REKLAMA

Podręczniki savoir-vivre zalecały dystans wobec służącej - Joanna Kuciel-Frydryszak, autorka książki "Służące do wszystkiego"

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-10-19 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
45:30 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Emancypantki, przy mikrofonie Hanna Zielińska, a dzisiaj naszym gościem w studiu we Wrocławiu jest Joanna Kuciel-Frydryszak, dobry wieczór, dobry wieczór, polonistka, dziennikarka, biografiistka, autorka m. in. słynnej biografii Kazimiery Iłłakowiczówny "Iłła". A dzisiaj przede wszystkim autorka książki "Służące do wszystkiego". Książki, która opowiada o losie tej grupy społecznej, która w zasadzie była jedynie o mnie szczebel wyżej niż grupa prostytutek wyklęta, ale też w zasadzie skazana na swój los. Będziemy dzisiaj rozmawiać o ludzkiej skłonności do dominacji nad osobami w sytuacji zależnej, będziemy rozmawiać też o tym, w jakiej sytuacji społecznej i politycznej i moralnej były służące.  Rozwiń »
Książka jest niezwykle ciekawa inne na 400 stronach opisuje pani de los przede wszystkim polskich mnie chciał miażdżyć niewolnicy, ale właściwie używa pani czy też tonąć pada gdzieś takie sformułowanie, że to było pół niewolnictwo inne przede wszystkim Polski, ale pojawia się też tło europejskie dni jest mowa o niemieckich służących jest mowa o sytuacji w wielkiej Brytanii my ciekawa jestem jak pisało się pani tę książkę, bo wydawałoby się, że skoro nikt do tej pory nie napisał tego typu przekrojowej inne my przykrywa go opracowania na to pewnie, dlatego że nie nie było źródeł wożone są niedostępne MAK dokładnie dlatego tak tak nam się wydaje inny jeśli chodzi o uwarunkowania prawne sytuację taką Nana na tle politycznym to sunnici aspekty były badane przez historyków to nie nie można dziś jest pierwszą która, która się wzięła za ten temat natomiast tak jak pani Lidia przekrojowo nie zostało zbadane i oczywiście inni napisał książki naukowe inna tu też trzeba wziąć poprawkę jest to książka popularnonaukowa, tym bardziej cenna, bo trafi do szerszej publiczności dzięki temu właśnie rzecz popularyzatorska mam taką nadzieję natomiast mniej muszą wiedzieć, że jest ogromnym zapałem ciekawością zabrano się do pisania tej książki i bardzo szybko o jedno z nóg skonstatował, że rzeczywiście tych źródeł jest bardzo mało wpadła nawet leki można obejrzeć popłoch i żyłki wam poprzez internet nimi m. in. reakcji, bo to jest jak w wydaje się najcenniejsze prawda, żeby opisać los, żeby opisać jednostkowe historie służący, żeby zebrać tzw. mikro biografię, ale to już jest bardzo ważna rzecz się poniżej ich jedyne na co mogłam liczyć to świadectwa rodzin 33 czy relacji, które zachowały się nie mnie właśnie w pamięci rodzin tych osób, które zatrudniały służące to jest 1 grupa i druga tych, którzy mieli w rodzinie służące dziewczyny które, które służyły i rzeczywiście jest tam sporo takich relacji w innych sporach sporą w każdym razie nie udało mi się zebrać kilka takich kilkanaście powiązanym relacje uważam, że to jest dużo mimo wszystko dlatego, że to on mało, kto z rodzin nagrywa czyjegoś archiwizuje Glenn relacje z moich swoich krewnych i i takie Nana na takie udało mi się trafić zdrajcy sprawy, że to jest pewnie jakaś kropla w morzu i natomiast to jest też jednak Groupon grupa źródeł troszeczkę jest materiałów takich sądowych archiwach, do których dotarłam w on one też nie są liczne natomiast są bardzo odciążają mocny nadal tak tak wiele mówiący z kolei obyczajowości nowomowy o seksualnych na nabrzeżach on na, na które byłem służące narażone i ogromnym bezcennym źródłem były z tym po prostu czasopisma gazety tak zimno okazało się, iż artykułów, które pani przytacza albo we fragmentach albo są po prostu zdjęcia konkretnych stronic nie list służącej n p . do redakcji Expressu wieczornego albo różnego rodzaju nieco taki skandalizujący, ale jednak dające obraz tamtych czasów tak uwag, a np. aż 4 tragedia siedemnastoletni służącej tak niewinnie zasądzona kradzież broszki usiłuje popełnić samobójstwo trochę jest takich sensacji media obyczajowych, ale to na pewno daje jakiś obraz są też ogłoszenia o pracę z Odrą możemy przeczytać co służąca oferują jeśli chodzi o swoje usługi co też jest wstrząsająca będziemy jeszcze o tym, rozmawiać mnóstwo zdjęć mnóstwo listów w zasadzie bardzo bogata dokumentacja z wielu wielu stron tak jak pani powiedziała wspomnienia też konkretnych osób żyjących wciąż, które gdzieś jeszcze z dzieciństwa, a inne pamiętają, bo miałyby w rodzinie albo pamiętała, bo pamięć byłaby przechowywana na powiedzmy kim byłem służące, bo z pani książki wyłania się 1 obraz, że przede wszystkim były to inne kobiety w 96 % nastolatki z podmiejskich wsi i wcale nie niewykształcone, a często po specjalistycznych szkołach zawodowych nazywanych nawet czasami szkołami wyższymi to znaczy my i to była mniejsza jest jeśli chodzi o tym, wykształcony w szkołach dla stróża domu raczej był nie to raczej były dziewczyny po kilku klasach szkoły powszechnej bardzo często były to wtórne analizy online czyli kiedy się miały nas nauczył się czytać głównie czytały książeczkę do nabożeństwa, a potem się po prostu styczniowej, dlatego że zwykły losem tych tych dziewcząt było to, że kiedy miał 76 czasami lat trafiały do bogatego chłopa do pracy głównie w polu nie inny zajmował się ze zwierzętami i a taki czy praca służących w tej w tej sytuacji dla takiej dziewczynki jej powiedzmy w wieku 1415 latki ona mogła być już samodzielna na tyle, żeby pojechać im się jakoś zorganizować wmieście no to był to była 1 szansa na wyrwanie się z z biedy one bardzo często przyjeżdżały pracowały i przesyłały pieniądze swojej rodzinie jest, mimo że były to groszem mimo, że to były naprawdę niskie wynagrodzenia to były niskie były wynagrodzenia, ale wobec tego są one miały u siebie na wsi 1, gdzie pracowały na ogół uzna on jedzenie Eliza Iza umów ubiór ozdoby na tzw. wikt i opierunek mógłby dostać dodatkowo dostawały wynagrodzenie ono mu różne, jeżeli mnie dziewczyna zyskiwała, a częstość zdarzało w ich w toku pracy w Niemczech czy po prostu wyda wraz z doświadczeniem zaczynały coraz lepiej gotować miały dobre rekomendacje mogą zarobić więcej jest to bywało różnie te początki były rzeczywiście bardzo trudne nie potem, gdy z mit ja ja akurat pisze o takiej grupie służących do wszystkiego jest tam dziewczyn, które zajmowały się wszystkim natomiast ku kucharka to już był to wykwalifikowana ujrzą one tak tak to właśnie one bardzo często były rzeczywiście miały kwalifikacji dziewczyny, o których mówimy one robiły wszystko, więc z czasem mu potrafił lepiej gotować i tak się też ogłaszały prawda ładnie gotuje była zła dobrze gotuje ładnie wiezie nas i ładnie sprząta, więc mniej, ale pakiet przyjeżdżały często nie miały kompletnie niczego studiowaniem wolno niektóre panie wolały taką dziewczynę, którą mogą już budować od początku do końca nauczyć się gotować tego co rodzina lubi jeść mniej sprzątać tak jak tak jak ona chciała pani, czyli taką dziewczynę, jakby nie zepsutą zdanie zwaną przez wcześniejszą służbę w powiedz jak mógł wyglądać dzień takiej dziewczyny biorąc pod uwagę to jak liczne obowiązki miała w zakresie swojej pracy, bo to właśnie było ich sprzątanie i zmywanie i pranie gotowanie i kserowanie niż życie czasem opieka nad dziećmi czasem na zakupy również czasem mnie jeszcze innego rodzaju inne zajęcia takie, które po prostu były potrzebne nam się trafiło o usługi wanie goszczą też żadnej śliny służąca do władz gminy jeśli jedynym personelem w zamożniejszych domach oczywiście mogło być kilka osób, ale mówimy tutaj właśnie głównie o tych służących, które były w trudnej sytuacji jak w takiej chwili o tych, których najwięcej takich od tych, których najwięcej, bo służących do wszystkiego było najwięcej na zatrudnione były przez to mniej zamożny średnio zamożne także mieszczaństwo jak taki woleli przyjść wyglądał ich dzień tydzień życie osobiste na co mogą sobie pozwolić na co miały czas na ile miały nerwy ileż ile wolności miały dla siebie nie miała, więc dlatego mówimy o nim, że byłem później Wolnica mnie właściwie pół niewolnica mini, dlatego że taka była różnica między unieważnić całą można będzie się niewolnikiem żona mogła sobie wybierać powiedzmy pracodawców reżimy panów prawda panów, a niewolnik nie no, więc natomiast czym właściwie o tym co ona robi, kiedy w, jaki sposób decydowała woli chlebodawcy nie było ani nie było szczegółowych umów one się zgadzały się, że będą służącą do wszystkiego wiedziałem potem w latach dwudziestych trzydziestych Różyczka już zarys zaczynały mi się, jakby jakieś oczekiwania, czego wcześniej nie było, czyli np. nie zgadzały się, że będą dodatkowo jeszcze prać popadanie w warunkach bardzo ciężko jest ogrom no tak ogromna ogromne przedsięwzięcie pojawiła się też podcast ta posługa, czego właśnie do prania do noszenia węgla to były ciasta kobiety które, które zostały wyrzucone ze służby za to, że zaszły w ciążę n p . przez gospodarza następnie dostał wpis do swojej książki służące niemoralnie się prowadzone były skazane albo na prostytucję albo właśnie na rolety posługa kaczki, czyli właśnie biorącej w rękach chodząc i tzw . natomiast nasza służąca wszystkiego od samego rana już będzie, że mnie, kiedy dotarłam do takich planów, które publikujemy dosyć szczegółowych plan dnia służącej to były plany, które panie wywieszały służącym w kuchni, żeby wiedziała czym ma się zajmować się w ciągu dnia Lennon zszokowana tym jak i regiony były precyzyjne jak mi jak bardzo dbano o to, żeby służąca nie nie zmarnowała i w cudzysłowie oczywiście mnie 5 minut tego darmowego chleba, bo tak to się nazywało, że jest na darmowym chlebie no, więc właśnie, żeby także, że jest chory dostaje jedzenie dostaje wynagrodzenie panie nie wyobrażały sobie, że służąca mogłaby odpoczywać służąca mogła oczywiście jak mnie gotowanie sprzątała no to mogę skserować, ale film będzie siedzibą służąca nie może się dziwne służący pomału docierały do Europy różnego z Europy do Polski różnego rodzaju informacje o prawach pracowniczych tutaj po PSL w imieniu służbę m. in. ne wydawały różne odezwy docierały różnego rodzaju informacje o tym, n p . że w Szwajcarii służące mają zagwarantowane 89 godzin snu my w trakcie doby potem, żeby godzinę czy 2 odpoczynku po pracy albo 4 czy 5 godzinne w niedzielę w wolnych dla siebie w parlamencie rzeczywiście zaczęła się jakaś emancypacja ale zanim do tego doszło to faktycznie tak jak pani mówi tak wynika z pani książki służące zgadzały się na swój los jeszcze bardzo często uważały to za awans społeczny gminy i w zasadzie, by oddawały całe swoje życie nie tylko zawodowe, ale też osobiste, bo nie miał wyboru i wówczas nie miał możliwości też oddzielenia 1 drogiego remontu przed sobą na jedno z ogłoszeń, które cytuje podaje pani w swojej książce książce brudny i ono brzmi tak służąca poszukuje pracy do wszystkiego mogą być do pomocy pani lub samodzielną mam długoletni świadectwa i bardzo dobre rekomendacje co do przychodni to mnie ten mnie tam nie zależy, bo nie mam nikogo znajomego ani rodziny w Warszawie tylko do domów chrześcijańskich mogę pójść i tutaj wyłania nam się kilka wątków ten obyczajowy gorset katolicki, o którym pani pisze, że właściwie służące były wychowywane w różnych poradnikach czasopismach do takiego dna ograniczania własnych potrzeb to było nazywane właśnie moralnym prowadzenie się, że nie miał żadnych znajomych na żadnego życia osobistego i tu mamy, żeby nie czytały książek, a i tu mamy ten smutny obraz żadnej rodziny żadnych znajomych ograniczam się tylko inne do do służby i a więc z 1 strony ten reset katolickiej czy chrześcijański, a z drugiej strony ten wymóg rekomendacji czy świadectwa, które z 1 strony niezupełnie nas dziwi, bo do dziś oczywiście nel polecamy sobie kogo się nawzajem rekomendacji cały czas są ważne natomiast wówczas służące co wydaje się niezwykle opresyjne dzisiejszego punktu widzenia były tak jak prostytutki objęte nadzorem policyjnym policja wydawała im tzw . ne książka służącej, a tam właśnie na zawierane były rekomendacje czy oceny jeśli np. służąca, aby była ofiarą molestowania seksualnego zaszła w ciążę to pani domu mogła wpisać się jak wyrok taką cenę żona niemoralnie się prowadzi intymne trafiała na bruk dlaczego, skąd ten pomysł czy wiadomo, żeby służące jako grupa zawodowa w zasadzie były pod nadzorem policyjnym non dokładnie chodziło o to, żeby utrzymać ich moralne prowadzenie się, żeby mieć je pod kontrolą jest skądinąd mchu rzeczywiście było także służące były najliczniejszą grupą wśród prostytutek na nic nie był problem Polski najliczniejszą grupą kobiet rodzących nieślubne dziecko co jednak łączyło się z drugim oczywiście między powiedzmy, że że inne tego typu nie zagrożenie ale jak by kwestie były były dosyć istotne jest tutaj oczywiście bywało także tych z PiS -em, bo w całych 1 w dodatku dochodził problem zresztą cały ten model wydaje każdy był nieszczęśliwy i musiał się kiedyś skończyć tak się stało czy fakt za żel obca osoba mieszka z towarzyszy rodzinie właściwie cały czas uczestniczy w naszym życiu zupełnie obca są z innego środowiska mylnie sprzed naszym stole przygotowuje nam jedzenie, ale zna cały zna wszystkie tajemnice naszej rodziny jest w ogóle kulturowo teraz trudno sobie wyobrazić w gminach, by nikt tego nie chciał tak na to z 1 strony zgodzono się dobrowolnie i mało, kto sobie wyobrażał, że będzie prowadził dom bez służby w branży, a z drugiej strony to budziło, jakiej się go ogromny sprzeci w i niechęć i chęć kontroli tych osób ponadto MDM są oczywiście panie uważały służące za zna istot no z innego świata nieradzące sobie z gry i wymagający to tak wobec paternalizmu rocznego nie jest oczywiście w stosunku do opieki i zdecydowanie za nie czyni takie osoby, które nie są w stanie kierować swoim życiem o małych możliwościach umysłowych intelektualnych małych potrzebach małych tęsknota stąd zalecenie zapewne, żeby nie czytał, żeby utrzymały ten status tak można to nazwać nie można pewnego rodzaju falą, bo kobiety wówczas nawet panie domu oczywiście miał znacznie gorszą sytuację społeczną ekonomiczną czy brak dostępu do edukacji w stosunku do mężczyzn, a ich stosunki z kobietami w służbie dla nich były również napięte mnie nie było równości zawsze była hierarchia Otóż tu o to kim były wciąż trwały feudalny czy pół feudalny zbiórki natomiast jeszcze chodziło co innego kraju kościół katolicki w w piórami swoich publicystów komornika i czasopismach radził tym dziewczynom, żeby one w nie rozbudzają swoich tęskno za innym świata i tłumaczono im się oczywiście wyniosły w razie sztangę, a także ten waszych łamach rzeczywiście jest bardzo trudny do przyjęcia, ale jedno takie jest już wasz los tutejsze nic nie zmieni nie ma nic nie czytajcie tych gazety przy czym książek, które mogą nam zmącić Samoń siedzi w głowie nie daj Boże rzucę tak wy będziecie świadomy swoich praw i równości chociażby ludzkiej w prawach człowieka tymczasem służące jak czytam pani książce były momentami niemal traktowane jak żywy inwentarz i ta bliskość, której pani mówiła wywoływała ne różnego rodzaju uczucia m. in. właśnie ta chęć kontroli, ale taki właśnie, by je jak i kontroli wobec niemal zwierząt mam tu przed sobą inne cytaty z Rennes pogadanki w warszawskim towarzystwie higienicznym inny cytat Elany range Rover specjalistki, czyli osoby my i tak nastawionej, by lewicową otwarcie równościowa ambitny czytamy tutaj następujące słowa o warstwę najemników, którą dotychczas u nas nie zajmowano się wcale i za granicą bardzo niewiele stanowią nasze służące rzecz dziwna, gdy ze służącymi częściej niż kimkolwiek się spotykamy, ale stanowią najbliższe nasze otoczenie ich życie samo przez się interesować nas powinna jakoś życia osób fizycznych nam bliskich, a umysłowo i duchowo tak dalekich one biorą naszą bieliznę czyszczą nasze ubrania meble gotują na pokarm słowem nie tylko dotykają się wszystkiego co nas otacza, ale przygotowują wprost do naszego użytku i higiena staje się naszą higieną i błędy higieniczna muszą się zarówno dla nas, jaki na nich odbić i tutaj wydawał się na początku tego cytatu, że chodzi o pewną pewnego rodzaju ludzką wspólnotę przeżyć radny wspólną drogę przez życie, ale ten cytat kończy się tym, że po prostu uważajcie, bo jak mają brudne ręce czy są chore to same to sama zachoruje ci stąd moje skojarzenie z tym Niny żywym inwentarzu, żeby doglądać tych służących czy kontrolować i higieny nie tylko o to, żeby zabezpieczyć siebie, a nie jest ani po to, żeby rzeczywiście to interesować się ich życiem samym w sobie my jak tutaj w tym cytacie, by była mowa i też Irena Krzywicka, którą pani cytuje Nelli i pisze pani ani jako wyzwolonej lewicowej publicystce pisała tak można było być demokratą socjalistą komunistą, ale niepodobna było sobie wyobrazić, aby służąca chodziła innymi schodami niż kuchenne, aby nie całowała pani w rękach albo pozwalała sobie usiąść w jej obecności to się rozumiało samo przez sieć i nikt się nad tym stanem rzeczy nie zastanawiał, a najmniej same służące oczywiście to mnie i innych byłam był taki moment bodajże w 1904 roku, kiedy 1 z też socjalisty zaproponowała, żeby jednak służącym pozwalać wychodzić wciągu tygodnia i Jerzy udzielać wolnego, jeżeli my tego potrzeby, żebym miał jakieś swoje życie osobiste, którego nie miały i panie na pogadance, czyli rozumiem, że takie bardziej zaangażowane 3 otwarte na wyzwolone na ile, żeby się spotykać się działać Otóż należy ustalać one czynne w one nie rozumiałem właściwie no ale są co służąca miał zrobić wolnym czasie się do czego jej ten czas potrzebny tam odbyło się coś rodzaju głosowania im połowa była skłonna pozwolić tej służącej dziś chodzić, ale druga połowa mówiła nie, dopóki nie ma miejsc dla służących, jeżeli nie wiemy kim się wybieg to gruba jak wulkan zaczyna walkę w mniej, a pani się z wybiegiem nowo aż doszli no no bo to taki jak zastanawianie się czy koń może mieć czas wolny i co miałby robić na zupełnie coś wbre w pozorom jest na razie muzeum, gdybym podobne skojarzenie mamy jak czytamy o tych od tych miejscach tzw. kantorach strefę cienia, gdzie panie wyszukiwał służący prawda oglądając im ręce nogi to zdało jak karta była taka agencja pośrednictwa pracy powiedzmy, gdzie taka dziewczyna, by ze wsi trafiała i musiała właśnie zaprezentować się u siebie z FUS z części swojego ciała rozebrać się częściowo odpowiadać ewentualnie na pytania o potencjalnej pracodawczyni oto 3 zamierza z kim się spotykać czy lubi przyjmować gości czy ma narzeczonego jeśli odpowiedziała tak to pani odwracała się napięcie na pewno nie zatrudniła, ale cytat, który pani wzruszyła właściwie sednem tego tej relacji leży tu chodziło o tym, absolutnie o to, żeby zaspokajać interes państwa jaśniej i S-ka wydawcy tak jaśnie państwa, tak więc nie dostrzegano służącej osoby, które ma jakiekolwiek potrzeby, a jeszcze miała to i tak nieważne, bo pierwszorzędne są potrzeby państwa i teraz ja też pozwolić więcej za cel to, jeżeli służąca sypia w kuchni musi jeszcze więcej przestrzegać porządku w swoich własnych rzeczach niż, gdy ma swój pokoik, bo brak tego porządku mógłby się odbijać szkodliwie na smaku potra w i zdrowiu tych co jadają niegdyś sypia w kuchni to w ogóle nie jest przedstawiana jako problem tylko 2 jeszcze musi przestrzegać większego porządku, dlatego że sypia w kuchni no bo przecież smak potraw mógłby się zmienia nie ma swojego konta nie ma gdzie wywiesić prania tam w tych zaleceniach też pojawia się takie, żeby przypadkiem służąca nie suszyła przy piecu kuchennym swoich ubrań, żeby przypadkiem chce ona nie były w pobliżu Szczerek kuchennych tymczasem ona nie ma żadnego innego konta tylko około 40 % z nich miało na swój pokój, ale los służących to nie tylko ciężka praca i to bez bardzo szeroki zakres obowiązków, ale też różnego rodzaju upokorzenia zniewolenie no i nadużycia seksualne ciąże porody macierzyństwo niechciane choroby weneryczne ne gwałty to wszystko było prostą drogą do prostytucji, bo po takich wydarzeniach młode dziewczyny były wyrzucane często przez pracodawcę nie alarm gospodarza też inne na ulice, ale na ile to było inne powszechne zjawisko na ile to było faktycznym problem co wiemy na ten temat nie znamy skali, bo dokładnie na niej nie przebadał, ale wiemy, że już wtedy pojawiały się broszury teksty zarówno w prasie katolickiej dla dla służącej, której było najwięcej dla służących jej jak inni autorstwa, a feministek i właściwie one na jej najgłośniej o tym, mówiłem, jaki on złożony niż upominały o los służących on się upominały nas na 2 sposoby po pierwsze, pokazywały przykłady nie jest które, które mogą prowadzić do ronda właśnie wykorzystanie seksualnych po drugie, też apelowały np. do pani, żeby panie wyjeżdżając na Letnisko nie zostawiała męża czy dziś syna z szesnastoletnią służącą, bo zdarza się także po prostu służąca jest w ciąży, bo po wakacjach pani jej mniej tym rzecz druga i myślę, że to było jednak nagminne, gdy służąca stała, bo cały czas nie widzieliśmy tego, ale wiemy, że to chyba wynika z naszej rozmowy, że służące mieszkały w domu swoich albo dawca krwi, by właśnie mieszkało bądź kuchni bądź się wojna na antresoli bądź nie w przedpokoju albo miały właśnie swój pokoik zwane służbowe o jej w każdym razie we mnie często zdarzało się także ani czy 3 czy również pan wracali kuchennym z nutami czy nie książek nie wchodzili w głównym wejściem do domu wracali późno po jakimś spotkaniu towarzyskim pani domu już spała, a pani Szczepan domu specjalnie wchodziło od strony kuchni kuchennymi schodami, żeby nagabywać służącą ma albo, żeby na problemy z najlepszą okazję, żeby się zabawić wracając z listy języki się swojej swojego banku inicjacja seksualna służącą była czymś się jak się okazało dzięki ankiecie przeprowadzonej wśród emitentów czymś właściwie normalnymi, a studenci mówisz testowym z dnia bez jej w urządzenia najlepiej czyta najbezpieczniejszy higieniczne to znowu nie bardzo uderzyło, bo rzeczywiście okazało się na podstawie tej ankiety, że większość studentów swoją inicjację seksualną przeżyło ne ze służącą we własnym domu im właśnie argumentowali to w ten sposób, że nos Sol punktu ich z ich punktu widzenia jest to takie bezpieczne higienicznie właśnie nie grozi jakimiś chorobami genetycznymi absolutnie przedmiotowe traktowanie służących przytacza pani w swojej książce kilka spraw sądowych rozpra w, które winne są wstrząsające z wielu powodów, ale również i z takich, że inne służące były bardzo często na przegranej pozycji pisze pani tak i nieznana jest skala napastowanie seksualne ze strony chlebodawców to ciemna liczba zdarzenia rozgrywające się z dala od obcych oczu jeśli niema świadków lub śladów, a tylko słowo przeciwko słowu to rzadko walka jest wygrana i tutaj następuje przykład czy inny historyk 13 letniej Stanisławy, która została oddana przez rodziców na służbę, aby akurat to była służba u gajowego we wsi Anny dziewczyna była napastował na tle seksualnym i dalej czytamy sprawa była dla dziewczyny przegrana już od początku słowo służącej przeci w słowu gajowego żadnych świadków jedynie opinia biegłego w dodatku niezbyt klarowna wyrok nie okazał się zaskoczeniem dziewczyna, by po drodze musiała przejść się, bo upokarzające badania ginekologiczne tak, bo za każdym razem, kiedy służąca ne chciała oskarżyć się być na pracodawcę o gwałt badanie ginekologiczne mogło wykazać, iż uszkodzenia błony dziewiczej, bo co wówczas mogło świadczyć o odbyciu stosunku nawet jeśli świadczyło nawet jeśliby jakiś obrażenia to i tak bardzo często służąca, aby traciła swoje prawa straciła pracę straciła twarz, bo to wówczas równoznaczne było z utratą jakiegoś wizerunku jakiś wiarygodności takiej mniej umieszczenie nie widzieliśmy inne 1 rzeczy, którą też praktykowano np. panowie czy paniczne wołali służące do Abby zdemolował im buty Lindy, gdyż do 3 trzeba to powiedzieć to były tolerowane w domach ich liczenie, niemniej nie wyłącznie byłych graczy zdobyło się pomysł panów i Wojniczu w hełmy rzeczy z zdejmowanie zakładanie kołnierzyków mieli osobistej powiedziałabym obsługi tolerowany także przez kobiety i tutaj feministki także apelowały o to żeby, żeby na to po prostu uważać, żeby on właśnie, żeby widzieć służącej kobieta, żeby tak na nią też spojrzeć nie da, ale nie w nie wyłącznie w ten sposób, że nie zdarzały się także, kiedy Panny uganiał się zna ze służącą do bardzo często żona była przecież widziała to im oskarżała o to służą oczywiście tak, że to ona się niemoralnie żona zaleciła prawdę w nowo służąca straciła pracę w taki problem, wobec którego część służące były bezsilne na podręczniki radził nie otwierać okien nie otwierać drzwi NATO w ogóle było nawet dziś dość anielskim głosem obiecane, że BOR, że nie będzie nagabywał do niczego i stukają wok no to w tych poradnika czy czasopismach dla służby właśnie były takie ostrzeżenie, by w niedzielę np. kiedyś kilka godzin wolnego trzymać zamknięte okna jeśli się służącą tak jak nic zaradzić wina tak no właśnie właśnie to jest nie stroić się, bo to wiadomo, że się służąca stroik to koniec nią, bo to przecież ona prowokuje do zakazu grozić zakaz znieść, że włosy nie daj Boże czy podróżuje się czy używasz Minkina to my to już jest prosta droga do 8 do liczenia jest łatwo używać widzieliśmy gdzieś przeczytałam, że w, jakiej się opinii czy w jakim się tutaj zadać pani książce, że któreś z pań obawiała się, że służąca będzie się tylko pudrowanie używasz Mięciel może rzeczywiście to był zbytni luksus w ogóle niedostępne każdy projekt w razie nie nie one bardzo chciało jej zarobiły one w ogóle często bywał także my po prostu naśladowały ani nalewanie bardzo tego nie lubił latać do przekraczania granic stoi teraz i im chyba jakimś wielkim problemem dla pań było, że służąca nosiciel minister listą Lechia miała jakieś czarne Azji Chinki z Dalkii oraz jedwabnej cieliste Jedwabne cieliste, które nosiły one tanie i tym było strasznie irytujące dla niej, że służąca też chce nosić albo, że nie chce zakładać fartuszkach, bo też zdarzały takie, które nie chciały uczynić na Niechciał chodzić w mundurze, by służącej tylko w swoim nauczaniu i to też pełna gama grono było bardzo źle wieże widziane jednak służącemu sięgała wejść swoją rolę razem ze strojem i wie, jakby znać swoje miejsce prawda, czyli miejsc jest fartuszek i czepek na głowie Enei też bardzo często zmuszane do pewnego rodzaju język komunikacji na 1 ze służących była zmuszona, żeby zwracać się do pani do pana domu zawsze, aby poprzedzi wszy swój zwrot całuję rączki one same zaś o tym, często, by pani pisze pozbawione były imienia podmiotowości mówiło się o nich w trzeciej osobie, a im się często nadawało w prasie mówiło się do nich nasze Kasi marzy się z 1 strony właśnie tak pobłażliwie wydawałoby się tak ciepło napad na listy ucznia, ale z drugiej strony właśnie, odbierając im podmiotowość, bo te imiona często były sobie wymyślane przez jaśnie państwo my z wygody z widzimisię jest czy 3 czy z tego powodu, że ktoś w rodzinie nie daj Boże miał już taki imienia to służąca oczywiście muszą mieć się na dane, jakie się jakieś inne i ich tutaj, by chlebodawcy, gdy dawali sobie prawo również do tego to także trudny to był właśnie taki komunikat jest dziś możemy zrobić z tym co chcemy właściwie tak to należy czytać, a od momentu, kiedy w przeszłość próg naszego domu to my decydujemy się na imię co robisz, kiedy robisz ja muszę wiedzieć wracając jeszcze do planów tak w dniach, które państwo będą mieli okazję sięgnął po książkę przeczytać, że są bardzo szczegółowym publikujemy w taki plan inni, gdybym to co dla mnie było ogromnym zaskoczeniem ziem należy, że właściwie wszelkie obowiązki przerzucano na inne karty tylko tych biednych dziewcząt czasem 15 letnich i że właściwie od samego momentu, kiedy rodzina się budziła już miano palonych hamulców, bo służąca muszę wstać przed nimi, ale na paluszkach taniej za lipiec i po cichutku, że bank na jeziorze, aby nie budzić a by potem merem przynosiła pani wodę i szumem wody potem nasiliła łóżko poprawia pierzyny i t d . i t d. ta sama obsługa wobec dzieci im właściwie w rodzinnym c z moich informacji, do których dotarłam wynika nie robił niczego i to jest zdaje się, że rzeczywiście tak było, bo potem już w latach trzydziestych coraz częściej podawano przykład Zachodu, gdzie odchodziło się tego modelu właśnie przerzucania wszelkich obowiązków na służbę i zachęcano do tego, aby dzieci przyuczać się, by dzieci jednak może jeździć już własne łóżko może zamienia w tym pomagało służącej zmywać naczynia nawet Czyżby tak jakiś odważny działania, bo powszechne było niewpuszczanie dziecina przykładu kuchni będą dostępne są doświadczenia dosyć częste potem te młode kobiety w dorosłości często nie potrafi niczego zupełnym jedno matka na to nie pozwalało po prostu uważa, że dzieci są stworzone do innych celów i na pewno są wyżej hierarchii niż dorosła służąca ratuje z mamy tutaj ma bardzo ciemny obraz takiej ludzkiej skłonności do dominacji nad osobami w sytuacji zależnej czy tzw. niskiego urodzenia, ale też może udałoby nam się coś powiedzieć o tym, że Anne w niektórych przypadkach różnego rodzaju nie wiem talenty szansa czy kariery nie zostały w pełni zaprzepaszczone niektóre służące zostało ocalone od zapomnienia niektóre z nich był stosunkowo podmiotowo traktowane jak na ówczesne czasy na to wszystko, o czym dotychczas pani powiedziała przykładem jest oczywiście, aby służąca w domu Gombrowicz ów, która podsunęła zakończenie Ferdydurke to jej autorstwa są słowa koniec bomba aktor czytał ten trąba, ale co można poza tym anegdotyczny przykładem powiedzieć na leczenie za rok dodaje, że leżało w dobrze, że pani o tym, mówi Boże byśmy nie zostali z takim jednostronnym obrazem trzeba też powiedzieć, że były domy, w których służące stawały się może nie domownikiem dopełnieniem była za mocno powiedziane natomiast kimś bardzo bliskim kimś, kto wzrastał w rodzinie ktoś jest ktoś zażywał z rodziną i im zdarzały się także poza wypełnieniu obowiązków w momencie, kiedy traciły siłę jest zostawały na tzw. łaskawym Halle mistrz nazywany był nie może już o mienie nie dawały nawet całym pracę po prostu zostawały tak jak kilka okazji jak członek rodziny wiosenny znowu nie znamy skali tego, ale są takie opisy 1 ze służących mnie w ankiecie ministerstwa pracy powiedziałam, a zapytana, jakie i, jakie jest traktowana przez swych chlebodawców ani dom pani dobra to służba do dnia powiedziała w ten sposób już, że to właśnie jest jakby istota, jeżeli dobrze trafiły one miały dobrą panią, a więc dobrą służbę dobra atmosfera w domu, jeżeli źle trafiły prawo i prawo ich nie chronił unieś prawą było opresyjne absolutnie nic stawiało w sytuacji uprzywilejowanej pracodawców do czterdziestego szóstego roku obowiązywało prawo odziedziczone po zaborcy ach, a w drugiej Rzeczpospolitej nie udało się przyjąć nowoczesnej ustawy, chociaż była w projekcie był taki dosyć rewolucyjne w niektórych zapisach projektu ustawy dotyczący służby domu, by tak oczywiście i gdyby mały włos zostałaby przyjęta głosami partii chłopskiej z danych z ustawy trafił do do komisji nikt już od lat radni posłuchali aneks rewolucyjne ustalono, że czas pracy służące nie może być dłuższy niż 12 godzin przyjęto też ramy czasowe może pracować w godzinach od szóstej siódmej lub ósmej rano do dziewiątej dziesiątej lub jedenastej wieczorem w tym czasie ma mieć zagwarantowaną trzygodzinną przerwę naprawdę rotacja i tak, chociaż trzeba też powiedzieć, że kiedy ta losy tej ustawy się ważyły równocześnie toczyły się dyskusje w prasie i znów mówiono aleja 12 godzinach 4 to co one mają robić przez zwały 12 mnoży się w głowie nie mieści, kto będzie trzymał taką służącą, która pracuje tylko 12 godzin to są to są prawie dosłowne cytaty docenia mówi pani Anny i by mówiły, ale my chcemy byłych my chcemy im pracowników ani nie powinny z urzędników służąca to urzędnik tak zresztą na samym terminem służąca też trwałaby debaty debata, bo służba czy służąca kojarzona była właśnie wstępu niewolnictwem pojawiło się próby wprowadzenia tych pań mówi takiego terminu pracownica domowa pomoc domowa i tego też od pewnego momentu służące zaczęły się domagać on chciał być nazywane właśnie pracownicą domową czy pomocą domową ani służbom czy służącą i pojawiał się takie pogardliwe komentarze w prasie 1 z pań mówiono, ale jak żona z moją pomocą domową, kiedy tona pierze czy ryby czy trzepie dywan przez przecież ja tego nie robiono mi tego nie pomaga ona sama to wszystko robi inne władze rzeczywiście ta data ta debata publiczna była z dzisiejszego punktu widzenia kuriozalna gminy oraz koniec już toto to, o czym mówić jest końcówka lat trzydziestych czy stosunkowo niedawno nie do pojęcia Niagara, a z drugiej strony na Mono świat już wie już z Zachodu jak by poszedł dużo dalej i tam inny, a my służba zamieniła się w profesji, a nic myślę tutaj odstawali co jeszcze możemy powiedzieć czy pozostały jakiś świadectwa mnie służących czy pomocy domowych o konkretnych imionach nazwiskach czule zapamiętane historiach dobrze z archiwizowany w rodzinie podaje też pani przykłady takich służących, które pracowały dla rodzin żydowskich i mnie udało się z nimi do Get ta z własnej woli następnie np. przeszmuglować u dzieci swoich chlebodawców wychowywały je po aryjskiej stronie, a nawet przygotowały dzieci do obrządków religijnych żydowskich to wskazuje na nas na ogromną więź, chociaż ona może nie do końca być się inne dni nie wiem czy można być zdrowa, ale czy wynikająca z dobrej woli, bo to może być jednak taka więź sił po prostu bardzo silna i kobieta mogła nie widzieć wyboru, ale co możemy liczyć czy znamy jeszcze takie przypadki z imienia nazwiska, kiedy głos służącej faktycznie był inny szanowany kiedyś pytano ją o Chopinie, kiedy cytowana w rodzinie jej powiedzonka cały czas przypominają się raczej takie historie 1 z pani rozmówców inny z żalem wspomina, że miał wspaniałą niań opiekunka służącą w domu, ale właściwie się zorientował w rozmowie z panią, że do mnie nawet dokona się nazywała, bo nikt nigdy tanie, bo po prostu było i było imię i została pochowana nikt tego grobu, bo nie odwiedzał często właśnie te rodziny były te osoby były oderwane od rodziny czy mamy jeszcze inne przypadki takich takiego rzeczywiście zrośnięcia w rodzinie prawie na zasadzie właśnie współ członka rodziny po Acta Acta jest mijał opisuje dosyć silny jest sporo tych służących, o których który był po prostu kochany przez rodziny, w których służyły n p . służąc SA dyrektora muzeum Etnograficznego Seweryna udzieli mi tę historię Bogusia równa to była służąca, za którą cała rodzina przypadało ich i właściwie tak to było wznowiono myślę jednak, że ewenement, ale to była służąca, która siedziała w salonie n p . z rodziną wieczorami spędzała z nimi czas po lektur, więc wyjątkowo była traktowana, ale też dom był wyjątkowy, więc znowu ileż było takich wyjątkowych domu to znowu taki przed Natalią bratu i służba dobry oczywiście siedziała w salonie, bo przypomnijmy, że samo siedzenie w obecności chlebodawców nie było mile widziane i 1 moment, kiedy nie trzeba było stać na baczności w obecności chlebodawcy to wtedy, kiedy się na kolanach wśród kierował posadzkę to wtedy ewentualnie można było z tej pozycji klęczącej przyjąć kolejne zamówienia to zazwyczaj także na Zachodzie także inne tak to wyglądało, zwłaszcza przed pierwszą wojną światową natomiast rzeczywiście panie inne i zalecały też podręcznikach dla dla służących, żeby służąca za każdym razem wstawała, kiedy pani wchodzi do kuchni służącej albo osobno oczywiście jak doły Jenny mówiono mi w zbyt kilka mam takich świat jest, że na służąca byłam bardzo bliska rodzinie bardzo lubiana przez rodzinę bardzo z nią zżyta służyła wiele lat, ale ona do stołu nie chciał się w Zastalu na ten gorset obyczajowy, w którym została wychowana może myślę, że także nie czułaby się tam na swoim miejscu nie umiał się zachować nie widziała jak jeść warzyw zgromadzona w tym tak, że to wcale nie muszą być znani komfortowe, więc takiej takich takich przykładów MEN podaje w książce sporo rzeczywiście one dotyczą inteligencji inni takiej powiedziała do mnie jakiś twórczej są do e-sądu pisarze tupanie powiedział Gombrowicz czujemy, że opisuje służącą gra, bo się z rąk bardzo zżyta była Kazimiera Iłłakowiczówna, którą potem, gdy trafi do teatru chodziły razem o zabierała ją do teatru to znów ewenement prawdopodobnie jej mniej służąca służące Marii dąbrowskiej nadal mówimy mówimy o osobach wybitnych prawda nie znamy też codzienności domów Renata kim tzw. przeciętnych, ale ale, by wyobrazić, że Sejm należy, że raczej raczej nie była to norma ta bliskość niemal normą podręczniki savoir-vivre u 1 przy raczej zalecały dystans wobec służącej i taką obronę przed tym, żeby się nie spoufalać nie spoufalać zmienienie, żeby mogą otrzymywać służącą nie jest mi z daleka Ney pod kontrolą prawda, żeby np. nagminne było sprawdzanie służącej kuferka nigdy odchodziła ze służby, nawet jeżeli ktoś kończyło polubownie i tak za tzw. porozumieniem stron służąca się musiała pokazać swój dobytek, a następnie musiała pokazać coś co ma w te w tym, że kufer ku no tak jej bywały też takie trudne historie jak w rodzinie Kossaków, kiedy po śmierci służącej okazało się, że w swoim skromnym dobytku otrzymała 2 mydełka należące do jaśnie państwa ani z niewiadomych powodów to był jedyny jedyny luksus, jakim miałam może może była to żona pachniały może też były ładne gładkie i co to w zasadzie w jaki sposób poruszyło nawet wzruszyło ne pośmiertnie jaśnie państwa, chociaż w 2 tutaj akurat od domu Magdalena Kossak mówiła, że regularne było podejrzewani służących właśnie o kradzież przeszukiwanie ich ne do ubytku polecamy państwu książkę służące do wszystkiego Joanny Kuciel Fredry wszak mamy dla państwa egzemplarze od wydawnictwa marginesy prosimy o maile na adres dla was małpa TOK TOK FM dla was małpa to krok KFM niezwykle pouczająca inspirująca lektura, a już bardzo dziękuję za rozmowę naszym gościem w studiu we Wrocławiu była w tej części wieczoru Radia TOK FM w magazynie emancypantki i Anna Kuczera Fredry wszak polonistka dziennikarka biografistyki autorka m. in. słynnej biografii Kazimiery Iłłakowiczówny i była, a dzisiaj opowiadające głównie w swej najnowszej książce służące do wszystkiego dziękuję bardzo bardzo dziękuję zapraszamy na informacje
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - HANNA ZIELIŃSKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz radio TOK+Muzyka bez reklam - teraz 60% taniej w promocji Black Friday!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA