REKLAMA

Kobiety w kulturze jidysz

OFF Czarek
Data emisji:
2018-10-25 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
35:42 min.
Udostępnij:

Cezary Łasiczka rozmawia z dr Joanną Lisek o miejscu kobiet w kulturze jidysz. Rozwiń »

Jak tłumaczy dr Lisek, można mówić o "potrójnym wykluczeniu kobiet w tej kulturze: po pierwsze, jako Żydówki, jako przedstawicielki mniejszości; po drugie, jako kobiety w systemie patriarchalnym i po trzecie wykluczone ze względu na sami język, którym pisały, czyli ze względu na język jidysz, który przez lata był marginalizowany".

Dlaczego tak jest? Czy kobiety rzeczywiście milcząco godzą się ze swoją rolą? Na te pytania odpowie dr Joanna Lisek. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
W studio gość, dr Joanna Lisek, literaturoznawczyni, tłumaczka, Katedra judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego, dzień dobry, witam serdecznie i bardzo miło mi przywitać wszystkich słuchaczy Radia TOK FM. A ja jestem bardzo zainteresowany pani badaniami, bo ci, którzy się interesują kulturą jidysz wiedzą, że słońce nad jidyszlandem nigdy nie zachodzi, ale w tym jidyszlandzie, szczególnie w ostatnich badaniach, bardzo mało jest głosów kobiecych, a pani zajmuje się właśnie głosami kobiet i kobiecymi, które to głosy tych, które to kobiety właściwie, można by rzec są wykluczone podwójnie. Dlaczego mówimy o podwójnym wykluczeniu? Rozwiń »
W zasadzie to możemy mówić nawet o potrójnym wykluczenie jest za tych, ponieważ po pierwsze, my jako Żydów jako jako przedstawicielki mniejszości po drugie, jako kobiety w systemie patriarchalnym i po trzecie właśnie, jeżeli spojrzymy n p . na to na pewno przed którymi się zajmuję, czyli poetki, gdyż były także wykluczone ze względu na sami język, którym pisały, czyli ze względu na język jidysz, który przez lata było marginalizowane można tak powiedzieć ta historia kobiet historia języka jidysz na takie role na elementy i jest osobą bardzo ściśle powiązana i to jest to co co mnie fascynuje w tej w tej historii ta wzajemność ich właśnie elementów historii języka i elementów historii kobiet 

Skoro kobiety milczą to w jaki sposób badać właściwie głosy wszystkich 

Całe moje badania zmierzają do tego, żeby pokazać, że kobiety nie milczą książka wcześniej, którą MON teraz okaże się w listopadzie książka wydana przez wydawnictwo pogranicza coli i że głos kobiet w poezji też od szesnastego wieku do 1930 dziewiątego roku wcześniej redagowała dom nieme dusze ze znakiem zapytania te kobiety w kulturze jidysz i cały i zarówno tego wcześniejszego tomu seriali tej obecnej książki to jest właśnie pokazać, że kobiety nie są nieme żydowskie kobiety, że miały obszar, w którym były bardzo aktywne i beletrystyki pewien paradoks, że marginalizacja języka jidysz pozwoliła właśnie kobietom na aktywność w obrębie tego języka i to już bardzo wcześnie, bo ja np. pierwsze pisarki no to jest 16 wiek, czyli to jest już realną dosyć wczesna twórczość w bardzo wczesna, a trwa do aż do dzisiaj niestety moja książka ucina się na 1939 roku, ale to nie znaczy, że to jest koniec historii to nie rozumiem, że to oznacza, że będą kolejne części ery oczywiście można dalej napisać musiał się za tę ważną książką na 700 stron i myślę, że rozpisywania się dalej byłoby już nadużyciem cierpliwości czytelnika w jak w czasie polskiej książki jeszcze nie znam, ale znam obszerne fragmenty i po drugiej części trzepanie haska nowym zamknięciu kobiet w i to wydaje się to rzecz jest sprzeczne ze sobą właściwie od skali oczekiwalibyśmy, że właśnie pozwoli kobietom się wypowiadać głośniej lepiej i szerzej, a tak bardzo ciekawe, że szympansy się na to uwagę to jest także dawna literatura i deszcz, czyli ta, która rozwijała się można powiedzieć czternastego wieku do tego wieku właśnie początku osiemnastego była otwarta na nago na wasze na ten głos kobiet kobiety pełniły one ważne role w procesie samej produkcji książek były za córkami były tłumaczy Kamil był mecenas kamieni także same pisały i z tego względu, że ta literatura była określana jako literatura kobieca literatura liderzy BOR takim mianem właśnie określana z tego względu też kobiety tam mogły mieć pewną swobodę ona też nie podlega takiej kontroli n p . nie musiała mieć zezwolenie rabinów ENA publikację książki hebrajskie musiały mieć taką specjalną zgodę na na publikacje Erwina armatury taka książka i książki, gdyż inie, ale i ta wzajemność takiego rozwoju właśnie tej literatury jidysz GITD literatury kobiecej w obrębie języka jidysz trwała natomiast rzeczywiście doszło do pewnego załamania i zamknięcia kobiet w okresie rozwoju 2 i po bardzo ważnych nurtów w obrębie kultury żydowskiej, czyli chasydyzmu i haskali, bo te te ruchy gdzieś tam równolegle się rozwijają oba te ruchy były bardzo docent ręczna bardzo mocno męskie i Eleni zwolennikom haskali czy czegoś boskiego oświecenia zależało na tym, żeby w obszarze tych przyporządkowanie do 10 w obrębie rodziny żydowska rodzina wyglądała tak jak inne zewnętrzne zewnętrznych kultur rodziny czyli, żeby zapanował prawdziwy patriarcha patriarchat, dlaczego tak nie było w rodzinach żydowskich to wynikało z ideałem wynika z ideału mężczyzny w kulturze żydowskiej ideału mężczyzny z tobą uczonych autorzy oczywiście to nie znaczy, że wszyscy mężczyźni żydowscy byli też uczonymi geniuszami talmudycznej mi, ale taki był ideał, czyli on zakładał, że mężczyzna siedzi przesiaduje bez belkami Drasiusa, czyli w domu studiów i studiuje święte księgi no ale ktoś musi zarabiać na nasz dom na rodzinę i tym toaletę osobą była właśnie kobieta i często chodziła w role, które zewnętrznej przez zewnętrzną kultury mogło być postrzegany jako męskie prowadziły kobiety handel żydowskie i rozruchy haskali nawoływał do tego, żeby przywrócić UE w obrębie kultury żydowskiej ten właśnie taki pożądany poziom hierarchii, czyli że mężczyzna jest żywicielem rodziny pracuje kobieta zajmuje się dziećmi w PE i poza tym 4 lata tak i poza tym sama skala bardzo mocno była zwrócona przeciwko językowi jidysz oświecenia to zależało na tym, żeby albo to były w 2 kierunkach mogło być albo ożywić język hebrajski i sięgnąć po prostu do korzeni wybrali wreszcie sny albo poprzez asymilację z głową używać języka zewnętrznej UE kultury w związku z tym jidysz stał się właśnie tym PE atakowany językiem co ciekawe często był atakowany właśnie za jego kobiecość także i w tym okresie klaskali nie mamy znaczących PL Pisarek PL ID reż to wszystko się po później zmienia pod koniec dziewiętnastego wieku, kiedy dochodzi zupełnie nowa fala debiutów i aktywności, kiedy tak naprawdę Pascala w pewien sposób zostaje zakwestionowana przez to co działo się na wówczas na Wschodzie Europy, czyli fala pogromów w 80 latach w Rosji, która pokazała, że ta ta to wejście w kulturę zewnętrzną Żydów nie do końca jest możliwe de i wtedy rodzą się do różne ruchy nowe w obrębie żydostwa, ale oczywiście syjonizm, ale także jidysz bez i ich w tym czasie obserwujemy ponowne ponowną właśnie wzrost aktywności kobiet, która takie jak dziś szczyt obejmą osiąga w okresie międzywojennym, czyli po pierwszej wojnie światowej powrócimy do głosu kobiet, bo nie jest niesłychanego, o czym bo słabo słyszalne go głosu kobiet w kulturze i dziś po informacjach Radia TOK FM informacje już za kilka minut o godzinie jedenastej 20 państwa moim gościem jest dr Joanna Lisek literaturoznawczyni tłumaczka katedra judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego oczekuje z niecierpliwością także na na tę książkę, której wspominaliśmy najnowsza książka na pani doktor to call Israel, czyli głos kobiet poezji dziś od szesnastego inne do 1939 roku wydana przez Towarzystwo Pogranicze informacje o 1120 po informacjach wracamy do programu off czarek studia gość dr Joanna Lisek literaturoznawca w ogóle nie biedny literaturoznawstwo już taka będzie pani Doroto znawcą i tłumaczem z katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego głosy kobiet myślę sobie że, gdyby biblioteka narodowa musi istnieć to istniałaby, ale pewnie miała obowiązek w n p . w dwudziestoleciu międzywojennym albo jeszcze wcześniej nakładała na wydawców także czasopism obowiązek przesłania 1 obowiązkowego egzemplarza to byśmy jeszcze więcej od tych głosach kobiet widzisz wiedzieli, ale jak rozumiem często te głosy pojawiały się w czasopismach różnego rodzaju, które z racji tego, że były widzisz poza tym, żeby kobiece z racji tego, że nie było obowiązku wysłania 1 egzemplarza do biblioteki narodowej to przepadły często Lis Lead i całe to jakby całe to spojrzenie cały cały c, a cała tak to często kakofonia też zniknął w jaki sposób tym, że mogą liczyć, że mamy szczęście, ponieważ w 1920 ósmy roku ukazała się antologia poetyki też to jest ewenement na ówczesne czasy, które to ogromny dom wydany bibliofil Resko, która w, którym została zamieszczona w kwocie 70 pożytek jidysz wydobyto z re Kor man to zasługą zasłużony filolog i ściągnął na siebie Grad krytyki przez to zarzucano mu, że zajął się twórczością z gazetek ściennych szkoły szkolnych pensjonat, skąd poezją i t d. ogólnie bardzo mało było pozytywne pozytywne takiej recepcji tego tego tomu nalej jest to oczywiście obecnie skarbnica wiedzy mamy tam 70 autorek zgromadzonych, jeżeli chodzi o to gdzie kobiety była aktywna i dlaczego właśnie poetki, bo to może być ciekawe, dlaczego mamy taki taką znaczną nad reprezentację poetek Anima ze tak wielu prozaiczny ktoś się wiąże właśnie z tym, o czym pan mówi Czech z pewnymi mechanizmami w prasie zawiesza w prasie zazwyczaj się nie płaciło za prozę już tak i LG znacznie trudniej było kobietom które, gdzie redakcje czasopism była większość męska bardzo o wiele trudniej było im się dostać z prozą, ponieważ to było obsadzone można powiedzieć, że mężczyzna na tym można było zarobić oraz wiersze były tak przyporządkowane stereotypowo też kobietom, że to jest właśnie ta dziedzina badań WHO IS Here która, która jest charakterystyczna dla kobiet kobiety weszły w ten w to co, gdzie im otworzono drzwi, kto w to wchodziły w UE i rzeczywiście tych po tych w okresie międzywojennym aktywność kobiet na gruncie także prasy, czyli drukowanie ich wierszy wydawanie też tomików zdatna jest jest obecny torze dzisiaj o tym nie wiemy to tylko włącznie jest kwestia bariery językowej, ponieważ te tomy są one są w bibliotece narodowej można do nich sięgnąć można można mu można je poznać, ale oczywiście zbawienna dlatego też w tej książce, której mówimy będzie towarzyszyło wydanie antologii i wideo, ale Austeria, a także prawdopodobnie w tym roku albo na początku przyszłego wydaje automat moja dzika kozę antologia Ortegi, gdyż w przekładzie Belli Szwarc man Czarnoty Karoliny Szymaniak moim jestem cyrkową domową tańczy między kim działami, których szpice patrzą się, udając się piętrzą się na arenie my dzięki ciało zwinnie unika śmierci, ocierając się ostrze o koszty lotów ostrza ze wstrzymanym oddechem podziwia się mój taniec ktoś tam stawia się za mnie uboga przed moimi oczami iskrzy się kamienny krąg szkiców chce potknąć się, lecz o tym nikt nie wie o zimne stalowe kim działo jestem zmęczona tańcem między wami pragnę rozgrzać was moją krwią na wasze obnażone ostrza chcą upaść w celach wrotki cieszy się, że wybrał pan ten wiersz, ponieważ z tym się wiąże moja taka historia to był wiersz, który skłonił mnie do zajęcia się pole poezję kobiet ja miałam pisać moją habilitację o teatrze w Wilnie teatrze żydowskim, ale właśnie któregoś dnia sięgnęła sobie pod dom, który miał na płuca i i ten wiersz przeczytałam ten wiersz był takim momentem zwrotnym do mnie nie chcę nie chcę niczym innym pisarz właśnie chce pisać o cyrkowych w domach w poezji żydowskiej ten wiersz jest bardzo ciekawy można go odczytywać na wiele sposobów z 1 strony w kontekście erotycznym oczywiście na bardzo jasny taką taką symbolikę erotyczną, ale także w kontekście właśnie pozycji kobiety na gruncie literatury liderzy to jest to balansowanie między tymi ostrzami krytyki, bo chciałam zauważyć, że książka ta moja będzie miała w pierwszej części call i niższe i do takiej nieznane zupełnie pojęcie dla polskiego o czytelnika dlatego już na okładce jest w rytm jest wytłumaczone miasto się wiąże z pewnym prawem żydowskim, która mówi o tym, że ma mogący mężczyzna nie powinien słyszeć głosu kobiety śpiewającej, czyli to pojęcie coli i że wprowadza z 1 strony uciszania tego głosu, ale z drugiej strony jego jakość obecność potencjalną dlatego on nam jest kluczem dla mojej książki i IR miny i właśnie teraz wracając do tego wiersza celi Drop kin, gdzie widzimy ją taką balansująca między kim ziołami UE wiele z tych pojętego, o których pisze poprzestała na 1 zbiorze obserwujemy po prostu coś takiego egzaminu pchnięcie na skutek właśnie te krytyki ten język którymi te, którym ten język poetycki, którym one się posługiwały nie zawsze znajdował zrozumienie na gruncie krytyki żydowskiej i bardzo ciekawe zjawisko możemy też zauważyć, że krytycy, którzy często byli także autorami poetami i byli poetami awangardowymi od pory tego oczekiwali zachowawczość chcieli słyszeć poezji kobiet głos swoich babek leżała smak szabatu Hauer świeczniki szabatowe tego szukali tego oczekiwali dlatego taką najbardziej zbierającą pozytywne recenzje poetką była Emilia moli nowe z Łodzi, która pisała wiersze, w których przemawiała głosem takiego dziecięcia niewinnego pensjonariusz właśnie ona znajdowała zrozumienie u tych nowoczesnych modernistów albo z zamierzone czy to było po prostu takie powiedziałbym właśnie takie, jakie mężczyźni chcieliby słyszeć i to było z UE szczere z ich strony także ona tak pisała, że trudno było takie rozmiary i Emilią linowe to jest ciekawe, bo ona rzeczywiście była Artur z kręgu pozostała w kręgu ortodoksji i i tutaj też te ramy ortodoksji wyznaczyły ramy w pewnym sposobie poezji, ale jest to bardzo moim zdaniem tragiczna postać o tym pisze w książce poniesiona stał się niewolnikiem tego żniwo niewolnikiem tego głosu właśnie takiej niewinnej niewinnego dziecięcia, które potem zupełnie nie pasował już jej kobiecością dojrzałą ona zresztą prowadziła salon literacki w Łodzi, w którym bywali także autorzy nie ortodoksyjni i mamy taki przekaz, z którego wynika, że za wynalezienie chętnie czytała swoje utwory prawdopodobnie właśnie, czując ten dysonans pomiędzy swoim prawdziwym ja o tym jak poetyckim, który przemawiał mamy pionierki to jest koniec dziewiętnastego wieku i potem mamy kamuflażem tak w PRL, bo jeżeli mówimy o tym drugim okresie to prawda mamy ten także cały pierwszy okres, czyli od tego szesnastego wieku, czyli dawną literaturę i deszcz wtedy głównie kobiety piszą np. wierszowane kazania piszą pieśni nas inwestorzy Irena święta z inwestorem ERP mamy także pieśni ludowe, w których przemawia głos kobiecy, ale rzeczywiście dziewiętnastego wieku zaczyna się ten to nowoczesna literatura i jakiś oddech kamuflażem, bo Köln początkowo zaobserwowałam, że ten głos kobiet nie może wystąpić jeszcze w takiej bezpośredniej formie i kobiety właśnie chowają się za różne maski tak przemawiają np. właśnie, używając środków poezji ludowej czyli, jeżeli mówią o erotyce to jest to taka erotyka ludowa jeszcze nie mogą, jakby pozwolić sobie nie ma przyzwolenia społecznego, żeby kobieta żydowska będąca np. matką pisała wiersze erotyczne tak chybiona przemawia głosem takiej takich takiej takiej poezji ludowej EMP początkowo także próbują imitować wzorce poezji męskiej przede wszystkim bielika z poety głównie języka hebrajskiego w UE i potem dopiero powoli to ja poetyckie kobiece wyłania się i wstrząsa z siebie Tymański te kamuflażu i zaczyna mówić swoim wyraźnie swoim głosem takim jak cera wyroki, ale to ten inny wiersz, który pan przytoczył też pamiętać, że Calatrava kin zamilkła po pierwszym swoim tomie elta el i to jest bardzo ważne pod względem właśnie tej sfery erotycznej tego mówienia, ale takiego zanurzania się w swoim miała swoim kobiecym Miazek z pewnymi rządzą nami z pewnymi pragnieniami mówienia o tym, zupełnie jawnie i no ona ściągnęła na siebie oczywiście także krytyka i wyda tylko 1 tom poezji otrzymamy właśnie poetki, które nie zamilkły, które miały więcej niż 1 Tomasz właściciel może też miał pewnego rodzaju karier oczywiście taką drogę główną postacią jest każdemu Rogowska bardzo bardzo ciekawa poetka związana właśnie tutaj dochodzimy do tego ważnego momentu także geografii reżyserzy za literaturę, gdyż tak tak była określana rycerzy zza żelaznej zbyt chętni, by w, ponieważ w jidysz land nowej ery ten kraj języka jidysz nie ma w zasadzie granic, jeżeli spojrzymy sobie na biografie kadr MON boskie to właśnie widzimy to przed pływaniem, bo ona jest związana zarówno z Kijowem potem z Warszawą 3005 . roku opuszcza Warszawę wyjeżdża do Ameryki do nowego Jorku później przez jakiś czas także przebywa w Izraelu wraca potem znowu do nowego Jorku test to co charakteryzuje się nie tylko kobiety, ale w ogóle twórców żydowskich Testa wielka ruchliwość i związanie z tymi różnymi centrami rozwoju literatury rolna UE i Caddy ma do ska ma także taki okres warszawski możemy ją w pełni nazwać warszawską poetką pisze ulicach Warszawy pisze piszą ulicy dzikiej cały tom poezji 1 poświęca właśnie dziś Pegaz ulicy dzikiej opisuje mieszkańców ulicy dzikiej wyjeżdżała z 3005 . roku ze względu na rosnącą falę antysemityzmu powrócimy w takim razie do naszej rozmowy o kobiecych głosach i a może też w monitorze po informacjach po więcej szczegółów podamy ale, ale przypomnę, że bardzo interesująca wystawa jest do obejrzenia, jeżeli ktoś miałby ochotę oczyścić i czas właśnie we Wrocławiu kobiece w kulturze jidysz, czyli babiniec, ale o tej wystawie więcej po informacjach Radia TOK FM studio dr Joanna Lisek literaturoznawczyni tłumaczka katedra judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego informacje o 1140 po informacjach wracamy do programu off czarek z państwa moim gościem jest dr Joanna Lisek literaturoznawczyni tłumaczka katedra judaistyki Uniwersytet wrocławski, jeżeli ktoś we Wrocławiu jest mieszka żyje albo wybiera się to z pewnością zna takie miejsce jak synagoga pod białym Bocianem w tejże znajduje się centrum kultury i edukacji żydowskiej, a w tym że w ACK o powierzchniach łukowych, a w tym że można oglądać też ma ponad 4 lata temu wystawę babiniec Jerzy wystawie powiewają nam zaraz wszystko nowa farba w wystawa babiniec powstała w ramach programu jidysz, ale który był prowadzony przez fundację Bente Kahan i ona zrodziła się po prostu w taki naturalny dosyć w sposób, który z tych moich fascynacji myśmy gdzieś rozmawiali o tym, czym ja się zajmuje na jej mecz to w tej fundacji Bente znalazło zainteresowanie i stwierdzili, że chcą zrobić wystawę i wystawa mieści się na drugim EBA Windsor, bo babiniec w synagodze wrocławskiej ma 2 poziomy jest idealna przestrzeń, bo my mówimy o kobietach, a przypomnę, że babiniec nad to jest ta przestrzeń zaraz zarezerwowano w synagodze dla kobiet oddzielona od tej sali głównej i po główną taką moim pomysłem na ten właśnie na tę wystawę było to, aby pokazać, że ta przestrzeń, która z 1 strony jest oczywiście ograniczeniem, bo to, że kobiety w synagodze takie tradycyjnej nie mogą przebywać w sali głównej tylko muszą gdzieś na babińcu można traktować jako wykluczeni oczywiście to można o tym, prowadzicie powieść, ale z drugiej strony można pokazać jak ta przestrzeń, która jest wykluczona staje się obszarem aktywności i to właśnie też mnie interesowało dlatego na tym, by w Bińczu pokazane są te różne sfery, które kobiety żydowskie były aktywne, czyli jest pokazana religijność kobiet żydowskich, ale jest pokazane także to, że kobiety były głównym kołem napędowym rozwoju można powiedzieć czytelnictwa żydowskiego, bo ile mężczyzna tradycyjny żydowski studiował przed datą samo pokonanie w i nie kupował co tydzień Talmudu o tyle literatura popularna była okupowana głównie przez kobiety i dlatego będą Woźny handlarz łaźnie i to jest 1 z głównych elementów naszej wystawy to jest wielki wóz, na którym są książki winiarze opowiadamy o o patent żeglarza o instytucję tak Integera, czyli takiego wędrownego sprzedawcy książek, który wędrował z miasteczka do miasteczka wyruszą posiadacze i wiadomo było, że w danym miasteczku będzie danego dnia można było do niego przyjść oddać im książkę Drożdż kupiło tydzień wcześniej z niewielką dopłatą wziąć kolejną oczywiście w ten sposób nie czytano literatury religijnej była przede wszystkim literatura popularna tzw. blich Lech, czyli książeczki po przypisywane do kobiet do kobiet, czyli romans ze PRL potem literatura, którą nagle nawet byśmy dzisiaj mogę określić jako brukowa i i to ona była wydawana wielkich nakładach co więcej w takim słynnym wydawnictwie braci Roma w Wilnie piękna edycja Talmudu została sfinansowana właśnie poprzez sprzedaż tej literatury popularnej w tych tt AB śledczych bił Lech książeczek adresowanych do kobiet, więc edu PL 1 i ten patent reggae i tanie dowóz PAK Integera stanowi centralny element wystawy, ale nie tylko pokazujemy salon, ponieważ kobiety bardzo często wchodziły w rolę tych, które zakładały prowadziły salony dlaczego, bo salon taki dyskusyjne nie salon sprzedaży co jest dzisiaj dzielą przestrzeń ją pomiędzy przestrzenią działalności wiosna przestrzeń trwa właśnie działalność publiczna, ale w przestrzeni prywatnej, czyli one kulturowo pozostawały swojej przestrzeni, ale o to by to życie publiczne chodziło daje dobre do domu tutaj jest świetny przykład Felicji Szydłowskiej z Łodzi, która pochodziła z rodziny profesor to bardzo taka znamienite rodzina żydowska i była żoną maksa Szydłowskiego ma 3 włoski do dorobił się majątku na pierwszej wojnie świat w czasie pierwszej wojny światowej i by po wojnie chciał Berg oprócz majątku miała mieć także po co się nazwali HS, czyli to pochodzenie dobre, czyli musiał wziąć sobie żonę z dobrej rodziny żydowskiej pojechał do Warszawy dobrych wersów zaoferował swoją małżeństwo się Felicja rodzicowi działa dobrze pod warunkiem, że będę mogła w Łodzi prowadzić salon tak się stało i w tym salonie aktywna atak takiej aktywności nabierała 1 z ważniejszych grup powojenne druki rzeszowskiej już nigdy aż tak ekspresjonistyczne modernistyczna grupa Indie też i ten salon próbujemy jakoś tam odtworzyć pokazać, a my Shepherd łódzką Enej Paulina to tam tak to są te, które także prowadziły prowadziły salony Perry pluska w Warszawie 3 i w oprócz tego oczywiście teatr, bo ta żydowskiej też był tą przestrzenią, gdzie kobiety bardzo późno się mogli rozwinąć tak profesjonalny także boskie to dopiero dziewiętnasty wiek, ponieważ teatr był zakaz zakazany dla Żydów i w momencie, kiedy da się rozwija, ale Kolumbii obserwuję ciekawe zjawisko, że dużego znaczenia nabierają od razu kobiety stąd mamy n p . Ester trochę Kamińską zwane lekami są właśnie i później i DK miską Ester Rachel Kamińska zwana matką teatru żydowskiego, więc pokazujemy teatr pokazujemy także film, ponieważ jidysz to jest także język bardzo bogatej w okresie międzywojennej EVO 1 z twórczości filmowej i tam także mamy gwiazdek niekoniecznie IR my mieszczące się w ówczesnych kanonach gwiazd kobiecych filmowych np. tutaj moi beacony pokazujemy jak już na spodniach właśnie MO ni ikon, które nie spełniało ich ówczesne nie należała do ówczesnych kanonów piękna aktorki w klubach często grała męskie role ani w i jej mąż pisał dla niej właśnie po pod jej możliwości takie takie role, gdzie ona i grała z kwestią płci, czyli była będąc dziewczyną grała mają grała mężczyzn i jest to też ciekawe zjawisko później dochodzimy do UE na tej wystawie do działaczek do feministek, kiedy pokazujemy w MF feministkę ortodoksyjną, czyli Zalesie Niger, która zmieniała system edukacji dla dziewcząt żydowskich pokazujemy innym pływakom skąd, czyli feministkę nazywaną babcią syjonizmu związaną z ruchem syjonistycznym i inne blond związaną z tym feminizmem w obszarze socjalizmu i te 3, ale mąż żona, kto ma rację po odczycie własne recytacja mianowicie ulicznicy i różne inne psy tak dziś przyjechał słynny żydowski literat, który nosi wygłosi odczyt właśnie mąż żona, kto ma rację tak pokazuję to tutaj pan przytaczam te hasła z plakatów, ponieważ na wystawie także słup ogłoszeniowy, który jest oblepiony tymi plakatami z okresu właśnie międzywojennego mnie zaskoczyło naprawdę, kiedy w archiwum vivo przeglądam te plakaty jak bogate było takie życie na prowincji właśnie dzieci, którzy przyjeżdżali z takimi wykładami działaczy kultury to życie kulturalne RO ta tarta dbało, żeby docierać na prowincję do z kwestiami takimi jak właśnie kwestia równouprawnienia, czyli dobili naprawdę tacy misjonarze można dowiedzieć, którzy jeździli po kraju i idei i ten zespół archiwalnych plakatów afiszy oddaje to bogactwo tego życzę byśmy chcieli pokazać właśnie formie takiego słupa ogłoszeniowego tam się sobie że, żeby literatura i Rzeszowa w czasach, kiedy się ukazywała także trafiła szerzej dotąd musiały być też kobiety, które się zajmowały tłumaczenie to literatura inne języki tak i to jest bardzo też ważna taka sfera dla tego, dlaczego ważna, bo ona postanowi taki pomost do współczesności rzeczywiście mnie jak wspomniano o tym, kobiety miały problem z drukowaniem prasy wyznał na łamach prasy prozę natomiast mogły tłumaczyć i to dawało im, jaki zarobek prawda poza tym ta działalność translatorska była istotna także dla emancypacji samego języka jidysz miast przekładanie takich ważnych dzieł literatury światowej na język jidysz pokazywało, że ten język nie jest jakiś gorszy rząd może, że można przełożyć Goethego na gola na jidysz i on będzie je do miał swoją wartość, tak więc to był także takich jak taki element istotny w tej emancypacji języka jidysz, ale te wyspy, jeżeli wracamy teraz go do wystawy to wystawa zakończy się właśnie prezentacją współczesnych tłum Maciek z języka jidysz, bo tak się składa, że jeżeli spojrzymy sobie na dzisiaj jak wygląda ten obszar bez prasa Polski z języka jidysz to przeważają kobiety i prezentujemy dzisiaj właśnie tłumaczki z języka jidysz i tym kończymy temat to opowieść o oba bilansu wracając do tej książki, które mam nadzieję już niedługo będzie dostępna do tej pani książki to coś 700 stron to jest tyle lat życia 10 lat 10 lat 60 stron na rok chętnych oczywiście za długo ta książka się zmieniała wraz z moim także z biegiem czasu i tym jak ja się zmieniałam początkowo ja chciałam pisać tylko o poezji erotycznej właśnie my autorek i deszczowych, ale później coraz bardziej wchodziła w inne obszary widza wydawało mi się one bardzo ważne, bo później zrozumiałam, że muszą pokazać dawną literatury jidysz, że nie mogę pominąć miasta literatury zna także marginalizowana w obrębie całego kanonu ja bardzo często spotykam się z osobami, które wiedzą coś o kulturze żydowskiej są Żydami, ale z literatury jidysz wiążą z dziewiętnastym wiekiem nie wiedzą o tym, wcześniejszym dziedzictwie bogatym dziedzictwie literatury jidysz właśnie od szesnastego wieku w kobiecym PRL w ogóle nawet Sznerski i dlatego nie chciałam tego przekreślić i chciałam pokazać, ale i tak ta książka się rozrastała poza tym ona zawiera oprócz takiego opisu historyczno literackiego, gdzie z śledzimy rozwój tej literatury także studia pewnego przy pewnych przypadków, choć i to niekoniecznie tych poletek z pierwszych takich najbardziej znanych graczy znanych lofty w tym bardziej znany z nieznanych GIP np. to jest taka bardzo się z tego cieszy udało mi się dotrzeć do twórczości broni Baumit poetki kompletnie nieobecnej, która grać po cóż to tortury dla klienta jest Warta jest pod rozdział książki i rentowe bronią Bałdys niezwykle ciekawy przypadek, ponieważ zachowały się w pełni jej rękopisy dziennik prowadzony w języku rosyjskim twórczość w języku polskim i twórczość w języku jidysz opóźniona przeszła w ogóle na hebrajski Bona wyjechała do reelekcji Izrael później do Izby mieszkała i w Izraelu i to nie jest poetka wybitna Janinie uważam żonę z poetką wybitną, ale właśnie jak w soczewce mniej skupiają się te elementy, które powodowały, że te kobiety sięgały popił roboczym było dla nich sięganie po pióro to była szansa awansu społecznego one często nie miał innej drogi jak właśnie te, żeby ten ich głos stał się publiczny to poprzez twórczość poprzez poezję i to obroni, bo Lu broni, bo widać świetnie i jak, ponieważ mamy zapiski jednocześnie z jej zjedzie z nich no i język teraz pisze pani, gdy brat zaczerpnęła od dachu to co w 1939 plus w LTE nie tutaj zostawiam innym moim koleżankom, które się specjalizują się tych, o których w tej w tym okresie czy to wojny czy powonienia i myślę że, że są jeszcze inne obszary, które można pogłębić natomiast na razie na to będę się cieszyła tym jak już ta książka ukaże się antologia, a książka, która odbędzie się lada chwila ukaże coli się głos kobiet w poezji dziś wydane przez wydawnictwo Pogranicze i 700 stron stanowi państwo to ilustracja z ilustracjami bardzo pani dziękuję za wizyta dziękuję bardzo dr Joanna Lisek literaturoznawczyni tłumaczka katedra judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego, bo państwa i moim gościem informacji już za kilka minut o godzinie dwunastej po informacjach Mikołaj Lizut jego program dzisiejszy program przygotował Paweł Zientara, ale jakością także połączenia czuwał Kamil Wróbel
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA