REKLAMA

Czekoladowa waluta – Majowie jako pieniędzy używali ziaren kakaowca. Rozmowa z dr. Janem Szymańskim

OFF Czarek
Data emisji:
2018-08-23 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
43:13 min.
Udostępnij:

W studio dr Jan Szymański – archeolog z Ośrodka Badań Prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego. Czekoladowa waluta, czyli o tym jak ziarna kakaowca były stosowane przez Majów jako środek płatniczy

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Państwa i moim gościem jest dr Jan Szymański, archeolog z Ośrodka Badań Prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego, dzień dobry witam serdecznie. dzień dobry państwu. Kiedy myślimy o różnych wartościowych rzeczach, to pewnie na samym końcu, chyba że chcemy nagrodzić albo ukarać dziecko jest czekolada, a tymczasem okazuje się, że czekolada albo ziarna kakaowca były stosowane przez Majów jako waluta. Czyli ktoś, kto był w nawet na dzisiejszym terenie tego, co kiedyś było imperium Majów, to mógł przekonać się, że to kakao czy taka płynna czekolada jest trochę inna niż to, co znamy z Europy, to nie są tabliczki tylko to jest taka breja z pianką. To co z tą czekoladową walutą? Rozwiń »
W pewnym momencie, ponieważ kultura Majów to jest bardzo długi czas, 3000 lat mniej więcej historii. W pewnym momencie prawdopodobnie ziarna kakao zaczęły faktycznie pełnić rolę tzw. płacidła, czyli czegoś w rodzaju monety. W sensie ona nie miała wyłącznie abstrakcyjny wartości takie nasze banknoty dzisiaj, ale była jak najbardziej można ją obcy skonsumować gros tego, ale faktycznym, ponieważ ziarna kakao są mniej więcej jednakowe stosunkowo dobrze się przechowywał przechowują mimo to ich Igi był bardzo cenione i przez wiele wieków, zanim zaczęły pełnić funkcję waluty prawdopodobnie były zarezerwowane wyłącznie dla elit czy taką czekoladkę mógł sobie trąbić wyłącznie jakiś tam przedstawiciele elit, a nie daje ono deserów na deser prawda nie nie farmę pracowicie tam uprawiające pole kukurydzy w pewnym momencie prawdopodobnie ona zaczęła szersze kręgi zatacza znaczy ziarna kakaowca i były wręcz dostępne nam w wolnym rynku można, by powiedzieć, a w pewnym momencie właśnie przyjęły tę funkcję bieg i monetarną powiedzmy

Nie wiemy, czy to była jedyna moneta czy też waluta, prawdopodobnie nie, natomiast one miały bardzo powszechnie wysoką wartość, co wynikało z faktu, że jest to wynika w zasadzie do dziś, że jest to roślina bardzo wybredne jeśli chodzi o warunki, w których rośnie i tak naprawdę odpowiedź środkowego Meksyku na południe do północnej Nikaragui jest tam bardzo dużo takich miejsc, w których kakao lubi się rozwijać, ponieważ ono lubi mieć ciepło, ale nie lubił bezpośredniego nasłonecznienia lub, żeby tam czasem przewietrzyć miasto także w najlepiej się zachowuje w takich gminach pacyficznych rosły stosunkowo krótkie Bryza tam chodzi jest opadów sporo, ale nie za dużo, więc to tak akurat temu taka właśnie w dobrze robiło a, toteż powodowało, że w topowym podaż była stosunkowo ograniczona dlatego jego wartość wzrastała docierała do najdalszych zakątków na lodzie z zalet to mu płacić dłoń powinna być pewna uniwersalność z 1 strony rozumiem, że taką, by takową walutą takimi ziarnami można było zapłacić, ale ktoś na końcu mówię dobra to co jest wartościowe, dlatego że mogę to zrobić zasadzić Maniowy 00 zasadzić, bo mogę zasadzić, jeżeli znajdę miejsce, które sprzyjające wydaje się, że to bardziej było to bezwartościowe, bo mogę się napis napoju elit, a to bardziej my też było, tym bardziej wartościowych takich aspirujących powiedzmy poziomów społeczeństwo Majewskiego, który było podzielone na poszczególne warstwy przygotować, żebyśmy płacili 8 obniżkami kawiorem Ośmiorniczka

Był to bardzo pożądany towar, ponieważ można się było poczuć niczym król, bogaci mieli wręcz naczynia, które zdobiono napisami do picia kakao przeznaczone dla takiego władcy czy też syna władcy z Tuskiem chcą dostojnika to też podkreśla, że ten napój miał taką rangę mają osobne swoje naczynia i nie możemy się niczym nie różniły wizualnie powiedzmy od naczyń do picia wody ze Strumyka w NATO pytanie brzmi, bo niemieckie czy były prowadzone badania tego co się zachowało w tych znaczenia pozostaje się czy n p . w takich naczyniach faktycznie było bite kakao czy może to była taka poza tym pół i bardzo naczynie do picia kakao, a więc myślą moi koledzy, że faktycznie wielka chała tymczasem masowa czy można Krajnę ośmiorniczek wart tak odkryliśmy odkryto naczynia, zwłaszcza w mu na północ potrafić na Wybrzeżu dzisiejszego stanu Chiapas to jest takie legendy nazwa w Meksyku są komuś komu odkryto szereg naczyń zachowanych kompletnie udało się za pomocą analiz laboratoryjnych ustalić, że mu, w czym był osad w środku na ścianach tego, o czym znaleziono tam substancję, którą się nazywa dobra mina i dat dobrą minę jest co występuje w zasadzie wyłącznie czekoladą czy WUM w kakao przerobionym na ME na czekoladę w związku z tym jest to niezbity można, by powiedzieć dowód, że faktycznie w tych naczyniach ta czekolada i to czy kakao czy też czekolada była faktycznie przechowywana, w czym w każdym naczyniu, które było oznaczone deficyt tylko do jak natchniony picie czekolady no nie wiadomo

Sam fakt, że my dziś używamy jednego z nielicznych słów które przeszły do większości języków świata, czyli właśnie kakao, to chociażby potwierdza rangę tego, że przeszło poprzez język Majów również do innych języków z amerykańskich albo w drugą stronę niektórzy mogli argumentować, a la man potem oczywiście podczas konkwisty przeszło do hiszpańskiego hiszpańskiego przeszło na inne języki europejskie, a więc nasza nasze dobre staropolskie Pekao jest bezpośrednim spadkobiercą KKU albo skakała Majewskiego co zaczeka Kała w błąd taki strzał w ciemno był duży kakao bardzo to znaczy Krakau albo KK wydaje mi się, że jest to nazwa własna, ponieważ my znamy znamy zapis tego w małżeńskim w piśmie z logicznym, które oczywiście toczyłaby się spytać ekspertów od pisma Majów w jego języku Majów może eksportem tego nie jestem natomiast nam się, że to jedno z wielu nazw własnych takich jak mamy nazwy własne i innych roślin czy też innych obiektów obecnie to po prostu nazwa, ale mogę się mylić, jeżeli to jest słowo mąż Petry pochodzi jednak Domańskiego trafiło z innych języków być może z języków północy z północnej części z Ameryki obóz z południa Barcy dobrosąsiedzkie inne hity grupy na łamach to jest ta grupa, do której języki język Azteków na łatwiznę nie należą m.in. fakt, że Polacy są kurczy z należnymi nauczycielom inne partie tak daleko moja poniekąd koleżankę po fachu z Uniwersytetu Warszawskiego Justyna Olko Krystyna Ozga z gwiazdą w mediach również związaną nie tylko w Meksyku językowej języka na ławce i w tym sensie NATO Polska szkoła nauk Gdańska można odpowiedzieć jest czymś czym się można pochwalić

Ciekawe jest to w jaki sposób ustalono, że właśnie Majowie używali ziaren kakaowca jako waluty czy płacić była w innym rozmiarze, że na początku drogi, bo nie no bo to znajdziemy ziarna kakaowca tak nie wiadomo dlaczego tam są też hodował to już nie wiem znalazł ptasie przyniósł, czyli ktoś sobie przyrządzał smakołyki w domu zdarza się, że naukowcy przebadali różnego rodzaju umów sztuki wizualne, czyli pozostałości po odbyciu wyobrażenie tego co się działo w tajnym to jest to niedawno artykuł z tajemnic, w którym grupa badaczy analizowała ikonografia Majów Artur Bursz szeroko pojęte obrazki czy też rzeźby czy też innego tego typu wizualnym reprezentacje w ogóle scen powiedzmy wymiany nie tylko handlowe również takiej wymiany barterowej i tam doczekał się oczywiście przewija i to wielokrotnie, chociaż tam akurat z ich badań wynika co zresztą też dość zrozumiała, że nie samo kakao pełnił funkcję waluty od minimum oczywiście drogocenne szaty tkane i jak również inne produkty spożywcze Onoszko Tomala stosunki z Aviano papkę liściach bananowca lub kukurydzy Wilder, który waszym do dziś jest przysmakiem nie czuję tam też bywała uznawana jako trybut matce, ale to nie jest jedyny nowy wystrój wnętrz w lewo co do tego dotarł może można się tam jakoś pod zastaw wiem w swoim zakładzie bardzo nowoczesnym na dach położyć natomiast nie jest jedynym jedyne źródło, którym mówił o tym, że kakao pełnił funkcję płaciła, ponieważ nim znacznie wcześniej

Jeszcze za życia Kolumba, a dokładnie jego brata i syna, 11 statków hiszpańskich, które penetrowały Wybrzeże Ameryki Środkowej w ruszając z Hiszpanii w stronę w stronę kontynentu natrafił na długie kanu długą łódź z opisu wynika, że była to łódź ma Janicka zresztą też lokalizacja tego Canona MO na wodach pomiędzy ziemiami Majów sam z Miami częściowo kontrolowany przez majową częściowo przez inne ludem w tłumie Lenka i Pippi wynika, że to było kanał handlowy w maju w i tam było mnóstwo różnych towarów niż toczy się tam nową jakość zderzyli mniej lub bardziej pokojowo i w momencie, kiedy tą Łodzią czy też tym kanu zakołysał ową Indianie wg opisów konkwistadorów pokazywali miękki ton ziarna, jaką się rozsypały to wszyscy rzucili się na kolana, żeby te ziarna zbiera co do 1 i ziarno zapisano to już nie mamy wątpliwości, że były to ziarna kakao i też tak, żeby tak drogocenne żonie to się rzucali za niego takie sławy na tym kanu gdzieś tam osuwisk próbowali wszystko to każde ziarenko pracowicie treningu tory opowieść o powalonych drze w oraz, że po informacjach dr Jan Szymański archeolog z ośrodka badań prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego studio czekoladowa waluta dziś jestem od naszej rozmowy informacje o 1120 po informacjach wracamy na nowe drogi

Dr Jan Szymański archeolog z Ośrodka Badań Prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego jest państwa i moim gościem. Rozmawiamy o czekoladowej walucie, czyli ziarnach kakaowca, których Majowie mogli używać jako pewnego rodzaju waluty płaciła NRA czy nasza wiedza maja w jakości zwiększa z roku na rok czy, a i tak w czerwoną nasadą właściwa, ponieważ to jest interesujące lub pasy na wysyp artykułów naukowych to on wszystkie wychodzą z lub w 1 półroczu można wykryć nawet w 1 kwartale, ponieważ większość naszej wiedzy o Majak pochodzi z wykopalisk pewnie moi koledzy zajmą się pismem, by teraz zaimponowali, ale powtórzę większość naszych znanych informacji przez nas pochodzi z wykopalisk wykopaliska prowadzimy tylko w porze suchej wymusza to na pewno to by na nas klimat, który tam pomysły pozwala nam na bezpieczne kopanie tylko tych środków z końca lutego do początków w tym środkom mają, więc wtedy najwięcej tych informacji wydrukujemy potem przestał wakacji, choć wczesny początek roku akademickiego to sprawdzamy co nam się udało wygrzebać wysyp publikacji nowych takich przełomowych to jest dziś od listopada do lutego mniej więcej w Boga wszyscy wracają po mszy za całe rodziny w Polsce Sowa Kopeć i to zostanie tylko w Polsce, niech więc jak i jeżeli ktoś chce my niż te złapać w w w okolicach pasa między lutym maju notował może być szansa, że będziemy ze snem dostępnym właśnie wtedy mamy najwięcej nowych informacji i w tym sensie, ponieważ mają mistyka to nazywamy czytano go już konkretnie o kulturze Majów, w którym głównie z częścią ekologia tam też chodziło mu oczy szczelinę i nauki pomocnicze lingwistyka, a itd. i grafika jest 1 z najświeższych gałęzi archeologię, ale nadal już jest na tyle dorosła, że nie spodziewam się zmian w na zasadzie o nie wszystko na odwrót jednak myśleliśmy zupełnie inaczej wyszło na odwrót natomiast to prawda, że wciąż jeszcze zdarzają się takie informacje, które są zaskoczeniem w jaki sposób w domu nas dziwiło ich wymogi wtedy w wymuszają na nos zmianę podejścia co już się nie zdarzy np. przypuszczam, że to się nie zaś w archeologii Egiptu np . która już od moich czasów Napoleona prawda ta jest tu mamy, więc jeszcze był jakiś dzisiaj

To co w Egipcie uchodzi za przełom, to są z perspektywy mają niski wysoki detale drogę unosimy się zdarzają jeszcze 2 ostatnie mecze w rozumieniu takiego co zmieniło myślenia my nic, o czym my listów o o historii mają w bloku to niedawne odkrycia w testach BOŚ w wspominaliśmy na parę miesięcy temu, kiedy udało się tą nową technologię light Air zastosować wyciągi, czyli coś co pozwala nam samolotu przez skanowanie powietrze z to co normalnie my widzimy jako powierzchnia lasów pokazuje nam to co jest faktycznie pod spodem ukształtowanie terenu to w dół jest nie bez znaczenia, bo takie prospekt czy też złożenie po prostu po tej dżungli na dole, żeby sprawdzić co to jest dość mocno przypadkowe, ponieważ są u nas bardzo gęsto i kiedy Donald odpalił z Chojnic przeanalizowaliśmy mecz major SS przypisuje zdobycze ja jako kolektyw humanistów prawda, ale z kim mają nieść pomoc i co tam się kryje pod spodem to było wielkie zdziwienie, bo do tej pory myśleliśmy o tych dżungli jako miejscu, gdzie mamy punktową miasto Majów, a między nimi Interior, który jest dziki z z tych obrazów z tego scanię wychodzi, że przynajmniej w północnej Gwatemali, która faktycznie takim sercem kultury Majów w zasadzie tamponów nie ma pustych miejsc prawie to znaczy mamy gęstnieje żądzą zabudowę, która się zbliża do centrum żadną chcą pomóc pomiędzy stanowiskami dużymi centrami, ale w zasadzie, gdyby tak poszukać miejsca, gdzie majowe zostawili dżungle dżungli to niema tego zbyt dużo oczywiście inna sprawa, że ten obraz mamy to być może być nałożony obraz wielu wieków nigdy nie w 1 konkretnym momencie te wszystkie gminy nie funkcjonował nad Allena to jest do sprawdzenia natomiast zdziwiło nas gęste zaludnienie

Musimy poważnie przemyśleć nasze szacunki, co do tego ilu Majów danym momencie tam mieszkało, do tej pory myśleliśmy, że w może kilka do kilkunastu milionów, a teraz się okazuje, że jeśli te dane się potwierdzą jeżeli, chociaż część z tego faktycznie w występowała w 1 równocześnie powiedzmy no to musimy tam mocno cyfry czy też liczby chętnych do góry no ale nie wie jak to zbadać trzeba to wyczyn w grubej wejść tam uczy nas cieszy fakt, że nie będziemy wycinać no większość cech, więc z tego niestety rozwiązano lokalni farmerzy, którzy tam z zapałem godnym lepszej sprawy palą to wszystko woli czyszczą pod nowe uprawy kukurydzy czy też należy rozumieć to, dlatego że nie są zwykle ubodzy i każdą możliwość choćby nie wiem zdobycia 20 m ² więcej poletka to jest dla nich istotny zwiększenie dochodu, ale oczywiście z punktu widzenia środowiska ekologii czy też nowych technologii właśnie hasło to tą dewastacją, ponieważ wypalania częściej niż to również materiał ekologiczny trzeba się bić i my będziemy to prawdopodobnie sprawdzać przez najbliższe 200 do 300 lat, bo w wystarczyłoby jedyne co zrobić to Wajs no w każdym z tych ruin zrobić taki sam dużo wykopaliska i sprawdzić, jaką ceramikę Rubaj wydłubuje mu ceramika jest dla nas najlepszym sposobem na określenie wieku danego miejsca w powietrzu, ponieważ ceramika to był ich impresję wszystko to przechowywano też przynoszą przenoszono zasady w naczyniach ceramicznych prawdopodobnie coś co dla nas to lot w nasze torebki papierowe spełniające funkcję te i inne są torebki papierowe foliowe są papierowe też przechodzą pewną ewolucję przypomnimy torebki czarne z napisem Bols z lat dziewięćdziesiątych, ale Pewex albo Pewex właśnie na dom możemy potem zobaczył żonę w 1005 . wyglądał inaczej w 2000 inaczej tak dalej tak dalej, jakby jakiś archeolog za tamte 300-400 lat zrobił typologie tych torebek to potem się przez nas wysypiska czy też przyznać, że drużyna z dołu przekopywać to mógłbym z dużą dozą prawdopodobieństwa to po naszych śmieciach chodzi o porzuconą torebkę z Peweksu otruto domostw zostało puszczone 1002  roku, a tutaj mamy torebkę nie wiem w nic śmiesznego lek. Marka, która weszła niedawno

Możemy  sobie wyobrazić, że powiedzmy coś co będzie markerem, że to jest domostwo, które funkcjonowało w latach 2010-18, to samo butelka Coca-Coli tak tak szybko się zmieniały wystarczy, że miasto ceramika z naszego punktu widzenia błyskawicznie, bo w niektórych obszarach mamy nawet z dokładnością do 20 lat czy nawet 10 lat możemy powiedzieć oto to jest ceramika, która funkcjonowała przez 101520 lat na danym okresie często są to bardzo drobne różnice, ale jednak znaczące, kiedy myję grzebiemy się w tej ziemi my staramy się robić w miarę metodycznie oddzielać to warstwami w TK inna logika wszystko co jest wyżej smoczą wszystko co nie wystarczy, chyba że są jakieś specjalne okoliczności obsunięcia skarp albo coś takiego, więc te warstwy naszemu został wizualnie oddzielają 2 różne kolory na czym najczęściej, a w niej staram się kontrami wybierać warstwa po warstwie my ten możemy sobie w z dużą dozą prawdopodobieństwa wygotować stolarstwo i wtedy wiemy, że np. najstarszą warstwę ocenami taką taką taką to najpóźniejsza ceramika w tej walce to mam też jakoś nie daje nam do tej pory być może zamknięcie tej warstwa to najwcześniejsza takich początki w końcu powiało też oczywiście też mogli użyć wcześniejsze ceramiki dodał przy tym dosypanie cienkiej no i w ten sposób dotujemy te rzeczy i sprawdzamy co notkę 1 budowla na stanowisku z drugą Budą na stanowisku mają zbliżoną Ceramik, jeżeli tak to uznajemy, że funkcjonowały w tym samym czasie to samo, jeżeli weźmiemy to oddalimy się trochę stanowisko do stanowiska przyrównał je w ten sposób musimy cały ten północną Gwatemalę w ten sposób przeczesać tych, którzy mogą jeszcze jest wiele wody z 200 lat no tak tak mniej więcej 2050 zależy na nas będzie w tym takie sceny mamy co robić szczytów

Czyli Majów wydaje się, że było więcej niż nam się wydaje, że było tak, bo to jest bezpieczne tak można powiedzieć to jest jedno z tych zaskoczeni inne zaskoczenie przychodząc do lingwistycznych rozwiązań i również czas lingwistyczne studiów w obecnej i serem również po części holograficzne z ochroną zapisy mają, w którym mamy z na ceramice mamy 4 ocalałe książki o tych bardzo bardzo późno tzw. kodeks, ale mama trzyma z inskrypcji również na budynkach i właśnie na obiektach przenośnych pokazują nam mu nową kulturę czy też cywilizacja niezwykłym stopniu wyrafinowania na tyle duże, że możemy śmiało porównywać z tymi wyrafinowanymi kulturami starego świata, że mam czy też renesansem europejskim nawet oczywiście w są wielkie różnice w złotych, ale ten sondaż pokazuje procesu konkwisty tego podboju, że Majów mam powiedzmy umiejętności w tym intrygowała mnie już w polityce w nowe takiej bezwzględności politycznej, które Hiszpania bez wątpienia posiadali niewiele się o stawały wobec złotego co byli w stanie zrobić majowy jeśli chodzi o właśnie ich zagrywki polityczne jakieś roszady, jakie się właśnie takie coś co bardzo współczesny bardzo nam się wydaje, że bardzo Europejski, a jednak z polityk po takim samym rozmiarze

Część polityki konkwistadorów polegała na pełnej dekomunizacji Majów, przypisywano podbijanym ludom jakiś inny cel po to, żeby przekonać opinię publiczną, która dobrze nie ma aż tak bardzo interesowano z powodu braku komunikacji masowej, ale w każdym razie, żeby przekonać swoich Kozioła cóż mamy do czynienia z pełną, niszcząc cywilizacja, więc spokojnie możemy się albo jej pozbyć albo wykorzystać się do wanny czy zniewolić się o tak do Moniek niektórzy konkwistadorzy bez wątpienia mieli taki punkt widzenia, ale gminnych 7  000 000 mieszkały 2 rzeczy jawi się nawet 3 pierwsza tak, jeżeli my bardzo obniżymy rangę tych naszych przeciwników to też rangę naszego zwycięstwa bardzo będzie obniżona, bo co to za sztuka wygrać z jakimś tam do pół człowiekiem wpół inteligentem, więc u niektórych historyków to sprzeczność z 1 strony no tak, bo w politycznym trzeba jakoś cicho to szybko obniżyć można było sobie tam zagarnąć bez protestów ówczesnych kobiet obrońców praw człowieka czy też papiestwa 3 czy innych wyznań grup społecznych w Europie, a z drugiej strony no właśnie trzeba grać na torze też nasze zwycięstwo, bo większa jeszcze 1 z innym aspektem jest to, że część z tych ludzi było faktycznie zafascynowana tymi cywilizacjami

Jest taka przedziwna, postać zresztą bardzo znana w tej naszej historii konkwisty to jest biskup Diego de landa to jest drugi biskupiego daną on był tam wysłany bardzo wcześnie 1 z pierwszych misjonarzy przybył, gdy jest człowiek, któremu się przepisów 1 z najgorszych rzeczy, które się tam wydarzyły spółka z perspektywy samych majówce znaczy ono było 1 z jedno osób funkcjonujących te wszystkie szykany, które w, których majowy doznawali oni również on jest autorem, choć może im nic z tego torem spalenia książek Majów z, który został na moście tylko 4, więc to strata dla nauki nieprawdopodobna tego co to zostało spalone z drugiej strony autorom jak na swój czas bardzo interesujące i dokładnej wnikliwe kroniki takiej opisującej życie zwyczaje tych Majów widać, że tym człowiekiem musiały targać sprzeczne z zupełnie emocje z 1 strony oczywiście był biskupem był misjonarzem więc, jakby w nowe wyższe niż konkurencja ówczesne tendencje były takie, a z drugiej strony zafascynowany był bez wątpienia próbował odkryć to co niszczą, więc to było osobowo człowiek wielkich sprzeczności bardzo interesująco przez to, czyli są sprawiły, że Majowie w końcu Stali padli ofiarą zarazki europejskie o ich chyba kustosz tego takie pytania można, by w bestię w nieskończoność nie odpowiadać dużo czasu najprościej można powiedzieć nic nie wiemy, ale przy przypuszczam, żeby to miks różnych czynników wśród nich oczywiście zarazki też, chociaż akurat zdaje się, że zarazki w pierwszej kolejności z spustoszenie siały w na terytorium tego imperium azteckiego

Majowie nigdy imperium, nie stworzyli nigdy nie mieli tak zwartych struktur, a zresztą w kręgu cywilizacji czy też w kulturę my są wpisane upadki kryzysu polityk kryzysu przechodzili przynajmniej 2 takie olbrzymie kryzysu przed przybyciem Hiszpanów prawdopodobnie w ogóle to była cykliczna postrzeganie czasu wszystkiego w zasadzie w życiu i historii przez Majów powodowało, że te kryzysy również był wpisany w pewną cykliczność natury, kiedy przychodził to było też taka samo spełniająca się odpowiednio wówczas, gdy się spodziewano się, że nadchodzi czas klęski na jakieś kryzysu to rzeczy, które normalnie wcześnie, by się nie zawali się dom to się go stawiał na nowo to jak z Wajdą w tym czasie to znaczy, a to znaczy to się kończy bogowie tak sąd nie będzie mógł ruszać, gdy kryzys był wpisany kod, kiedy przybyli Hiszpanie 1 z takich kryzysów właśnie trwał tu jest spór o 3 czy to znaczy, że w tym za co mają już i tak chyliła ku upadkowi naturalnemu powiedzmy ich pani co przyjechali do willi trupa czy też to było ten kryzys, po którym nie być znowu winny w innej formie odrodzili, a po cóż panie w tym wypadku niejako interweniowali toż to się nie stało nie wiadomo dokładnie czemu natomiast też warto zauważyć, o ile te ostatki ten tor został pobity stosunkowo szybko o tyle znajomi użerania się przez chyba 5 dekad one naprawdę przez 200 lat, bo ostatni niezależny miasto ma sensu zamiast tego wieku 1000 sześćdziesiąty siódmym roku, więc to jest sumą 200 lat procesu podbijanie mają oni też przez fakt, że nigdy nie byli scentralizowanie to też trudniej było ich jak stan dobić powiedz wróciły do mając po informacjach Radia TOK FM informacje o godzinie 11:40 już za kilka minut z dr Jan Szymański archeolog z ośrodka badań prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego studio perforacja

Wracamy do programu OFF Czarek, państwa i moim gościem jest dr Jan Szymański archeolog z Ośrodka Badań Prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy o tym, między innymi, jakiej waluty używali trzeci ziaren kakaowca Poraj, a inne inne z malowanej ceramiki, która pokazuje nam sceny podległe ośrodki przysyłają podatek CIT Erbud widać jak dostojnicy przynoszą cały szereg różnych towarów mogą powiedzieć co było główną uchodziły za nogi na tyle wartościowe zamożny, by przekazać władcy zwierzchnie zwierzchniego miasto jako ubocznym pokryć zobowiązania netto oprócz kakao były to tkaniny albo już w postaci gotowych siad albo tkaniny z metra można by, więc właśnie o to, o czym mówiliśmy wcześniej czy ta Malec pyszne sen to dobre pytanie zostaniecie macie Opoczno zimno zimno są mniej smaczne Danuta kań na pewno mnie w jaki sposób, żeby podgrzać i również

Z pewnością takie rzeczy jak przedmioty wykonane z drogich kamieni, dla Majów najcenniejszym w ogóle materiałem, tą substancją dla Majów był jak David to też Polski język bardzo nieprecyzyjne po nim, a przynajmniej Polski język potoczny bardzo nieprecyzyjne, bo tak woda powinna budzić żadnych, ale żadne czy James ty tym właściwie dzieje to co my nazywamy jedynkę po angielsku mówi Jay Reid to nie jest ten prawdziwy 1 z bardzo twardy tak kino niemal tylko ustępujący twardością momentowi tylko to jest cała masa takich kamieni od szarego potoki ciemnozielone zdarzeń, które bywają bardzo kruche i to nie do końca to prawdziwy żal, ale powiedzmy, żeby już też żadnego wpisu z tym źle brzmi, więc ja używam ADX ze świadomością, że rząd niepoprawny tych mając mając namyśli dzielić ten prawdziwy twardy tuż pod diamentem do skali twardości materiału i ADX miał kolor, który dla Majów w sam sobie w ogóle ten kolor był interesujący taki fascynujący o nim to taki zielony niebieski kolor dla nich to był kolor wody w właśnie rady itu i piór Kieca lakier są to taki model obsługi jest bardzo długim ogonem z przepięknych tylko Siemieniu troszkę jak nasze pióro Pawia tylko pióra pawie są takie bardziej okrągła tamtemu tak bardzo długi bardzo gęste biura taki właśnie seledynowy i Majowie mieli na to jedno słowo na ten kolor to mój Jaś min, a przy okazji to samo słowo czy takie zielone niebieskie to samo słowo run można było krytykować pierwszego głównego największego z nich stanie David też z racji Mutu trudności, jaką stwarzał w obróbce od wytrzymałości jego był uznawany za coś niezwykle cennego przez wiele wiele wieków no był kontrolowany przez elity i w zasadzie tylko elity mogły posiadać nadejdzie taki boom wyznacznik, że jeżeli jakimś grobie znaleźliśmy powiedzmy odejdą to wiadomo było, żeby to grób królewski później

W późniejszych okresach, kiedy klasy niższe uzyskiwały dostęp do materiałów klas wyższych, to poniekąd pod strzechy czekista małych ilościach może pod strzechy to powiedzenia, ponieważ Polacy też były częste kryte strzechą albo jest pod Tesco ścieżki mniejsze i to bez wątpienia najbardziej drogocennymi materiał do tego stopnia, że nawet na inne polskie wykopaliska w Gwatemali krakowskich Uniwersytetu Jagiellońskiego znaku znalezioną pektorał, czyli takim płaskim fragment, bo pięknie opodatkowanego jadali tu z przedstawieniem profilu władcy 1 z inskrypcją z drugiej strony będą znalezione w grobie klasycznym, ale prawdopodobnie pochodził był przekazany jako dar wiele wieków wcześniej, a w ogóle prawdopodobnie sama sam materiał czy te same to samo to brakiem płytka była jeszcze starsza była postu przekazywano z pokolenia na pokolenie przez kilkaset lat to wskazuje na to jak jak drogocenny to był materiał zapewne takie rzeczy do pewnego stopnia również obsydian był uznawany za substancja interesującą wartą w jakiś tam pieniędzy od jakiegoś tam skakał w Ningbo był bardzo ostrym to szkło tzw. wulkaniczne, czyli my taki czarny czasem szare czasem lekko zielonkawy materią przezroczysty, z którego mają zrobili wszystkie narzędzia tnące z wyjątkiem narzędzie do cięcia jedzenia co do pożywienia, bo kurczą się kruszy takie mikro igiełki lub na pewno zdrowotnym nie pozostawały bez konsekwencji

Natomiast co do polowań, do wojny do cięcia wszystkiego, co o tym nie było jedzone wracając do tej opowieści o swojej łódce ekranu na morzach oceanu ta rozmowa w morze chodzę do morza Karaibskiego oraz w atakach Honduras wygra w 2, jeżeli ziarna kakaowca były tak cenne, że rzucili się ją je zbierać pod ławki do ostatniego zbierali do mających doświadczenie na morzu powinni byli wiedzieć, że w bok panie dużej liczby ziaren kakaowca przy ferowaniu raczej źle się kończy, bo są pytania do nich nie do mnie, ale wydaje mi się, że szalikowcy zaprezentować to co mieli najcenniejszego on przybyszom być może dlatego to tak, ale chcemy kupić własną galerię własnych ma tytuł do 14 czy narzeka 14 filiżanek Nowa Sól i wysiadali z własnym trudno powiedzieć natomiast dom myślę, że chcieli zaprezentować to co mi najcenniejszego Cannon ponoć było pełno towarów, więc jeżeli wybrali akurat z tą lutową to też świadczy o randze w prawo oni budowali sami w tym ziarno, którzy oczywiście bardzo późny okres więc, czyli kakao kamienie materiały galę walk bale materiału tkanin tkanin mojej no właśnie tam Malec Malec z 2 złotemu nie dziś nie Beskid jest np. chce znowu pytanie do majątku w niesławie kukurydzę uprawiają kukurydzę przypuszczam, że ukrywa też konkurs muszą być bardzo popularna to znaczy to nie znaczy, że ona nie była przekazywana jako trybun wręcz

Jesteśmy przekonani, że sposób w jaki Majowie zorganizowali sobie politycznie czy też polityczno-społeczne ziemie wręcz był w tym wygląda taki taki kwotę na morzu drenować system centrum satelity było centralne miasto, które kontrolowało grupę wiosek albo na mniejszych ośrodków, które miały pola uprawne, więc miasto samo w sobie zapewne w samym mieście były małe poletka czy też ogrody, w których można było zrywać awokado osoby czy też z DM papryczki chili my oczywiście różne rodzaje papryczek i kiedy nowa pytam natomiast pole kukurydzy właściwe takim, żeby to miało sensu w soczewce zlokalizowane poza miastem w okolicach mniejszych rolniczy społeczności to niż rolnicze społeczności były zobowiązane żywić również to miasto i często to miało wiele pięter znać, bo jedno naprawdę wielkie miasto, które kontrolowało oprócz tego, że swoją gazetę rolniczą bezpośrednio na to szereg innych mniejszych miast, które miały swoich szereg innych miast, które miały swoje satelitarne ośrodki te 3 albo 4 piętra przynęt kuleje, więc z pewnością to kukurydza była przekazywana z tym, że schodząc po tych naszych malowidło, które mamy no to kukurydza przekazywanie kukurydzy, bo Czyż tak codziennym, że nie warto było uwiecznienia na znaczeniu, więc tam tylko uwieczniono rzeczy faktycznie istotne to wydarzenia faktycznie istotne, więc dziś Kurta mogła nie być płaciła tylko po prostu towarem zwyczajnym brakiem codziennego obrotom można tak powie ziemniaki i takie nasze ziemniaki właśnie ziemniaki tam chciałbyś być pomidora ser pomidory strasznym mrozie natomiast

Wiemy o tym, że Majowie oprócz  takiej wymiany kontrolowanej państwowo mieli też targowiska i zresztą znamy kilka miejsc kultu, targowiska faktycznie odbywały na Półwyspie Jukatan mamy parę miejsc czy faktycznie taki wielki plac, na którym wykopaliska pokazał, że mamy szereg warstw odpadów różnych został właśnie pokazuje czym handlowano 1 z takich miejsc jest mu stanowisko 10 mil na Jukatanie, ale mamy również sceny z targowisk są w tym artykule wstając uruchomiliśmy też jest opisane jednostce numer jest nam taki budowli na stanowisku Kolak mól budowli skryty pod inną budowlą punkcik na idącą w stronę targowiska jest pan, który sprzedaje napoje jest pani, która przychodzi na zakupy listu pani z wyższych sfer ma przepiękne półprzezroczyste szaty i ona nie znosi tego samodzielnie natomiast ma swoją Chopin asystenci, czyli ma swoją służącą, której w zasadzie już pańską asystentem kompres z Chin ma swoją asystentkę jego obraz tak zależy od maja jest właściwie chcę zapytać, kto może w New Hampshire Vermont mniej oczywistym nie jestem specem od języka jest specem od tej technologii krew pot łzy nie te biurkowe LED natomiast ta służąca asystent Telekom oraz znacznie bardziej zgrzebne szatach norma normy głowie dźwigara dźwig dzban z zakupami i tam, gdy widzimy też ceny za faktycznie można kupić wiele różnych rzeczy to ten człowiek, sprzedając napoje nie jest powiedziane zniszczono Pekao wręcz można powiedzieć, że w tenisie człowiek, który z 900 trudno powiedzieć za pomoc w szaty z piękną kratek nie ma skutku nic nie wiem czy to oznacza, że uraz nagrać rozstaniem w Chinach na zachowanym fragmencie nie ma, bo chcę zobaczyć, jakie są roztwór pozostałości archeologiczne zostawiają, żeby móc określić, ale przypuszczam że, że handel był, że takie targowiska nie mogło odbiegać znacząco od targowisk, który do dziś na wyżyny Gwatemali odbywają

Oczywiście dzisiaj tradycyjne naczynia do noszenia wody już nie są robione z tykwy albo z ceramiki i na tym zachowały identyczny kształt NATO są Roland Buchała z plastiku czy też wytłoczony w narożniku Alek, ale kształt został to samo do dziś panie w tych pięknych kolorowych szatach poszły na głowach i można je kupić na tych targowiskach, gdzie tam psom do kukurydzy wszystko im, a piękne kolorowe szaty, że są wywożone piękne kolorowe szaty nadal w południe Gwatemali dzisiaj jest także z Chin są sprowadzane AMD i póki co jeszcze na szczęście nie, choć staram Unii w organizacji czy też komercjalizacja tego wszystkiego postępuje bo o ile jest to, iż nawet dekadę temu w kilka ładnych miejscowości na Wyżynach Gwatemali faktycznie tam w górach wciąż korzystało z tych tradycyjnych ubiorów panowie nosili tam od spodniej takie pomniki przepasane panie te bluzy i spódnice i one były kodowane kolorystycznie do typowych motywach ubieranie można mu chodzi o to mężatka ta ma dwójkę dzieci ten pan jest kimś tam itd. hasztag aż tak to się dzisiaj zmienia o, tyle że, o ile panie wciąż korzystają z tej tradycyjnej odzieży i panów się coraz częściej po koszulkę najpierw Ronaldo ostatnio z Lewandowskim roszczeniowy dostał w zeszłym roku 8 na lotnisku widziałem no LO Sowa boczek w ratuszu to już nie z Donaldem tylko ZUS Lewandowski obecny zaćmy to się nie zmieni to ostatni mundial natomiast inny panowie coraz częściej właśnie się pojawi, jeżeli Fed podniesie gdzieś tam trafiają też koszulki sportowe albo nieszczęsne gdyńscy tzw. Meyera czy ta koszulka wasze piłkarska i do tego zamiast sandałów do klatki z oferty w nie to na szczęście w sumie ale, ale u panów w znacznie szybciej zanika ten tradycyjny strój Szopa, ale faktycznie wciąż to wyrabiano, ale pani wciąż oznacza wydają się, że tak, gdy 16 miejsce, gdzie faktycznie można, by odczytać mimo członkowie danej społeczności bez wątpienia skoro mówimy spośród większych niż taki to i tak się wszyscy znają strach nie potrzebują strojów

Wydaje mi się, że są jeszcze miejsca, gdzie ten kod kolorystyczny, to wzornictwo wciąż występuje. Bardzo chcieli panna mężatka liczba dzieci tak też status powiedzmy mu mój mąż zawodu dyrektorem naszego kraju w latach 2 właśnie obok może odpowiem inaczej jak zakładam się moja wiedza nie jest tam pełno zakładam, że jeszcze jakieś bardzo ukryte w górach miejscowości wciąż stosują to absolutnie tradycyjny strój zakłada też panowie nawet tych bardziej z Europy i one w tych Amerykanin zwanych społecznościach na od święta wciąż zakładają też ożywić przy okazji Wielkanocy np. kiedy ktoś ustępuje takim Magdalenę na ulicach bardzo precyzyjnie na czym wandala to są oczywiście pewien skrót z barwionych wiórków tartaków, które znikają z tych ataków wtedy w ilościach no co w tonach usypuje się całą ulicę usypują wzory tych osób od wielu wielu lat to się usypują przez całe dni tygodniowe wczasy, polewając klęski oczami, żeby gwiazd wyniosły po to, służy tylko temu, żeby procesja rezurekcyjna to rozniosła w pył za pierwszym przejściem, ale taki zwyczaj ten procesja rezurekcyjna niesie w monstrualnych rozmiarów ołtarze to myślę, że ważą po kilkaset kilo na ramionach takiego postumenty czy też nim był Black etyki, na których są całe sceny z starego testamentu z nowego testamentu sceny związane z samą rezurekcją i wtedy wszyscy noszą tradycyjne stroje i to miło popatrzeć, bo to faktycznie wychodzi ta Gwatemala taka Wyżyn Gwatemali tej swoistej odchodzą od zawsze faktycznie to jest coś niesamowitego zjawisko łowców i strasznie ja zostanę szepty ciężkie od Olsztyna szczęśliwy, że znów myślę, że oni ćwiczą w, dlatego

Najdłuższe domy, jakie widziałem po 40 m długości, z litego drewna, robione z figurami przynajmniej naturalnej wielkości góry myślę, że ważą po 400800800 kilo i panowie noszą znamiona takie szacunki różnych zajęć WOS-u 1 ręka jest wolna tylko na ramieniu w Skopje czasowe podtrzymują lekko to jest teraz dzwoni do takich koło Sanem krokiem, że tamten autor tak faluje nad tłumem mają takie metalowe Pomorza w proces, na których stawiają je trzeba, ale co jest najciekawsze to jest jeszcze człowiek do podnoszenia kabli, ponieważ tam wszędzie są kable po poprze postępu masa kabli między domami się spojrzy w górę trafić pod baldachimem stykali jest palącym taką specjalną wtyczkę jak Chrystus krzyżem przechodzi to się te kable podnosi i teraz to jakiś czas kabel, który jest słabiej uczepiony tam się ze zrywano przykryty tłum się rozpierzchła potomka muzykę skryta jest się macha i to jest taki dość typowi dobrze w przyjemny procesy takich kabli zrywa z 40 oczek, notując

Dr Jan Szymański, archeolog z Ośrodka Badań Prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego, był państwa i moim gościem. Bardzo dziękuję panie doktorze. Dziękuję. A już za kilka minut o godzinie dwunastej po informacjach Mikołaj Lizut i jego program. Dzisiejszy program przygotował Bartłomiej Pograniczny, a nad jakością czuwał Krzysztof Woś
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA