanego przez Józefa Piłsudskiego osiemnastego siedemnastego 18 listopada osiemnastego roku ten program terytorialny był jeśli chodzi o nabytki na Zachodzie identyczne absolutnie identyczny przy czym jedni i drodze zdawali sobie sprawę z tego, że pozwala ona rzesza niemiecka to jest jednak kolarz cywilizacyjny gospodarczy to jest ogromna potęga i mimo rewolucji wewnętrznej to jest państwo, które może jeszcze nam sprawić bardzo wiele problemów kłopotów i Józef Piłsudski nazywał to, że wszystko co możemy uzyskać na Zachodzie to będzie ani grosza NIK, czyli podarunek koalicji i mało rozumiał, że sami i Polska, która wtedy się dopiero odradzała przecież, kiedy rewolucja w Niemczech w Polsce żyje Polska siła zbrojna w wojsko liczy zaledwie 5 00 0 żołnierzy Delfin w styczniu to już jest, toteż w styczniu dziewiętnastego roku do 6 100  00 0 żołnierzy, ale też z dalej kropla w morzu w porównaniu nauczka z armią od wzrostu, która się ewakuuje z frontu wschodniego przez Suwalszczyznę, lecz Białostocczyzny przecież tą linią kolejową Brześć Białystok Grajewo do do Ełku też półmilionowa armia one dopiero w styczniu opuszcza Charków także norm te nasze możliwości no to było rzeczywiście oczekiwanie oczekiwanie na ten podarunek koalicji na tym na ten jesień, kto to co możemy możemy możemy dostać i to to słowo Józefa Piłsudskiego podarunek, w czym ono jednocześnie oznaczało, że żal, że dostaniemy tyle ile i ile koalicja będzie chciała nam dać to jest w pewnym sensie oczywiście możemy próbować tworzyć różnego rodzaju fakty dokonane Józef Piłsudski był mistrzem w tworzeniu takich faktów dokonanych to samo zresztą przekazywał Dmowski przez Mariana Sznajder do do Poznania do Naczelnej rady ludowej w Poznaniu, że Francji również zależy na takich faktach dokonanych ale, żeby tworzyć fakty dokonane trza mieć siłę w tej siły myśmy w końcu 19 18 dziewiętnastego roku wiele nie mieli, a wszystkie granice wokół w stały w ogniu, bo przecież mamy konflikt zachodnie ukraińską republiką ludową o Lwów Galicję wschodnią mamy konflikt z ukraińską republiką ludową w Ohio mężczyznę i Wołyń 2 3 stycznia mamy do czynienia z agresją czeską na Śląsk Cieszyński wojska czeskie dochodzą aż do Skoczowa do linii Wisły chcą granice co z całym oczywiście Śląsk Cieszyński łącznie z Bielskiem w włączyć do RODO do do dotować nożem nożem Czechosłowacji nowopowstałego państwa, które przecież nigdy wcześniej niż miałoby takiego państwa nie było Słowacja to dawne górne Węgry, więc ziemie Korony Świętego Stefana a, a Czechy dotąd należały do do prze bita wie czy nie należały do wglądu do Austrii, a więc z 2 różnych kawałków to było kluczowe no i trzeba było również również walczyć walczyć z polską na przełomie roku mamy początek konfliktu z armią czerwoną na Kresach, bo tam jest realizacją operacji Wisła i te wojska od 16 listopada maszerują na zachód w nowa nazwa tej operacji wskazuje, dokąd mają dojść i połączyć się przez Wisłę kiedyś w jakiś przyszłości zrewolucjonizuje dziecko 2 7 grudnia mamy powstanie w Wielkopolsce jest frontu więcej niż wojska no i jeszcze i jeszcze Górny Śląsk w ale w Górny Śląsk był niezwykle niezwykle ważny dla Polski, dlatego że musimy pamiętać co znaczył, że to był drugi kraj najcenniejszy obszar przemysłowy w Europie oprócz Zagłębia rury też leżący w Niemczech prawda na na Wschodzie i na Zachodzie, ale jednocześnie musimy pamiętać, że w węgiel z Górnego Śląska oprócz tych hut, które tam tam był żelaza w ten węgiel jest potrzebny przede wszystkim po to jest paliwo do parowozów, a kolejnictwo to jest podstawa transportu żaden transport drogowy żadne samochody żadne furmanki nie przewiozą tyle ile kolej żelazna, więc bez węgla nie ma transportu w bez węgla nie ma elektryczności, bo wszystkie ówczesne elektrownie są na węgiel w i gaz w miastach, jeżeli jest gaz w miastach to jest również gaz z węgla kamiennego, więc bez węgla kamiennego w nic nie