REKLAMA

Powstania śląskie - jak wyglądały walki na Górnym Śląsku?

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-09-17 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
50:58 min.
Udostępnij:

Rozmowa z profesorem Grzegorzem Nowikiem o tym, jak potoczyło się powstanie na Górnym Śląsku. Dlaczego doszło do tego powstania i jak wielki w tym udział miała... prasa niemiecka i jej kłamliwe doniesienia, że bolszewicy zdobyli Warszawę? Rozwiń »

Prof. Nowik przypomina, że Niemcy i bolszewicką Rosję już w 1920 roku łączył traktat o współpracy, w ramach którego obie strony obiecywały przekazywać sobie nawzajem zdobyte polskie miasta. Nie inaczej było na Górnym Śląsku.

Jak wyglądała krwawa rozprawa z polskimi działaczami niepodległościowymi na Górnym Śląsku? Jak przebiegały walki w tym regionie? Dlaczego walki między Niemcami i Polakami były tak zajadłe? O tym wszystkim Karolina Lewicka rozmawia z prof. Grzegorzem Nowikiem. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Trzecia godzina naszego spotkania, nasz kolejny gość: prof. Grzegorz Nowik, Polska Akademia Nauk, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, kłaniam się panie profesorze, dobry wieczór, dobry wieczór państwu. Pan profesor gościł u nas na okoliczność powstań śląskich i plebiscytu na Górnym Śląsku. To rzecz, którą kilka tygodni temu już poruszaliśmy w części historycznej. Mieliśmy taką malutką katastrofę, jeżeli chodzi o czas, bo było go znacząco za mało, zaś pan profesor miał za dużo bardzo interesujących rzeczy do powiedzenia. Dlatego tak ważne dla nas, rzecz jasna, postanowiliśmy kontynuować, by tej historii nie zawieszać na kołku bez ostatecznego rozstrzygnięcia, gdyż jest to absolutnie niedopuszczalne. Rozwiń »
Tak go tylko powiem o tym, o czym żeśmy mówili w czwartek podczas naszego pierwszego spotkania i od razu dodam, że oczyścić z państwa, którzy mieliby ochotę na inny całe to spotkanie z panem profesorem to zachęcam, by odsłuchać się podcastów inny mówiliśmy o tym, że u nich 28 czerwca 1919 roku został podpisany traktat wersalski przyznała Polsce Wielkopolskę Pomorze gdańskie bez Gdańska nie ustalał granicy wschodniej ta została ustalona w toku wojny polsko-bolszewickiej i zaplanowane były 3 plebiscyty w tym 1 na Górnym Śląsku mówiliśmy też o tym, ma, że Śląsk im przez ostatni stulecia nie był polskim i innych, a wręcz przeciwnie Śląsk był prawdopodobnie w państwie wielkomorawskim potem pod rządami przemyśli 

W 990 roku zajmuje go Mieszko pierwszy, ale w 1300 czterdziestym ósmy roku Kazimierz wielki rezygnuje ze Śląska na mocy pokoju w Namysłowie niszczy i że do tego dodamy jeszcze wcześniej był podział dzielnicowy not ta historia polskiego Śląska rzeczywiście niezwykle krótka tymczasem ta polskość została przygotowana też o tym, mówiliśmy, że na Górnym Śląsku posługiwanie się polszczyzną czasem nie szło w parze z poczuciem narodowej tożsamości, ale też wszystko zmieniło dziewiętnastym wieku wsparcie Polska jest konieczny 19 takich, ale też wsparcie polskojęzycznych Górnoślązaków dla powstańców listopadowych potem dla powstańców styczniowych 

Rzecz jasna wiosna ludów tak ten okres budzenia się polskości byliśmy także przy pierwszym powstaniu śląskim to sierpień 1919 roku, kiedy jeszcze myślano o tym, że być może uda się powtórzyć scenariusz powstania Wielkopolskiego tak, by plebiscyty stracił rację bytu dostarczy militarnie chciano ode rzeczy rozstrzygnąć się, zanim podpisany został traktat wersalski jest powstanie miało być najpier w w kwietniu potem w maju w czerwcu ostatecznie wybuchło przypadkiem się w sierpniu krwawo stłumione była przewaga wojsk niemieckich brak regularnego wsparcia Polski, którego zresztą w tamtym okresie, a faktycznie być nie mogło ich tam zatrzymaliśmy się na tym momencie poprzedzającym wybuch drugiego powstania Śląskiego 

Tak, ono także można powiedzieć wybuchło nieco przypadkową to jest konsekwencja sytuacji, które nie były związane z represjami niemieckimi to po pierwszym w powstaniu śląskim, ale generalnie do jego wybuchu sprowokowała prasa niemiecka co zresztą ciekawe jest, dlatego że w tym samym czasie mniej więcej i prasa bolszewicka w różnych miejscach na terenie bolszewickiej Rosji prasa niemiecka ogłosiła informację o upadku Warszawy ogłosiła ją szesnastego siedemnastego 18 sierpnia tymczasem akurat w tym czasie sierpnia 1920 roku w tym czasie akurat nastąpił znaczący przełom w bitwie warszawskiej i bez bynajmniej Polska nie upadła Warszawa nie została zdobyta przez bolszewików, ale nastąpiło zupełnie coś innego leżeli zostali pokonani na wschód tak zostali odrzuceni od Warszawy jeszcze i jeszcze w czasie, kiedy się do powstania 18 sierpnia rozpoczynało to jeszcze w tym czasie szturmowali Płock mniej więcej Włocławek także jeszcze całkiem nie zostali wypędzeni z ziem polskich natomiast natomiast Niemcy liczyli już liczyli już na upadek Polski musimy tutaj przypomnieć, że to jest mało znany fakt, bo wszyscy znają układ Ribbentrop-Mołotow wcześniej może niektórzy słyszeli o pakcie berlińskim z kwietnia UR 2006 . a jeszcze może mniej liczni słyszeli o układzie w Rapallo 1920 roku, ale w roku 1920 łączył już Niemcy i bolszewicką Rosją traktat zawarty w maju, a później uzupełniony i i rozszerzony w lipcu 1920 roku, który zakładał powrót do granicy z 1 sierpnia roku 1914 co zresztą pokazały działania działania niemieckie które, które były prowadzone na pograniczu polsko czy Mazowiecką pruskim ni więcej, więc oddanie np. zarządu zarządu miasta Działdowa w ręce niemieckie czy Brodnicy w ręce niemieckie przez bolszewików, którzy te miasta zdobyli w sierpniu dwudziestego roku i tak też i tak też było również na Górnym Śląsku prasa np. publikowała takie rysunki, bo to inna podstawowa metoda komunikowania się ze społeczeństwem przypomnijmy niema Radia nie ma telewizji w Gnojniku nie ma internetu co dzisiaj młodzież może nawet w tego nie wyobrażać i w zasadzie Gazeta i plakat były tym podstawowym środkiem propagandy ulotka, a więc był na tych ulotkach na tych plakatach w gazetach przedrukowywane w taki wizerunek spętany w kajdanach stojącej Germanii w niemieckim hełmie oczywiście Germanii jako kobiety przedstawionej w tył Germanie oswobodzenia z ucisku zarówno z 1 strony polskiego, jaki z drugiej strony mocarst w Antyszanty wysłał baza boje z armii czerwonej, a więc w takiej w takiej atmosferze na wieść o tym, że Warszawa została zdobyta Niemcy no i rozpoczęli krwawą rozprawę z działaczami polskimi plebiscytowym na Górnym Śląsku no tak takim symbolem jest morderstwo na dr. Andrzeju Mielęcki, który opatrywał rannych z ich zresztą z misji alianckiej, którzy zostali przez bojówki niemieckie niemieckie tam poranieni port poszkodowani i tu musimy sobie też dodać od razu, że tak jak myśmy prowadzili działania i jawne i konspiracyjne do przygotowania plebiscytu a, a później powstanie tu dokładnie identyczne działania prowadzili Niemcy mieli własne komisje plebiscytowe mieli własne tajne organizacje wojskowe i obrony Śląska i głód to właśnie to właśnie organizacje niemieckie może powiedzieć, że wybuch naszego powstania był reakcją na chodniku trudno opędzić powstanie, ale na taki zamiar zamiar niemiecki oczyszczenia Górnego Śląska z aktywnego elementu polskiego właśnie ostatecznie w sierpniu siedemnastego 18 sierpnia 1920 roku w i trzeba również przypomnieć, że nie była to pierwsza próba tego typu działań, bo wcześniej jak były np. obchody 3 maja 1920 roku na na Górnym Śląsku organizowana, więc święto narodowe polskie tu również Niemcy tego typu tego typu działania prowadzili i i nowe rozbijane były wiece polskie manifestacje polskie w szkołach n p . uniemożliwia lub nauczanie w języku polskim, a więc polskie szkoły strajkowały w maju 1920 roku także tam trwał trwała nieustanna wojna polsko-niemiecka walka żywiołu polskiego z Niemiec i ładnie tak tak to można tak to można nazwać nie była nie było możliwe żadne modus Vivendi była to walka można powiedzieć na śmierci życie, dlaczego ta walka była tak tak z zajadłych od już do Polacy w państwie niemieckim nie mieli specjalnych szans to to byli z góry przeznaczenie na germanizacji wyeliminowani jako ten element słabsze ekonomicznie, bo to tak jak mówiliśmy chłop robotnik głównie Niemcy to jest i właściciel kopalni właściciel Huty i całe drobno mieszczaństwo i duża część inteligencji ta młoda Polska inteligencja jest dopiero tego chowu w pierwszym pokoleniu to są synowie górników chłopów do dopłat dawaliśmy przykłady Wojciecha Korfantego natomiast jest wzgląd jeszcze inny oprócz tego względu PEC Narodowego to jest wzgląd ekonomiczny Górny Śląsk był to w Zagłębiu największym Zagłębiem Hutniczą górniczym w Europie po prostu fantastyczne, że region przemysłowy bez tego regionu Polska byłaby skazana na niewielkie stosunkowo, ale też ważne Zagłębie dąbrowskie między w tym samym regionie tylko po drugiej stronie Przemszy leżące czy też zagłębi kopalnie i w rejonie w rejonie Chrzanowa z kolei na terenie na terenie Galicji w tym tzw. trójkącie 3 cesarzy, gdzie się 3 granice czy granice zbiegały, więc walka o Górny Śląsk była walką o potęgę państwa polskiego albo albo w biedę państwa polskiego, bo to co udało się po tym, trzecim powstaniu i podziale Górnego Śląska, o czym będziemy jeszcze mówić to jest pomnożenie pomnożenia polskiego przez taki niewielki region to jest 3 krotne pomnożenie polskiego majątku Narodowego brutto to zupełnie zupełnie inny świat bez Górnego Śląska bylibyśmy absolutnie biednym zacofanym zacofanym państwem Europy złożonym z powiedzmy pogranicznych prowincji 3 dawnych mocarst w zaborczych no to idziemy w kierunku plebiscytu panie profesorze przed naszym pierwszym spotkaniem odwiedziła muzeum śląskie w Katowicach, żeby sobie prześledzić tę wystawę poświęconą historii Górnego Śląska i natknęłam się na propagandę plebiscytową w inny i tak czwórce tejże wystawy opisują argumenty strony polskiej strony niemieckiej wybrany rzecz jasna on, więc strona Polska argumentowała tak Niemcy zapłacą ogromne kontrybucje rzecz jasna po pierwszej wojnie światowej, a Górno Ślązacy, jeżeli pozostaną obywatelami tego państwa będą musieli na nią łożyć Prusy są krajem protestanckim i nie będą przestrzegać praw górnośląskich katolików w UE Niemcy zachowały się w stosunku do polskich Górnoślązaków jak zła macocha daje oczywiście macochy trzeba się wyrzec Polska ma historyczne prawa do Górnego Śląska się tą władali Piastowie państwo niemieckie ciągle wywołuje wojny Górnoślązacy zaś miłują pokój jeszcze wybrana argumenty strony niemieckiej Polska jest zbyt biedna, by zapewnić Górno Ślązakom poziom egzystencji do jakiego przywykli Polska nie ma konstytucji prowadzi wojnę z bolszewikami Niemcy przenieśli na Górny Śląsk kultury przemysłu podnieśli poziom cywilizacyjny gwarantują porządek no i w Polsce dominuje zdaniem propagandy niemiecki szowinizm Narodowy obcy z natury tolerancyjnym Górno Ślązakom właśnie zwróćmy uwagę na innym te argumenty strony polskiej strony niemieckiej, bo one wykorzystywane w propagandzie nie były obecne właśnie w tych plakatach, o których mówiliśmy w ulotkach bardzo często to jest Polski pies, który prawda chce ten kąsek kogoś Górnośląskie tak pożyć zabrać dla siebie proszę zwrócić uwagę, że ekonomiczne wyznaniowe względy tutaj dominowały w Polskiej propagandzie oczywiście się odwoływały do do Niemca Lutra prawda czy też tych kwestii ekonomicznych to znaczy reparacji wojennych, które muszą Niemcy zapłacić natomiast nie ma w nim kwestii godności owych w ogóle na to NATO propaganda Polska nie kładła nacisk kurze będziesz wolnym człowiekiem w wolnej Polsce nie będziesz musiał się jego kłaniać Niemcom dopiero dopiero później Polska propaganda ten ten wątek wątek podejmuje natomiast nowe niemieckie argumenty to są dokładnie takie argumenty jakich byśmy trochę używali no w naszej akcji propagandowej z kolei na Wschodzie to, że myśmy tam przenieśli jakąś pewną kulturę gospodarczą rzek kaganek oświaty kaganek oświaty, ale misja cywilizacyjna Jadwidze wszystko to miało gdzieś znamiona znamiona prawdy, ale był w jedno ten podstawowy podstawowy element jeśli chodzi o szowinizm NATO Niemcy absolutnie tutaj nie trafiali w nie trafiali do okien ten szowinizm akurat na Górnym Śląsku był brud daleko większej skali propagowany przez Niemcy, ale ja chciałem jeszcze zwrócić uwagę na 1 z elementów niezwykle istotnych mianowicie sobie nie zdajemy sprawy w jakim stopniu Polska wolna Polska wspierała ten, że Górny Śląsk i tu już w czasie już w czasie drugiego powstania, o czym, o czym mało wiemy z tego względu, że były to działania niejawne były to działania głównie prowadzone przez struktury wojskowe oczywiście działania polityczne musiały być jawne, bo one w jakimś sensie wynikały z ustaleń traktatu wersalskiego, a więc przygotowania do plebiscytu i t d . tak dalej, ale z drugiej strony do dominuje w literaturze taka teza, że Polska nie była zainteresowana rząd Polski nie pomógł mu, że skupienie uwagi na górnym zaczynała na wojnie z bolszewicką Rosją spowodowało zaniedbaniem spraw śląskich na dzisiaj przyniosłem sobie do studia taki dokument, który dopiero minął wertując archiwa archiwa wojskowe znalazłem jest to rozkaz dowództwa trzeciej armii wojska polskiego walczącej w tym czasie 1 sierpnia, więc to jest mniej więcej ona walczy na linii w na linii Bugu w znacie grającą i armią konną i rosyjskimi 12 i częścią czternastej armii i cóż my w tym rozkazie znajdujemy jest zarządzenie pkt 6 zwolnień oficerów Górnoślązaków, żeby wrócili do siebie tak, dlaczego na skutek reorganizacji tzw. spiker w hali z policją i na Górnym Śląsku mający się składać w połowie z Polaków w połowie Niemców okazała się konieczność obsadzenia ważniejszych posterunków tejże oficerami polskimi, jeżeli nie obsadzimy obsadzą te stanowiska Niemcy proszę wyobrazić trwa odwrót to jest jeszcze przed bitwą warszawską rozkaz jest z 1 sierpnia i rozkaz nakazuje należy zatem najpóźniej do dnia 20 sierpnia wszystkich oficerów Górnoślązaków zwolnić odesłać do ministerstwa spraw wojskowych do biura plebiscytowego, skąd zostaną dalej skierowanie na Górny Śląsk o wykonaniu rozkazu należy z podaniem nazwisk zameldować i t d . i t d. czy na miarę sił możliwy wariant, że nie ma możliwości Śląsk oczywiście to jest niezwykle ważny rozkaz, bo musimy pamiętać, że po pierwszym powstaniu śląskim 22  000 Górnoślązaków emigrowało z tego terenu część poszła do szkół wojskowych część była w tzw. bytomskim pułku strzelców, który był sformowany itp jak wybuch po drugie, powstanie to większość tego pułku walczyła w tym czasie na Wschodzie siódma brygada rezerwowa skład który, choć ten bytomski pułk strzelców broniła broniła Warszawy, a mimo to oficerów Górnoślązaków wysłano na Górny Śląsk plebiscyt został przeprowadzony 20 marca 1921 roku Wincenty Witos mówił tak bracia nasi górnośląscy idąc do urny oświadczają się za polską wiedząc o tym, że wchodzą do państwa uporządkowanego od wewnątrz dzięki uchwalonej w dniu wczorajszym konstytucji i zabezpieczonego na zewnątrz dzięki zawartemu przed chwilą pokojowi, bo rzeczywiście 20 jest bardzo ważne skorelowane z osobna DAF 1921 roku tymczasem w tym samym roku 18 marca zawarto pokój w Afryce, czyli koniec Polski wojny polsko-bolszewickiej, a dzień wcześniej 17 marca z konstytucją tak Sejm ustawodawczy uchwalił po oczywiście wielomiesięcznej często bardzo gwałtownych sporach wieloletnich powiedziałbym nawet tak tak ktoś mu mówiłam o tym, ich ostatni, ale w fazie inne, czyli faktycznie ten komunikat co do społeczeństwa mógł być Górnośląskiego takie uspokajające koniec wojny NATO jest na przeciwdziałanie ich argumentom niemieckim to to również jest zwrócenie uwagi Sejm Sejmu polskiego na te argumenty o zwrócenie uwagi naczelnika państwa to wszystko działo się można powiedzieć w uzgodnieniu z władzami państwowymi, żeby wybić Niemcom ten argument, ale mimo to wyniki plebiscytu są niesatysfakcjonujące to znaczy na 2  000 000 głosujących blisko 60 % głosów pada na Niemcy 40 % głosów na Polskę i co no a teraz od razu powiedzmy o słabości organizacyjnej skoro przed chwilą mówiliśmy, że jednak państwo polskie troszczyła się o Górny Śląsk i starał się robić co mogło nam wiary właśnie ważnego, ale kwestia emigrantów plebiscytowych pokazywała Anno słabości jeszcze innej instytucji państwa, bo to był pomysł Polski to był nasz pomysł, żeby Zagłębia Lubin oraz jest z Westfalii sprowadzić na teren Górnego Śląska tych wszystkich, którzy urodzili na tym terenie, a potem za chlebem za pracą lepszą pracą jako dobrzy fachowcy pojechało właśnie na ten w ramach takiego destruktu prawda, czyli wysysania wysysania Polaków przez cywilizację przemysł niemiecki zachodniej części tak jest między sojusznicza komisja rządząca plebiscytową na Górnym Śląsku mówi, owszem to jest słuszny postulat zgadza się, tyle że myśmy sprowadzili im 10  000 osób najciężej ranni Niemcy blisko 200200  000 tak właśnie i po co ważne dostawali oni ci niemieccy powracający potrzebne dokumenty o urlop od pracy pieniądze na podróż podczas gdy chcąc głosować za polską zazwyczaj mórz i porzucać pracę i podróżować na własny koszt to była niestety niestety słabość państwa polskiego, którego wszystkie struktury wszystko można powiedzieć, że kultura polityczna no można, by o tym, długo długo mówić jak kiedyś byłem na takiej konferencji tu pozwolę syna taką dygresję na konferencji, gdzie pierwszego dnia dyskusja toczyła się konferencje dotyczące Odrodzenia Rzeczypospolitej czy myśmy stracili wiek dziewiętnasty oczywiście tak straciliśmy te 19 jeśli chodzi o JOW w infrastrukturę cywilizacyjną straciliśmy gole jeśli chodzi o notę instruktor infrastruktury z państwową po prostu doń trzeba było tworzyć to wszystko tworzyło rząd pomaga w dwudziestą da wyłącznie z nielicznych kadr z 1 strony galicyjskich, bo tam była autonomia i społeczeństwa obywatelskiego, ale straciliśmy również z punktu widzenia kultury politycznej, bo przecież zawsze to państwo było wrogiem, bo to było obce państwo opresyjne państwo państwo, które chciało nam wydrzeć wszystko co mamy najcenniejsze wewnątrz prawda, czyli własną własną tożsamość i świadomość i w tym sensie jeśli mówimy o tym w porównaniu tych właśnie sprowadzonych przez Niemcy, którego struktura przecież pozostała nienaruszona po pierwszej wojny państwa niemieckiego wojnę zakończyła się przecież poza granicami rzeszy państwo niemieckie działało jak państwo niemieckie funkcjonowało ze wszystkimi jego instytucjami i jedno decyzja powodowała, że cały aparat działał dokładnie w tym duchu natomiast w Polsce przy również zmieniających się w rządach, aczkolwiek nie tak jak po po 2002 . roku, ale jednak zmieniających się w rządach niewydolności tych tych struktur administracyjnych braku koncepcji no to państwo było wciąż jest były obce było tak było wstanie tworzenia i nie ma pamiętajmy, że ten może bez wizyty odbywały w grę w państwie niemieckim, bo tak duży teren Niemiec tak aczkolwiek, aczkolwiek policja i wojsko zostały wycofane niemieckie z tego terenu była Polska Rybi rynek polsko-niemiecka policja właśnie składająca się 50 % z tej z tych Górnoślązaków, którzy z boiska zostali tam polskiego odesłani i pod nadzorem wojsk włoskich francuskich i angielskich stacjonujących na terenie Górnego Śląska można być, że Górny Śląsk był tak jak w ówczesne wolne miasto Gdańsk pod nadzorem ligi narodów, która nadzorowała ten plebiscyt i to oni tam sprawowali władzę natomiast cała struktura administracyjna była jednak nadal niemiecka i no i co co ich działań na rzecz swojego dzieła, aby nie powiedzieć kapitał był w ręku niemieckim prasa była w rękach niemieckich ona do dominował na dobrą sprawę na tym terenie i pomyślimy, że to jest jednak kilkaset lat z tej tradycji Państwowej niemieckiej, a ta młoda młoda tradycja Państwowa Polska była jak i pokostów na drewnie zaledwie powierzchowne niemal stuprocentowa frekwencja co też wskazuje na to jak istotna była to sprawa dla mówiliśmy o tym, że to raz na fundusz zmieni się wypowiedzieć 98 proc Rand inny poszło do urn tak jak pan profesor powiedział 60 % za Niemcami 40 % za polską chociaż, jeżeli chodzi o rozkład tych gminach, ale już było bardziej zbliżone pierwotne pierwotnego zamysłu zamysłu komisarzy plebiscytowych francuskiego angielskiego i włoskiego był taki, że będziemy liczyć wg rozkładu głosów w gminach i przynależność Państwowa będzie rozpatrywana jest dziś z wg rozkładu głosów w gminach i to dług postulat, który był bardzo korzystny dla strony polskiej, dlatego że ten rozkład głosów był nierównomierny w zasadzie w gminach miejskich wszystkich gminach miejskich, czyli we wszystkich miastach, zanim założyli Niemcy po prostu tak to się kształtowało, że dołek w drobne mieszczaństwo inteligencja i wszyscy wykształceni lepiej sytuowani mieszkańcy Górnego Śląska byli w większości Niemcami albo z nim przy zmęczonym Ślązakami, którzy byli w miastach natomiast robotnik w mieście i chłop na wsi to był chłop Polski mowa Polska sięgała jeszcze chęć za za Opole w kierunku w kierunku zachodnim, gdyby rzeczywiście liczono głosy jednak takiej zasadzie w tej gminie zwycięży i Polacy i oznaczamy to powiedzmy na niebiesko na terenie albo na czerwono na terenie Moto tych gmin, które się opowiedziały za polską byłoby więcej natomiast przyjęto sposób liczenia wg powiatów no i tutaj już ten rozkład głosów był bardzo nierównomierny i to spowodowało również pewną można powiedzieć rozdźwięk w samej komisji plebiscytowej ten rozdźwięk globu od samego początku, bo Włosi Brytyjczycy faworyzowanie Niemców, a Francuzi Polaków to było zgodne z polityką brytyjską, a od 11 listopada 1918 roku w dla Wielkiej Brytanii zgodnie z jej koncepcją równowagi balans ciałem w w Europie i ich wrogiem przestali być Niemcy Jan stawała się Francja, która mogła wyrosnąć na tego głównego dotrze Tarnobrzega łamie trzeba było Francję i trzeba było Francji osłabić, a jak najłatwiej z Francji osłabić no przecież my powiedzieć Francuzom, że mają inni nie odzyskać Alzacji Lotaryngii to było za dużo dla Francuza, ale najłatwiej było osłabić się w ten sposób, że Polski sojusznik z drugiej strony Niemiec może być może być taki czy inny sposób osłabione i konsekwentnie Lloyd George, a każdy każdy z elementów Gdańsk Górny Śląsk, a potem plebiscyty na Powiślu Warmii Mazurach one stopniowo były systematycznie przez Lloyd George, a Georga w kwietniu maju dziewiętnastego roku tak, iż w taki sposób sformułowane, żeby pozycja Polski osłabić pamiętam to słynne zdanie oddać Polakom Górny Śląsk to jak dać małpie złoty zegarek no, więc niestety to nie nie przynosi, że tak powiem chluby chluby do George owi, bo my możemy podać takim, a zupełnie odwrotny przykład wybiegniemy troszkę troszkę n p . jeśli pani pozwoli Bob chciałbym jeszcze coś o tym, trzecim powstaniu śląskim powiedzieć Otóż jak odzyskaliśmy zakłady Azotowe w Chorzowie Niemcy z tych zakładów zabrali całą dokumentację techniczną i cały cały personel techniczny wówczas poleceniem uruchomienia zakładów Azotowych otrzymał nikt inny tylko Ignacy Mościcki chemia prof. Henryk i oceny wyrzuconymi na taki dobrał sobie do współpracy niejakiego Eugeniusza Kwiatkowskiego i inżyniera i w ciągu kilku tygodni odtworzyli całą dokumentację techniczną i w ciągu niewiele dłuższego czasu uruchomili produkcję w tych zakładach Azotowych, czyli tych produkujących zakłady nawozy nawozy Azotowe dla rolnictwa również związki Azotowe potrzebne dla przemysłu zbrojeniowego do materiałów wybuchowych, aby pokazać, że Polnische Wirtschaft nie oznacza bynajmniej wg propagandy niemieckiej nieumiejętności, ale wprost coś odwrotnego zdolność umiejętność organizowania życia gospodarczego tu wybiegliśmy troszkę, gdyby to Lloyd George mógł usłyszeć dziś o tym, dowiedzieć to zapewne zapewne mógłby się ugryźć w język, zanim takie głupstwa wypowiadałby publicznie teraz wracamy do propozycji podziału, bo są w 2 i z treścią 2 takie projekty zostały wysłane do rady najwyższej Anny i ci, którzy nam sprzyjali zaproponowali Anna met część powiatów pszczyńskiego rybnickiego głównie ziemie rolne inni malutkich skrawków powiatu katowickiego cała reszta do Niemiec natomiast Francuzi uznali, że Polsce przyznać należy wschodnie powiaty Górnego Śląska razem z całym okręgiem przemysłowym francuska linia zaproponowana przez generała le ronda dowodzący wojskami francuskimi biegła wzdłuż Odry z południa aż mniej więcej na wysokości Kędzierzyna Koźla Krapkowic skręcała potem lekko na północny wschód i biegła na zachód od Lublińca nie obejmowała ona Opola, ale obejmowała większość gmin, które głosowały za polską to Gortat był tu konsekwentnych i uważam, że należy stosować tę zasadę głosowania wg gminy uważał, że z miast duża część lub niemieckiego, czyli administracja szkolnictwo et Cetera, czyli to wszystko co było ze sferą związane państwowości niemieckiej wyjedzie wyjedzie z Górnego Śląska i wówczas też proporcje w miastach się zmieniał, ponieważ w miastach te proporcje w budowę mniej więcej kształtowały się jak 3 do do 734 do 6 na korzyść Niemiec i tutaj będzie mniej więcej to równoważne równoważne i 1 do 1 czy z 5 do 5 w 50 % ma 50 % natomiast linia brytyjską włoska festiwalach w Balinie Saatchi ona przewidywała przyznanie Polsce Południowej części Górnego Śląska głównie powiatów rolniczych i kawałka Północnego lub przyległych do od strony wschodniej do do granicy na południu Galicja na północy Kongresówki z pozostawieniem prawie całego Zagłębia przemysłowego na terenie Niemiec to tutaj zgodnie zgodnie z tezą zgodnie z tezą o zegarku i uważali Brytyjczycy, że ten przemysł należy zostawić Niemcom, bo dzięki temu Niemcy szybciej spłacą RS, ale rozwiązania dla reparacje wojenne ogłoszenie o ogłoszenie tej do tej listy podziałowi czystego kwietnia było właśnie przyczyną wybuchu trzeciego powstania Śląskiego zresztą UMK ten niekorzystny podział na bardzo szybko dotarło to propozycja do opinii publicznej także za sprawą Wojciecha Korfantego, który zadba o to, żeby opinia publiczna o tym, 7, gdy wiedziała przetoczyła się też przez Śląsk, ale strajk w ujęciu w dość można powiedzieć, że wybuchu strajk powszechny na terenie na terenie Górnego Śląska, który uderzał ich kapitał niemiecki i ludzi i wszystkich pracodawców pracodawców niemieckich Górny Śląsk Górny Śląsk stanął to jest można powiedzieć, że tak jak co w średnim wieku cieczy czy troszkę starsi słuchacze nasi pamiętają strajki sierpniowe po osiemdziesiątym roku to mniej więcej w ten sposób staną Górny Śląsk Górny Śląsk w 1 maja 19202001 . roku to znaczy zaprotestowali absolutnie wszyscy i nic można powiedzieć, że taki karnawał czy festiwal z tego strajku strajku polskiego przeciwko decyzjom decyzją o międzynarodowym podziale Górnego Śląska był absolutnie powszechny to powstanie trwało aż 2 miesiące dopiero w lipcu obie strony z bronią w ręku opuściły teren przebić z władzami pamiętamy o tych 2 powstaniach mówiliśmy, że one wybuchały w tym przypadkiem sprowokowany przez nie było króciutkie i były krótkie trwały każdy z nich po ponad tydzień do drogi do 10 dni mniej więcej nigdy nie wybuchł w 1 czasie nigdy nie były należycie zorganizowane inni no i porównywanie nawet tych tych 2 powstań 0102. to były w zasadzie akt samoobrony polskiej reakcji na nas na żadne działania na represje niemieckie taki w taki powiedzmy element element odwetu natomiast takim porządnie zorganizowanym powstanie, ale to można powiedzieć, że perfekcyjnie zorganizowanym powstanie za chwilę spróbujemy jakieś dane czy liczby liczby tutaj podać to jest dopiero trzecie trzecie powstanie trzecie powstanie Górnośląskie ja postaram się dać może może 3 takie przykłady, żeby nie omawiać tych działań militarnych, które w, którym półki, na którym skrzydle stało ale, ale powiedzmy sobie, że w pierwszym powstaniu bierze udział kilka tysięcy co najwyżej Górnoślązaków w drugim jest to liczba już dochodząca do kilku trzecio czy nawet blisko 10  000 natomiast przeciętny stan wojsk powstańczych w trzecim powstaniu śląskim jest 40 kilka do 606060 kilku tysięcy zorganizowanych żołnierzy i mniej więcej 15 do 25 % to trudno przeliczyć w tym i zdecydowana większość kadry dowódczej, licząc podoficerów i oficerów blisko 2000 osób to są liniowi żołnierze wojska polskiego to tu powstanie na dobrą sprawę z dyktatora było oczywiście Korfanty natomiast to powstanie było przygotowane przez sztab generalny wojska polskiego i te liczby te liczby pokazują to kto to co to są przemycone na Górny Śląsk bateria artylerii pociągi pancerne i instruktorzy no 2000 oficerów podoficerów rurki wojska polskiego i teraz właśnie przejdę oprócz to był ten pierwszy przykład w jaki sposób to było doskonale zorganizowane dojdą do kolejnych 22 przykładów 1 przykład to jest Tadeusz Gruszczyński pseudonim Babelsberg w młody człowiek pochodzący z Piotrkowa kolega z kolega Stefana Roweckiego ze strzelca, a potem działaczy działaczy PPS -u wcześniej młodzieży postępową niepodległościowej filary edycja później legionista żołnierz polskiej organizacji wojskowej i żołnierz polskiego wywiadu wojskowego, który zorganizował grupę, którą nazwano grupą Wawelberga, bo studiował tutaj w szkole budowy maszyn Wawelberga i Rotwanda w Warszawie i zorganizował działanie absolutnie nietuzinkowe ono było zaczerpnięte z doświadczeń połowu na Białorusi, kiedy w ciągu 1 dnia 1 dnia wyleciało kilkanaście mostów na Berezynie i dziwi mnie na innych rzekach zatrzymując, zatrzymując bolszewicką ofensywę to samo to samo miało miejsce to samo miało miejsce na Górnym Śląsku w w nocy z drugiego na 3 maja na Odrze wyleciało w powietrze 9 mostów i kilka wiaduktów łącznie łącznie 15 takich istotnych istotnych przepra w drogowych i kolejowych głównie kolejowych, które całkowicie odcięły tereny powiedzmy ograniczony linią linią Korfantego od rzeszy to w zasadzie sparaliżowało możliwość niemieckiego odwetu i działań działań na Górnym Śląsku można powiedzieć odcięty zupełnie teren Górnego Śląska teraz cieszymy się wbić w środku to on być to znaczy my się tam nie bardzo mamy z kim bić, bo wyrzucamy te bojówki niemieckie, które się natychmiast ujawniają, ale działa doskonale zorganizowana Polska organizacja wojskowa Górnego Śląska nie dopuszczamy nowej siły nowej siły tych przy tych wojsk niemieckich różnych korpusów Ochotniczych i Reichswehra, które w, które chcą atakować od strony od strony Niemiec od strony Dolnego Śląska ten właśnie rejon za linią Korfantego i to jest ten 1 przykład i drugi przykład też jest niezwykle to już raz trzeci od zła liczba liczba SD były mosty, a teraz trzeci przykład Otóż szefem wywiadu szefem wywiadu na trzecim powstaniu Górnośląskim zostaje nie kto inny jak kap. Jan Kowalewski któż to jest to jest nasz asfalt kryptografii to jest ten, który złamał rosyjskie szyfry w 1919 roku dzięki czemu mieliśmy taką ogromną przewagę w informacyjną nad wojskami bolszewickimi w czasie całej toczącej się wojny można powiedzieć 1 z współtwórców polskiego zwycięstwa człowiek jako porucznik miał możliwość bezpośredniego telefonowania i rozmowy z Belwederem z wodzem naczelnym i podawania mu w języku oryginału natychmiast po rozszyfrowaniu bez tłumaczenia na język Polski w najważniejszych rozkazów rozkazów rosyjskich, które przejmowaliśmy ten Jan Kowalewski otrzymuje od Francuzów to jest też pomoc Francji pomocy w rodzaju metod łamania szyfrów niemieckich to były szef tzw. podwójnych zmienników, bo nie jest pora na opowiadanie tej metody natomiast Jan Kowalewski po prostu dzięki dzięki możliwości nasłuchu radiostacji niemieckich z terenu Opola Dolnego Śląska Wrocławia i t d. ma możliwość ma możliwość do informowania się co będzie i jak będą jak będą działały działali Niemcy, aby powstanie trzeci śląskie zdławić to jest non można powiedzieć że, podając tt 3 przykłady te 2000 kadry, a wśród nich właśnie choszczeńskiego Wawelberga i Jana Kowalewskiego Polska dała górnemu Śląskowi wszystko co miała najlepsze w swojej dyspozycji, aby oczywiście robiła to w sposób niejawny, bo ten karabin na powstańcach Górnośląskiego miał zastąpić kartę do głosowania to długi innego rodzaju plebiscyt innego rodzaju plebiscyt w AIG Polska patrzyła na to na takiej zasadzie jak na fakt dokonany przez samych Górnoślązaków, których może tylko politycznie moralnie wesprzeć nie mówiąc o wsparciu tym wcześniej udzielonym właśnie militarnym organizacyjnymi tak dalej i tak tra, a ostateczną decyzję, jeżeli chodzi o podział Górnego Śląska on podejmuje organ ligi narodów konferencja ambasadorów jest październik 1921 roku, jeżeli patrzymy tylko na liczbę to może nie jest podział jest lepszy na obczyźnie niż proponował ani Brytyjczycy i Włosi, ale nie jest on jeszcze takich jak proponował le rond można powiedzieć, że jest to wypadkowa, niemniej ta wypadkowa jest znacznie korzystniejsza od pierwszego dnia 29 % obszaru plebiscytowego trafia do nas, ale zamieszkanego przez 46 % ludności i jeszcze kilka liczb, bo o tym, już mówiliśmy mam też, że duża część się przemysłowemu usług przemysłu trafiła w nasze ręce na 82 kopalnie do nas 63 i 2314 stalowni do nas 937 wielkich pieców i 22 no i 90 % zasobów węgla to był dla Polski można powiedzieć dla odradzającej się Polski, która musi zbudować linie kolejowe w Warszawie nie można było dojechać do Krakowa bezpośrednio trzeba było jechać jakimiś ościennymi liniami bocznymi, bo nie było linie kolejowe przecież też szyny kolejowe trzeba było w jaki sposób wykuć o odlać tortu to żelazo było niezbędne to samo z linią nie było linii przez Kutno do Poznania tak jak dzisiaj jedziemy magistrala kolejowa na dziesiątki innych mostów, które trzeba było zbudować nie wiem czy mówiliśmy o tym, że, że po czternastym roku przez Wisłę między Toruniem i Krakowem nie, licząc z Torunia Krakowa było 5 mostów czy to jest do wyobrażenia dzisiaj mamy ich nie zdobył 30 kilka blisko 40 tych mostów jest na tym samym odcinku, a więc to jest siedem-osiem razy więcej w okresie drugiej Rzeczypospolitej wybudowano kilka mostów, a przecież Wisła jest osią komunikacyjną, a k królestwo polskie dawny dawna kongresów Ka jest można być taką osią geograficzną państwa, do której było wszystko można przyłączyć od osi jest po prostu pustynią komunikacyjną i do tego wszystkiego był potrzebny Górny Śląsk i jego przemysłem z tym wszystkim co co ówczesny przemysłu dawał jedno przypomnijmy, że to się zmienia w czasie dzisiaj dzisiaj mierzymy postęp obecnie komputeryzacja i tymi zaawansowanymi technologiami jeszcze nie tak dawno ja pamiętam, że tą produkcją kwasu siarkowego się mierzyło postęp cywilizacyjny, a w tamtym czasie normalną kopalniom hutom czyli, czyli ciężkim ciężkim przemysłem, który był potrzebny do tych szyn wytapiania i wagonów wagonów kolejowych, bo transport kolejowy był podstawą w Polsce został też przyznane na inne miasta, których ludność Otóż pan profesor mówił zwykle opowiadała się w znacznej większości większości za przyłączeniem do Niemiec są to były Katowice Mysłowice królewska Huta Mikołów Pszczyna Rybnik Żory Tarnowskie Góry dnem Lubliniec tak konwencja zawarta w Genewie 1922 roku zakładała, że na 15 lat na w obu częściach terenu plebiscytowego będzie obowiązywała swoista autonomia wolność zrzeszania się organizowania otrzymały zarówno polskie organizacje na terenie Niemiec, ale i również Niemcy na terenie Górnego Śląska obie części dysponowały odrębnym parlamentem odrębnym budżetem mieliśmy Sejm Śląski mieliśmy tam no zupełnie swoistą swoistą autonomię dla dla Niemców, którzy mieli własne szkolnictwo natomiast administracja pozostała w dużej części w rękach w rękach polskich tak jak administracja po drugiej części granicy w rękach w rękach niemieckich, niemniej to jest bardzo ciekawy przykład można powiedzieć, że wojna z bolszewicką Rosją toczyła się o realizację koncepcji federacyjnej lansowanej przez Józefa Piłsudskiego i a zakończyła się inkorporacja tych terenów bez autonomii, a zarówno w Galicji jak na Wileńszczyźnie natomiast taką autonomię posiadał z drugiej strony na drugim krańcu Rzeczypospolitej właśnie Górny Śląsk z tym odrębnym odrębnym własnym parlamentem odrębnym budżetem i odrębnym statusem całego całego Górnego Śląska to obowiązywało aż do 19303007 . roku o Śląsku uroczyście wrócił do Polski, a rankiem 20 czerwca 1922 roku, jeżeli zaczyna wracać tak tak tak tak to się zaczęły uroczystości tak też oczyszczone rynny nie trwał 1 dzień tylko w Wałbrzychu okresy czasu świętowano, dlaczego tak późno Ano, dlatego że jeszcze ustalanie międzynarodowe nawet po tym, rozstrzygnięciu w sprawie podziału Górnego Śląska jeszcze się ciągnęły miesiącami i 15 czerwca 2002 . roku przedstawiciele Polski Niemiec złożyli podpisy pod zarządzenia mi w przedmiocie oddania przez komisję sojuszniczą rządzącą plebiscytową Górnego Śląska obszarów przyznanych Niemcom i Polsce na podstawie traktatu pokojowego podpisanego w Wersalu w roku 1919 most graniczny w Szopienicach łączący drugą Rzeczpospolitą z Górnym Śląskiem na nic się tam dzieje tego 20 czerwca to można powiedzieć, że w uroczystości są symboliczne wzruszające, dlatego że on się rozpoczynają od rozkład się łańcucha przy pomocy kowadła przecinarka młota zostaje przecięte ogniwo łańcucha, który odgradza przez kilkaset lat Górny Śląsk pod polskim nie wiem czy to nie jest anegdotyczne czy jest prawdziwe, ale podobno, żeby uniknąć ewentualnych niespodzianek ogniwa przepił chowano połączono sznurkami chodziło o to, aby w tym dno, żeby nie było może takiej sytuacji, jaka miała miejsce w czasie zaślubin z morzem, kiedy pierścień gen. Hallera wylądował na Krze i musiały Rybak z tej kary zamarzniętego Bałtyku zepchnąć zepchnąć ponownie, więc tych zaślubin dokonał Kaszuba ani ani gen. Haller więc, żeby uniknąć może w morze takie jest całkiem związani sznurkiem to nie wyglądało dziwnie, niemniej ogniwa były i były nad piło ale, żeby było łatwiej nie to jest istotne istotne, że ten łańcuch został rzeczywiście rozkłady i gen. gen. Stanisław Szeptycki na czele wojska polskiego jako pierwszy maluje maszeruje oczywiście bytomski pułków strzelców, aczkolwiek do Bytomia nie doszedł w każdym razie wojsko polskie ta słynna dawno siódma brygada rezerwowa w tej chwili dwudziesta trzecia Górnośląska dywizja piechoty wkracza na Górny Śląsk stacjonuje tam aż do 19303009 . roku, a główne uroczystości odbywają się kolejno na rynkach głównych miast górnośląskich, a główna uroczystość 22 czerwca 1922 roku na rynku w Katowicach i od tego czasu możemy powiedzieć, że to jest dzień pierwszy dzień wolności dla dla Górnego Śląska co co charakterystyczne jeśli 13 października osiemnastego roku i mamy, więc ceprów i górali na Krupówkach w Zakopanem i prezydentem Republiki Podhalański zakopiańskiej jest Stefan Żeromski to jest ten początek długiej naszej drogi to odzyskiwania niepodległości tak proszę zobaczyć ile to czasu minęło do 3 ,5 roku do do 22 czerwca 1922 roku to jest można powiedzieć cały okres pierwszych dni niepodległości Rzeczypospolitej, który symbolizuje to jednak data 11 listopada, ale musimy pamiętać, że to, że to trwało długo i inaczej na każdej z tych dni ziemi jak było inaczej to możemy sobie też taką anegdotą uzmysłowić, że jeżeli jechał pociąg z Dyneburga przez Wilno Warszawę w potem linię warszawsko-wiedeńską przystawek Górnego Śląska kawałeczek Galicji Śląska cieszyńskiego do Wiednia to w zależności od tego gdzie wydarzyła się katastrofa kolejowa to procedury były rozwiązywane wg 5 rozmaitych zasad winni ukarani wg 5 rozmaitych systemów prawnych i czekała nas czekała nas dopiero ogromna praca nad unifikacją prawa ujednolicanie tego wszystkiego ujednoliceniem systemu bankowego Walutowego szkolnego administracyjnego i t d . i t d. systemem miar i wag z ruchem prawo i lewostronnym z 2 południe kami zerowymi, które mieliśmy na mapach i t d . i t d. wszystko trzeba było budować od początku, ponieważ myśmy stracili tam dziewiętnasty wiek prof. Grzegorz Nowik pan i muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku dodam tylko skoro jesteśmy przy Piłsudskim rządzi nie pojawił wtedy na tych uroczystościach przyłączenia Górnego Śląska do Rzeczpospolitej, bo musiał pilnować w Warszawie, żeby rząd na czele z Korfantym, a nie powstało, ale zjawił się na Górnym Śląsku pod koniec sierpnia z medalami odznaczeniami tak i przyjmował defiladę w od grudnia Ślązaków tych dawnych powstańców trzeciego powstania Śląskiego, którzy defilowali przed nim z karabinami w kapeluszach i cywilnych ubraniach tak jak Górnoślązacy walczyli bardzo dziękuję panie profesorze dziękuję bardzo państwu dziękuję za wspólne poniedziałkowy wieczór oczywiście gorąco zapraszamy za tydzień niecodzienne zaś na 17 na wywiad polityczna teraz rzeczy już państwu dobrej nocy kolorowych snów i udanego wtorku, którym zacznie się dosłownie za chwilę, bo za chwilę północ
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i zabierz TOK FM na wakacje!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA