REKLAMA

„Albania była Koreą Północną Europy.” O miłości i przyjaźni w czasach krwawej dyktatury opowiada Małgorzata Rejmer autorka książki „Błoto słodsze niż miód”

Data emisji:
2018-11-01 13:40
Audycja:
Popołudnie Radia TOK FM
Prowadzący:
Czas trwania:
30:49 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Ponownie dzień dobry, Anna Piekutowska, ze mną w studiu Małgorzata Rejmer, pisarka i reportażystka. 5 lat po książce o Bukareszcie powróciła do czytelników reportażem "Błoto słodsze niż miód" o rozliczeniach z albańską komunistyczną przeszłością. Na początku cytat: "Przez 47 lat komunistyczne władze trzymały za kratkami 34  135 więźniów politycznych. W kraju liczącym mniej niż 2  000 000 obywateli z nakazu partii zamordowano 6027 osób, 984 osoby zmarły w więzieniach, 308 postradało zmysły w skutek tortur, 59  000 zostało internowanych, a ponad 7000 zginęło w obozach pracy albo na zesłaniu".  Rozwiń »
Pisze pani, że Albania była Europejską Koreą północną całkowicie odizolowaną krwawą dyktaturą pod rządami wron choć, gdzie słowo z góry mi właściwie oznaczało dla każdego obywatela i obywatelki najlepszym wypadku długie więzienia, a często po prostu śmierć co było dla pani największą barierą, żeby napisać książkę sama PGE sama się nad tym zastanawiam nie wiem nie wiem co, która odpowiedź jest jak najbardziej akurat znaczy prawdziwa było mnóstwo różnych problemów, z którymi się zetknęłam na dzień dobry przyjeżdżając do Albanii mnóstwo problemów, które pojawiło się w toku pracy po pierwsze, im staże i na początku też w ogóle nie zdawałam sobie sprawy zajęli temat się białe i w jaki sposób jak BRT 4 dekady z haczykiem albańskiego komunizmu w jaki sposób rzeczywiście odcisnęło się na ludziach jak do tego dochodziła w toku prac nad książką na początku zresztą przyjechałam, żeby po prostu napisać książkę o współczesnej Albanii i położnych takich kwestiach które, które mogą zastanawiać polskiego turysty, czyli bunkrem zaprzysiężony dziewice zemsta kwitem taki albański szablon i dopiero na miejscu zdałam sobie sprawę, że Albańczycy w ogóle nie chcą o tym, rozmawiać n p . mówią, a zaprzysiężony dziewice to jest w tym momencie fenomen odnoszący się do 30 kobiet albo im mniej ona wszystkie wymierają to nie jest zjawisko, które ma jakiekolwiek tam swoją reprezentację, o którym w ogóle Albańczycy wieczernik to nie jest prawda ona z jest tylko jakby sposób widzenia Albanii jako pewnego skansenu folklorystycznego antropologicznego, jakby prawda o Albanii jest gdzie indziej to co nas interesuje nas Albańczyków to są zupełnie nie te tematy którymi zajmują się zagraniczni dziennikarze i w pewnym momencie zdałam sobie sprawę żalem muszę się w ogóle zastanowić, jaka byłaby to opowieść o współczesnej Albanii, żeby z 1 strony pogodzi to założenie, że ja chciałabym przedstawić ten kraj Polakom z drugiej strony, żeby Albańczycy nie patrzyli na mnie jako na kogoś kompletnie z zewnątrz to po prostu bierze te sensacyjne tematy tezy dotyczące nie wie mafii czy czy przestępczości po prostu dosyć niesprawiedliwy sposób z Albanią się obchodzi po jakby, pokazując ten egzotyczny stereotyp, a pani takiego kraju muzułmańskiego dziwnego, gdzie mężczyźni strzelają w powietrze i tak naprawdę to on jak i namyśl o tym, żeby napisać tylko wyłącznie o komunizmie albańskim pojawiła się po 2 latach mojego życia, kiedy Jan raz spotkam się kilka razy z patosem Lubonia i razem z nim tak naprawdę zacząłem się zastanawiać nad moralnym etycznym aspektem albańskiego komunizmu, o czym było to życie w kraju tak odizolowanym, gdzie autorytet władz dzieliła ludzi na porządnych obywateli i ludzi ze złą biografią wrogów ludu z 1 strony było była ta aura, jakby tego kraju, jakby OC pozorowanego, bo dokoła są wrogowie Jugosławia Grecja, a z drugiej strony jest też ten wróg wewnętrzny i całe cała ta atmosfera zagrożenia niepokoju, które tak naprawdę służyła kontroli obywateli tak, by mógł budowanie tego poczucia, że właśnie tylko tylko lojalni wobec władzy są bezpieczni i oczywiście mówimy o terrorze, który w, jakby dotyczyło bardzo wielu osób, ale sam też pokazać, że w tym systemie byli ludzie, którzy jakoś tam się umiejscowił -li nów, którzy godzili się jak na tę rzeczywistość, którzy oglądali propagandy i dla własnego dobra wierzyli w nią działały przez różne mechanizmy obronne identyfikacji w ogóle ze z władzą, bo władza wygrała z faszystami władza komunistyczna władza przechodzi lekcję szykuje się, bo w wadze władze zakłada szkoły podstawowej wersji Albańczycy potrafią pisać czytać 3 dni ten komunizm wszedł też jako pewien nowy sposób rozumienia rzeczywistości nowy sposób tworzenia człowieka i ten człowiek głęboko wierzył w ten słuszność tego systemu, tyle że ten, choć ja jako dyktator stosował model stalinowski w tym się różnił od pozostałych krajów komunistycznych po 1 u nas sytuacja zmieniła się nieco po pięćdziesiątym trzecim po pięćdziesiątym szóstym była odwilż we wszystkich krajach bloku wschodniego i u nas był n p . w latach pięćdziesiątych festiwal jazzowy pojawił się czeski klub hybrydy na początku lat sześćdziesiątych ten zachodni styl życia, którym ludzie się tak zachłystywać nikt ani też o 1 z festiwali, które się on był wart, by z niego skutki było u okulisty chwilowe ta jego skutkiem tego festiwalu w siedemdziesiątym trzecim na obu była po prostu kolejna fala czystek, które pochłonęła wielu intelektualistów wielu pisarzy wielu ludzi związanych z telewizją malarzy tak naprawdę ludzi kultury, którzy patrzyli na ten zachód już po to, by trwało po 5 latach taki odwilży okresu dosyć liberalnego i jedynego takiego okresu pewnego ożywienia w ogóle kulturalnego i cechy propagowania też tych wzorców zachodnich do tej pory wszystko oddać włoskich do tej pory wszystko co za granicą było dekadenckie niesłuszne kapitalistycznej imperialnej tak dalej, a tutaj nagle pojawiło się takie okienko orze, a możemy możemy ich cechy podejrzeć możemy udawać, że to naszym i tak naprawdę to sprawiło, że ludzie poczuli się wolni i sama z gołymi była ze skór zaskoczona odzewem Albańczycy owymi, czyli czyni ze służby bezpieczeństwa, które nadzorowały, jakby działanie systemu, ale ona ryby z gołymi remontowała nastroje społeczne i okazało się, że ten festiwal się spotkał z wielkim odzewem i dlatego po pół roku władza uznała, że jednak trzeba ruszyć z kolejną falą czystek, ponieważ ludzie młodzi szczególnie, którzy poczuli wolność CEZ mogą zacząć się buntować, więc trzeba tę wolność ukrócić czytając pani książka miałam taki obraz sytuacji, że komunistyczna Albania jest krajem, w którym nieustannie żyje się z w strachu, bo tak naprawdę donieść może każdy i na każdego i on bzdura kłamstwo nawet jakaś bardzo mi winna niewinna sytuacja mogła mu się złamać życie i zastanawia mnie to jak w takim systemie w takim świecie w ogóle mogły istnieć wartości jak miłość przyjaźń miłość rodzinna mnóstwo osób żyło w strachu to znaczy ci ludzie, których rodziny n p . jaki stąd, w których członkowie rodzin, których w więzieniu oni rzeczywiście żyli w strachu, bo wiedzieli, że aparat władzy czuwa ich zbiera do teczek różnych informacji natomiast ludzie od dobrej biografii, obserwując losy sąsiadów znajomych i t d. żyli ostrożność, a my, ale też oczywiście na bywały takie sytuacje, kiedy wszyscy chodzili do kina w ogóle kinematografia albańska tamtego okresu była bardzo rozbuchana, bo kino było traktowane jako narzędzie propagandowe o tym, często też Albańczycy mówią, że było, że ciągle coś pokazywali w kinach i że to było fantastyczne że, że chodziło się po prostu do kina teraz wszystkie kina w Albanii są zamknięte zostało ich raptem kilkanaście, bo po prostu państwo już kim nie utrzymuje a jakby w czasach gospodarki wolnorynkowej okazało się, że kino jest instytucją niedochodową jeszcze nie mają multipleksów tek mimo tak czy są osoby w Iranie natomiast nie ma ich nowe ani w Szkodrze ani w kilka strzelanin w tych takich mniejszych miejscowościach mówią inni brakuje tego bardzo jak starsi ludzie mówią mój Boże, jakbyśmy chcieli do kina także natomiast te wszystkie kwestie związane właśnie z miłością przyjaźnią to uświadomiłam sobie bez co my potrzebujemy normalności w każdym systemie nawet w takim systemie, gdzie ludzie dookoła się boją, jakby normalność jest takim warunkiem przeżycia ludzie chcą przeżyć za wszelką cenę i LM te historie o przyjaźni dzieciom miłość były dla mnie bardzo ważne i szukałam o przyjaźni łatwiej było napisać, bo przecież nie jest takim mimo wszystko mają bardziej obiektywnym fenomenem czy wartością natomiast widziałam, że był problem, żeby ludzie rzeczywiście opowiedzieli mi o tych o miłości w czasach komunistycznych ja zadam kilka opowieści, ale żadna z nich na pewno nie weszła do książki, bo miałam poczucie, że moi bohaterowie nie nie nie są w stanie się odsłonić do końca może to mam już szczere tak mam ogromną tutaj namyśli te historie takie com w małżeństwo, gdzie dowiedzieli się z przecieków, że on lada moment trafi do więzienia, więc zdecydowali się dla dobra ich dwojga i dziecka rozwiodła się i rzeczywiście rozwiedli się błyskawicznie on trafił do więzienia na 12 lat podaje się ona zerwała z nim kontakt przez ten czas w Polonię wysłała mu tylko 1 wiadomość, że anonimowo, że jego ojciec umarł i potem ten mężczyzna dostał drugi wyrok koniec końców wyszedł z więzienia dopiero po dziewięćdziesiątym pierwszym roku i oni natychmiast do siebie w ciemnej naprawdę tak i spotkali się ze mną tak naprawdę, chcąc nie opowiedzieć o swojej miłości, aby o tym, że ta miłość przetrwała ziemi może nie kontaktowali się ze sobą ze strachu przez te kilkanaście lat, jakby wrócili do siebie i są ze sobą teraz szczęśliwi tylko, że jak zaczęłam go pytać ich do tego mojego bohatera czym były dla niego te lata w więzieniu jako sobie radził Kielce nie dostawał paczek od rodzin paczki od godziny były szalenie ważne, bo po prostu to w żywieniu więziennym było koszmarne jak on sobie radził bez na nim nie mając po prostu bliskiego człowieka, który by się pojawił jakiś czas nagle okazało się, że to mężczyzna dwukrotnie próbował popełnić samobójstwo w więzieniu rozmowa się skończyła, jakby to ta kobieta przerwała rozmowy ona nie chciała o tym, mówić ona nie chciała, jakby konfrontować się z tym, że mogłoby być winna, że to nie jest tak naprawdę po prostu piękna historia miłości, która przetrwała trudny czas tylko, że to jest też opowieść o cierpieniu ludzie otyli i takim być człowiekiem prawda tak także tak, że to są to szambo to są to na historię to są, jakby oczywiście, jakby nie możemy się dziwić, jakby co po latach dałoby im, jakby to są już ludzie to my starsi, którzy mogą w każdej chwili odejść po co jakby ja też mam taką niewdzięczną często leży pojawiam się wysłuchuję, ale też wzywamy komisję słone dla wielu ludzi też w ogóle niepotrzebne oni mają jakieś swoje mechanizmy obronne po co obnażać pewne rzeczy ja wtedy też się wycofuje ja zrozumiałam co tam się zadziało podczas tej rozmowy się wycofało nią umieściłam tej opowieści powiedziałam że, że nie mogą mi opisać tak, żeby naprawdę pokazać co się zdarzyło, ale bardzo ważne było dla mnie opowieści o przyjaźni po to, przyjaźń była dla mnie przestrzenią wolności jest historia właśnie nauczyciela, który odkrył genialnego ucznia gdzieś tam w głębokim odległe Mac kie nie edukacyjnych żywą maszyną do liczenia tak i zdobyło i to było bardzo ciekawe jak ich losy się splatały przez cały ten czas komunistycznej potem w latach dziewięćdziesiątych oni są przyjaciółmi po dziś dzień to przyjęli była dla nich bardzo ważna, a oni obydwaj nie, ponieważ rozmawiam z nimi osobno oni obydwaj niezależnie od siebie podkreślali jak ważne było to, że mogli w nocy ze sobą rozmawiać do trzeciej czwartej nad ranem o władzy i nie bać się, że 1 dom niż na tych Kinga system kontrolował właściwie wszystkie dziedziny życia czym może pani coś powiedzieć o tych kontroli, która właśnie dotykała życia intymnego ze złożonego w jak reżim w to część to stare oraz koło w ingerował no oczywiście, jakby kwestia prywatnym była tak samo ważna kwestia publiczna i dlatego tak ważny był ten aparat w ogóle podsłuchowych jak bez liku nikt by było znakomicie wyposażone w różnego rodzaju technologie w pluskwy, który był w stanie zainstalować po prostu ludziom w mieszkaniach nawet w szczotce w ogóle do zamiatania byłe często aparaty podsłuchowe, jakby pod tym względem władza była niezwykle pomysłowa to było szalenie ważne, żeby monitorować w ogóle na scenie społecznej, żeby wyłapywać wszelkie próby zaczynem buntu czy Opolu i brak tylko tak trudno często było w obrębie rodzinne rozmawiać szczerze, bo wszyscy wiedzieli, że zdarzało się, że w sytuacji, kiedy syn planuje ucieczkę ojciec dla dobra całej rodziny musi o tym, to miejsce albo musi przekonać syna że, żeby zmienią zdanie, dlaczego jeże lisy no i uciekł to wiadomo, że Kresy dotknęłoby rodzinne to mogłoby oznaczać n p . nie wiem teatr nie pójdzie na studia albo, że rodzina z analizy tak albo ktoś z rodzin trafi do więzienia albo rodzina zostanie wysłana na wieść co w DPS z oznaczałby ciężką pracę fizyczną koperty z 2 także to to jest taki tragiczny wymiar tego systemu może ono wdrożone w jaki sposób próbował rozbijać rodziny to nie znaczy, że zawsze się udawało, ale rzeczywiście nota, a to życie w stanie takiej wielkiej ostrożności odbijało się na ludziach to, że ja akurat rozmawiam tutaj z ofiarami, które mówiły, że przykładny nie wiem ojciec nigdy Niechciał komentować tego co usłyszał w radiu było wiadomo, że słucha nielegalnie greckiego Radia czy włoskiego Radia, ale nigdy przed żoną nie omawiał tego co usłyszał, a z drugiej strony to to była historia ze szkoty, kto słyszał, a z drugiej strony historia, z czym do kasty czy kasy było także rodziny po prostu szły co tydzień w niedzielę na oglądanie greckiej telewizji z sąsiadami może to też było obarczone jakimś tam językiem, czyli chodziło o to, że każdy po prostu próbował jakoś tam zgodnie ze swoim zdrowym rozsądkiem instynkt samozachowawczy jakoś tę tę przestrzeń trochę naginać i in negocjować jakąś wolność to się być przyjemność ludzie chcieli po prostu żyć jak najbardziej Neneman nie chcieli wyjeżdżać, jakby przyjemnością było to, że można było pojechać nad piknik nad nad jeziorem w 1000 jakieś jedzenie go zwałów kry po prostu wskoczyć do do rzeki i świat dookoła był piękny na każdy próbował w jaki sposób żyć normalnie ten nie był tylko ciasta to było takie po prostu negocjowanie z systemem normalności zwyczajności jest z drobnych przyjemności musimy na chwilę przerwać naszą rozmowę moim gościem jest Małgorzata Rejmer pisarka reportażystka skrót informacji za chwilę wracam Anna Piekutowska studiu Małgorzata Rejmer pisarka reportażystka opowiadamy o książce błoto słabsza niż miód o rozliczeniach z albańską komunistyczną przeszłością, a ja przez lekturę tej książki cały czas zastanawiałam czy w komunistycznej Albanii istniało społeczeństwo n p . nie powstała tam wjechać jest instytucja analizowane zorganizowana opozycja wobec systemu prawda to było niemożliwe to było absolutnie niemożliwe właśnie ze względu na to, że w ten aparat władzy tak czuwał i po prostu wyłapywał wszelkie sygnały w momencie, kiedy takie tak na pewno no wszyscy jakoś mają ucho nastawione to było po prostu niemożliwe, jeżeli tylko Amway, chociaż czuł, że w jakimś wśród swojego zaplecza politycznego może być ktoś dyskusyjny to osoba najlepszym wypadku lądowała na zesłaniu, jakby mówimy też o takim otoczeniu, które było mniej wykształcone to byli ludzie bez słów bez wyższego wykształcenia głównie którymi łatwo było manipulować, a wychodzi po prostu świetnie rozgrywał między sobą natomiast odpowiedź na pytanie czy było społeczeństwo jest bardzo trudne, bo jednak musimy mieć na uwadze to, że ten system komunistyczny bardzo próbował, jakby inną budować, ale pańską tożsamość duży nacisk położony na studia historyczne studia folklorystyczne opiekę nad zabytkami jednak ten system był też taki bardzo zbiurokratyzowany i np. jedno na tyle na ile mógł z uwzględnieniem ograniczonych środków próbował w ogóle budować w ogóle takie poczucie tożsamości narodowej w Albanii zdarzyło się to samo co w Rumunii czy ten system tak naprawdę z Włoch, zwłaszcza od lat sześćdziesiątych, jakby podkreślał, że to był komunizm też Narodowy no 1 zlotemu to, choć zdecydował o tym, że usunięto figurę Stalina z głównego placu, a zamiast tego pojawiła się figura skandal Belga, czyli tak naprawdę to to wychodzi też dbał o to, żeby historycy właśnie pilnowali ten mit skandal PKT mit jedności Real Pańskiej bezdyskusyjnie Albańczycy mają tendencję do mitologii zachowania tego okresu komunistycznego nie bardzo często mówią o tym, że no było jak było, ale przynajmniej było bezpiecznie słyszałam wiele razy kobiet mówiło ach, mogłam nago przez po ulicy nic bym się nie stało, bo wszyscy tak się pilnowali no to był zamach tez, ale rzeczywiście w porównaniu z zadartymi burzliwymi latami 90, kiedy każde ma się przez jakiś czas miał broń w domu, kiedy było takie poczucie na zagrożenia cały czas ten komunizm się jawił jako w ogóle czas absolutnego spokoju bezpieczeństwa, kiedy myślimy o Albańczycy bardzo narzekają n p . na system edukacji w tym momencie jednak jest taki mit solidnych dobrych szkół, zwłaszcza podstawowych szkół zawodowych, że co jak co, ale komunizm nie wymagał rzetelności test tego nie ma ludzie tęsknią za za tamtym poukłada niem, jakby systemowym, bo instytucje były silne po prostu były w stanie wyegzekwować różne rzeczy to jest typowe dla właśnie krajów post socjalistyczne, że mitologii czują swoją przy przeszłość często ona staje się bohaterką kultury albo popkultury i życzliwa pani też jest taki rodzaj nostalgii mówimy też takiej sytuacji, kiedy w ogóle, jakby ten dyskurs dotyczący przyszłości jest bardzo pogmatwane, ponieważ z 1 strony wydaje mi się, że także widzę, że np. często jakieś takie obrazy, jakby komunistyczne, które pokazują Niewiem, chociaż elegancji elegancji była z Żabna, ale jakiś tam przejawy wytworności one są bardzo dobrze go przyjmowane przez młodzież natomiast z drugiej strony była w ogóle taka dyskusja bardzo bardzo ożywiona gwałtowna na temat tego czy nie powinno się kompletnie zakazać pokazywania filmów z czasów komunistycznych tych wszystkich albańskich komedii czy dramatów szpiegowskich czy główny bohater po prostu walczyć o dekomunizacji starych akcji główny bohater po prostu namierza szpiega nie wiemy Radzieckiego czy jakiegokolwiek jugosłowiańskiego dłużnicy też i go jakoś tam dają mu nauczkę 3 grudnia to oczywiste to komunistyczna dobro wygrywa powstało mnóstwo takich sztampowych filmów, które ludzie masowo oglądali w kinach i rzeczywiście była przez jakiś czas dyskusja, która zaangażowała wielu socjologów intelektualistów czy tych filmów zabraniać czy nie czy Czech zakazać czy nie czy właśnie oni mnie nie rośnie nam niepostrzeżenie jakaś nostalgia za komunizmem tez oczywiście świeże świadectwo radykalne, które też pokazuje pewną bezradność intelektualistów ludzie mają poczucie, że tak, jakby prawda o komunizmie jest wypaczona, ale my też możemy się zastanawiać czy zabranianie komedii z czasów komunistycznych jest dobrym krokiem czy tego rodzaju cenzurę ma w ogóle sens przecież to tak naprawdę chodzi o edukowanie można tak naprawdę pokazać taki film dzieciom w szkole i go rozebrać na części pokazać, jaka prawda za nim stoi jakby zakaz w tym momencie nie jest zakaz jest zaprzeczeniem dyskusji i zakaz też zawsze kusi to znaczy sprawia, że większą jednak uwagę przykłada się do tego co jest zakazane no ale dobrze jak sobie zażartował szło dekomunizacji no bo właściwie ta dekomunizacja już jeśli mówimy o całości życia społecznego również o polityce nie miała miejsca w Albanii za kratki trafiła żona dyktatora naczynie, choć ona była początkowo skazana, bo też na ponad 45 lat potem ten wyrok zwiększono do 9 lat podaje że, ale i tak wyszła po po po 4 latach po dziewięćdziesiątym siódmym roku ona trafiła do zniesienia tych jako taki symbol po prostu czasów komunistycznych ale zanim John ofiarę, czyli w sensie tak dużą klikalność LO z rozdawaniem miałam non na pewno zadziałało cechy takie właśnie, jakby był to też podkreślano partia socjalistyczna podkreślała, że naczynie, choć była kozłem ofiarnym ona jednak wyszła po dziewięćdziesiątym siódmym roku z tego więzienia, mimo że miała dużo dłuższy wyrok osób od, a odsłużyć natomiast ona była po prostu bez długo uważano, że ona jest taką Legię Makbet, że w momencie, kiedy dyktator słabo to ona jakby pociągała za sznurki to ona zdecydowała się remis, a linia obejmie władzę po aferze także była taką taką szarą eminencją i to, że trafiła za zza krat kino wiele osób nawet nawet dzisiaj mówi o tym, że bez dobrze, że wiedźma, jakby dostała to na co zasłużyła natomiast rzeczywiście brakuje takiego brakuje takiego przeświadczenia, że w społeczeństwie, że ci, którzy byli głównymi no jak on prawą ręką systemu zostali ukarani prokuratorzy sędziowie chociażby po z kolei, jeżeli sąd pyta o ich rolę w tamtym systemie to oni po prostu mówią jak wy korzy wykonywał swoje obowiązki starałem się nie wykonywać jak najlepiej bo, bo taki był porządek jak i wierzyłem w to albo nie wierzyłam, ale nie miałem innego wyjścia, gdybym nie wykonywał poleceń trafiłby do więzienia moja rodzina zostałaby wysłana, jakby spotkałby mnie taki sam los jak los ofiar, więc ci ludzie jakiś sposób splata się rozgrzeszeni, a to co z młodymi w Albanii takimi młodymi, którzy reżimu nie doświadczyli na własnej skórze, jaki jest to pokolenie trzydziestolatków i osób młodszych czy estakady bojarzy trauma też można dziedziczyć w tak to jest bardzo dobre pytanie to tak naprawdę wszystko zależy kto z jakiej rodziny pochodzi, jeżeli ktoś pochodzi z rodziny na komunistycznej, gdy np. dziadek w jaki sposób tchnął zyskał na tym systemie czy rodzina zyskiwała to tam dużo łatwiej o takie mity pielęgnacyjna, że tak powiem akcje protestu jak podkreśla się to pozytywne aspekty systemu no właśnie edukację służbę zdrowia czy bezpieczeństwa czy właśnie te etaty torze brak różnic klasowych to bilans teoretyczne w praktyce, jakby absolutnie myślę, że jesteśmy jak najdalej od tego jak w domu jesteśmy jak nam najdalej od mówienia o społeczeństwie równym społeczeństwie równość natomiast rzeczywiście ta modernizacja komunistyczna, że jednak komunizm był przede wszystkim wielką próbą zmodernizowania Albanii to wśród lewicowych intelektualistów się powtarza oczywiście oni mogą nie przyznać że, że reżim miał ten aspekt zbrodni czy rzeczywiście mnóstwo osób trafiło za za kratki umrze to był system no po prostu, które opiera się na strachu są rzeczy bezdyskusyjne, ale z drugiej strony spotykam się też z takimi głosami wśród młodych, którzy bagatelizują ten aspekt, którzy mówią ach te 100 już nie możemy dojść do tego jak było naprawdę ci ludzie, którzy byli ofiarami tez przesadzają albo mówią to co mówią, bo myślą o rekompensatach z drugiej strony mamy to pokolenie ludzi, którzy wyszli z domów gdzie, gdzie w cierpienie było permanentne oni po prostu doskonale pewnie pamiętają, jakby znają strach swoich rodziców czy dziadków, więc po prostu ten komunizm kojarzy im się z czymś absolutnie najskuteczniejszym z czymś co niszczy zniszczyło rodzinne, ale to jest jakiś Polak konfliktów chociażby nie wiem kłótni w kawiarni czy czy nauczycieli n p . tak naprawdę mam wrażenie, że tę debatę publiczną jak napędzają cały czas te sprawy związane właśnie ze z problemami albańskim, które teoretycznie są pod podszewką nie są co ukryte, ale cały czas jak wychodzą na jaw Albańczycy też mały kraj oni doskonale wiedzą co jest problemem i jak pod tą, jakby on płaszczyzną oficjalną, jaki interes, jaki siłę walczą ze sobą o władzę doskonale wiedzą jak by z kim powiązany jest antydemokratyczne Scheme powiązana jest partia socjalistyczna jak dochodzi do różnego rodzaju interesów i kto tak naprawdę pociąga za sznurki bardzo dużym problemem jest np. takie poczucie braku sprawiedliwości i to nie dotyczy tylko tego, że ci z przeszłości nie zostali osądzeni tylko tego, że teraz tym momencie różnego rodzaju wyroki sądu można kupić, więc tak naprawdę nadal jest to wielka fiesta wielka niesprawiedliwość tego, że bogaci mogą po prostu umykać i sprawiedliwości mogą rozgrywać sytuacje, że ludzie biedni na jakimś posad w poziomie są kompletnie bezradni o tym, się mówi pani opowiedziała historię, która jest tak mocna tak bolesna tak przesiąknięta śmiercią złamanymi ludzkimi rzeczami jak pani sama sobie z nią poradziła jak można było znieść emocjonalnie do wszystkich historii, która opowiedziała pani w książce na pewno nie było łatwe i dlatego też nie potrzebowała mnie to on są takie drobiazgi, że n p . po po jakimś takim bardzo intensywne spotkania nie czekam na bóle głowy albo po prostu byłam rozbita przez jakiś, czas więc ja po prostu potrzebowałam zebranie jakiś opowieści potrzebowałam czasu, żeby się zregenerować, ale było np. także zdarzały się historia tak trudne, że np. potrzebowała pół roku, żeby spisać jakąś opowieść, o której wiedziałam, że jest bardzo ciężko po prostu przesłuchiwanie odnowa tych taśm wozami pod bardzo trudne także ono je na różne sposoby musiałam się chronić i myślę, że też to, że to są jednak głosy Albańczyków ziemianie próbuje sama jakoś go interpretować tego wszystkiego to też na jakimś poziomie działało jako mechanizm obronny, gdybym miał jeszcze próbowała się bardzo głęboko osobiste historie są to po prostu już było za to na w przypadku Bukaresztu to o tyle było łatwiejsze, że to była historia, gdzie ja wybierałam różne rzeczy Czarnik, który na poziomie anegdoty nikt na poziomie po prostu jakiś humorystyczne scenki były różne rzeczy, które równoważyły ten tragizm natomiast ja, pisząc książkę Albanii czy te historie pełne cierpienia mogłam tak naprawdę zrównoważenie żyć tylko historiami o przyjaźni czy o miłości czy Solidarność chce też były podszyte jakimiś bólem dlatego ta książka powstawała długo też, dlatego że ona dla mnie samej była pewnym procesem i musiałam do różnych rzeczy dochodzić powoli różne rzeczy sobie uświadamiać z różnymi rzeczami się godzić i też od różnych historii odpoczywać w bardzo zachęcamy do książki błoto słabsze niż miód o rozliczeniach z albańską komunistyczną przeszłością wydało ją wydawnictwo czarne, a moim gościem była jej autorka Małgorzata Rejmer pisarka reportażystka bardzo dziękuję za rozmowę dziękuję FX to z tej formy
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POPOŁUDNIE RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Teraz 30% zniżki na Dostęp Premium! Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW", aby słuchać podcastów TOK FM na komputerze i w aplikacji mobilnej już dziś.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!