wróży nic nic nie nie będzie funkcjonowało i węgiel kamienny jest w tym czasie płacić wręczyli jest takim towarem do wymiany barterowej myśmy n p. kupowali amunicję na Węgrzech czy w Austrii albo za kartofle albo za węgiel, czyli w ty albo coś można zjeść albo czymś można uruchomić uruchomić kolej także węgiel i Śląsk jest dla Polski bezcenne to od razu uprzedzę formalne włączenie tych terenów spowodowało wzrost wartości naszego majątku przemysłowego 9 7  000 000 zł do 2 7 5  000 000 oczywiście nie było jeszcze w złotych to są późniejsze przeliczenia, ale tych słowach był to trzykrotny przyrost potencjału przemysłowego Polski była w koronie w zasadzie oprócz Zagłębia Dąbrowskiego oraz Warszawy i Łodzi no to jest najcenniejszy obszar przemysłowy Rzeczypospolitej drugi Rzeczypospolitej natomiast nikt oprócz samych wartościom, które już wiedzieliśmy, dlaczego to było tak ważne dla odrodzonego państwa trzeba się zastanowić nad tym fenomenem, który mówiła pani w samym wstępie do od tej naszej audycji jak to się stało, że polskość ziem trwało Żydom to przetrwało przez te 60 0 lat prawda zupełnie odcięte od Rzeczpospolitej, bo takie podzieliliśmy na Pomorzu nawet w Gdańsku czy na Powiślu na Warmii w Wielkopolsce Wielkopolska to w ogóle w centrum polskości w rzeszy niemieckiej, ale na Górnym Śląsku, że to przetrwało i to jest zjawisko niebywałe, bo przecież Michał Kajka pisał na Mazurach o Mazurska nasza mowa o coś kwit dała nam przed laty zakwitnie i że nam na nowo jako kwitną w polu kwiaty, ale Michał Kajka tak pisał, ale wyniki plebiscytu były były fatalne do ZUS wiele przy czym to jest temat na osobną audycje wiele przyczyn się musiało na to złożyć natomiast tutaj ta świadomość polskości ilość polskiej inteligencji zresztą bardzo świeżego chowu, bo przecież Korfanty to jest syn Górnika jak się policzy tych wszystkich działaczy polskiej organizacji wojskowej Górnego Śląska z grzybnią Tiahnyboka brzeg Grzegorz Tkaczyk czy innych widzów i i wymieniać nazwiska to są po pierwsze, chłopskie nazwiska i to w pierwszym pokoleniu kończą gimnazja, a to w Raciborzu, a to w Opolu, a to jeszcze gdzieś indziej no tak jak Korfanty jest wyrzucany z tego gimnazjum, ale nie tylko oni 1 za jakąś tam krytyczną uwagę o Niemcach albo jakąś manifestację polskości to są wychowankowie tajnej polskiej i organizacji, które tam istnieje to znaczy Towarzystwa Tomasza Zana od elit jest bezpośrednio w odniesieniu do Detroit tradycji szlacheckiej prawda, czyli dziś ta trzecia część Dziadów prawda tam się kwitnie prawda i rozwija i rozwija się dogonić lutni nie przeciwko dr. Pelikanowi Nowosilcow i Rosjanom tylko tutaj to jest przeciwko germanizacji to wszystko działa na Uniwersytecie bądź we Wrocławiu bądź w Berlinie jako związek młodzieży polskiej Zet, a więc znowu organizacja zbudowana na strukturze China modelu masonerii, ale masonerii narodowej polskiej masonerii ze stopniami wtajemniczenia, kiedy koledzy nie wiedzą, że istnieją towarzysze towarzysze nie wiedzą, że istnieją bracia i to jest do wytworzenie nowej nowej grupy polskiej inteligencji z polską świadomością, która to świadomość była polskości domowa Chłopska czy robotnicza Górnicza czy Hutnicza, ale ona była domowa i tu nagle na przełomie osiemnastego dziewiętnastego jest Polska książka Karola Miarki są Towarzystwo śpiewacze i związek polskich towarzyst w gimnastycznych Sokół jest zjednoczenie zawodowe polskie są związki zawodowe i to obejmuje można powiedzieć setki tysięcy setki tysięcy mieszkańców rejencji opolskiej dziś mamy 2 dla województwa prawda, czyli misji katolickiej i opolski, ale kiedyś to był 1 region przy czym im dalej nad nią na zachód za Odrą za Opolem w tym ta polskość jest wyłącznie taka Chłopska i jego ona jeszcze przetrwała do czterdziestego piątego roku przecież ci wszyscy chłopakom wiecie już i t d. domową mówili po polsku natomiast ze świadomością, że jest gorzej tam jest bardziej Śląska już czasami niemiecka przecież komisja plebiscytowa na Górnym Śląsku w Opolu niemiecka Lotosu to są w większości polską nazwiska Fangor psy to jest duża część, czyli Ochotnicze oddziały, które walczą z powstańcami naszymi to są w Janowicach albo jeszcze jakiś prawda to jest dawna dawna Szlachta dawny rycerstwo śląskie już zurbanizowanych, więc następują w na przełomie dziewiętnastego dwudziestego wieku 2 2 procesy to znaczy 1 to jest proces no GI polonizacji świadomości narastania polskiej w zachód we wschodniej części rejencji opolskiej natomiast od Zachodu postępuje proces proces germanizacji i on się gdzieś na tej linii Odry dług na linii, którą potem nazwano linią Korfantego, bo to był zasięg zwartej zabudowy on przebiegał mniej więcej wzdłuż Odry do na północ od Krapkowic między Krapkowice miał pole apotem biegu na północny wschód czy więcej przez Olesno Ozimek do do granicy już polskiej pod but porażką i ta linia ta linia Korfantego wyznaczała z wartą z zwarty teren zamieszkiwania przez przez ludność polską i ich zwarty teren, gdzie istniały organizacje Popławski jeśli mówiliśmy o tym, plebiscycie to w zasadzie i wyniki wyborów gminne, bo jeśli byłyby liczone przez gminy w były pozytywne dla Polski do tej linii Korfantego i zasięg trzeciego powstania Śląskiego to jest też zasięg mniej więcej do linii Korfantego budową tam rzeczywiście zasięg polskości świadomej polskości na Górnym Śląsku to co się potwierdza natomiast dalej na nas na zachód no niestety niestety jest nim w tanich wykształcona świadomość jest umowa domowa gwara mowa Śląska natomiast jest już tam świadomość pruska niemiecka narastająco przez przez przez 8 skoro wiadomo pani profesorze jest za koordynowanie plebiscyt to dlaczego wybuchają przed tą akcją plebiscyt czarno 2 powstania w no tak to są 2 różne 2 różne przyczyny wybuchu tych powstań jeśli chodzi o te 2 pierwsze powstania to one są w jakimś sensie wynikiem wymuszonych sytuacji, gdy do pewnego stopnia przypadkowe do pewnego stopnia nieplanowane, bo pierwsze powstanie Górnośląskie w miał wybuchnąć zupełnie inaczej Otóż najpier w w grudniu odbywa się zjazd dzielnicowy Sejm dzielnicowy w Poznaniu, czyli z całego terenu, który znajduje się jeszcze we władzy rzeszy niemieckiej linii na podstawie tej decyzji, która tam zapada tego Sejmu dzielnicowego ma być utworzony pod komisariat Trading ludowej Naczelnej rady ludowej w Bytomiu w ale jeszcze wcześniej przed tym powstają zawiązki polskiej organizacji wojskowej Górnego Śląska ono jest podporządkowana temu pod komisariatem w dni w i wtedy plany powstańcze roją się nie tylko w Poznaniu nie tylko w Warszawie, ale roją się również w Paryżu i te plany powstańcze no i zakładają, że rzesza niemiecka jest jednak bardzo silna to, o czym mówiliśmy poprzednio z mniej i Francji Polsce bardzo są przydatne jakieś fakty dokonane, które mogłyby zaistnieć nawet jakiejś formie w pieszego lub większego powstania i Józef Piłsudski studzi te plany wczesnego powstania, ponieważ tak tam nie ma nic przygotowanego w, o ile to co się stało w październiku listopadzie na terenie Kongresówki Galicji nawet Śląska cieszyńskiego Spisza Orawy to no to to jest jakiś powstanie, bo tam jest rozbrajanie Austriaków rozbrajanie Niemców dobrze, że oni nie chcą walczyć tylko chcą na 2 Terlan prawda są przez do domu dalej jest jakieś powstanie 3, gdzie trochę ofiar krwawych, owszem, było i polskich niemieckich austriackich, bo to, że nie obyło bez jakiegoś drobnego strzelania, ale musi mieć świadomość, że nie w Galicji w Kongresówce jest Polska administracja jest Polska władza to nowa struktura polskich władz jest przecież istnieje rząd rady regencyjnej to nie jest także Józef Piłsudski przyjeżdża z Magdeburga i Warszawie niema nic jest rząd jest struktura administracyjna tego rządu gminna i powiatowa w deszcz z osób jest w sądownictwo polskie szkolnictwo polskie namiastka kanonu wojsku wszystko jest, ale niemieckie, ale i w Poznaniu jest wszystko niemieckie, więc pierwszym tym faktem dokonanym, w którym musisz się w przewartościowaniu gdzieś tam to jest w tworzenie polskich struktur i ich polonizację od czasu rewolucji w Berlinie najpier w w Wielkopolsce potem stopniowo powoli się rynku to wkracza również te rady ludowe się tworzą na terenie Pomorza, ale tworzą się również kino na Górnym Śląsku, bo jest pod komisariat w Gdańsku i pod komisariat w w Bytomiu w, a więc tworzą się teraz ludowe, które zastępują administrację, ale Niemcy tutaj są bardzo bardzo czujni i nie pozwalają na tego typu działania w i plan, jaki Roman Dmowski przedstawia na posiedzeniu komitetu Narodowego polskiego jest taki, że w Gdańsku ma wylądować armia gen. Józefa Hallera 70  000 żołnierzy jeśli oczywiście Francuzi Brytyjczycy przywiozą po, ale nie przez cieśniny duńskie ona wyląduje w Gdańsku opanuje terytorium od Gdańska do Torunia, czyli mniej więcej rejonu Dolnej Wisły i jak już to armia ta będzie i będą również francuskie oddziały, a dalej obowiązuje rozejm w Gambii jeszcze niema pokoju w niemałe konferencji pokojowej nie jest podpisany traktat kończący wojnę to ta armia może stać się zarzewiem powstania, który wybuchnie na Pomorzu Wielkopolsce na Warmii Mazurach Powiślu no i takie wędrujące powstanie w również dotrze na Górny Śląsk jest żadne plebiscyty nie będą potrzebni wtedy nie będą żadne plebiscyt, bo przecież plebiscyty to jest owoc konferencji pokojowej to się narodziło w Paryżu stworzymy duży fakt dokonany, a co więcej mając takie zaplecze takich ziem bogatych gospodarczych Roman Dmowski dojedzie do Warszawy jako notę zwycięzca i obejmie władzę przejmie z rąk socjal ów władze w Warszawie odsunie odsunie Józefa Piłsudskiego Jędrzeja Moraczewskiego ponoć taki był taki był plan w no ale Niemcy znaleźli możnych protektorów w Paryżu i Anna już kiedyś się konferencja rozpoczęła ale zanim się konferencja rozpoczęła w do tych terminów, w których lądować miała armia gen. Hallera było kilku oto najpier w był grudzień potem styczeń luty i t d . w i plany po wybuchu powstania na Górnym Śląsku jak również na Pomorzu w były przygotowywane pierwszy termin, jaki miał wybuchnąć powstanie też 2 2 kwietnia 19 19 roku na Górnym Śląsku, bo wtedy akurat przemieszczała się już nie przez Gdańsk do Polski centralnej w armii gen. Hallera dokona się przemieszczała koleją do przesyłu przez Niemcy, więc liczono, że jak już mniej więcej od dojdzie do Wielkopolski do rejonu Leszna Rawicza, a więc, gdy Południowej części Wielkopolski Ostrowa Wielkopolskiego no to stamtąd już jest tylko w dal rzut beretem i wtedy wybuchnie wybuchnie to powstanie Górnośląskie i ich pod osłoną w ich pomocą od północy armii gen. Hallera od strony Kongresówki i Galicji przy wsparciu osób urodzonych już 4 to z terytorium Rzeczypospolitej i od południa ze Śląska cieszyńskiego można powiedzieć z 3 stron osłonięte wybuchnie to powstanie Górnośląskie znowu Dolinie Odry i sprawa będzie rozwiązana w ten termin przekładany był kilkakrotnie 2 2 kwietnia potem miał być to my ostatecznie ostatecznie miał ten termin wybuchu powstania pierwszego Górnośląskiego być 2 2 czerwca, ale to jest już wtedy, kiedy jeszcze nie bardzo wiadomo czy Niemcy podpiszą traktat wersalski, czego nie podpiszą istniała obawa bardzo poważna obawa w, że te warunki traktatowe są tak drastyczne dla Niemiec przecież cała propaganda niemiecka w okresie między 2 wojnami nazywała to dyktatem wersalskim in audi tt warunki były dla nich wręcz nie do przyjęcia upokarzające i wy no tak to nazwijmy solidna czeska, a więc sfery wojskowe Hindenburga gluten dorosłym i częścią generalicji niemieckiej przygotowała plan operacyjny do uderzenia na Wielkopolskę 1 grupa wojsk była skoncentrowana w rejonie Bud Pomorza Bydgoszcz Toruń miała uderzyć od północy na Gniezno, a druga właśnie w rejonie Dolnego Śląska miała uderzyć przez mniej więcej Częstochowy z 1 ramieniem, żeby zająć polskie Zagłębie dąbrowskie, żeby sparaliżować przez brak węgla cały transport komunikacja kolejowa ono częściowo można, by drewnem palić w tych parowozu, ale to nie jest to samo ich również od południa ze Śląska miało być wdrożenie właśnie w kierunku w kierunku Gniezna, żeby odciąć całą Wielkopolskę z powrotem ją przyłączyć do rzeszy zerwać te TEN -T negocjacje pokojowe nie przyjąć traktatu wersalskiego w w tym czasie w Polsce większość wojska większość wojska było zgrupowanych na mniej więcej 70 % wojska było zgrupowanych na granicy zachodniej, więc mimo, że toczyliśmy wojnę z bolszewicką Rosją z Ukrainą to jednak większość wojska front Mazowiecki front Pomorski front Wielkopolski front Śląskiej są zgrupowane w na Zachodzie i z obwodami silnymi w rejonie Łodzi w oczekiwaniu na to czy Niemcy podpiszą czy nie podpiszą traktat wersalski no i wtedy to powstanie było zaplanowane na 2 2 czerwca wtedy Korfanty, który był komisarzem plebiscytowym to później prawda wyznaczony jako komisarza plebiscytowego, ale był posłem już do parlamentu Rzeczypospolitej był w byt członkiem Naczelnej rady ludowej w Poznaniu przy źle przylatuje samolotem z Poznania do Sosnowca, żeby go powstrzymać wybuch tegoż powstania, bo głód półki to ta ostatnia chwila, kiedy jeszcze można było fakt dokonany uczynić no to jest właśnie ten trend ten moment jeszcze przed zgodą Niemiec nam na podpisanie przecież wiemy, że stało się to tydzień później 2 8 czerwca i Korfanty przylatuje odwołuje odwołuje wybuch powstania, ale jednocześnie i jednocześnie zdymisjonuje dowódca polskiej organizacji wojskowej wskazuje na nowego i wyznacza nowego dowódcy jednocześnie odsuwa odsuwa dotychczasowego kierownika akcji wojskowej, lecz pod komisariat, gdzie Naczelnej rady ludowej w Bytomiu od kierowania tymi sprawami skutkiem tego mamy do czynienia między czerwcem i lipcem sierpniem dziewiętnastego roku na Górnym Śląsku sytuacja, że mamy aż 3 ośrodki kierownicze w tej organizacji polskiej organizacji wojskowej istnieje w Zabrzu z, czyli Samoobrona niemiecka Oberża 1, która penetruje te środowiska polskie przecież do ostatecznego wybuchu w powstanie aut tego pierwszego Górnośląskiego nie dochodzi, dlatego że nie przejmują Niemcy przejmują część kurierów mają mają także swój wywiad i mają także i także przeciwdziałają takim akcjom polskim i w do pewnego stopnia jej inwigilują również przecież te więzy rodzinne czy czy podziały polsko-niemieckiego duetu dokładnie tak samo jak na jak w Galicji prawda 1 1 brat jest wnuk Fredry generałem wojska polskiego szefem sztabu generalnego drugi jest Władek święto już z kim, czyli w poprzek ludzi nie te podziały w występują to samo to samo jest na Górnym Śląsku i w tej sytuacji w wybuchu pierwszego powstania Górnośląskiego następuje już po podpisaniu traktatu wersalskiego, kiedy na stworzenie tego faktu dokonanego przez nie nastąpiło w momencie, kiedy jeszcze obradowała konferencja pokojowa, ale on jest sprowokowany not lufę niemieckim, że nie przyłączony został Górny Śląsk do w Rzeczypospolitej, że odbędzie się plebiscyt inne natężenie wszystkich sił pieniędzy od dziś cały kapitał wielki mur należy przecież do Niemiec na na całym Śląsku, że przyjmuje się n p . zwalnia się robotników polskich kopalń hut przyjmuje się w to miejsce rezerwistów z analiz Very albo zdejmij zdemobilizowanych żołnierzy albo tych z samoobrony zepsuciu, czyli w swoich wiernych prawda i robotnicy nie otrzymują wypłat i najpier w mamy do czynienia w połowie sierpnia z sytuacją strajku powszechnego polskich górników proklamowanego hutników na tym terenie i nikt z masakrą w Mysłowicach która była była skutkiem była skutkiem w dość przypadkowego zajścia, które nastąpiło w kopalni, do którego wpuszczano robotników, którzy do wypłaty przyszyli mu niemieccy pracodawcy opóźniali się z wypłatami tam następuje masakra to powoduje wtargnięcie najpierw robotników na ten teren wezwany SL 1000 strzela do tych, że robotników do dosyć przypadkowo to w wynika to siedzi jeszcze w dniu święta maryjnego pamiętajmy, że jeszcze tak mamy do czynienia z konfliktem z konfliktem religijnym przecież większość tych górników Polaków to są katoliccy natomiast duża część administracji pruskiej to jest głód to są Luter prawda trzeci ewangelicy takich nazywano to jest w dniu 15 sierpnia matki Boskiej Zielnej, więc go to powoduje w tym większe tym większe wzburzenie, aczkolwiek w pruskim państwie nie było to święto w znaczeniu dnia wolnego od pracy, niemniej ono było obchodzone w obchodzone w kościele katolickim na dno na Śląsku to powoduje niebywałe wzburzenie pamiętam, że mamy 3 ośrodki dyspozycyjne polskiej organizacji wojskowej wojskowej Górnego Śląska, więc jest pełna jest, gdy dezorientacja dezorganizacja dowództwo butelki tejże polskiej organizacji jest w Piotrowicach na poza Górnym Śląskiem na Śląsku cieszyńskim, zanim kurierzy dotrą w tym to część wieży, bo nie wiadomo czy to wydał, a nie ma komendanta Alfonsa Zgrzebnioka na miejscu tylko jest w Warszawie nikt nic nie wydane zostało rozkaz powstanie jest prowokowany wybucha spontanicznie podejmują decyzje dowódcy poszczególnych powiatów i to powstanie no jest możemy powiedzieć taką chaotycznych ruchach w Kuusamo obroną próbą zamanifestowania za protestowanie temu wszystkiemu co się dzieje temu niebywały mu terrorowi niemieckiemu na Górnym Śląsku trwa to przez tydzień i obejmuje można powiedzieć kilka wschodnich powiatów Górnego Śląska południowo-wschodnich ten ruch można powiedzieć przesunęła się z południa przez wschód w kierunku północnych powiatów Górnego Śląska, ale całego centrum całego centrum nie obejmuje w zasadzie po tygodniu po tygodniu zostanie przerwany przez Alfonsa Zgrzebnioka, które w tym czasie powrócił z Warszawy na na Górny Śląsk obejmuje komendę, ale nie widzi szansy powodzenia z prostej przyczyny nie ma mocnych wkroczył w nie ma amunicji i nie ma, skąd tej amunicji dostać to jest to jest czas, kiedy Rzeczpospolita ma związane ręce, bo podpisała przed chwilą i ratyfikowała traktat wersalski, więc jeżeli się podpisuje umowę międzynarodową i nadal jest się łamie natychmiast się łamie dla Polski powstanie Górnośląskie dla Rzeczpospolitej dla Józefa Piłsudskiego dla Ignacego Jana Paderewskiego, który z premierem rządu fakt powstania jest nowym niezwykle ważnym argumentem dyplomatycznym jest niezwykle ważnym, ale państwo Polski jako takie ma związane ręce oczywiście ono do pomaga przecież dowód stoperów Górnego Śląska i obrót funkcjonuje na terenie Śląska cieszyńskiego tej części, która należy do Rzeczpospolitej dyr Wydz dziesiątki ochotników wsparcie bronią sprzętu logistyki pieniędzy propagandy Żydzi z Polski, ale idzie druga mini nieformalnymi nieoficjalnymi, bo nie może iść oficjalnymi to społeczeństwo Górnego Śląska ma ma zdecydować i konsekwencją tego, czego powstanie tego pierwszego najtragiczniejsze go powstania, bo tutaj każdego schwytanego bronią Niemcy bez sądu rozstrzeliwali to jest początek niebywałej brutalizacji tych wszystkich działań, które po potem tam się toczyły jest emigracja do 2 0 kilku tysięcy mężczyzn i rodzin ich, którzy przechodzą bądź na teren Śląska cieszyńskiego bądź na teren Galicji, czyli województwa krakowskiego przechodzą na do Zagłębia Dąbrowskiego częściowo do Wielkopolski najpier w w Częstochowie w, a potem Naomi na terenie Wielkopolski jest stworzony specjalny oddział wojskowy, który jest złożony z tych uchodźców po to, żeby dać im umundurowanie, żeby ich trzymać w zwartej grupie najpierw do 7 batalion strzelców, a potem pierwszy pułk strzelców bytomskich i to jest formacja, która walczyła w powstaniach śląskich i walczyła potem w wojnie z bolszewicką Rosją, więc taki bardzo zasłużony pół, który z 20 02 . roku wrócił potem na Górnym Śląskiem był przed tak powiem przekształconych siedemdziesiąty piąty Górnośląski pułk piechoty i aż do trzydziestego dziewiątym roku tam stacjonował na terenie Górnego Śląska także tradycja tego oddziału zaczęła się zaczęła się właśnie w czasie w czasie pierwszego powstania Górnośląskiego i tak w mamy sytuację jeszcze tego powstania, które w Nowem tak jak powiedziałem wybuchło spontanicznie nim wybuchło ono nie do końca przygotowany i można powiedzieć, że doświadczenie tego powstanie nos zaowocuje w trzecim powstaniu już trzeciego powstania nie będą robili nie będą robić przygotowywali politycy tylko trzecie powstanie Górnośląskiego to dojdziemy dopiero do niego nic zrobić sztab generalny wojska polskiego tortur jest wstanie przygotowane przez fachowców wojskowych niewielka to panu profesorowi powiedzieć jak chodzić to państwu, ale mamy tylko 9 minut, a ty chyba 1 dzień na agresję, kiedy powstanie i ja się obawiał, że nawet do plebiscytu nie wejdziemy, ale ja mam w sprytny pomysł na to, żeby powrócić do tego tematu faktycznie się czuje, że jesteśmy dopiero na początku drogi w inne firmy mówił Jerzy dziś takiego zwolnienia z bolszewicką Rosją głównie o powstaniach górnośląskich niewiele, ale idźmy dalej w takim razie skoro jeszcze 9 minut mamy, bo po pierwszym powstaniu śląskim zaczyna się taki okres rywalizacji niemiecko-polskiej na oferty dla Śląska, a on tak to jest nie tylko wojna propagandowa w jedno, który jest Polski pies, który chce nam pożyczy nam Górnośląski przyłączyć prawda jesteśmy przedstawiani w najgorszym propagandzie niemieckiej, ale i my nie próżnuje my i ta propaganda przeci w niemiecka jest również zjadliwa, bo przecież w mamy tutaj do czynienia z również konfliktem oprócz konfliktu Narodowego konfliktu religijnego mamy do czynienia z konfliktem rasowym przecież to jest chleb Górnośląski w pierwszym pokoleniu mieszkaniec miasta, a więc albo robotnik w, a tym kapitalistą tym posiadaczem jest głównie do Niemiec są oczywiście takie kwestie socjalne w propagandzie nie poruszany mam tutaj przed sobą takim, a plakaty porównań i głosuje zarówno opolska Egiptem po niemiecku mamy kilka obrazków, bo jak wiadomo obrazki na leki trafią do wyobraźni w taki, więc mamy n p. chorego robotnika niemieckiego, który leży sobie wygodnie wpierw na dach i który jest pielęgnowany przez siostrę zakonną wsi i mamy polskiego chorego pracownika, który no jak można wywnioskować sielskiego obrazka po prostu gdzieś tam nachodzi mnie tam inny czeka na jakąś pomoc mamy robotnika niemieckiego na starość, który razem z małżonką parzą sobie herbatę bardzo przyjemnie jest imamy inny na emeryturze tam bez emerytury robotnika polskiego, który musi żebrać o to, żeby przeżyć mam chorego pracownika niemieckiego, który udaje się do szpitala, gdzie otrzyma fachową pomoc innym chorego na pracownika polskiego, który stoi przed apteką donosił o wsparcie naleśniki narodowych na terenie Górnego Śląska był, więc po 30 % wyższy niż na terenie Wielkopolski był dwukrotnie wyższy od czego który był w Kongresówce w Galicji mówiono, że to jest koalicja głodu medialne nie Galicja i Lodomerii Jan natomiast jeślibyśmy policzyli tzw. ziemie zabrane, czyli tereny, które były wcielono bezpośrednio do Rosji to dochód Narodowy poziom cywilizacyjny życia w ogóle warunki cywilizacyjne gęstość dróg linii kolejowych poziom szkolnictwa urbanizacji et Cetera et Cetera wszystkie te udogodnienia, które tak, więc wodociągi kanalizacja przecież w zaborze rosyjskim jedynym miastem przyłączonym do Rzeczypospolitej to było Warszawa, która posiadała kanalizację w tym jest na Górnym Śląsku to wszystko już tam istnieje to jest i 1 z najbardziej cywilizowanych zurbanizowanych w obszarów lub obszarów Europy ten dochód Narodowy tam jest dziesięciokrotnie wyższy w stosunku do Kresów Wschodnich w Niemczu oczywiście taką propagandę stosowali oni mi nie używali ich tak jak na samym początku zwróciła pani uwagę, że przyłączenie Górnego Śląska jest potrojenie potencjału przemysłowego Bud potrojenie potencjału przemysłowego drugiej Rzeczpospolitej, ale czym, żeby ta Rzeczpospolita bez tego potencjału potencjału była był też propozycje dotyczące autonomii odrębności tak to zostało znaczy to auto proponowano w tym czasie toczy się wojna na Wschodzie i ta wojna toczy się w realizacji 2 koncepcji korporacyjny bądź federacyjnej Roman Dmowski uważał, że Polska odrodzona będzie silna tylko wtedy, kiedy będzie państwem zwartym Zjednoczonymi jednolitymi i t d. tymczasem Józef Piłsudski miał koncepcję federacyjną to znaczy uważał, że nos Ukraińców Białorusinów to już się Polaków nie zrobi w związku z tym trzeba dać 1 autonomia z drugiej mi się porozumieć jako obywatelami odrębnego państwa, czyli Ukraińcami i że nowy muszą być te warunki, które będą tworzyły warunki muszą być to okoliczności, które będą tworzyły warunki autonomia, więc samodzielności językowej kulturowej tych tych regionów ta wojna rozpoczęta na Wschodzie realizację koncepcji federacyjnej zakończyła się zakończyła się inkorporacja, czyli realizację koncepcji obozu Narodowego natomiast odwrotnie stało się na Zachodzie to znaczy wojna się z jezdni i kształtowanie granic ukształtowało nam województwo województwo śląskie, które było jedynym autonomicznym województwem drugiej Rzeczpospolitej, które miało odrębny Sejm odrębny parlament swój własny odrębny budżet i gdzie na podstawie specjalnej konwencji genewskiej 20 02 . roku zawartej na 1 5 lat mniejszość niemiecka po tej stronie granicy, a mniejszość Polska po drugiej stronie granicy korzystała ze specjalnych specjalnych uprawnień więc tym w tym również kuszono, aczkolwiek Polacy mając doświadczenie mają doświadczenie germanizacji no nie bardzo wierzyli nie bardzo wierzyli w te niemieckie propozycje oczywiście zdawaliśmy sprawę z różnic tych cywilizacyjnych i poziomu życia i dochodu Narodowego, niemniej nie wszystkie żaden Górno Ślązak nie nie uwierzył nie uwierzył w niemieckie obietnice jakichkolwiek profitów, bo przecież dopiero w maju dwudziestego roku w maju dwudziestego roku w 3 maja rozpoczęty strajk szkolny młodzieży polskiej na Górnym Śląsku zapewnił jej możliwość nauczania w języku języku ojczystym, który stał się równoprawnym językiem jeszcze przed wybuchem drugiego powstania Górnośląskiego, więc także inni w te obietnice niemieckie myśmy nie wierzy nie wiemy czy Niemcy wierzyli w obietnice Polski boją się, że też niestety konflikt był tam tak nabrzmiały to jest jak splecione palce 2 rąk każde roszczeń czy będzie powodowało ból i 1 2 ręki nie było nie było dobrego rozwiązania dla tego regionu dla tej sytuacji w tej w tej atmosferze która, która wtedy wtedy planował Niemcy uważali się już wtedy za lepszych mądrzejszych lepiej zorganizowanych stojących na wyższym poziomie pogardza ni pogardzać nim Polakami Polacy z nawiązką wpłacali im tak jak już wcześniej powiedziałem był to konflikt niezwykle brutalny w sferze propagandowej i w sferze później do tej militarnej również i tu panie profesorze stawiamy nie kropkę, ale przecinarek żonę o kilka od średniej do tematu wrócimy tylko uchwycił się za chwilę kalendarza sprawdzimy, kiedy ta będzie możliwe prof. Grzegorz Nowik muzeum Józefa Piłsudskiego Instytut studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk o powstaniach śląskich niszczenie wszystkiego mu rolę ludzie z ciałem tak hop przed nami bardzo dziękuję dziękuję, że na wizytę państwu dziękuję za drugą godzinę, ale jest oczywiście jeszcze trzecia, więc proszę wysłuchać informacji, które dosłownie za minutkę tak, a potem wracamy Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Dostęp Premium z 30% zniżką od serca. Pokochaj pakiet "Aplikacja i WWW". Słuchaj gdzie chcesz i jak chcesz.

KUP TERAZ 30% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!