REKLAMA

Egzotyczna, fascynująca i zaskakująca - historia współczesnej Rumunii w literaturze faktu

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-10-24 22:00
Prowadzący:
W studio:
Czas trwania:
45:15 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Słuchamy Radia TOK FM, wieczór Radia TOK FM, przyszedł czas na nasze cykliczne rozmowy o książkach. Dziś w naszym studiu znany państwu z anteny Radia TOK FM pan Bogumił Luft, były ambasador w Rumunii, Mołdawii, publicysta, dziennikarz, dziś w roli spiritus movens mogę powiedzieć. Czegoś co dla wszystkich zainteresowanych Rumunią stanie się, jestem przekonany, absolutnie rzeczą podstawową w biblioteczce, dobry wieczór, dobry wieczór. "Łacińska wyspa. Antologia rumuńskiej literatury faktu" ośrodek Karta wydał to. Państwo pewnie mieli kontakt z wydawnictwem Karta, myśmy mówili w radiu TOK FM, też o tym wydawnictwie, które dotyczyło literatury faktu norweskiej. To się nazywało "Droga na północ" i pamiętam z listów od państwa, że państwo byli bardzo zainteresowani tym.  Rozwiń »
Wydawać, by się mogło, że w podobny sposób pan chciał pokazać rzeczywistość dwu 3 części dwudziestego wieku rumuńską poprzez relację różnych osób, które są reprezentatywne teraz dla świata polityki czy dla świata, gdy się koperty kultury czy 3 co było tym podstawowym zamysłem diabetologii i na żywo dla takiego we wszystkich tego typu publikacjach karty, ale są oparte o świadectwo uczestników wydarzeń ludzi, którzy przeżywają jakiś moment historyczny jest jak najbardziej charakterystyczna metoda pracy w karty z historią i jej upowszechnianie, więc tutaj też jest tu jest podobnie to znaczy jest to wprawdzie taka część wstępna, w której jest przedrukowany są produkowane fragmenty książki historyka w ale one dotyczą początków państwa rumuńskiego głównie tymczasem ta książka skupiać się, bo chodnik ponieść wydawało się nam w ogóle, że chęć do wielu niestety nie można na razie trzeba po prostu go wsadzić ją w 2 i nietaktem korzenie ach, i w tym jak co państwo powstało co się stało zresztą i ten naród zjednoczony co się stało zresztą moim babciom niedawno tak naprawdę był gdzieś w połowie dziewiętnastego wieku co nie znaczy, że proces powstawania tworzenia się tego narodu dojrzewania no nie trwało bardzo długo miałem przez wiele wieków we no i teraz i teraz no i ich istotą rzeczy było pokazanie historii dwudziestego wieku dwudziestego wieku, który jest zresztą tam w pewnym momencie chyba w posłowiu my w ten sposób zdefiniowała, że tak naprawdę wiek dziewiętnasty bardzo grają mniej szczęśliwy zresztą trwał aż do Echa pierwszej wojny światowej, a ten wiek dwudziesty właśnie rozpoczęła pierwsza wojna światowa swoim dramatem bardzo trudnym dla Rumunii potem okresem bardzo największego sukcesu powstania wielkiej Rumunii przyłączenie siedmio grodu w przyłączenia Besarabii powstania tego wielkiego państwa, który istniał w okresie międzywojennym no ale potem ten okres międzywojenny również nabrał dramatyzmu w miarę zbliżania się drugiej wojny światowej i narastania ruchów faszystowskich wszędzie w Europie i również i i Rumunii i no a potem przyszedł komunizm i to było rzeczywiście stracił oka katastrofa w 2 odsłonach pierwszy taki stalinowskiej aż do połowy lat sześćdziesiątych straszliwie okrutny jego potwornej potem była liberalizacja kilkuletnia przynajmniej do prawie dziesięcioletnia bardzo głęboka od po dojściu do władzy Nicolae Ceausescu, o czym rzadko kto, kto myśli stereotypami Siembida sprawę, że jest nadejście jest do władzy Nikolę czas Ceausescu oznaczał głęboką liberalizację komunizmu w Rumunii, ale potem zaczął się to my przykręcanie śruby i powstawaniu obłąkanych zupełnie dyktatury, która swoją historią Kononowa nie miała w latach osiemdziesiątych, ale ubiegłego wieku w mej wreszcie na było to o ile i koniec takich, których określane jako rewolucyjny ta rewolucja była bardzo trochę skłamała na budowę w dużej mierze to zamach stanu po prostu Karmel przejęli władzy nocnych duża część tych samych komunistów, którzy ją sprawowali za czasów Ceausescu tylko się przemalowali na, a antykomunistów i przez kilka lat właściwie ta ewolucja Rumuni w kierunku pełnej demokracji gospodarki rynkowej jakiegoś kursu prozachodniego szła bardzo powoli włości dopiero po dziewięćdziesiąty szósty, kiedy oni stracili władzę w wyborach na razie czy centroprawicy przede wszystkim to był ten rok, który moim zdaniem zakończył wiek dwudziesty rumuński rozpoczął marsz ku dwudziestym pierwszemu wiekowi czy podczas wyboru tekstów albo czy trzeba mu decyzji co w takiej drogi ma się znaleźć co też nie rozumiem