REKLAMA

Dlaczego Mickiewicz judaizował, pisząc trzecią część ''Dziadów''?

Magazyn Radia TOK FM
Data emisji:
2018-10-06 15:00
Prowadzący:
Czas trwania:
27:40 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Karolina Głowacka przy mikrofonie. Rozpoczynamy audycje Klasyki dla grzeszników i dzisiaj mili państwo będzie o Adamie Mickiewiczu, ale nie nie będzie szkolenie proponujemy spojrzenie na twórczość Mickiewicza pod pewnym konkretnym kątem. "Mickiewicz i świat żydowski" taka książka w naszym studiu, a wraz z książką autor prof. Andrzej Fabianowski, dzień dobry panie profesorze. Pan profesor pracuje w Instytucie literatury polskiej na Uniwersytecie Warszawskim, dlaczego zaproponował pan takie właśnie ujęcie?  Rozwiń »
Może jeszcze dodam, iż wolność książka ukazała się nakładem wydawnictwa Uniwersytetu Bar-Ilan w Jerozolimie ma status książki naukowej także trudno tutaj mówić to jest jakaś rzecz sensacyjna mi chodziło o to książka jest efektem kilkunastoletniej pracy z natury tym problemem nie chodziło o to, żeby właśnie zobaczyć w jaki sposób da się zinterpretować Mickiewicz pan jego szeroko rozumiany dzieła, więc zarówno dzieło literackie jak jego życia, które też było pewnego rodzaju udziałem w perspektywie judaizmu w perspektywie religii judaistycznej w perspektywie żydowskiego obyczaju w perspektywie żydowskich świąt w perspektywie żydowskiej mentalności w perspektywie żydowskiej mistyki i t d. i to zadanie właśnie taki cel książki najlepiej ilustruje okładka Kloss zrobił bardzo zdolny młody grafik Jan Pietkiewicz, gdzie zestawiony jest Juergen Scheller, który oczywiście symbolizuje dziewiętnastowiecznego poetę czy Mickiewicza i aby takie urządzenie, które się nazywa i ja a gdy metalowa pałeczka zakończona miniaturką dłoni z wysuniętym wskazującym palcem jak był używany w synagogach na nabożeństwach sobotnich do czytania tory chodziło o to, że pobożny Żyd nie mógł dotknąć rękami grzesznymi pisma Świętego w związku z tym wodził po w wersjach tory od prawa do rywalki na szczęście ruch jadem, żeby się nie pomylić i odczytywać wiernym kolejne wersety i właśnie równoległość tego jak Dunin pióra gęsiego jest główną ideą tej książki Mickiewicz reprezentuje dla mnie pewien model kultury to jest jądro polskości to jest po prostu centrum centrum hand Ball natomiast kultura żydowska jest oczywiście 1 z najważniejszych fundamentów wokół kultury judeochrześcijańskiej kultury Europejskiej i tutaj tak się właśnie w jakiś sposób zachodzą jakieś zaciemnienia interferencje kultury żydowskiej i Mickiewicza, a wie pan, że w tych naszych uproszczenia, w jakich funkcjonujemy Adam Mickiewicz wieszcz Narodowy wieszcz Polski cała taka koncepcja nawet tego, żeby ustawić go w kontekście judaizmu społeczności żydowskiej dla wielu osób może być zaskoczona tak jakby może być zaskoczeniem tak jakby Mickiewicz miał być ślepy na te liczną jakże liczną społeczność żydowską wśród, których chociażby się wychował i wśród, których się wychował i której krew być może miał w swoich żyłach, dlatego że od lat trwa taka dyskusja czy matka Mickiewicza Barbara z Majewskich miński Lipowa miała korzenie żydowskie czy pochodziła z jakiejś rodziny ochrzczonych liczy świeżo ochrzczonych właśnie Żydów czy też nie sama kwestia oczywiście śmieszna, o czym miała czym nie miała tu nie ma żadnego znaczenia natomiast, że jest bardzo zdziwiony tonie sensacyjnym dokładnie badać kultury badacz literatury zadanie raczej pytanie czy jej ewentualne żydowskie pochodzenie w jakiś sposób wpłynęło na kształtowanie się tekstów Mickiewicza na kształtowanie jego sposobu myślenia o świecie i na kształtowanie jego literatury i wydaje mi się, że nie wpłynęło nie wierzę, żeby ona miała to pochodzenie żydowskie, a nawet jeśli miała to nie przekazał mundurowym niewielka różową swojemu synowi tutaj jakiś żydowski właśnie miary kategorii ranczu smyczy czy takiej charakterystycznej właśnie dla chasydyzmu no bo to było wielkie Księstwo litewskie kamiennym chasydyzm dominował gdy, więc charakterystycznej dla chasydyzmu wrażliwości i im i 1 z takich tzw. odkryć naukowych w mojej książce właśnie było to on, że kiedy Mickiewicz był jeszcze studentem winiety głów iloma tą to przyszło mu w udziale recenzować wiersz przyjaciela Jana Czeczota p t. duma nad mogiłami Francuzów czeka on był chyba najbliższym przyjacielem Mickiewicza dlatego, że to był taki przyjaciel jeszcze od czasów Nowogródka, czyli rodzinnego miasta ani 1 wszystko o nim wiedział, a duma nad mogiłami i Francuzów jest większa manty żydowskiej ranga tego wiersza opowiada o tym, że rozbitkowie wielkiej armii ci, którzy wycofywali się z Moskwy na przełomie 1800 dwunastego 1800 trzynastego roku w wielkie mrozy tej wyjątkowo srogiej zimy obładowani często złotem, które zrabowali właśnie w Rosji czy Czech czy w samej Moskwie ranni z odmrożonymi rękami nosami nogami stawali się łatwym łupem dla rzezimieszków, którzy ich mordowali, żeby przede wszystkim obrabować z chłopów i właśnie tymi rzezimieszka oni często byli Żydzi i teraz właśnie Czeczot strasznie narzekali i dużo tak PN pisze taką wiatry deszcz Gniezno taką silniki te właśnie przeciwko tym Żydom, że oni wymordowali ludzie, którzy chcieli nam nieść wolność wiersz bardzo antyżydowskie nawet dzisiejszego czyta to nawet z takim pewnym zażenowaniem, bo oczywiście zarzuty czy kwota są mocno przesadzone i teraz filomaci postanawiają, że ten wiersz będzie recenzował Mickiewicza przecież, gdyby on miał jakieś korzenie żydowskie to raczej by takiego nie taktu nie popełnia pan Jan świadom jestem, że to jest bardzo pośredni dowód, ale jakieś ślady dowodu przynajmniej, że jednak chyba nie, a tak nawiasem mówiąc jak pan podchodzi do tych sporów, że to Mickiewicz był Białorusinem albo, że Litwinem albo, że właśnie pochodzenie żydowskie czy w ogóle da się określić inne tego typu UE kategorie współczesne odnieść do tamtego okresu oczywiście, że się nie da tak jak pani, że to są kategorie współczesne jesień byśmy Jerzy Kowalik polowali na Węgrzech 19 to byśmy popełniali tzw. anachronizm prawda, jeżeli urodził się w Nowogródku to dzisiaj był poddanym Aleksandra Łukaszenki prawda, ale on się urodził w Nowogródku, który był częścią imperium rosyjskiego i był poddanym cara, a prawda wiem co był Rosjaninem albo Białorusina, bo dzisiejsza Białoruś czy Polakiem oczywiście rząd był Polakiem natomiast samo nazwisko, które pochodzi od słowa milicja, bo to jest tak jak Wańkowicz od zanika, czyli Iwan, a Mickiewicz sody milicja, czyli Dymitara samo nazwisko wskazuje, że pochodziły z rządu od wielu pokoleń zasiedziały tego na tamtych terenach z rodu, który być może kiedyś wyznawał prawosławie, więc może też nie powinniśmy być tak zazdrośnie Mickiewicza nie Mickiewicz właśnie to jest wspaniała cecha jego twórczości jego działalności późniejszy żon łączy, że w jego formule w jego ciele łączą się zarówno te właśnie inspiracje religijne katolickie mesjanistyczne żydowskie zrozumienie innych nacji wielokrotnie Mickiewicz szczególnie w tekstach publicystycznych podkreślał, że z różnych stron Rzeczpospolitej z różnym akcentem intonacją Polacy się porozumiewają, ale dla wszystkich najważniejszą wartością jest Polska i teraz oni w niemal złożonymi w Polsce Mono etnicznej takiej Polsce, która byłaby właśnie tylko dla Polaków prawda takie hasła się przecież w dwudziestym wieku 2001 . pojawiają dla niego Polska była spadkobiercą Rzeczpospolitej obojga narodów, a więc krajem, w którym będzie miejsce i dla katolików dla prawosławnych i nawet dla wyznawców islamu, dlatego że przecież szczególnie na terenach wielkiego Księstwa litewskiego były całe osiągnęła czas na Rosję do tej pory i do tej pory istnieją częściowo także na Podlasiu prawda ludzi, którzy pochodzą z jakich formacji wojskowych zaciężnych służących kiedyś książętom litewskim czy królom Polski pisze pan o tym, że polscy poeci romantyczni wskazywali na komplementarność obu istniejących na ziemiach polskich kultury, czyli polskiej żydowskiej na jej sprzątanie pożytek, jaki wzajemnie mogą z siebie czerpać, czyli taki generalnie pozytywny obraz chciałbym, żeby on był pozytywny, ale sam tutaj jakby dokonuje prawnej takie ekstra Polacy właśnie własnych życzeń natomiast było to bardzo złożony, dlatego że od kultury tyle wieków istniejące obok siebie, dlatego że są jakieś wprawdzie słabe przesłanki historyczne Szuta obecna żydowska na ziemiach polskich sił zaczęła mniej więcej równo z chrztem Polski, a na pewno się zaczęła 150 lat później i przez tyle wieków właściwie Polacy nie za dużo o tym, przyda się dowiedzieli, ale też Żydzi nie za dużo opolan, czyli obok siebie obok siebie ale jakby przed dziennikarką szklaną ścianą prawda, a z drugiej strony łatwo jest przywołać wiele przykładów, kiedy właśnie obie nacje występowały razem n p . w czasie powstania Chmielnickiego to, bo powstanie kozackie my oczywiście znów z powodu Ogniemi mieczem pamiętamy jego ostrze anty szlacheckie, więc antypolskie natomiast powstanie było jednocześnie powstaniem anty żydowskim Kozacy Chmielnickiego, jakby 1 z komponentów ideowych, która ich scementowały była ryby w była nienawiść właśnie do Żydów ani wymordowali całe rodziny żydowskie z większym mieście okrucieństwem niż rodziny polskie i teraz, jeżeli n p . Ogniemi mieczem Sienkiewicza krytycy tej powieści mówili, że to jest apologia księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, czyli apologia arystokracji magnaterii natomiast pierwszy raz taką apologia przeprowadzili siedzi i dom mieszkalny żyjący w siedemnastym wieku mianowicie taki kronikarz żydowskich myślę, że Jonatan Hannover wydał w Wenecji kronikę historii, bo historia właśnie wydarzeń mających miejsce podczas powstania Chmielnickiego, w którym postawił pomnik wręcz Jaremy Wiśniowieckiego, bo on osłaniał Żydów oni Arena porównuje do Jehowy, bo jest chowa się już opiekował się narodem wybranym podczas ich rozżalenie liga w prawych tego błądzenia po Półwyspie Synaj do ziemi obiecanej i tutaj ten Jarema właśnie też osłaniał przed okrucieństwa ani kozaków społeczność żydowską pan prof. Andrzej Fabianowski z uniwersytetu Warszawskiego opowiada w swojej książce Mickiewicz i świat żydowski teraz skrót informacji za chwilę do państwa wrócimy Karolina Głowacka przy mikrofonie dziś rozmawiamy o Adamie Mickiewiczu w ujęciu jego podejścia do świata kultury i religii żydowskiej książkę na ten temat p t . Mickiewicz i świat żydowski napisał pan prof. Andrzej Fabianowski z Instytutu literatury polskiej Uniwersytetu Warszawskiego pan profesor jest obecny w naszym studio dzień dobry jeszcze raz w dzień dobry witam panią raz jeszcze witam państwa czy romantycy studiowali kabałę trochę tak to chętnie Skaba ubyło także jest w takim kształcie w jakim znamy ją dzisiaj ukształtowała się pojawiać się ona w średniowieczu odwoływała się oczywiście do jakich korzeni dużo dawniejszych, ale w gruncie rzeczy jako pewien system mistycznym ukształtowała się w dwunastym trzynastym wieku i 200 lat później zaś została przetłumaczona na łacinę i z tego łacińskiego przekładu kabały poznała cała Europa cała kulturalna Europa i od tej pory od szesnastego wieku właśnie Kabała wpływa na wszystkie ruchy mistyczne, jakie się pojawiają w Europie to nie znaczy, że Kabaty ruch feministyczny dyktowała członek, choć proklamowała nie tego, by nie powiedział, ale ona była w takiemu myśleniu mistycznym obecna i Rosji z Mickiewiczem było tak młody Mickiewicz studiują na Uniwersytecie wileńskim, której jest ten Uniwersytet bodaj czy nie najważniejszym ogniskiem oświecenia na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej i młody Mickiewicz takiego nie wiersze jak zima miejska do Joachima Lelewela przyznana wszystkim oda do młodości nie są utwory romantyczne to są twory w wschodnie klasycystyczne, a w treści oświeceniowej myśli na czas w wodzie do młodości to zawołanie włazem młodzi przyjaciele o nim romantycznego indywidualnym jest konkret, który jest Koral SA i kult wspólnotowym i Mickiewicza koło poeta romantyczny rodzi się dopiero kiedy opuszcza, a to klasycystyczne Wilno, a później, kiedy zostaje zesłany do Rosji i pojawia się w Petersburgu kontaktuje się poprzez takie opolskiego malarza, który pracował w Petersburgu Józefa Onyszkiewicza, o którym zresztą wspominał później poeta w trzeciej części Dziadów kontaktuje się z mistyka mi Petersburski mi tutaj jedno nie miejsce w tabeli, aby rozbierać na drobne części sprawy tych mistyków, a to byli generalnie tzw. smart niż ci i by o nim wierzyli w nadejście trzeciej i pomógł jej nadejście jakiejś epoki ducha Świętego Bernarda w Zelgnie przekształcenie się świata w swym torze to zło wreszcie upadnie w ich myśleniu były też takie pierwiastki na nich chińskie czyni to już historia to jest walka dobra i zła prawda i to w treści kiedyś zwycięży i nastąpi tysiącletnie królestwo Boże kompilacja bardzo różnych rzeczy bardzo różnych myśli oraz wprowadzenie ideologii ofiary, żeby coś mogło być naprawione musi zostać złożona ofiara i to się później Mickiewiczowi kapitalnie skomponował w trzeciej części Dziadów, kiedy pisało procesie filomatów Filaretów i szerzej młodzieży dawnego wielkiego Księstwa litewskiego winien w 18002003. 2004 . roku on pokazywał, że ta młodzież składa ofiarę i właśnie porozmawiajmy o trzeciej części Dziadów pan dokładnie w swej książce Peterze ŚCO pytanie pod kradną, dlaczego Mickiewicz Judei za owo, pisząc trzecią część Dziadów, a więc, dlaczego to robił, w których miejscach, gdzie tego szukać w tekście, dlatego że judaizm najogólniej rzecz tak ujmując jest historią związku Boga z narodem wybranym zawsze, kiedy ten naród wybrany był wierny Bogu to mu się powodziło dobrze wiodło a kiedy tę wierność łamał to wtedy spadały na niego rozliczne klęski historyczne i judaizm jest oczekiwaniem na Mesjasza na odkupić rada wyobrażeniom o żydowskim mesjaszu nie mógł się urodzić w stajence Comarch już musiał się urodzić w Królewskim Pałacu Mesjasz musiał być wielkim przywódcą Mesjasz musiał być groźnym wojownikiem tak dalej, kto i Mickiewiczowi było wygodnie fal źle powiedziane do Mickiewicza było niezbędne, żeby pasmo historii Polski, u których osiąga swoją kulminację właśnie w tym procesie filomatów Filaretów ukazać jako takie oczekiwanie na Mesjasza dlatego on musiał być idealistą, gdyby on dopisał w perspektywie czysto chrześcijańskie, chociaż oczywiście był chrześcijaninem miała broń Boże nie sugeruje, żeby Mickiewicza jakość rozliczeń korzysta z racji nastroju z myślenia, a więc zmieść z narracji i zmyślenia jemu chodziło o to, że ten właśnie o to w tym momencie nadejdzie narodzić Mesjasz ten naród wybrany, który odkupi sam siebie i odkupić inne narody europejskie zniewolić, ale też na co pan zwraca uwagę w jeśli chodzi o improwizację zwaną wielką, bywa że ona jest interpretowana jako bluźniercza wraz ze względu na swój taki nie mocny wydźwięk tymczasem pan zwraca uwagę, że to jest trochę inna rozmowa z Bogiem to z rozmową wstydu starego testamentu bardziej bezpośrednia dokładnie to jest taki park z Bogiem zupełnie taki sam jak w księdze rodzaju uprawia Abraham, kiedy z panem Bogiem bezpośrednio rozmawiał o losie Sodomy i Gomora i kiedy pyta czy do września miasto zostaną zniszczone przez Boga, jeżeli znajdzie się w nich 50 sprawiedliwych, bo mówi, że nie jest przez wzgląd na 50 sprawiedliwych ich nie zniszczy, ale Abraham wie, że tam nie ma 50 sprawiedliwym negocjujemy było 421 i tak dochodzi aż do 10 praw daj Bóg, mówi że tak przez wzgląd na 10 sprawiedliwych nie zniszczy ten natychmiast stąd żywioł żydowski min Jan 10 sprawiedliwych pobożnych Żydów, którzy muszą być obecni na żydowskim pogrzebie prawda okazało się, że na 57 z hasłem my wiadomo miasta zostały zniszczone i taki parol między pobożnym Żydem, a Bogiem to jest jakby podobna sytuacja jak rozmowa czy próba rozmowy Konrada z Bogiem ten Targu, a rząd dusz przecież kompletnie chce zająć miejsca pana Boga Konrad tylko prosi, żeby dało mu władzę nad duszami, żeby pozwolił urządzić, jakby tym narodem, z którego on chce uczynić naród wzorowy notabene bardzo to jest takie totalitarne wyobrażać nieprawda i pewnie byśmy dzisiaj nie chcieli mnie żyć pod rządami i o Konrada, ale w duchu trzeciej części Dziadów, kiedy nic ty byś chciał, by wszystkich przekonać, że oto żyjemy w UE w latach przełomu to było bardzo Farage, a my też do odniesienia kulturowe to w całej obrzędowości, które w Dziadach taką kluczową kluczowe znaczenie ma oczywiście też tego jest też bardzo dużo, ale to jeszcze chcę zwrócić uwagę na 1 rzecz, bo tak, by hasło Mickiewicz rozwija się na takie 2 wielkie skrzydła to jest twórczość literacka i to jest działalność też pokazy do walki z szyn dla czynu na daną i po panu Tadeuszu Łomnickim i płaszcze łamie pióra poety już prawie niczego nie napisał oskarżeni, czego nawiązywali wielkiego być może właśnie z pani jakieś kontynuacje natomiast zaczyna właśnie działać i o ile na wsiadł do powstania listopadowego jakoś nie mógł dojechać nie spieszyło mu się specjalny pakiet już na dotyk Wielkopolski dotarł to tak, by gościnnie przyjmowany przez ziemian przez szlachtę Wielkopolską źle, że chyba się tam nie wygrywał już za bardzo wzruszony nie miał wiele czasu, bo zaraz powstanie upadło to pod koniec życia, kiedy na ogół ludzie się robią tacy wygodni, kiedy już właśnie się niech podsumowując, że nie chce, kiedy bilansują to on się stawał wtedy młodzieńcem dopiero co prawda on wtedy dostawał właśnie jakiś furiat chciał zacząć działać przede wszystkim tak późno Mickiewicza Mickiewicza oko pięćdziesięciolatek sześćdziesięciolatek Lario nie dożył sześćdziesiątki, ale ale, gdy ten 52 latek poszukiwał takiego Archimedes owego punktu, na którym oparł się dźwignią mógłby zmienić bieg historii i dlaczego w ostatnich miesiącach lat wejdę panu słowo on wierzył w to, o czym pisał absolutnie chciał dowieść prowadzić w czyn oczywiście, że wierzy oczywiście to toż to niebyła żadna maska badani to niebyła żadna aktorska zabawa on w to wierzył i dlatego w ostatnich tygodniach życia pojechał do Turcji, żeby wziąć udział no nie jako żołnierz oczywiście, ale jako ważna persona w teatrze wojennym podczas wojny krymskiej wojny, którą toczyła Rosja z koalicją turecką francuską angielską i na tej wojnie i chciał sformułować legiony składające się 3 pułk jakiś oddział wojskowy składający się właśnie z Żydów, dlaczego nie dlatego szczerze to była jakaś szczególna siła militarna czy przejęć czy jakiś ważny dla pozyskania ważna dla pozyskania społeczność on chyba uważał, że jeżeli po 2000 lat prawie znów na ziemi pojawi się wojsko żydowskie to pan Bóg to zauważyli zmieni bieg historii to miał być ten zwrotny punkt właśnie w mistyczny myślę niech Mickiewicza niskie Mickiewicz był świadom, że przecież Rosja czy pruscy czy Austria mają zbyt dużo sił materialnych, żeby przeciwnicy krajów zaborczych mogli przeciwstawić jakąś analogiczną podobną siłę to było niemożliwe Mickiewicz poszukiwał, jakby drogi wyjścia ku wolności tak w takich mistycznych fotkach bym powiedział właśnie ten oddział żydowski właśnie miał uruchomić boską interwencję, a także być może miał doprowadzić do utworzenia na terenie Turcji, bo przez Turcję władała wtedy sięgną świętą ziemią obiecaną, a więc miał uruchomić właśnie ciąg wydarzeń, które doprowadziły do powstania państwa żydowskiego, a restytucja państwa żydowskiego w wyobrażeniach judaistycznych oznaczać koniec świata i rozpoczęcie procesu wiecznej szczęśliwości Plata, więc Mickiewicz, jakby wiedział, że żyję w czasach przełomu i troszkę tak jako wielki człowiek musiał do tego ręki da się ten przełom troszkę przyspieszył, a z drugiej strony ma przecież w swojej twórczości okres anty żydowski w 183234 jest wyższe niż wiersz szkła i rabin, który jest traktowany często jako taki zasadniczo antysemicki tymczasem on jest jak pan pisze z bardziej taki może nie antyreligijne co antyklerykalne w takim szerokim ujęciem anty duchowny antyestablishmentowy jeśli chodzi o schludny religia tak wydajnie niż się także ten krótki epizod, który antyżydowskich w twórczości Mickiewicza miał wyraźnie instrumentalny charakter mianowicie po klęsce powstania listopadowego Mickiewicz cieszył takimi marzeniami, że emigracja Polska zjednoczy się nie będzie żadnych podziałów dlatego, żeby wziąć udział w ogólnoeuropejski rewolucji Carbon Rakowski, kiedy Mickiewicz formułował projektowo to swoje wielkie mesjanistyczne projekty tworzył te mesjanistyczne projekty w trzeciej części Dziadów czy w księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego to on nie robił tego po to, żeby ludziom sprawić przyjemność, żeby wszystkich pogłaskać jesteśmy narodem wybranym on wierzył w to, że na Zachodzie Europy wybuchnie rewolucja, którą przygotują politycy włoscy francuscy irlandzcy i niemieccy natomiast Polacy mieli stać się kadrą wojskową armia rewolucyjnej to było dość precyzyjnie pomyślane z perspektywy lat okazało się to myślenie utopijne, ale w tamtym momencie takim bardzo gorący historycznie momencie dziejowym Mickiewicz mógł wtedy pan Europejską rewolucje jeszcze wierzyć i teraz ludzie pochodzenia żydowskiego tacy jak tlen powiedz jak Kaczyński jak surowiec i kilku innych jeszcze psuli mu, jakby tę wizję jedności oni byli Demokratami, a nie obwiniali szlachtę magnaterii odpowiedzialnością za klęskę powstania listopadowego, a niskimi kupił przestańmy rozdrapywać rany prawda nie myśleć o przyczynach klęski domyślne do przodu perspektywicznie instrumentalnie do tragedii i dlatego właśnie wytykał im to żydowskie pochodzenie panie profesorze był pan to wszystko podsumował 3 lata prac nad zjawiskiem właśnie korzystania przez Mickiewicza z kultury z religii żydowskiej co pan powiedział na koniec myślę, że Mickiewicz postrzegały właśnie kulturę żydowską jak komu taką wielkoformatowe bądź całość, która po pierwsze ma wyraziście nakreślony projekt marsjański to żadnemu żywili się wiarą w to, że oto nadchodzi czy nadejdzie już właśnie tuż za progiem stoi ten w ten skrzywiony przełom, a drugie co Mickiewiczowi jako poecie odpowiadało bardzo w kulturze judaistycznej testową, że była to kultura skrzynki, dlatego że Żydzi już wtedy przebieg będąc w diasporze blisko 2000 lat nie zatracili swojej religijnej narodowej tożsamości, dlatego że czytali wciąż księgę czytali wciąż Torę czytali wciąż Talmudu czytali wciąż inne księgi święte, a Mickiewicz głupsze jesteś człowiekiem czynu pan prof. Andrzej Fabianowski z Instytutu literatury polskiej Uniwersytetu Warszawskiego autor książki Mickiewicza i świat żydowski wydane przez wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego serdecznie państwu tę książkę polecam w niej są również aneksy dotyczące ujęcia świata żydowskiego i kultury ze strony Juliusza Słowackiego nec Cypriana Kamila Norwida Zygmunta Krasińskiego i t d . i t d. dziękuję panie profesorze ja bardzo dziękuję panie redaktorze dziękuję państwu zaufać
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SOBOTNI MAGAZYN RADIA TOK FM - KAROLINA GŁOWACKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast! Nie czekaj, zacznij słuchać wygodniej z pakietem "Aplikacja i WWW".

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!