REKLAMA

Skąd te emocje wokół "żeńskich końcówek"? Tłumaczy prof. Bańko

Data emisji:
2018-09-10 17:30
Audycja:
Audycja internetowa tokfm.pl
Prowadzący:
Czas trwania:
20:19 min.
Udostępnij:

Dlaczego część osób nie chce zaakceptować "prezydentki", "profesorki" i "strażaczki"? Czy żeńskie końcówki to nowomowa czy polska tradycja? A może lepiej byłoby używać wyłącznie męskich? O tym w w tokfm.pl mówił prof. Mirosław Bańko (UW). Rozmowę prowadziła Anna Dryjańska. Rozwiń »
Jeżeli porównamy w formie "ministerkę" i "ministra", to pierwsza część została utworzona od słowa minister, za pomocą przyrostka żeńskiego ka, a druga - ministra, po prostu przez zamianę rzeczownika męskiego na żeński, bez żadnych przedrostków. Która z tych form jest poprawna? Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Anna Dryjańska z tokfm.pl, naszym gościem jest prof. Mirosław Bańko, językoznawca i wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego, autor słowników i poradników językowych, dzień dobry panie profesorze, dzień dobry pani, dzień dobry państwu. Panie profesorze, chciałabym porozmawiać z panem o żeńskich końcówkach, dlaczego budzą takie emocje, chodzi o zakończenie określeń w takich formach jak dziennikarka, redaktorka. Rozwiń »
Jeżeli porównamy w formie ministerkę i ministra, to pierwsza część została utworzona od słowa minister, za pomocą przyrostka żeńskiego ka, a druga - ministra, po prostu przez zamianę rzeczownika męskiego na żeński, bez żadnych przedrostków. Która z tych form jest poprawna?

Minister Kaczyńscy, ale równie dobra obie są, chociaż sobie równie mało upowszechnione obie mają wzorce w polszczyźnie czy ministra jest taka jak markiza młoda, a minister KST PL aktorka w sensie gramatycznym wszystkie te formy są poprawne przy powtarzalnych ministra nie jest gorsza niż markiza, a profesorka i gorsze niż aktorka nie dane są zbudowane tak jak należy problemem co innego problemu jest to, że są mało upowszechnione jeszcze większym problemem jest to, że dyskusja o nich została niepotrzebnie wpisane w jakiś kontekst ideologiczny i posądza się osoby używające takich form o jakieś sympatie nie wiemy lewicowe liberalne feministyczne i t d. tak może być dla mnie Musik czy Jan jestem zdania, że warto wspierać dywagacje żeńską w polszczyźnie czy tworzenie form żeńskich w interesie języka samego, czyli tak naprawdę w interesie nas jako jego użytkowników, dlatego że mając takiej formy możemy się wyrażać wygodniej i precyzyjniej Agaty zilustrować przykładem właśnie, bo niektórzy mówią, że to jest niewygodne, że to wydłuża zdania, że to powoduje, że komunikat staje się mniej czytelny, jeżeli nie używamy 1 formy męskiej tylko po prostu dodajmy do tego formę żeńską konstytucyjnych również pączka zwraca się do słuchaczy słuchaczek prawda, że we 2 form wina alternatywą byłoby użycie formy i słuchaczy w sensie tzw. generyczny tak czy obejmującym obydwie płci, ale to nie jest takie łatwe w języku angielskim, który jest słabo nacechowany rodzajowo w polszczyźnie redaktor czy słuchaczy przestrzeń do głowy przychodzi, że to mężczyzna robiono takie badania nawet, w których się okazywało, że kobiety się słabiej identyfikują z ogłoszeniem typu wydawnictwo szuka redaktora czy ciężarze odpowiadały z towarzyszeniem przesiadł osób, które czytają ogłoszenia sądzi, że to jest tylko mało prawdopodobne w świetle naszej wiedzy o tym, że to zawód bardzo sfeminizowany, ale inny przykład podam jeszcze na obserwację szkolna w podręczniku były napisane rozwiąż zadanie razem z kolegą i podnosić dziewczynka rękę pyta panią czy może to zrobić z koleżanką ona jeszcze nie wie tak tego się trzeba nauczyć, czyli życie nas uczy, a małe dzieci w szkole jeszcze nie wiedzą, że formy męskie mogą się odnosić do kobiet, ale zrobić taki rodzaj dyskryminacji struktura secie przyswoić w trakcie edukacji szkolnej tylko, że nie wszystkie formy nie wszystkie jak pan nazwał deprywacji żeński Kielc, a tata coś takiego powiedział nie wszystkie Devils w skład delegacji w górę takie taki opór społeczny, gdybym się przedstawiła jako prowadzący audycji to wszyscy zaczęliby się pukać w głowę przecież mogę powiedzieć prowadząca oczywiście ale gdy powiem o sobie n p . ten socjolożka na ich bazie podobne cechy to już niektórzy stwierdzą, że przesadzam powinnam powiedzieć socjolog rynku formalizacji laurka dla pani jest jakaś taka, pomniejszając na wizytówce, by pani sobie na ciele imię nazwisko redaktorka czy redaktor miał 8 zdarzą się poprawiać różne wizytówki i identyfikatory, dopisując ska, więc ja tutaj w tej rozmowie gram rolę adwokatki diabła tak wiele kobiet uważa, że dyrektorka to jest trochę gorzej niż dyrektor redaktorka tez gorzej niż własny dach dlaczego, dlaczego tak jest w innych może, dlatego że przyrostek Ka nie tylko feminizm, ale i zdradzenia Lampart podstawowy przyrostek w imieniu tych zatrudniających polszczyźnie ani nikomu nie będzie widać, że dyrektorka TENIS zdrobnienia słowa dyrektora ta dyrektora takiego słowa się nie używa, a jednak jakoś to chyba wpływa na odbiór tych form, czyli że dyrektorka to taki mały gorsze drewno trudno coś takiego ta ta k i kobiety same tu czują dlatego czasami wolą się określać męskimi formami taki termin mojej koleżanki polonistki co mówią językoznawcy nie tak odniesie nas w razie teraz językoznawczyni to chyba nie forma, która budzi specjalnych opór one same, mimo że świadome problemu i znający wszystkie argumenty za i przeciw uważają, że nie na wolę być Fillon i filologii mnisi dorożką językoznawcą i językoznawcą czy językoznawczyni mu wolą być myślę, że tutaj mam nadzieję, że to jest im bardziej obojętne, bo naprawdę nie ma nic złego formie wykonawczyni beczek językoznawca tak jak znawca jak wychowawca ma odpowiedni żeński na czym mi wychowawczyni znawczyni na boisko znawczyni kłopoty z jego niczym z darczyńcą Dark cieni nie analogicznie DAF ca DAF czyni darczyńca dary czyni czyni łom no i to trochę tak czyni czyni za bardzo muzyczna się wydaje tak jak zupełnie Buczek w sektorach brzmi w Cekcynie przedtem, ale co jest Knot przykład jednostkowy i takie jednostkowe trudności w tworzeniu nazw żeńskich nie powinny przemawiać przeciwko ich tworzeniu w ogóle a jakie są zalety, jeżeli mogę zapytać, jakie są korzyści z tego, że używamy form żeńskich, bo można, by przyjąć po prostu rusz, że używamy owoc wobec wszystkich form męskich jest prościej nie trzeba zastanawiać czasem prosić sennie, ale wyobraź sobie, że w ogóle preferujemy tylko tym tzw. deprywacja składniowe, czyli użycie formy męskiej nie odmienionej czasem z dodatkiem tytularnego słowa pani, a czasem nie żeńskim uzgodnieniami w kontekście na to to proszę sobie wyobrazić, że wbre w niej nie będzie można już wtedy powiedzieć n p . Polska reżyserka zaproponowała tę rolę aktorce z Czech, choć to będzie powieść Polska reżyser zaproponowała tym role czeskiej aktor, a wcześniej niezręcznie zgrzyta bardzo ważna jest rzetelna, ale jak nie, a nawiasem mówiąc Czesi skoro ten przykład dotyczy Ciech to w ogóle nie mają problemu z tymi u nich jest i mi aktorka i prezydent KO no też litewska prezydent Katowic mówi w komunikatach oficjalnej tak mocno w Gazecie przeczytać to nikogo nie re SA tez ciekawy wątek czy są jeszcze jakieś takie kraje w Europie środkowo-wschodniej, które mają takie podobne bitwy o język czy stosować te formy żeńskie czy nie czy języki słowiańskie jako przesycone kategorią rodzaju mają generalnie ten problem, że trudno tu formy takie neutralne rodzajowo inaczej niż w niemieckim czy węgierskim angielski może najlepszym przykładem, bo to tendencja ostatnich dekad w wycenie jeśli chodzi o zmianie w języku oficjalnym takim poprawnym politycznie angielskim jest taka, by nie mówić np. polis MEN i polis ku MEN tylko polisa Office i nie Fajer man niechaj argument tylko w USA i co jest no może nas różnica, kto walczy z ogniem, jeżeli darujemy nowość, ale to w języku, który tak słabo nacechowanym rodzajowa jak tamten to łatwe natomiast w polszczyźnie trudno uciec od rodzaju, bo w prawie wszystkie ważniejsze części mowy są nacechowane rodzajowo, więc możemy się dziwić pani Dorocie Warakomskiej zwraca się do słuchaczy słuchaczek, bo nie znajdzie chyba noc osoby słuchające chcesz sztucznie tak to to by było neutralne to już i bardzo biurokratyczny i bardzo biurokratyczny czy dobrze rozumiem, że pan zachęca do słowotwórstwa przecież są właśnie cały tyrady przeciwko tej tzw. nowomowie, którą mają być żeńskie końcówki mówi się trzeba mówić tradycyjnie używać formy męskiej co pan na to, że te żeńskie końcówki to nowomowa i że nie ma co stosować innych zależy jak i tradycjach śmieszni jeśli ktoś uważa, że może mówić pani prezydent zamiast prezydencka to jest zgodne z tradycją dotyka to to kto myśli o tradycji nie nie głębszej niż gdzieś od lat czterdziestych od powstania PRL, jeżeli sięgnąć do bibliotek cyfrowych to ci łatwo każdy tworzy sól masz komputer poszuka w bibliotekach cyfrowych form prezydencka się przekonać, że prezydencka filozofka dr hab profesor rektor kasową obecne w tekstach z drugiej połowy dziewiętnastego wieku z początku dwudziestego wieku rozmaitych tekstach prasowych nie tylko czasopism kobiecych nic by jak chcecie rywalizowały wtedy 2 tendencje do deprywacji morfologicznej deprywacji składniowych, by prezydencka i pani prezydent na w okresie PRL tak, by elewacja składniowe zwyciężyła, dlaczego tak się stało to był jakiś odgórny nakaz nie było odgórnego nakazu natomiast sprzyjała temu chyba ogólna atmosfera epoki monografii tego tematu i autorka słownika naz w żeńskich polszczyzny Agnieszka Małocha Krupa twierdzi, że wpły w na to miała polityka równościowa ona pewnej ideologii równościowe ba, nawet jeżeli ta ideologicznie nie zawsze przekładała na działania praktyczne to to ona była silnie akcentowana ideę równości no to, jeżeli kobieta ma być równa mężczyźnie tak było w konstytucji, że kobieta jest równa mężczyźnie, że obie płcie są równe tylko, że kobieta jest równa mężczyźnie wyciągano kobietę do mężczyzny na ja w pamiętam wizerunek kobiety na traktorze prawda w plakatach z lat pięćdziesiątych stos bili głową kata ideowości była głoszona przez cały okres PRL i skoro kobieta ma być równa mężczyźnie jak właściwie, dlaczego ma się inaczej nazywać to miejsce będzie pani prezydent oczywiście ktoś mógłby przekornie zapytać, dlaczego nie na odwrót dokładnie, a poza tym dzisiaj wiemy, że równość to nie zawsze znaczy identyczność albo bardzo często właśnie nie znaczy identyczność, więc z tą samą formułę dla z czasem to była taka równość tylko deklarowane werbalnie a dlaczego nie nie nie na odwrót, dlaczego nie mówić o oko w ogóle o mężczyźnie pan Bielan rezydentka prawda prawda tam pielęgniarka np. przecież pielęgniarstwo to zawód zdominowany przez kobiety nie ma tradycji się przyglądałem kiedyś takim formom pan pielęgniarka pani przedszkolanka z ciekawości, jaki zakres ich użycia i nasze pojedynki na forach jak są przedmiotem dyskusji tak są przedmiotem pytani, a czasami są używane dla żartu czasami jakimś nagłówków prasowych dla przykuć uwagi nie na tym tak właściwie to nie funkcjonują, ale nikt nie znaczy, że nie ma innych nazw no przecież o lat rynek to nie są dobrze brzmi, ale jak, gdyby mnie ktoś prosił to całkiem serio proponował formy przedszkola gminne, które wchodzi w analogicznych leczona e-administracja logiczna dotarty pół mieszczan KO mistrzami jak przedszkolanka to przedszkola nikt chyba nic złego w tej formie nie ma poza tym że, że nie jesteśmy do nich przyzwyczaić przyzwyczajeni no na razie oficjalnie to chyba się nazywa nauczyciel przedszkola prawda, bo wychowawca przedszkolny za tą formą lobbują bardzo nauczycielki przedszkolne, które mówią, że forma przedszkolanka nie z powodu żeńskie końcówki, ale z powodu samego tego słowa mniejsze i tracą one kobiety chcą Targ, gdyby jednak z nauczycielami, a nauczyciel nawet nauczycielami, którzy podkreślali, że są nauczycielkami tata pani przedszkolanka zjawisko brzmi trochę infantylnie albo inwestor sam zawód bez strachu pozbawiony prestiżu to to inna rzecz, a skoro jesteśmy przy prestiżu, dlaczego bez problemu jako społeczeństwo mówimy sprzątaczka, ale już w przypadku żołnierki prezydencki są problemy te to niezupełnie chyba taki sprzątaczka coraz częściej oficjalnie nazywana panią sprzątającą w VAT dotyczy to podobna zmiana to zasiłek z wysp ze stróżem przedwojennym, które się stał dozorca, a potem gospodarzem domu czy widać takie przykłady deprecjonowanie nas obsługujący taki mały ceniony społecznie zawody, chociaż ważny prawda, więc jest oczywiście brak niezbędną brak szacunku zupełnie nieuzasadniony albo uzasadnione może pewnie Mistera typowymi wyobrażeniami osób, które swoje zarys obowiązki zaniedbują nawet dość, że mamy sprzątaczkę obok pani sprzątającej no i ten mężczyzna, który w są też mężczyźni wykonujący tę pracę tu sprzątać tylko wiek nikomu nie przyjedzie do głowy powiedzieć pan sprzątaczka nie ginie na nich sprzątaczka Barbara niestety tak ten odwrotny kierunek czy pan prezydent kapłan przedszkolanka jest bez szans moim zdaniem, dlatego że nie ma tradycji ani teraz ani 19 wieku nie było no i poza tym reformy są, zupełnie jakby niezgodne z taką męską dominację, której przykłady są ciągle widoczne w wielu dziedzinach nawet na początku 2001 . wieku, ale są ciekawe formy jej gosposi i nianiek ani jak się przekonałem występuje w tytule powieści w zapisałem sobie, kto może, żeby nie przekręci holi Peterson po angielsku napisać książkę z MNI MEN tez kontaminacji man mężczyzn bardzo wymyślne geny niania czy po polsku właściwie to ta książka mogłaby się nazywać Mania, ale pewnie, by wtedy przychodziła do głowy Maria jako zdrobnienie Mania, więc Polska tłumaczka Magdalena Słysz przytaczam sprawdziłem to dane przetłumaczyła tym książkę jako nianie k, czyli facet dziecka to ten tytuł sugeruje, że bała się po prostu wiedzieć Janik prawda myślę, że to będzie niezrozumiale na jej znamy taki tytuł, który sam siebie objaśnia, ale i Czytelnicy niech wiedzą co to jest Janik ja też że, choć jest teraz niech no, więc tak much jest świat się zmienia język zmienia i pewne formy, które wydawały się nie do pomyślenia jakoś torują sobie drogę ja myślę, że to jest ogólnie rzecz biorąc proces pozytywny to znaczy nigdy nie byłem z jakimi zmianami na siłę ani tym bardziej ze zmianami administracyjnymi językową czasami są pożądane, ale polszczyzna na i ich nie potrzebuje natomiast takie ostrożne i wyczuciem wspieranie form żeńskich powtarza w interesie i polszczyzny nas jako jej użytkowników i przy mógłbym przypomnieć przykład to polskiej reżyserce, która obsadza je w jakiś roli aktorka jeszcze prawej powiedzmy to bez rezerwacji morfologicznych różne inne argumenty wytoczono przeciwko tym forma Femina aktywnym n p . to, że są trudne do wymówienia architektka naprawdę nie jest łatwa adiunkt kach, by jeszcze gorsza jest pediatrą Ka jest niełatwa, ale różne wyrazy inne też są trudne do wymówienia Szkotaka Polska rzeka k wyda trojga razy nie będę próbować tego po Róża nie wiem może łatwiejsze do rzeki w ogóle bywają trudne nazwy nie niektóre Drwęca -li, więc sama grupa spółek skoro nie eliminuje wyrazu podobnie nie jest poważnym argumentem to, że murarka to n p . tylko kobietom oraz, ale i zajęcia murarzy, a ja wiem, a pilotka to jest czapka podobne rzymskim, a co z pilotem telewizora to z lokalnym alkoholem właśnie no, więc chętnych Homo nie miał czym jest powszechne więzy krwi skoro oni zakup tego po funkcjonowania to nie powinniśmy serio traktować takich argumentów Rzeszów RK ta nie może być kobieta, bo to się z kabiny nie szofera już raczej się bardziej trzeba się liczyć z tym społecznym odczuciem, że w niektórym formom żeńskim tym zwłaszcza, które są nazwami wyższych stanowisk i funkcji w w oczach mówiących brakuje pewnego prestiżu także plany te nazwy żeńskie, pomniejszając go gorzej dyrektor pani dyrektor to jest pewne poczucie społeczeństwem coś realnie liczyć na 2, ale czy to nie jest także im częściej będziemy nazywać dyrektorka dyrektorką potem rzadziej będziemy czuć, że to jest jakaś gorsza forma, ale rzeczywiście redaktorka to nie tylko nas dotyczy słów, ale to dotyczy to tyczy wszelkiego rodzaju innych bodźców to w psychologii nawet znalazły jak kiepskiej jakości nazwy inni efektu ekspozycji to się chyba tak nazywa efekt ekspozycji część jest wystawiony na jakiś bodziec, tym bardziej mi się podoba znaczy to ta sama melodia, kiedy i słucham po raz trzeci jest zupełnie znośne, choć za pierwszym razem się nie podobała, czyli zwolenniczką ich zwolennikom stosowania żeńskich końcówek powiedziałby pan, że po prostu stosowali tak stylisty stażysty z wysta w z dokładnością do tego, że to nie końcówki w wykładni i elewacji żeński tak jest tak tak to na razie nie potrafi tego powtórzyć, więc nam, żebyśmy nie uciekali od decyzji takich wyrazów tylko, dlatego że są nim upowszechniane, ale brali pod uwagę to czy 3 czy są potrzebne formy żeńskie czasami naprawdę są potrzebne jeśli nie chcemy się zaplątać jakieś nieporozumienia komunikacyjne, a im więcej ich tym bogatszy języka tym większe nam daje możliwości wyboru bogactwo nie jest niczym złym to jest właśnie dyskusja z turystami na tym polega, że niby chcieli zawęzić zakres możliwości, a przecież nikt nie każe używać form, które nam się nie podobają od lat, dlaczego mamy bronić ich życia innym niż rozmowa z pewną formą negocjacji prywata czy my też ze sobą rozmawiamy nie używamy dowolnych form wybieramy jak IZ dostępnego repertuaru fikcyjnym ni więcej i język dostarcza możliwości tym lepiej, bo w różnych sytuacjach komunikacyjnych można sięgać po takiej lub inne czasy inne tylko, że to jest trochę trudne n p . jest poseł Mn kobieta w partii rządzącej, która sobie nie życzy formy posłanka i gdy oni piszecie wspominam zawsze używam formy męskiej poseł tak jak ona sobie życzy, ale jeżeli pomyślimy o wszystkich wariantach w przypadku wszystkich możliwych osób to co się robi strasznie skomplikowane, kto zbierze formy żeńskiej, kto męskiej można je znów była jak wizja nadwyżek na wizytówce imię nazwisko redaktorka naczelna to też dla mnie wskazówka jak mamy takie sobie mówić, żeby się do niej zwracać w 2 nie bywa skomplikowane język czasami mniej skomplikowane, ale to nie z BAEL właściwe rozwiązanie, żeby ograniczyć się możliwości wyboru uprościć słownictwo uprościł gramatykę i nic takie rozwiązania go rytmiczne prawda, że nie nie mam wyboru testem szczęśliwym mam wrażenie, że wiele osób tak naprawdę tęskni po cichu Duterte takiej polszczyzny, w której nie ma wariantów nie trzeba się zastanawiać nad wyborem do wyboru nie ma, ale to był straszny świat wybór jest rzeczą korzystną od zimy się myślami od języka trochę pomysł na innych rzeczach, gdybyśmy wszyscy chcieli być pędzenie do kina na ten sam film innego nie ma tu da albo mamy z 1 jedyną poprawną książkę zatwierdzoną przez jakiś urząd, a wszystkie inne są na cenzurze czy chciałam zakończyć się rozmowy w pozytywnym akcentem w ale w każdym razie RM w myśl przewodnia jest taka, że tak dla wyboru żeńskie końcówki, czyli Femina ty wy są poprawne PMI nawiązują do tradycji międzywojnia wcześniej dziewiętnastego wieku żegna się z państwem Anna Dryjańska z tokfm PL naszym gościem był prof. Mirosław Bańko językoznawca i wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego autor słowników i poradników językowych dziękuję pani profesor kim
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: AUDYCJA INTERNETOWA TOKFM.PL

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Teraz 30% zniżki na Dostęp Premium! Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW", aby słuchać podcastów TOK FM na komputerze i w aplikacji mobilnej już dziś.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!