kluczem było to, żeby opowiedzieć o no i ustami świadków tak od tych kluczowych sprawach, które fundują współczesną Rumunię, ale poprzez historię czy jak rozumiem czy ideą było wzięcie pod uwagę tych głównych nurtów albo w historii, czyli jeśli jako chyba gdzieś w Polsce mamy do czynienia z relacjami z czasów reżimu i komunistycznego w Rumunii to jak rozumiem tak oto, żeby uświadomić polskiemu czytelnikowi co to znaczyło, bo do do chwili obecnej my tego nie mamy możemy poszczycić literackiej wziąć książki może w Hercie Müller tak i potraktować jako źródło tak oczywiście tych bardzo dobre źródło tylko, tyle że Herta Müller to jest trzeba niezwykle specyficzny punkt widzenia, ponieważ one 1 nie jest mrzonką jest pisarką niemiecką jest Niemką, która przeżyła ten to doświadczenie niemieckiej tak i to przeżyła bardzo boleśnie niedobrze ona przeżyła taką najgorszą wersję tego świadczenia, bo w tej książce też świadectwo Niemca zresztą obecnego my prezydenta Rumunii, które jest nieco mniej mroczne, dlatego że on, by żył takimi niezwykłym mieście Sibiu, którego zresztą potem był merem przez 14 lat w ostatnich czasach w 2 i inni i on przeżywał ten komunizm jest taki, by w perspektywie takiego dziecka potem młodego bardzo człowieka z takim jest taki trochę Krawiec znaczy po pierwsze, wśród Niemców, których jeszcze wtedy było tam bardzo dużo takich zupełnie ze wspólności odrębnej po drugie, takie właśnie prowincji w takim miejscu tej prowincji, gdzie jak ten reżim był też gminni derby mniej drastyczny to brakiem snu wziętych na wjazd Bukareszt jest tym okropności urodzi mu najgorszą gubisz trochę daleko i wyglądało to nie tak drapieżnie jak jak choćby w tym, że w Bukareszcie, a nawet w innych miejscach także różne są te relacje mniej chodziło przecież Moto PL, żeby to były relacje bardzo różnych ludzi z różnych sfer społecznych i żeby one coś wyjaśniał wójt czy n p . ta i nie chce budzić ta antologia norweska nie wyjaśniono winnym wyjaśnia Koneser inaczej skonstruowana mianowicie z bardziej chronologicznie skonstruowane natomiast tutaj są takie świadectwo ono jednostek świadectwo dane brat Janusz to jest rozciąga się na kilkadziesiąt lat i obejmuje zarówno Rumunię sprzęt, bo międzywojenną jako okres wojny jak najgorszy okres komunizmu i to jest jedno Szymon to jest takie świadectwo, które totalny są też inne świadectwa z kolei, które są niejako tematyczne powiedziałbym, więc czy jest ten fragment z bardzo uroczej uroczych takich wspomnień królowej Anny czy Gdyni żony i Michała ostatniego króla Rumunii, która była poślubiła już szczegóły na emigracji tych bardzo piękna opowieść ona daje asumpt również do opowiedzenia o tym, doświadczeniu rumuńskiej monarchii udać się jeszcze podzielić, że przy dokach każdemu takiemu fragmentowi takiego świadectwa towarzyszy z mojej strony taki komentarz, który jest przed poprzedza tym tekst jest czymś takim wprowadzeniem wyjaśnieniem dodatkiem do tego no, więc tutaj akurat miałem taki szczególną przyjemność możliwość zapisu nie ma do tego czytelnika polskiego, o czym właściwie była ta rumuńska monarchia i to dotyczy właśnie również innych tekstów, które z miłości wiele ma taki jakiś charakter tematyczny emerytki i pisze pan również w albo co porusza pan w antologii temat nie wie jak to w skrócie określić, żeby słuchacze zrozumieli, ale rumuńskich żołnierzy wyklętych tak, czyli zbrojnej walki antykomunistycznego podziemia, choć w Niemczech słowo podziemie jest tutaj dobrym określeniem jego część obrad Dreher określenia czy może podziemie bardziej kojarzy się właśnie z jakąś taką konspirację nawet miską prądach my tutaj to było rzeczywiście w regionach wiejskich to specyficzny mianowicie w regionach górskich w górach i lasach po prostu, że ukrywali ci jacyś tacy ludzie, którzy nie mogli się tak bardzo pogodzić, jakby z nastaniem komunizmu tak bardzo marzyli czy Linea Pack mityczne nadejścia Amerykanów, którzy z wolą pewne, że w, że postanowili, jakby wziął się w nawiasy i Niemiec nic wspólnego, a nawet, jakby toczyć jakąś tam symboliczną walkę zbrojną, która nie była zbyt intensywna, ale dokonywali oni różnych zamachów prawda na różnych funkcjonariuszy czy jakiś tam instytucje prawda z państwa komunistycznego, a ze wszystkim trwali w tych górach czy ze służby dziś graniczy z pobytu jest bardzo specyficzne fragmenty książki dlatego, że to jest taka literatura faktu, którą można uznać za literaturę faktu go w cudzysłowie, bo to są dokumenty bezpieki, ale są one bardzo ciekawe mianowicie pokazują 1 rzecz, która jest, która dla Polaka nasz zespół nabyć od tych w Polsce z tej dyskusji o żołnierzach wyklętych mówić o pewnej jednoznaczności jakiejś idei odrzucenia komunizmu, ale jednocześnie pewnej dwuznaczności towarzyszących prawda całej tej przygodzie łączy n p . z tym, że na te oddziały żołnierzy wyklętych polskich do dokonywały jakiś napaści na np. się jej to nie kończyli raczej inni nie, bo to, żeby kogoś tam wymordować kłopoty wzięły się zaopatrzyć w żywność wodę i zarekwirować ją od już tam oczywiście, że tam jest sytuacyjna to oddziały były znacznie mniejsze i do niej nie wymagały aż takich jak takie za proces jest faktem jest, że oni musieli nikogo w tym celu napadać, ponieważ budzi po pod wielką troskliwą opieką całej góralskiej ludności GUS van Graaf to jest coś niezwykłego i to tak bardzo troskliwą opieką, że pomimo gigantycznych wysiłków służby specjalne komunistyczne niebyły wstanie ich namierzyć tarczy nie były w stanie spowodować, żeby ktoś ich wydał co zresztą, czego zresztą potem doszło w tym momencie władze tego oddziału, który jest używany, ale doszło do tego paręnaście lat po wojnie przez paręnaście lat służby komunistyczne niebyły wstanie ich namierzyć i to jest bardzo bardzo ciekawy jest więcej, choć najciekawszy i aspekt tej sprawy, ale tam są jest inny to znaczy że, gdy chodzi w ogóle od żołnierzy wyklętych rumuńskich, czyli te jakieś oddziały pra w do zbrojnego oporu przeciwko komunizmowi to bardzo ciekawy jest, skąd pochodzili ci ludzie w Plazie był w zasadzie 2 kategorie ludzi, którzy zasilili oddziały 1 to byli oficerowie armii królewskiej przed wojennej i wojennej, a druga kategoria to były jakieś niedobitki jak działa przy żelaznej Gwardii, czyli faszysty faszystowskiej organizacji czy ścigały rządzi się przy czym się jeśli chodzi o tych członków żelaznej Gwardii to do inni to nie jest tak, że oni wszyscy przyjęli taką postawę wręcz przeciwnie system bardziej makabryczną rzeczom to jest prawda historyczna, że duża część funkcjonariuszy służb specjalnych Securitate bezpieki komunistycznej wywodziła się z kręgu żelaznej Gwardii niesamowite to znaczy dla i oni szli chętnie rekrutowani, dlatego że oni mieli naturalną sympatię do jak gdyby do reżimu autorytarnego prawda jest jedno, a druga rzecz, że i zawsze się mówi o tym, że ten komunistyczny reżim w Rumunii Otóż taki charakter wyspy specyficzny wyjątkowy jak na Europę, a mianowicie był trochę naznaczony taką pokusą nacjonalistyczną, która w różnej formie w różnym stopniu się ujawniała w różnych momentach obniżyła się za Ceausescu i również n p . w takim mniej lub bardziej pozornym, ale jednak okazywany na dystansie wobec Moskwy problem nie jest rzeczą wykluczoną rzecz, że również pewien, że udział właśnie w umacnianiu reżimu ze strony tej właśnie tendencji myślenia, jaką była żelazna Gwardia faszystowska, że on w pewnym sensie też wpłynął właśnie na taki charakter tego komunizmu oczywiście nie jestem dostatecznie uczonym człowiekiem, żeby to wykładać jako te tezy pewną, ale jak się przyjrzeć tym jak mechanizmu to można podejrzewać, że coś takiego mogło mieć miejsce, a skoro już o tym, mówimy mówimy o żelaznej Gwardii KO łacińska wyspa, czyli przypomną słuchaczom antologia rumuńskiej literatury faktu daje kapitalne świadectwo właśnie tego czasu, kiedy Rumunia przed wojną przechodzi część społeczeństwa rumuńskiego przechodzi taką szybką no chyba fascynacje jednak faszyzmem w specyficznym wydaniu, chociaż we wzorach jak rozumiem zaczerpniętych i z Niemiec może trochę z Włoch i to jest o tyle ważny dla nas, że kiedy sobie uświadamiamy czytając stoi jak to wyglądało w Rumunii, że ta zmiana dotyczyła przed intelektualistów pisarzy tak, że to nie było coś co było nagą brutalną siłą jakichś bojówek, które wkroczyły do kogo tu jak co jakiś taki prąd, który po prostu pojawił się już część Rumunów to zostało zjedzone przez kopalnię to znaczy to jest baby historia tego Miejskiego ruchu faszystowskiego jest bardzo ciekawa zresztą pan wiedział, że o źródłach niemieckich no być może, ale ja bym chciał trochę tak to nie humorystycznych wspomnień mogły to być dla Polski, ponieważ głównym przywódcą pierwszej od tej organizacji faszystowskiej legendarnym liderem był przed Kornelia kody Iranu, którego przodkowie bardzo bliscy nosił nazwisko Zieliński i byli Polakami i z Bukowiny i w ogóle jego ojciec był to tak się uważać na to nic tak bardzo dokładnie opisane, ale jest takie bardzo poważne poszlaki, że był po prostu Polakiem jego ojciec na to, czego matka Niemką krótko mówiąc oni byli ludźmi, którzy z własnej woli on uciekł z własnej woli jak gdyby stał się Rumunem i to rumuńskim nacjonalistą wroga to są takie różne ciekawostki, które było ono pokazywać się tak naprawdę pewne ruchy czy tendencjom tak naprawdę nie biorą się aż tak bym z krwi narodowej tylko oni biorą się z jakimś doświadczeni jakiś szaleńst w czasem jakiś idylli w tym przypadku była taka sytuacja mianowicie, że ten okres lat dwudziestych trzydziestych było okresem wielkiego sukcesu właśnie istnienia tej wielkiej Rumunii, która zawróciła w głowę w głowie tej i w elicie, a jednocześnie ta elita, a również król Karol drugi, który miał pewne zasługi przy w tym właśnie rozwoju gospodarczym wielkim wtedy rozwoju kultury i t d. jednocześnie patronował właściwie kimś takim rozpasanej korupcji elity kraju łącznie z administracją i tak naprawdę było co by ten problem tłumaczy dali ciała taka bardziej niż demokratyczna prawda niby jakaś tam światła i kształcona była tak naprawdę bardzo zdemoralizowane i była odpowiedzialna za taki takie zachowania, które były po prostu niesprawiedliwością wobec krajów całego wobec reszty społeczeństwa właśnie tego tylko erupcji tego rabunku dla jakimiś dobru publicznym tak dalej i to budziło wielkie zgorszenie wielu ludzi bardzo szlachetny Włosi jakich młodych intelektualistów różnych uniwersyteckich w ryzykowne, że lekko Dianą nie był intelektualistą raczej był takim mistykiem w ogóle wobec papieża organizacja, odkąd zaczął się waszym Ziemiński nazywała się Legion Michała Archanioła i była organizacją pobożnością ową w lecie to taka była w głosie i Ala Bourne, a od początku się pojawiły takie wątki antysemickie rumu różne, którym mają bardzo długą tradycję w kulturze Europejskiej Unii chrześcijańskiej no ale potem pojawiło się coś takiego i to było wszak były tak to my jednak wkład milczeli jak wielki potem intelektualista stare trasy światowej rzadko kto wierzy w młodości był głównym ideologiem właśnie wywodzącego się ruchu faszystowskiego trzecie miejsce i przyznało się było coś latorośl ujęcie szaleństwa polegało na tym, że ludzie, którzy mieli pewne poczucie posiadania moralnej racji wobec tej elity kobiecego świata zdobyli zdemoralizowane jego prawda wobec tych ludzi bogatych którzy, którzy nie umieją jakoś dostrzec całego narodu i t d. w związku z tym, że mają rację, protestując przeciwko temu w i mających rację mają też taką skłonność, żeby zacząć myśleć rozumować w ten sposób skoro mają rację to wszystkich, gdy są dozwolone, bo to, żeby położyć kres itd tak gorszących sytuacji prawda my stąd np. czy główna rzecz, do której zwykle zaczęli się do postaci, które była właśnie tym przekroczeniem granicy jakiejkolwiek granicy, jakby takiego ono w protestu moralnego no to były po prostu zamach z bronią w ręku w worku, który zabijali, ale ludzi w administracji Państwowej 2 premierów zginęło Bożek tych zamachów rzeczywiście coś się rodzić przemoc no a potem Noto zaczął ewoluować w ten sposób, że w pewnym momencie nie zdobyli dosyć sporą siłę ich łączy zamieszania już początku drugiej wojny światowej wyrzucenie właśnie takiego zamachu stanu, jakiego dokonało marszałek Antonescu wyrzuceniu króla Karola drugiego była on jakby Stali się takim na chwilę takim naturalnym sojusznikiem marszałka to Leszku o marszałku Anthony służą takie legendy prawda w całej Europie to taki nazista prawda, że w ogóle jakiś faszysta gdybyż to jest kompletna nieprawda tak jakby powiedzieć, że Piłsudski był nazistą tłumaczy miał tendencje autorytarne mocno prawda adres jego główną drogą główną obsesją było to, że on, że chciał wojować z związkiem sowieckim po prostu nowatorskim można było lepiej się wokół prowadzimy co zrobić jak nie jest liderem po prostu natomiast faszystą nie był wręcz przeciwnie był człowiekiem, który faszyzm rumuński zdławił po prostu ponieść po kilku miesiącach rządzenia razem z tymi faszystami, którzy w tym czasie dopuszczali się masowych zbrodni w ogóle w tonach kolejną zbrodnię, jaką sobie zaplanowali jest to, że obalą marszałka Anthony SI przejmą pełnię władzy w 2, ale także jednak był miał bardzo duży autorytet w wojsku w ogóle w związku z tym zlikwidował ich w ciągu kilku dni po prostu mówi o nich w ogóle nikt już więcej głowy nie podnieść po prostu nalicza mu w więzieniach młoda emigracja albo po prostu się rozpłynęli w niebycie gdzieś tam także tak jak taka była, jakbym historia tego o szaleństwo, które jednak nie jest nie było szaleństwem tak długotrwałym, żeby zaznaczyć jakoś bardzo silnie mnie co znaczy np. że marszałek Antonescu nie był zbrodniarzem, ponieważ armia rumuńska już bez pomocy żadnych faszystów uczestniczyła jednak do dumy wielu no i zbrodniczych zachowań wobec Żydów i dać z tym, że nie całej Rumunii mianowicie raczej na Wschodzie to znaczy, że zarabia i są literaci są na częściowe zarabia, ale na Ukrainę żonie okupowali dużą część Ukrainy razem z Odessą i tam było bardzo długo bardzo liczna ludność żydowska aktualni słuchani ucierpiała od tej okupacji gracza fizycznie po prostu not szacuje się, że różne są te szacunki te szacunki w takich miejscach są strasznie trudne, ale każdej można się spotkać z szacunkami, które mówią o około 200  000 ofiar właśnie właśnie pośrednich bezpośrednich do okupacji rumuńskiej tego po tej części Ukrainy, ale zwrócił uwagę słuchaczy słuchaczy na fakt, że pan zdecydował się pokazać ten moment dochodzenia od faszystów rumuńskiej do władzy albo albo albo nawet nie mamy tylko taki proces, kiedy rozruchu, który wydawać, by się mogło jest nic nieznaczącym zaczyna być, a popularną ideą wśród szeroko pojętej nowe elity rumuńskiej i bankach zrobił tak dużym pop pop poprzez świadectwo Michaił dla Sebastiana tak jak to jest o tyle z ciekawe, że w jak rozumiem, ale on jakoś żyć tak czy patrzę na to z perspektywy osób, które zna, z czym się kontaktu jest częścią z nich jest w stosunkach przyjacielskich i oto wydarza się to coś z tą straszną szaleństwo faszyzm i on jest nie w niesamowicie zaskakujących sytuacji, że on to widzi, a nawet kilkakrotnie w tych swoich notatkę można przeczytać, że nawet, gdy próbował z w tym co się, więc zrozumieć kolegów w gipsie czy przepchnął jeszcze kolegów tak, bo już za chwilę wręcz wrogów tak oto pisze taki mamy takie drzwi otwierają wchodzi w i idę do Towarzystwa, które znają tak wszyscy i Cichosza nagle robi zresztą co ciekawe w w ten weekend w Gazecie wyborczej teksty Anne Applebaum, która cytuje właśnie zdanie czy 2 z tych dzienników Michael Sebastiana mówiąc o tym jak łatwo autorytaryzm wchodzą do dołu do państ w demokratycznych jak szybko nagle mogą wejść na taki ruch na salony, ale tych bardzo te interesy dlatego właśnie w ten sam w ten sposób Włosi pokonali w tym większy Berlin czy pan zna reguł sztuk teatralną autorstwa ułożonej nyską, która żelaza nosorożec oczywiście i tak zrobi zrobię taki na wjazd i wyłączyć takiego, że jej miłe, że nie UNESCO było, aby francuskim pisarzem, niemniej jednak z góry urodził się w Bukareszcie całą młodość tam spędził początek swojej twórczości pisał również po rumuńsku AWS inaczej nazywał mianowicie rejony szkół a dlaczego tak było w NHL to jest coś niezwykle zabawnego mianowicie to jest sposób w jaki Francuzi i deformują wszystkie nazwiska rumuńskie kończące się nad kół, czyli n p . takie jak jak Antonescu czy Ceausescu, a przyczyna tego jest zrozumiała dla każdego, kto dobrze zna język francuski mianowicie końcówka tych kół po francusku wyczytać qui, a jest to bardzo wulgarne słowo żargonie francuski hit jedyny powód lekkiego wszystkie nazwiska różnych szanownych Rumun właśnie są kończą się to we Francji na o, a teraz, bo mówię o tym, wszystkim, dlatego że rejony jest nim bądź JS koło ronda był świadkiem tego wszystkiego dokładnie tak samo jak Sebastian i miał do tego stosunek podobny dokładnie z tego samego powodu to znaczy, że był Żydem i je i teść przyjaźnił się właśnie z oczywistym celem środowiskiem John Lennon niczego sztuka nosorożec ona jest dokładnym opisem całej tej sytuacji to znaczy nosorożec to jest to to co napisał Sebastian co tu można przeczytać tylko napisane językiem jak metafory literackiej teatralnej metafory na czym ta po to, polega na dłuższy rzecz idzie w takim niewielkim mieście, które Medyk ludziom zaczną zaczynają rosnąć rogi donosach Urban i od Noise IT i ten ktoś narratora, gdy był ten opisujący to jak to zauważa z pewnym przerażeniem, że to wiedzieć, że po niż podziw ani jakoś tak nie jest niedostrzeganie lub z największą chodzą jacyś ludzie się linka zjawisko, jakiego żądają ich już mandat na nosie tego ten druk prawdę Boga nie będę tego streszczał wykłady zawsze tak Szczygła zupełnie tego nie pamięta tę, że pamiętam, że skończy się tym, że po ulicy tego miasta galopuje jest olbrzymie stado nosorożców, więc i toczył się tak, by oddać to jest takie zdziwienie zaskoczenie prawda, że coś tam byłem raczej ludzie w wielkiej jednak w głębi intelektualnej i jakiś, jakiej wartości moralne i t d . nagle zaczynają ulegać jakiemuś takiemu szaleństwu porządnie się nie, zmieniając tak naprawdę żyje w tym co się dzieje takiego, że uwodzi ich jakaś idea, która staje się silniejsza od nich po prostu i to jest 1 i to są bardzo takie uniwersalne opisy tych dramatów, które z Europy siedziały w związku z totalitaryzmami, dlatego że coś się z totalitaryzmem komunistycznym też i w tej książce zresztą np. jest fascynujący tekst pewnej francuskiej sobie dorożki bardzo z Lidla krową Wars z danych osób i Francji, których w tej chwili dosyć szanownej pani profesor, która wszakże urodziła się jako Żydówka rumuńska my jako o o dziecko przeżywała wołowiny przeżywała traumę grozy wiszącej grozy zagłady, która wobec Żydów w tej części komuniści nie spełniła, bojąc się Antonescu odmówił ich deportacji co znaczy, że ich nie prześladował nas różne sposoby prawda natomiast odmówił udziału w ściśle biorąc w Holokauście wobec tych Żydów z terenu Żydów, jakby w jedno, ale kulturowo leniem stado żal, ale i teraz i teraz wiele osób, które odwiedza nawet turystycznie Bukaresztu taką okazję, że przed kasą po poleruje styl taki wyjazd przystanek metra chyba, iż wolą się nazwa liczony jest niedaleko coś takiego co jest niby pamiątką właśnie po w UE i po jakich zbrodni właśnie ludności żydowskiej w Bukareszcie tak też bardzo możliwe, dlatego że pogromy czy zdarza w różnych miejscach w Bukareszcie to raczej mniej w ogóle natomiast na wkład w Jassach oliwy z miasta to bardziej na Wschodzie to tak się zdarza rzeczywiście dzieje to znaczy do nich także żaden nikt z nich nie zginął, ale jednak to w proporcjach z gry spośród Żydów na terenie tym tej części Rumuni chcą kontrolował Antonescu z wyjątkiem Besarabii, które było czymś odrębnym to jednak zginęło zginęła Żydów bardzo niewielka część jakiś ułamek należnych ułamek procenta od dziś wyraźnie natomiast była to dość, że się dość liczna i około 40  000 ton wojnę przetrwał zginęli natomiast w większości wierzący Żydzi na terenie Północnego Siedmiogrodu, którą odbył oponę zwany przez Węgrów okupowany przez Węgrów walutowej miło, zwłaszcza w ostatniej fazie wojny ich wywieźli do obozów rozpusty to nawet mimo wszystko, gdy ta trauma była John Lennon Nancy i ona o tym opowiada jako dziecko Godek to przeżyła i potem jak przeżyła nadejście wyzwolenia przez armię czerwoną boję, że jednak to była wielka ulga dla nich właśnie dla tych Żydów, bo ona wnuczka mieszka w gwiazd, tak więc tym bardziej, że tak misę gorącej oto chodzi i bardzo szybko i jej rodzice wprawdzie w absolutnie nie dali się również komunizmowi, bo po prostu ojciec był drobnym przedsiębiorcom, których 10 lat ich gaz gnębić środa metę są one jako dziecko dziewczyna mu młoda potem nastolatka rzeczywiście uległa takiemu zaczadzeniu ideologią trzecią opisuje niezwykle plastyczny no i była dopiero na nie opisuje w tym tekście, który jest tutaj jak to się stało i w którym momencie, jakby się z tego wyzwoliła do faktem, iż wyzwoliła się totalnym dalszą część życia spędziła na opisywaniu przez ten za, bo chyba żyje nadal nas w opisywaniu grozy, jaką stanowiło komunizm i dwudziestym wieku, ale dla naszych słuchaczy nasz skoczek ten obraz zachęcająco Wrzeszcz do ręki antologii łacińska wyspa ten obraz Rumuni nie byłby pełen, gdyby nie rzecz, którą ja ze smakiem przeczytałem, która AAA wydaje mi się, że w może być dla wielu zaskakująca, a mianowicie co się działo z całą sferą duchowości życia religijnego w kraju, który został doświadczony przez komunizm w wydaniu wydawać, by się mogło ono jak na naszą część Europy ekstremalnym, ale i to luka, więc świetnie, gdy wypełnia to co znajdujemy Łacińskiej wyspie to we wstępie do ambasady zwraca uwagę na pewien pewną dwoistość religijności rumuńskie ma namyśli to, że jednak o in na chrześcijaństwo wschodnie jest w szatach zachodnich, że tak wyrażę, czyli to jest dość specyficzny miks jeśli weźmiemy pod uwagę to, że nie mówimy o ludności takich planów to w Polsce czy ciacho to tutaj nie są Słowianie tak tacy jakich znamy z historią katolicyzmu dajmy na to, a tylko, że to jest historia pograniczne tak to znaczy, że jak rozumiem społeczeństwo rumuńskie przejęta część będąca chrześcijanami oni w pewnym sensie mając cerkiewne byli pod wpływem chrześcijaństwa wschodniego i przyszedł ten moment, że jednak spojrzenie na Watykan jako jako też jakieś scenki z centrum kulturowe jeśli chodzi o życie religijne biletów wyjaśnia tłumaczy życie powinno znaleźć, bo jest ich oczy to nie jest tak bardzo skomplikowane ale w jakich składa się z kilku elementów po pierwsze, tam jest jednak pewna dwoistość taka nierówna dwoistość graczy większość Rumunów dzisiaj jest wyznania takiego, który my my bardzo niechętnie używam tego słowa nazwę prawosławny tak naprawdę nie powinno się tak nazwać, gdyż po prostu słabo rosyjskie no to jest koszt to jest po prostu chrześcijaństwo wschodnie, które jako prawosławie właśnie istnieje w Rosji na prawosławie znaczy to samo co ortodoksji, czyli oni sami nazywają się bliscy Ricka to docent, ale część pewna znaczna i to ważne, gdyby społeczeństwa rumuńskiego dziś już znacznie mniej liczna i mniej ważna dla, ale w historii bardzo ważne to jest kościół, by ten kosz ta część kościoła prawosławnego, która żyła w Siedmiogrodzie i klas w większości zawarła Unię z Rzymem i lodzie Stali po prostu kościołem katolickim tylko kościołem katolickim obrządku wschodniego czyli jakby liturgia wschodnia i księża szerzeniu większość i t d . do różne obyczaje kościelne i liturgiczne są samochody, więc jest jest to 1 podział ten kościół PW biegu katolicki odegrał wielką rolę historyczną w ogóle, dlatego że odegrał wielką rolę dla ostatecznego przyłączenia się Siedmiogrodu do Rumunii po pierwszej wojny światowej, ponieważ on stworzył bardzo Lecha z Chin solidne dobrze wykształcone społeczeństwo pochodzenia chłopskiego taką elitę intelektualną również i elity mieszczańską w jakim sensie i to było decydujące dla faktu, że ta większość właśnie, która była jednak rumuńska jest liczna w Siedmiogrodzie była w stanie jak gdyby dokonać tego dzieła w przyłącze do państwa rumuńskiego w Siedmiogrodzie, w którym byli jeszcze inż. Wawrzyniec z 2 z tym, że Niemcy dowalić, a kończyła się bardzo Niemcy źle się mieli z Węgrami czy o letnich kąpieli no ale teraz jeszcze od samochodu rzeczywistość religijną to jest bardzo ciekawa, lecz dlatego, że rumuński kościół nowe nazwy Remigiusz prawosławnych w Ankarze prawda nigdy nie będzie tu cerkie w w ośrodku diesel to jest kościół bardzo bardzo potężne przede wszystkim jeść potem, że są ludzie i to całkiem nie będę się powoływał brzegu upoważnienia, ale w takie postacie prawosławnych, którzy twierdzą w ogóle, że to jest najpotężniejsze kościół prawosławny w skali światowej w tej chwili, ponieważ kościoły tak jak rosyjski jednak odrodziły się, ale jednak znacznie mniejszej formie znacznie mniejszej formie liczę 1 i znacznie mniej wpływają na całe społeczeństwo i nadziei na Ukrainie na dziś Serbii Chorwat, a teraz Rumuni zachowała się przez okres komunizmu niezwykle żywa religijności to jest bardzo ciekawym fenomenem Echo, dlaczego tak się stało to nie jest łatwo wyjaśnić każdą można go opisać, jaka była postawa samego kościoła, czyli instytucji kościoła, czyli biskupów przede wszystkim liczą oni przyjęli postawę bardzo daleko idącej uległości we współpracy z reżimem był świadomy wybór pewien, że oni po prostu uważali, iż już, że to im pozwoli uratować, gdyby taką substancję tego kościoła dna czy w ogóle go parafie kościoły możliwości gromadzenia się wiernych zagrali zgodzili się na udział w likwidacji przejściowej Litwin przejściowy trwający dziesiątki lat likwidacji kościoła grekokatolickiego, bo o kościół greckokatolicki został siłą przez władze wcielony do kościoła prawosławnego i tylko część wiernych zeszła do podziemia rzeczywiście i prowadziła taką działalność w willi kościelną podziemną część przeszła do parafii rzymskokatolickich, które były głównie węgierskie, ale dopóki sobór watykański drugi nie przyszedł tu wszyscy mogli płacić w związku z tym to nie przeszkadzało potem się zrobił problemy się tak to parafraza 3 i Węgrzech, gdzie tak po no, a on natomiast część duża większość jakoś przeszło do kościoła prawosławnego Małgosię prawosławny ukazuje się bardzo zręczny to znaczy wielu biskupów, że robił w ten sposób, że wcale nie był brutalny wobec nich teraz nie zmienia mówi od razu, bo oni jednak byli pod pewnym, bo wpływy, jakby również tradycji katolicyzm pewnych tradycji pobożności owych i t d. nic nie wynika, że im tego porzucać Airlines pozew pozostał on nigdy tak te przeszły powiedział ostatnio, że ze specjalnością Rumunów jest opór bierny po prostu turysta z Chin, a te dzieciaki czy przysłowie mówi jak on arów to kiedy chcesz sam dla krótko powiedziawszy, że ja jestem dużo było i to nie tylko w kwestiach wiary w kwestiach kościoła, ale w ogóle w tym celu społeczeńst w czy, zwłaszcza w najgorszych okresach, zwłaszcza zaczął się z kół ta reakcja społeczeństwa wobec całego na ten reżim na to wszystko, czego od nich oczekiwano i tak by było niezwykle często właśnie taka dziś otwarcie sprzeciwiał robi co chciał w troszkę tak jak mi opowiadano mi kiedyś taką wstrząsającą rzecz jak za czasów Ceausescu w najgorszym okresie już końca lat osiemdziesiątych w taki dziki oszczędności żelazko było takie zarządzenie, których blednie było pisane tylko jakoś tak upowszechnione, żeby nie przyjeżdżać do ludzi, że pogotowie nie przyjeżdżało do ludzi powyżej siedemdziesiątki, bo to nie opłaca się wśród słodkich napojów, gdy w oczach w związku z tym nie w jaki sposób urągający wszelkim statystykom wzrosła liczba ludzi podających wiek 69 lat, gdy pogotowie, a ci to przyjmowali z pełną powagą w aucie niczego nie sprawdzali stało się Władek taki typowy przykład węglowe różnią się nie będzie sprzeciwiał on będzie liczyła, że zastosowano IPO nie było z tym kościołem to znaczy, że ten o Bydgoszczy jednak jakoś istniał natomiast był rzeczywiście no VAT w sytuacji niesłychanie dwuznaczna, zwłaszcza wpływy z tyłu w momentach, których ten reżim był powstał niezwykle zbrodniczy no dziś nie było żadnego takiego oporu ze strony kościoła natomiast jest takie są takie różne świadectwa, które świadczą o tym, że olbrzymia część ludności, zwłaszcza ludności wiejskiej zresztą przyjmowała to z pełnym zrozumieniem i że uważa od ceny tych swoich biskupów za tych swoich ludzi właśnie i że to dom i nawet ci ci, którzy woda na wsi była dość spory opór przeciwko komunizmowi był w różnych sprawach im komfort kolektywizacji w taki wieczór kaznodziei kaznodziei ten reżim na wsi nie było w tym tak dobrze widziany w żadnym momencie nie wybrano tam tak bardzo mózgów natomiast oni postrzegali głosi, że ci biskupi to są ci, którzy są nasi no nie mogą nic tam zrobić specjalny Witana, ale oni są z nami Tour de jest też kościół był widziany jako swój i przetrwała niezwykle żywą religijność religijność ludowa przede wszystkim jak w absolutnie żadnym innym kraju wschodniego chrześcijaństwa, w którym panował komunizm nigdy zresztą kościół nie był aż tak prześladowany jak wszystkich tych innych krajach, ale jak rozum czy hierarchia też były infiltrowane przez sekundanta filtrowana tu się, że była niektórzy biskupi w ogóle byli współpracownikami regularnymi natomiast, że tonie natomiast nie było także Lidla było tam trochę księży czy paru biskupów, a zwłaszcza grekokatolicy i oczywiście, którzy wylądowali w więzieniach, którzy nie przeżyli tam pierwszych kilku lat i t d. ale to była bardzo niewielka część jak gdyby nie zamykano kościołów nie rozwiązywano parafii nic się takiego nie działo miałem wprawdzie klasztory zakaz przyjmowania nowicjuszy przez wiele lat, ale nie miał zakazu istnienia bytu naciskał, żeby nadal znajdowała dogorywa, a potem w po upadku komunizmu tam wstąpił jakiś 1000 od ich ludzi chorych jest to de kraj, w którym jest ponad 100 klasztorów bardzo żywych mogę w tej chwili mamy, więc to jest ciekawe w ogóle fenomen, który moim zdaniem nie zbadano ciągle jak to się stało jakiś mechanizm tego, ale faktem jest, że zachowała się do bardzo żywa religijność jak przywiązanie do kościoła i takie prosi też trochę oczywistości wiary to znaczy, że od pisarzy zakazane być ateistą, ale nikt i oświadcza, że jest ateistą nigdy z tym gościem nie walczy boi po co kościół nadal, jakby nie jest pielgrzymką kościół prawosławny wygrywa to do siebie, że ten łagodniejszy niż kościół katolicki w tym sensie, że nie ma takich dążeń prawda do kierowania społeczeństwa narodu urządzenia społeczeństwem w związku z tym też nie ma się przy czym bronić w związku z tym nie osiedli ten antyklerykalizm tak taki, który jest w różnych krajach Europy w gminach tam istnieje w niewielkim stopniu nie to już w ogóle nie istnieje, bo choćby w błoto chyba nie istnieje w ogóle dolega jakiś ewolucji notę 1 na pewno w kierunku takiego większego zainteresowania, ale jeszcze do Dortmundu, a już na pewno w latach dziewięćdziesiątych, kiedy tam mieszkałem regularny prawda czy początku lat dwutysięcznych to regularnie widział się większy stanęło koło kościoła to co drugi przechodzący się żegnał ich jak dziś tak dawno ludzie puścili w piątki prawda jakieś takie rzeczy, które są wprost z pewnymi symbolami do niego przywiązać szczegóły traktowane jak w rzeczy oczywiste, gdyby norm w drodzy słuchacze drogi słuchaczki jeśli to co pana ambasadora opowiadał zachęciło państwa to szczerze namawiam, żeby wziąć do ręki wydawnictwo ośrodka karta łacińska wyspa antologia chińskiej literatury faktu w pana ambasadora zebrał poszczególne świadectwa i teksty często przetłumaczył na ponad połowa opatrzył wstępem, a proszę państwa nie lada gratka dla tych wszystkich, którzy fascynują się z Rumunią i rumuńskim społeczeństwem bardzo dziękuję naszemu gościowi, którym był pan Bogumił Luft były ambasador w Rumunii Mołdawii swego czasu toby dziennikarz tłumacz publicysta i gości częstuje Radia TOK FM co mam nadzieje się nie zmieni bardzo dziękuję za dzisiejszą rozmowę od rynku
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - PAWEŁ SULIK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" teraz 45% taniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA